# Ovdâsijđo

|  |
| --- |
|
Tiervâpuáttim anarâškielâ Wikipedian!
 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|
Wikipedia anarâškielâlâš versio vuáđudui roovvâdmáánu 19. peeivi 2020.
 Anarâškielâlii Wikipediast láá **6 648** artikkâlid.
 Puoh siijđoh • Kuhes siijđoh • Uđđâ siijđoh
 Haldâšeijeeh • Aktiivliih kevtteeh
 Savâstâllâm |

 | * Aanaar
* Čaittâleijeeh
* Čääci
* Eennâmtieđâ
 | * Elleeh
* Kemia
* Kieldah
* Kulttuur
 | * Musikkáreh
* Palhâšumeh
* Sämmiliih
* **Puoh kategoriah**
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Räähti uđđâ siijđo: |
| --- |
|   |
| Oho 25 artikkâl |
| Veepsis
**Viäpsáh** (Vespidae) láá segisaaleemlij vyelilaahkon (Apocrita) kullee čuággoohiäimu. Hiäimun kuleh sosiaalliih ohtsâškoddeviäpsáh, moi vyelihiäimuh láá Vepsinae já Polistinae, sehe maaŋgah ohtuunisorroo ađai erakkovepsisjuávhuh. Vepsisšlaajah láá paijeel 4 000, mut hiäimu raijiimist láá kuittâg sierâlágán uáinuh.
Viäpsáh láá mirkkâčuággooh (Aculeata), main láá mirkkâsäägih, mut nubenáál ko mietâmiäđušijneh, toh iä táválávt jäämi ko čyeggejeh ulmuu. Motomin mirkkâsäggi sáttá kuittâg pääcciđ ulmuu liiškán kiddâ já talle veepsis jáámá
Ohtsâškoddeviäpsáh rähtih kuáđis eennâm siisâ tâi muorâuáksán.Viäpsá suovsah poreh eres tiivrijd já pargeeviäpsáh kirdeh-uv ohtânmaanoost ucâmin saallâs, mon toh koddeh vievsâs uálujijdiskuin já tuálvuh suovsáid. Rävis viäpsáh herskusteleh kukái mieđáin. Ohtsâškoddeest tálvástâl tuše kunâgâtâr já tondiet viäpsáh iä nuurâ mieđâ kuátán täälvi várás, tegu mietâmiäđušijneh.
**Arkkâdâh** |
|  |
|  |
| Tiettih-uv tun, ete... |
| * ...Haenyeoh láá čepis puohčâleijeenisoneh Maadâ-Koreast?
* ...puoh syemmiliih artisteh ive 2025 Euroviisuin šoddii siämmáá ive?
* ...Franciscus lâi vuosmuš Eennâmpáálu máddáábeln šoddâm paavi?
* ...ergikištoh algii ive 1932?
* ...Schabziger lii ruánáá já korrâ vuástá, mii valmâštuvvoo Glarus kantonist Sveeicist?
* ...Anna Göldi lii majemuš nuáidin sujâttum nissoon Euroopist?
* ...Q'eroh láá majemuuh Inkai maajeeldpuátteeh, kiäh láá siäiluttâm puigâ Inka-kulttuur já ärbivuovijd?
* ...Uluru lii Australia algâaalmugij pase pähti?
* ...Roland TB-303 lii bassosyntetisaattor, mon Roland Corporation almostitij ive 1981 já valmâštij ive 1984 räi?
* ...Aanaar lii Suomâ áinoo neeljikielâsâš kieldâ?
* ...Shanghai lii ohtâ Kiina tehálumosijn ekonomâlijn kuávdáin já ohtâ maailm stuárráámuin hamânijn?
* ...Stonehenge keđgikehá rähtim algâttui jo 3100 oKr., já majemuš muddo valmâštui 1500 oKr. maŋa?
* ...tälviuággum lii kuálástemvyehi, mast kuálástuvvoo tälviv jieŋân puhhum rääigi peht?
* ...Gilgameš lii maailm puárásumos eepos?
* ...Matti Nykänen vuoitij nelji kollemiitaal já oovtâ silbâmiitaal tälviolympialijn?
* ...tlingiteh láá algâaalmug Alaskast já Kanadast?
* ...šiljoboŋŋam lii Suomâ stuárráámus loddetábáhtume?
* ...Sari Essayah lii oovdiš kištoväzzee, kote šoodâi maailmmiäštárin ive 1993?
* ...Eennâmpáálu áimukeerdist 78 % lii typpi já 21 % lii happi?
* ...Aanaarjäävrist láá 3 318 suollud já Päijännest láá 2 690 suollud?
* ...Braunwald lii sijdâ Sveeicist, kost muáttá koskâmiärálávt 9 m jyehi täälvi?
* ...Aila-duo vuoittijn ive 2014 Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási lavluin *Naharij kandâ*?
* ...Michael Collins jaamij purâstaavdân cuáŋuimáánu 28. peeivi 2021?
* ...Aanaarjáávrán lii ive 1984 koččâm rakkeet?
* ...Flavia Pennetta lii vuáittám ohtsis 49 WTA-turnaamid karrieeris ääigi?
* ...ores laahul láálá moonijd 18–27 peivid?
* ...Marie Curie lii vuáittám Nobel-palhâšume kuohtii?
* ...Helsigist láá 59 kaavpuguássid?
* ...Suomâst láá paijeel 100 000 sorvâd?
* ...Niillas Holmberg vuoitij Ive sämmilâš -palhâšume ive 2016?
* ...olesstuárusii viäpsákuáđist pyehtih leđe joba 20 000 viäpsád?
* ...čapis soormán jammii áárvu mield 30–60 % Euroop aalmugist?
* ...kapybara puáhtá teddiđ joba 79 kg?
* ...Hermann Hesse jaamij porgemáánu 9. peeivi 1962 85-ihásâžžân vuoiŋâšvardemân?
* ...täsni šadda ko kaasusovđâ čokkâšuvá jieijâs tiädduvyeimi keežild?
* ...káránâs lii tovle onnum paa tiettee lodden, jäämmim pyehten já pahakkâs litolâžžân?
* ...uárree kulovijđodâh lii suullân 2,5 keerdi vijđásub ko ulmust?
* ...kiemâsämikielâ lii sämikielâ, mii čaaskâi 1700-lovo já 1800-lovo ääigi?
* ...tááláá ääigi láá kiävtust kuttâ trigonometrisâš funktio?
 |

