# Kiina

| Kiina aalmugtäsiväldi **中华人民共和国 (kiinakielâ) *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
aalmugtäsiväldi |
|  |
| President |
Xi Jinping |
| Uáiviminister |
Li Qiang |
|  |
| Uáivikaavpug |
Peking |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Shanghai, Wuhan, Tianjin, Chongqing |
|  |
| Vijđodâh |
9 596 961 km² |
| – sisčääci |
2,8 %  |
|  |
| Ässeeloho (2020) |
1 440 000 000 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
140,6 ässed/km² |
|  |
| Äigi |
UTC+8 |
|  |
| Uánádâs |
CN |
| – fiävruin |
PRC |
| – kirdemmašinijn |
B |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+86 |
|  |
| Internet TLD |
.cn .中国 .中國 |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *义勇军进行曲 (Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ)* |

**Kiina aalmugtäsiväldi** teikâ **Kiina** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Peking.

## Historjá

Kiina lâi ive 2019 vuosmuš eennâm, mii luhostui finniđ komovuotâmooduul Mánudáá tuáhá.

## Eennâmtieđâ

Mount Everest lii Kiina alemus vääri.
Kiina lii vijđoduv mield maailm kuálmâdin stuárráámus staatâ Ruošâ já Kanada maŋa.

### Sajadâh já rääjih

Kiina lii staatâ Aasiast. Tast láá 14 ránnjástaattâd: Afganistan (ohtâsâš rääji tuše 76 km), Bhutan, India, Kazakstan, Kirgisia, Laos, Mongolia, Myanmar, Nepal, Pakistan, Ruoššâ, Tadžikistan, Tave-Korea já Vietnam. Kiinast lii meiddei merârääji Japanáin já Maadâ-Koreain.

### Jäävrih já juuvah

Jangtse lii Kiina kuhemus juuhâ. Ton kukkodâh lii suulân 6 300 km, já kulgâmvijđodâh lii suulân 1,8 miljovn km2. Jangtse lii maailm kuálmádin kuhemus juuhâ Amazon já Niili maŋa.

### Morfologia

Kiina alemus vääri lii Mount Everest, mii lii meid ubâ maailm alemus vääri. Ton alodâh lii 8 848,86 m merâasseest. Mount Everest lii Himalaja váráduvâst, Nepal já Kiina koskâsii rääjist.

### Šoŋŋâdâh

Kiina šoŋŋâdâh lii subarktâlâš tavveen já trooppisâš mäddin.

* Harbin
* Shanghai
* Xining
* Kunming

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

Kiina lii juohhum 22 eennâmkoodán. Virgeomâhááh rekinisteh távjá Taiwan 23. eennâmkodden. Eennâmkuudij lasseen Kiinast láá meiddei 5 autonomisii kuávlu, 4 jiešhaldâšemkieldâ já 2 eromâšhaldâšemkuávlu. Autonomisijn kuávluin stuárráámus uási viehâduvvâst kuleh ucceeblovoaalmugáid.

|  |  |
| --- | --- |
| **Eennâmkodeh Anhui (安徽)
* Fujian (福建)
* Gansu (甘肃)
* Guangdong (广东)
* Guizhou (贵州)
* Hainan (海南)
* Hebei (河北)
* Heilongjiang (黑龙江)
* Henan (河南)
* Hubei (湖北)
* Hunan (湖南)
* Jiangsu (江苏)
* Jiangxi (江西)
* Jilin (吉林)
* Liaoning (辽宁)
* Qinghai (青海)
* Shaanxi (陕西)
* Shandong (山东)
* Shanxi (山西)
* Sichuan (四川)
* Yunnan (云南)
* Zhejiang (浙江)
 | **Autonomisiih kuávluh Guangxi (zhuangeh) (广西)
* Ningxia (hui-kiinaliih) (宁夏)
* Sis-Mongolia (mongoleh) (内蒙古)
* Sinkiang (uiguureh) (新疆)
* Tiibet (tiibetliih) (西藏)

**Jiešhaldâšemkieldah Chongqing (重庆)
* Peking (北京) (Beijing)
* Shanghai (上海)
* Tianjin (天津)

**Eromâšhaldâšemkuávluh Hongkong (香港)
* Macao (澳门)
 |

## Viehâdâh

### Ässeeloho

Ässeelovo mield Kiina lii maailm nubben stuárráámus staatâ India maŋa.

| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 | 1 359 755 102 | 2015 | 1 397 028 553 |
| 2010 | 1 332 810 869 | 2016 | 1 403 500 365 |
| 2011 | 1 367 480 264 | 2017 | 1 409 517 397 |
| 2012 | 1 375 198 619 | 2020 | 1 443 497 378 |
| 2013 | 1 382 793 212 | 2021 | 1 442 965 000 |
| 2014 | 1 390 110 388 | 2025 | 1 404 890 000 |
| Käldee: Wikidata |

### Oovtâ párnáá politiik

Kiinast lâi 35 ihheed (1980–2015) vyeimist nuuvt kočodum oovtâ párnáá politiik. Paarâ, kote finnij eenâb párnáid, sáhuttui. Jis sááhuid ij máksám, te párnáást šoodâi pävirttem, adai sunjin iä fallum sosiaal‑ já tiervâsvuotâpalvâlusah, sun ij škuávlejum ige sun peessâm paargongin. Aaibâs absoluutlâš taat laahâ ij kuittâg lamaš: tálutuállei tááhust nubbe-uv páárnáš lâi loválâš, jis vuosmuš páárnáš lâi nieidâ.

Alge finnim perrui lii lamaš Kiinast ain tehelâš, tastko alge kalga anneeđ huolâ puárásmuvvee vaanhimijnis. Viärráámuu tááhust oovtâ párnáá politiik čuávumuššân nieidâpárnááh abortistojii, hilgojii teikâ kuáđđojii registerhánnáá. Taat puoh puátá oinuđ vinnood šoddâm suhâpeljuáhášummeen vala kuhháá.

Ivij 2015–2021 lâi paaráid vyeimist kyevti párnáá politiik. Ive 2021 taat vuod muttui, já tastmaŋa lii lamaš lope finniđ kulmâ párnáá oovtâ perrui.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Kiina**.

## Käldeeh