Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kesimáánu 24.

**Kesimáánu 24.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 175. peivi (kárgámive 176. peivi). Ive loopân láá 190 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Juhánâs, Junná, Junni, Juhháán, Juko, Junnáás, Jussá, Juŋkká
* syemmilâš kalender: Jukka, Johannes, Juhani, Juhana, Juho

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

* 1883 – Victor F. Hess, ive 1936 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim nuorttâriijkâlâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 1964)
* 1893 – Roy O. Disney, ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš, Disney Brothers Cartoon Studio nubbe vuáđudeijee já The Walt Disney Company toimâttâshovdâ iivij 1929–1971 (j. 1971)
* 1917 – Joan Clarke, eŋlandlâš kryptoanalytikkár já numismatikkár (j. 1996)
* 1938 – Əbülfəz Elçibəy, azerbaidžanlâš politikkár já Azerbaidžan täsivääldi 2. president iivij 1992–1993 (j. 2000)

## Jämimeh

* 970 – Fujiwara no Saneyori, jaapaanlâš politikkár (š. 900)
* 1046 – Jeongjong II, Goryeo kunâgâs iivij 1034–1046 (Korea) (š. 1018)
* 1782 – Anna Göldi, majemuš nuáidin sujâttum nissoon Euroopist (š. 1734)
* 1923 – Einar Sjöström, syemmilâš arkkiteht (š. 1882)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kesimáánu 24.**.

## Käldeeh
# Kongo täsiväldi

| Kongo täsiväldi *République du Congo* (ranskakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Denis Sassou Nguesso |
| Uáiviminister |
Anatole Colinet Makosso |
|  |
| Uáivikaavpug |
Brazzaville |
|  |
| Vijđodâh |
342 000 km² |
| – sisčääci |
3,3 %  |
|  |
| Virgáliih kielah |
ranskakielâ |
|  |
| Vaaluut |
CFA-frangi (XAF) |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
|  |
| Uánádâs |
CG |
|  |
| Sundenummeer |
+242 |
|  |
| Internet TLD |
.cg |
|  |
| Motto |
"Unité, Travail, Progrès" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *La Congolaise* |
| Kesto: 1 minuutti ja 16 sekuntia.1:16 |

**Kongo täsiväldi** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Brazzaville. Motomin Kongo täsiväldi kočoduvvoo meid **Kongo-Brazzavillen** ton uáivikaavpug Brazzaville mield, vâi tot iäruttuuččij pyerebeht Kongo demokraatlii täsivääldist ađai Kongo-Kinshasast. Uáivikaavpugeh Kinshasa já Brazzaville láá puotâluvâi Kongojuuvâ kuábbááa-uv peln.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kongo täsiväldi**.

## Käldeeh
# Angola

| Angola täsiväldi *República de Angola* (portugalkielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President Väripresident |
João Lourenço Esperança da Costa |
|  |
| Uáivikaavpug |
Luanda |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Huambo Lubango Benguela |
|  |
| Vijđodâh |
1 246 700 km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
portugalkielâ |
|  |
| Vaaluut |
kwanza (AOA) |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
|  |
| Jiečânâsvuotâ |  |
| – Portugalist |
11.11.1975 |
|  |
| Uánádâs |
AO |
|  |
| Sundenummeer |
+244 |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Angola Avante* |
|  |
| Oovdiš staatâ(h) |  Angola aalmugtäsiväldi (1975–1992) |

**Angola**, virgálávt **Angola täsiväldi** (portugalkielân *República de Angola*) lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Luanda.

## Historjá

Stuárráámuu uásist angolalijn láá madduuh eennâmtuálu kulttuurijn, moh asâiduttii Angolan suulân 1000-500 oKr. Oskoh, ete taah ulmuuh sarnuu tovláá versio kielâin, maid Angolast tääl sárnuh. 800-lovo rääjist Angola taveuásih kullii stuorrâ kunâgâskuddijd.

Ko portugalliih 1400-lovo aalgâst pottii, te sij algii tállân ráđádâllâđ eres hiäimuigijn. Čuávuvái muáddi čyeđe ive ääigi Angolast vuobdui paijeel 4 miljovn uárjid Tave-Amerikân. Portugal haldâšij Angola rähtimáin kävppisopâmušâid eres hiäimuigijn, mutâ ubbân sij finnii Angola vääldi vuálá esken 1900-lovo aalgâst. Ive 1951 tot labdasui Portugal eennâmkoodán. Kuittâg 1960-lovvoost maaŋgah stuimejuávhuh tuáruškuottii jiečânâsvuođâ peeleest, já skammâmáánu 11. peeivi 1975 Angola finnij jiečânâsvuođâs.

## Eennâmtieđâ

Angola vijđodâh lii 1 246 700 km², mast 0 km² lii čääci. Vijđoduvâs peeleest Angola lii maailm 24. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Angola lii Ovtâstum aalmugij jyehim mield Koskâ-Afrikist, mutâ eres jyehimeh sättih keččâđ tom meid uássin máddáápiäláá Afrik. Ton ránnjástaatah láá tavveen Kongo täsiväldi já Kongo demokraatlâš täsiväldi, nuorttân Sambia já mäddin Namibia. Angolast staatârääjih láá ohtsis 5 369 km. Kuhemus rääji lii rääji Kongo demokraatlijn täsivaldijn, mii lii 2 646 km. Uánihumos rääji vist lii 231 km rääji Kongo täsivaldijn. Angola rájášuvá Maadâ-Atlantân. Merâriddo lii ohtsis 1 600 km.

| Ránnjástaatâ | Rääji kukkodâh | Kárttá |
| --- | --- | --- |
| Kongo täsiväldi | 231 km |  |
| Kongo demokraatlâš täsiväldi | 2 646 km |
| Sambia | 1 427 km |
| Namibia | 1 065 km |

### Morfologia

Morro do Moco lii Angola alemus vääri.
Angola alemus saje lii Morro do Moco čokke (2 620 m). Ton vyeligumos saje vist lii Atlant väldimeerâ riddo (0 m).

