Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Leo XIV

Kardinaal Robert Francis Prevost ive 2023

**Leo XIV** (olmâ nommâ **Robert Francis Prevost**, š. čohčâmáánu 14. peeivi 1955 Chicago, Illinois, Ovtâstum staatah) lii katolilii kirho 267. paavi. Sun sárnu njyebžilávt eŋgâlâskielâ, italiakielâ já espanjakielâ.

## Eellim

Prevost lii šoddâm Chicago kaavpugist Ovtâstum staatâin. Sun finnij kanonisii laavâ tuáhtár áárvu Rooma Pase Tyemes Akvinolii paavilii ollâopâttuvvâst ive 1987. Sun kulá augustinolâšnjuolgâduskoodán. Sun vihkui pappân ive 1982. Sun lii porgâm Vatikaan Läättinlii Amerik komissio hovdân ive 2023 rääjist. Tađe ovdil sun poorgâi Perust, kost sun tooimâi Chiclayo pispen ivij 2015–2023. Paavi Franciscus nomâttij suu kardinaalin ive 2023.

## Ive 2025 koŋklaav

Ive 2025 koŋklaavist ovtâstumstaatâlâš kardinaal Robert Francis Prevost väljejui katolilii kirho 267. paavin tijme 19:07 vyesimáánu 8. peeivi.

Prevost lâi mottoomnáál olâttâsvaljim, tastko suu ameriklâšvuotâ onnui maŋgâs mielâst eestân suu valjiimân. Sun ij lam nomâttum kievrâmui paavikandidaatij nommân ollágin.

"Ráávhu liävus tiigijn" lijjii uđđâ paavi vuosmuuh säneh ulmuid, kiäh čuožžuu Piättár avgâdâsâst suu vyerdimin. "Paa ij vyeiti… Palottáá mij väldip vuástá Immeel já juátkip oovtâst", uđđâ paavi luuvâi pápárist. "Maailm taarbâš Kristus, já mij kolgâp puohah išediđ kuáimán."

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Leo XIV**.

## Käldeeh
# Kesimáánu 7.

**Kesimáánu 7.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 158. peivi (kárgámive 159. peivi). Ive loopân láá 207 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Roobert
* syemmilâš kalender: Suvi, Roope, Robert, Robin

## Tábáhtusah

* 1125 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Siracusast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,8 Richter ciäkkáduv mield já VIII–IX Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1905 – Taažâ Stuorrâtigge pieđgij Ruotâ-Taažâ -lito 91 ihheed ton šoddâm maŋa.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

* 951 – Lu Wenji, kiinalâš kansler (š. 876)
* 1843 – Friedrich Hölderlin, saksalâš tivtâsteijee (š. 1770)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kesimáánu 7.**.

## Käldeeh
# Saksa

| Saksa littotäsiväldi *Bundesrepublik Deutschland* (saksakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  Saksa sajadâh Euroopist |
| Staatâhäämi |
littotäsiväldi |
|  |
| Littopresident |
Frank-Walter Steinmeier |
| Littokansler |
Olaf Scholz |
|  |
| Uáivikaavpug |
Berlin |
|  |
| Virgáliih kielah |
saksakielâ |
|  |
| Vaaluut |
euro (EUR) |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
DE, DEU |
| – fiävruin |
D |
| – kirdemmašinijn |
D |
|  |
| Sundenummeer |
+49 |
|  |
| Internet TLD |
.de |
|  |
| Motto |
Einigkeit und Recht und Freiheit |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Deutschlandlied* |
|  |

**Saksa** (saksakielân *Deutschland*) teikkâ **Saksa littotäsiväldi** (saksakielân *Bundesrepublik Deutschland*) lii jiečânâs littotäsiväldi Koskâ-Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Berlin.

## Historjá

### Saksa já Euroop union

Saksa littotäsiväldi lii ohtâ staatâin, moh vuáđudii Euroop union ive 1952. Ko Saksah ovtâstuvvii roovvâdmáánu 3. peeivi 1990, te meid Nuorttâ-Saksa seervâi Euroop unionân uássin ovtâstum Saksa.

