Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Piäiváš

Piäiváš
**Piäiváš** lii täsni kuávdoo piäiváškode. Eennâmpáálu já piäiváškode eres planeteh joreh Piäiváá pirrâ. Piäiváš lii puoh tehálumos energiakäldee ubâ piäiváškoddeest, já tondiet-uv eellim Eennâmpáálu alne ličij máhđuttes Piäivááttáá. Tääsni čoođâmitto lii 110 kerdid stuárráb ko Eennâmpáálu čoođâmitto. Piäiváš tiäddá 330 000 kerdid eenâb ko Eennâmpállu, já nuuvtpa Piäiváš siskeeld pajeláá 99 % piäiváškode almolii massaast. Kemia tááhust láá kulmâ niäljádâs Piäiváást vety. Ton lasseen láá helium já lussâdub algâamnâseh, tegu happi, čiđđâ, neon já ryevdi. Taasnij árvuštâlmist Piäiváš kočoduvvoo fiskis luággi (eŋg. yellow dwarf). Tot šoodâi suullân 4,6 miljard ihheed tassaaš. Tääsnih távjá šaddeh, ko tuárvi ennuv massa čokkân oovtâ sajan já ton merettes liegâsvuotâ toovvât váimusfuusio. Šoddâm rääjist Piäiváš lii pissoom mestâ siämmáálágánin, já tile ij muttuu kuhes ááigán. Piäiváš täsnitieđâlâš symbol lii .

## Piäiváá merhâšume Eennâmpáálun

Piäiváásuonjâreh ájáneh käävci minuttid kiergâniđ maailmân. Piäiváš lieggee Eennâmpáálu. Piäivááttáá Eennâmpállu ličij lamaš koolmâs já sevŋâd, nuuvt et ij mihheen puávtáččii eelliđ tobbeen. Šadoi fotosyntees tábáhtuvá piäiváásuonjârij áánsust.

Ko piäiváásuonjâreh teivih Eennâmpáálu magneetkiedi, te hovdiimeh šaddeh.

Piäiváásiävŋánem šadda ko Mánudâš puátá Eennâmpáálu já Piäiváá kooskân. Motomijn kuávluin maailmist šadda oles piäiváásiävŋánem.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Piäiváš**.

## Käldeeh
# Mánudâš

Lađâsmáánu 2010
**Mánudâš** jorá Eennâmpáálu pirrâ. Eennâmpáálust lii ohtâ máánu. Ton täsnitieđâlâš symbol lii .

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Mánudâš**.

## Käldeeh
# Islandkielâ

Islandkielâ sárnumkuávluh Island alda.

  Sajeh, kost islandkielâ lii eenâblovokielâ.   Sajeh, kost islandkielâ lii ucceeblovokielâ.
**Islandkielâ** (isl. *íslenska*) lii tavegermaanlâš kielâ, mii sárnoo iänááš Islandist. Tom sárnuh suulân 314 000 olmožid, kiäin 300 000 ääsih Islandist, 8 000 Tanskaast, 5 000 Ovtâstum staatâin já paijeel 1 400 Kanadast.

## Islandkielâ pustaveh

Islandkielâst láá 32 pustavid. Tain 14 láá vokaleh já 18 láá konsonanteh:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Á á | B b | D d | Ð ð | E e | É é | F f |
| G g | H h | I i | Í í | J j | K k | L l | M m |
| N n | O o | Ó ó | P p | R r | S s | T t | U u |
| Ú ú | V v | X x | Y y | Ý ý | Þ þ | Æ æ | Ö ö |

## Kielâčááitus

Faðir vor, þú sem er á himnum.

Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki,

verði þinn vilji svo á jörðu sem á himni.

Gef oss í dag vort daglegt brauð

og fyrirgef oss vorar skuldir,

svo sem vér og fyrirgefum

vorum skuldunautum.

Eigi leið þú oss í freistni,

heldur frelsa oss frá illu.

Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin

að eilífu.

Amen.