 |  |

| Kalender: *kesimáánu* |
| --- |
|
 Säämi lippupeeivih* 20. já 26. peeivi koskâsâš lávurdâh – *jonsahpeivi (almos liputtempeivi)*

Šoddâmeh* 14. peeivi (1948) – Jovnna-Ánde Vest, orjâlâš kirječällee já jurgâleijee
* 16. peeivi (1992) – Lisa-Katrine Mo, orjâlâš politikkár
* 17. peeivi (1953) – Ellen Inga O. Hætta, orjâlâš politikkár (j. 2023)
* 28. peeivi (1958) – Gunvor Guttorm, orjâlâš taaiđâr já tyeje professor Säämi ollâškoovlâst
* 30. peeivi (1995) – Petra Laiti, orjâlâš aktivist Suomâst

Jämimeh* 1. peeivi (1921) – Isak Saba, orjâlâš máttáátteijee, Taažâ Stuorrâtige vuossâmuš sämmilâš riijkâpeivialmai já Säämi suuvâ laavlâ -tiivtâ čällee (š. 1875)
* 12. peeivi (2011) – Kati-Claudia Fofonoff, nuorttâlâš kirječällee, kii čaalij novellijd, tiivtâid já muštâlusâid (š. 1947)
* 15. peeivi (2006) – Sofija Efimovna Jakimovič, kieldâsämmilâš folklorist, čällee já jurgâleijee (š. 1940)
* 16. peeivi (1990) – Oktyabrina Voronova sämmilâš tivtâsteijee Sovjetlittoost (š. 1934)
* 24. peeivi (1974) – Reidar Suomenrinne, Säämi parlament vuosmuš sahâjođetteijee já máttáátteijee (š. 1931)
* 25. peeivi (2002) – Kathrine Johnsen (š. 1917), orjâlâš máttáátteijee já Sámi Radio "enni"
* 25. peeivi (2025) – Boŋggu Ánte, orjâlâš puásuiolmooš já jyeigee (š. 1946)