Saksa lii kuullâm eurokuávlun jo kuávlu vuáđudem rääjist ađai uđđâivemáánu 1. peeivi 1999 rääjist.

## Eennâmtieđâ

Saksa vijđodâh lii 357 022 km², mast 8 350 km² lii čääci. Vijđoduv mield Saksa lii maailm 64. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Saksa lii littotäsiväldi Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Tanska, nuorttân Puola já Čekki, maadânuorttân Nuorttâriijkâ, mäddin Sveicci, maadâviestârist Ranska já viestârist Belgia, Luxemburg já Vuáládâhenâmeh. Saksaast staatârääjih láá ohtsis 3 694 km. Kuhemus rääji lii rääji Nuorttâriijkâin, mii lii 801 km. Uánihumos rääji vist lii 128 km rääji Luxemburgáin. Saksa rájášuvá mäddin Alppáid, taveviestârist Tavemeerân já tavenuorttân Nuorttâmeerân. Merâriddo lii ohtsis 2 389 km.

| Ránnjástaatâ | Rääji kukkodâh | Kárttá |
| --- | --- | --- |
| Tanska | 140 km |  |
| Puola | 447 km |
| Čekki | 704 km |
| Nuorttâriijkâ | 801 km |
| Sveicci | 348 km |
| Ranska | 418 km |
| Belgia | 133 km |
| Luxemburg | 128 km |
| Vuáládâhenâmeh | 575 km |

## Ekonomia

### Ráhtulâšvuotâ

Saksa lii Euroop tehálumos ráhtulâšvuotâeennâm. Autoráhtulâšvuotâ kulá Saksa tehálumosáid ráhtulâšvuođâsuorgijd stäli-, elektroniik- já talhâsráhtulâšvuođâ lasseen. Mercedes-Benz, Volkswagen já BMW láá saksaliih automeerhah.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

Saksaast láá paijeel 84 miljovn ässed. Ässeelovo mield Saksa lii Euroop kuálmádin stuárráámus eennâm Ruošâ já Tuurki maŋa já Euroop union stuárráámus.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Saksa**.

## Käldeeh
# Peru

| Peru täsiväldi *República del Perú (espanjakielân) Piruw Ripuwlika (keččuakielân) Piruwxa Ripuwlika (aimarakielân)* |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | José María Balcázar |
| Uáiviminister | Ernesto Álvarez Miranda |
|  |
| Uáivikaavpug |
Lima |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Arequipa, Trujillo, Cusco, Piura, Chiclayo |
|  |
| Vijđodâh |
1 285 216 km² |
| – sisčääci |
0,4 %  |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
32 824 358 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
23 ässed/km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
espanjakielâ |
|  |
| Vaaluut |
Peru sol (PEN) |
|  |
| Äigi |
UTC-5 |
|  |
| Jiečânâsvuotâ |  |
| – Espanjast |
28. syeinimáánu 1821 |
|  |
| Uánádâs |
PE |
| – fiävruin |
PE |
| – kirdemmašinijn |
OB |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+51 |
|  |
| Internet TLD |
.pe |
|  |
| Motto |
"Firme y feliz por la unión" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Himno Nacional del Perú* |
|  |

**Peru** lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Lima.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

Peru lii juohhum 25 kuávlun. *Kuávlu* lii Peru alemus haaldâtlâš tääsi. Čuávuváá tääsist láá 196 *provinsid*, moh láá juohhum 1 869 *pirrâdâhân*. Prooviins-noomâst peerusthánnáá Lima prooviins kulá alemuu haaldâtlii táásán, ige tot kuulâ kuávlun.

## Škovlâlijd

* Lasetiäđuh Perust láá siijđoin 58–62 (pittá 11-12. Andivaarij enâmeh - eellim vaarij iävtuiguin) oppâkirjeest *ŠE Amerik*.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Peru**.

## Käldeeh