## Haldâttâh já politiik

Angola staatâhäämi lii presidentlâš täsiväldi. Angola staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii João Lourenço.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

Angolast ääsih paijeel 32 miljovn olmožid, kiäin stuárráámus uási láá ristâliih: jo-uv katoliliih (41 %) teikkâ protestantliih (38 %).

### Kielah

Angola ive 2010 adelum vuáđulaavâ 19 § mield staatâ virgálâš kielâ lii portugalkielâ. Ton lasseen Angolast sárnojeh eres lasseen kongokielâ, kimbundukielâ já umbundukielâ.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Angola**.

## Käldeeh
# 1757

|  |  |
| --- | --- |
| **Ihečyeđeh** | 1500-loho · 1600-loho · 1700-loho · 1800-loho · 1900-loho |
| **Iheloveh** |

---

1690-loho · 1700-loho · 1710-loho · 1720-loho · 1730-loho · 1740-loho 1750-loho · 1760-loho · 1770-loho · 1780-loho · 1790-loho · 1800-loho

---

 |
| **Iveh** | 1690 · 1691 · 1692 · 1693 · 1694 · 1695 · 1696 · 1697 · 1698 · 1699 1700 · 1701 · 1702 · 1703 · 1704 · 1705 · 1706 · 1707 · 1708 · 1709 1710 · 1711 · 1712 · 1713 · 1714 · 1715 · 1716 · 1717 · 1718 · 1719 1720 · 1721 · 1722 · 1723 · 1724 · 1725 · 1726 · 1727 · 1728 · 1729 1730 · 1731 · 1732 · 1733 · 1734 · 1735 · 1736 · 1737 · 1738 · 1739 1740 · 1741 · 1742 · 1743 · 1744 · 1745 · 1746 · 1747 · 1748 · 1749 1750 · 1751 · 1752 · 1753 · 1754 · 1755 · 1756 · 1757 · 1758 · 1759 1760 · 1761 · 1762 · 1763 · 1764 · 1765 · 1766 · 1767 · 1768 · 1769 1770 · 1771 · 1772 · 1773 · 1774 · 1775 · 1776 · 1777 · 1778 · 1779 1780 · 1781 · 1782 · 1783 · 1784 · 1785 · 1786 · 1787 · 1788 · 1789 1790 · 1791 · 1792 · 1793 · 1794 · 1795 · 1796 · 1797 · 1798 · 1799 1800 · 1801 · 1802 · 1803 · 1804 · 1805 · 1806 · 1807 · 1808 · 1809 |

**1757** (**MDCCLVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1750-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

* kuovâmáánu 22. peeivi – Francesco Maresca, italialâš arkkiteht (j. 1824)
* porgemáánu 9. peeivi – Thomas Telford, skotlandlâš insner (j. 1834)

## Jämimeh

## Käldeeh
# Ruanda

| Ruanda täsiväldi *Repubulika y'u Rwanda* (kinyarwandan) *Republic of Rwanda* (eŋgâlâskielân) *République du Rwanda* (ranskakielân) *Jamhuri ya Rwanda* (swahilikielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Paul Kagame |
| Uáiviminister |
Édouard Ngirente |
|  |
| Uáivikaavpug |
Kigali |
|  |
| Vijđodâh |
26 338 km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
kinyarwandakielâ, eŋgâlâskielâ, ranskakielâ, swahilikielâ |
|  |
| Vaaluut |
Ruanda frangi (RWF) |
|  |
| Äigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
RW |
| – fiävruin |
RWA |
| – kirdemmašinijn |
9XR |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+250 |
|  |
| Internet TLD |
.rw |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Rwanda Nziza* |
|  |

**Ruanda** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Kigali.

## Eennâmtieđâ

### Geologia

#### Tullâväärih

*Válduartikkâl: Listo Ruanda tullâvaarijn*
Ruandast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Karisimbi (4 507 m). Eres tullâväärih láá Muhabura já Visoke. Karisimbi já Muhabura iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist. Visoke vuod lii aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi ive 1957.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Ruanda**.

## Käldeeh
# Basel

| Basel |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| Staatâ |  Sveicci |
| Kanton |
Basel-Stadt |
|  |
| Vijđodâh |
23,85 km² |
| Alodâh |
260 m |
|  |
| Ässeeloho |
173 863 (31.12.2020) |
| Ässeesaahâdvuotâ |
7 289,85 ässed/km² |

**Basel** (ranskakielân *Bâle* já italiakielân *Basilea*) lii kaavpug Sveeicist, Basel-Stadt kantonist. Baselist ääsih 173 863 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,85 km² já alodâh 260 m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- |
| 1774 | 15 040 | 1910 | 132 276 |
| 1815 | 16 674 | 1920 | 135 976 |
| 1835 | 21 219 | 1930 | 148 063 |
| 1847 | 25 787 | 1941 | 162 105 |
| 1850 | 27 170 | 1950 | 183 543 |
| 1860 | 37 915 | 1960 | 206 746 |
| 1870 | 44 122 | 1970 | 212 857 |
| 1880 | 60 550 | 1980 | 182 143 |
| 1888 | 69 809 | 1990 | 178 428 |
| 1900 | 109 161 | 2000 | 166 558 |

## Kovegalleria

*
*
*
*
*
*
*

## Käldeeh