 |
| Peeivi kove

|  |
| --- |
|  |

 |
| Luokah |
|  Luándutiettuuh, matematiik já talhâstieđâ
Anatomia • Biologia • Ekologia • Fysiologia • Fyysiik • Geodesia • Geologia • Jieŋâdâhtieđâ • Kemia • Matematiik • Meteorologia • Šoŋŋâdâhtieđâ • Taavdah já puácuvuođah • Täsnitieđâ
 Ohtsâškoddetiettuuh, historjá já eennâmtieđâ
Aalmugtieđâ • Antropologia • Arkeologia • Eennâmtieđâ • Ekonomia • Etologia • Filosofia • Historjá • Olmoošeennâmtieđâ • Politiik • Psykologia • Semiotiik • Sosiologia
 Ekonomia já tekniik
Arkkitehtuur • Eennâmtuálu • Finnoduvah • Huksim • Internet • Jotolâh • Pargo • Pirâstekniik • Ruttâ • Šleđgâtekniik • Teknisâš fyysiik • Tiätutekniik
 Taaiđâ
Arkkitehtuur • Elleekoveh • Kirjálâšvuotâ • Kovetaaiđâ • Koveveerrâmtaaiđâ • Maalâkovetaaiđâ • Muusik • Taaiđâtyejeh • Tanssâ • Televisio
 Ohtsâškodde
Ekonomia • Haldâttâh • Huksim • Jotolâh • Juhleh • Kulttuur • Kuávluhaldâttâh • Ohtsâškoddetiettuuh • Ollâopâttâh • Ornijdumeh • Oskoldâh • Palhâšumeh • Pargo • Piirâs • Politiik • Riehtitieđâ • Soottâm • Škovlim • Tiervâsvuotâ • Torvolâšvuotâ • Viestâdem • Vuoigâdvuođâtieđâ‎ • Vádulâšvuotâ‎
 Anarâšah Aanaar • Aanaarjävri • Anarâškielâ • Laapi eennâmkodde • Sämikulttuur • Sämmiliih |
|  |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

| Uuraallij kielâi Wikipediah |
| --- |
| * Paijeel 500 000 artikkâlid: Suomi (suomâkielâ) • Magyar (uŋgarkielâ)
* Paijeel 100 000 artikkâlid: Eesti (eestikielâ)
* Paijeel 10 000 artikkâlid: Олык Марий (nijttomarikielâ) • Кырык Мары (värimarikielâ)
* Paijeel 5 000 artikkâlid: Davvisámegiella (orjâlâškielâ) • Эрзянь (ersäkielâ) • Мокшань (mokšakielâ) • Vepsän (vepsákielâ) • Võro (võrokielâ) • **Anarâškielâ** • Удмурт (udmurtkielâ) • Коми (komikielâ)
* Paijeel 3 000 artikkâlid: Livvinkarjalan (kärjilkielâ) • Перем Коми (komipermjakkielâ)

---

* Láláttuvâst: Varšinaiskarjalan (eidusâš kärjilkielâ) • Līvõ (liivikielâ) • Ižoran (inkeroiskielâ) • Åarjelsaemien (maadâsämikielâ) • Bidumsámegiella (pittáámsämikielâ) • Ubmejesámiengiälla (ummeesämikielâ) • Juvlesábme (juulevsämikielâ) • Кӣллт Cāмь (kieldâsämikielâ) • Sääʹmǩiõll (nuorttâlâškielâ) • Kvääni (kveenikielâ) • Meänkieli (meänkielâ) • Маньси/Моаньсь (mansikielâ) • Хӑнты (hantikielâ) • Ненэця’ (neeneeckielâ) • Чумыль ӄумыт/Шӧльӄумыт (selkupkielâ) • Онай базаан (eeneeckielâ)
 |

 |