## Käldeeh
# Saksakielâ

Saksakielâ sárnumkuávluh maailmist

Saksakielâ sárnumkuávluh Euroopist   Virgálâš kielâ já kuávlu váldukielâ
  Virgálâš kielâ, mut ij kuávlu váldukielâ
  Virgálâš ucceeblovokielâ
  Ucceeblovokielâ, mut ij virgálâš sajattâh

**Saksakielâ** (*Deutsch* teikâ *die deutsche Sprache*) lii viestârgermaanlâš kielâ, mon sárnuh suulân 100 miljovn olmožid pirrâ maailm.

## Saksakielâ sajattâh

Saksakielâ lii virgálâš kielâ ubâ Saksaast, Nuorttâriijkâst já Liechtensteinist. Tot lii meid ohtâ virgálâš kielâin Belgiast, Luxemburgist, Sveeicist já Bolzano provinsist Italiast. Tai lasseen saksakielâ lâi Namibia virgálâš kielâ iivij 1884–1919 já iivij 1984–1990.

## Saksakielâ pustaveh

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ä ä | B b | ẞ ß | C c | D d | E e | F f |
| G g | H h | I i | J j | K k | L l | M m | N n |
| O o | Ö ö | P p | Q q | R r | S s | T t | U u |
| Ü ü | V v | W w | X x | Y y | Z z |  |  |

Puustav ẞ kiävttoo Saksaast já Nuorttâriijkâst, mut tot ij kevttuu Sveeicist. Ton saajeest sveicciliih kevttih "ss" ađai kyehti "s".

## Jienâduvah

Saksakielâ vokaleh
Uánihis vokaleh

* **a** /a/
* **e** /ɛ/
* **i** /ɪ/
* **o** /ɔ/
* **u** /ʊ/
* **ä** /ɛ/
* **ö** /œ/
* **ü** /ʏ/
* **er** [ɐ]
* **r** [ɐ̯] vookaal maŋa

Diftoŋeh já kuhes vokaleh

* **ei/ai/ay/ey** /aɪ̯/
* **au** /aʊ̯/
* **eu/äu** /ɔʏ̯/
* **a/aa/ah** /aː/
* **e/ee/eh** /eː/
* **i/ih/ie/ieh** /iː/
* **o/oo/oh** /oː/
* **u/uh** /uː/
* **ä/äh** /ɛː/ tai /eː/
* **ö/öh** /øː/
* **ü/üh** /yː/

Konsonanteh

* **b** /b/, [p] sääni loopâst
* **c** /t͡s/, /k/
* **ch** [x] a, o teikâ u maŋa, mudoi [ç]
* **chs** /ks/, /xs/ tai /çs/ morfeemrääjist
* **ck** /k/
* **d** /d/, [t] sääni loopâst
* **dt** /t/
* **dsch** /d͡ʒ/
* **f** /f/
* **g** /ɡ/, [ç] ig-loppâsiijn saanijn, mudoi [k] sääni loopâst
* **h** /h/
* **j** /j/
* **k** /k/
* **l** /l/
* **m** /m/
* **n** /n/
* **ng** /ŋ/, /nɡ/ kuálussaanijn
* **p** /p/
* **pf** /p͡f/
* **ph** /f/
* **qu** /kv/
* **r** /ʀ/, /ʁ/ tai /r/
* **s** [z] sääni aalgâst já vokalij kooskâst, [ʃ] ovdil p teikâ t staavvâl aalgâst, mudoi [s]
* **sch** /ʃ/, [sç] ko s-loppâsijn saanijn lii kiäjus -chen
* **ß (ss)** /s/
* **t** /t/
* **th** /t/
* **ti** /t͡sɪ̯/ kiäččusijn tion, tiär, tial, tiell, mudoi /tɪ/
* **ts** /t͡s/
* **tsch** /t͡ʃ/
* **tz** /t͡s/, uánihis vookaal maŋa
* **tzsch** /t͡ʃ/
* **v** /f/, /v/ lovnâsaanijn (ij sääni loopâst)
* **w** /v/
* **x** /ks/
* **z** /t͡s/
* **zsch** /t͡ʃ/

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Saksakielâ**.

## Käldeeh
# Tárukielâ

Tárukielâ lii tavegermaanlâš kielâ, mon sárnuh iänááš Taažâst.

## Tárukielâ pustaveh

Tárukielâg váruttemkolbâ jieŋâkuobžâst Svalbardist
Tárukielâst láá 29 pustavid:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p |
| Q q | R r | S s | T t | U u | V v | W w | X x |
| Y y | Z z | Æ æ | Ø ø | Å å |  |  |  |

## Kirjálâšvuotâ

* Faarlund, Jan Terje, Svein Lie já Kjell Ivar Vannebo 1997: Norsk referansegrammatikk, Oslo.
* Holmes, Philip, Hans-Olav Enger, *Norwegian. A Comprehensive Grammar*, Routledge, Abingdon, 2018, ISBN 978-0-415-83136-9.
* Olav T. Beito, *Nynorsk grammatikk. Lyd- og ordlære,* Det Norske Samlaget, Oslo 1986, ISBN 82-521-2801-7.
* Kristoffersen, Gjert 2000: *The Phonology of Norwegian*. Oxford: Oxford university press.
* Sandøy, Helge 1985: *Norsk dialektkunnskap*. Oslo: Novus.
* Rolf Theil Endresen, Hanne Gram Simonsen, Andreas Sveen, *Innføring i lingvistikk* (2002), ISBN 82-00-45273-5.
* Arne Torp, Lars S. Vikør (1993), *Hovuddrag i norsk språkhistorie (3.utgåve)*, Gyldendal Norsk Forlag AS 2003.
* Lars S. Vikør (2015), *Norwegian: Bokmål vs. Nynorsk*, Språkrådet nettisiijđoh.
* The Norwegian Language Council (1994), *Language usage in Norway's civil service*, eŋgâlâskielân.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Tárukielâ**.

## Käldeeh
# Tanskakielâ

| Tanskakielâ |
| --- |
|  |
| Nommâ |
| Jieijâs kielân |
det danske sprog |
| Eres nommâ |
dansk |
| Tiäđuh |
| Kuávlu |
Tanska, Färsuolluuh, Ruánááeennâm, Tave-Saksa (Schleswig-Holstein) |
| Virgálâš kielâ |  Tanska  Färsuolluuh  Euroop Union Tubdâstum ucceeblovokielâ:  Ruánááeennâm  Saksa |
| Sárnoi meeri |
6 miljovn |
| Saje |
ij 100 stuárrámuu juávhust |
| Pustaveh |
läättinkielâliih |
| Kielâhuolâttâs |
Dansk Sprognævn |
| Kielâtieđâlâš luokkajyehim |
| Kielâkodde |
indoeurooplâš kielah |
| Kielâjuávkku |
germaanlâš kielah tavegermaanlâš kielah |
| Kielâkoodih |
| ISO 639-1 |
da |
| ISO 639-2 |
dan |
| ISO 639-3 |
dan |
| Glottolog |
dani1285 |

**Tanskakielâ** lii tavegermaanlâš kielâ, mon sárnuh Tanskaast. Tot lii ruotâkielâ, tárukielâ já islandkielâ hyelkkikielâ sehe tovláá tárukielâ maajeeldpuátteekielâ. Suullân 6 miljovn olmožid sárnuh tanskakielâ, enâmustáá Tanskaast, Färsuolluin, Maadâ-Schleswigist Saksaast já Ruánááenâmist. Suullân 10 % Ruánááeennâm ässein sárnuh tanskakielâ eenikiellân, ko Ruánááenâmist láá ennuv enâmânvärrejeijeeh Tanskaast.

## Tanskakielâ pustaveh

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p |
| Q q | R r | S s | T t | U u | V v | W w | X x |
| Y y | Z z | Æ æ | Ø ø | Å å |  |  |  |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Tanskakielâ**.

## Käldeeh
# Ruotâkielâ

Ruotâkielâ sárnumkuávluh
**Ruotâkielâ** lii tavegermaanlâš kielâ, mii sárnoo Ruotâst já Suomâst. Tom sárnuh suulân 10 miljovn olmožid.

## Ruotâkielâ pustaveh

Ruotâkielâst láá 29 pustavid. Tain 9 láá vokaleh já 20 láá konsonanteh:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | D d | E e | F f | G g | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p |
| Q q | R r | S s | T t | U u | V v | W w | X x |
| Y y | Z z | Å å | Ä ä | Ö ö |  |  |  |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Ruotâkielâ**.

## Käldeeh