Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

Wikipedia logo
**Wikipedia** lii maaŋgâkielâsâš rijjâ tiätusänikirje neetist. Ton vuáđđun lii MediaWiki-tekniik. Wikipedia paijeentuálih já toos čäälih iävtutátuliih. Kii peri puáhtá kuás peri editistiđ tom.

Wikimedia Foundation išedâš Wikipedia.

## Historjá

Wikipedia vuáđudui uđđâivemáánu 15. peeivi 2001, ko eŋgâlâskielâg Wikipedia vuádudui. Vuáđudeijeeh láin Jimmy Wales já Larry Sanger.

## Kielâversioh

Kuovâmáánust 2023 Wikipediast lijjii ohtsis 318 kielâversiod. Toi lasseen láá lamaš 11 kielâversiod, moh láá tastoo kiddâdum. Vittâ artikkâlmiärálávt stuárráámuu Wikipedia oornigist láá eŋgâlâskielâlâš, cebuanokielâlâš, saksakielâlâš, ruotâkielâlâš já ranskakielâlâš Wikipedia. Ohtsis 18 Wikipediast láá paijeel miljovn artikkâlid já 71 Wikipediast paijeel 100 000 artikkâlid.

Veikkâ cebuano- já ruotâkielâliih Wikipediah láá artikkâlmiärálávt viiđâ stuárráámuu Wikipedia juávhust, maaŋgâid tai artikkâlijn lii ráhtám automaatlávt ohtâ botti. Ovdâmerkkân ive 2014 Lsjbot rahtij suulân pele ruotâkielâg Wikipedia artikkâlijn. Booti rähtim artikkâlij kvaliteet ij lah pyeri, já tassaažân paijeel miljovn täin láá meddâlistum ruotâkielâg Wikipediast. Cebuanokielâlâš Wikipediast láá siämmáálágán čuolmah, mut tobbeen botti lii ráhtám paijeel 99 % puoh artikkâlijn. Cebuano- já ruotâkielâ lasseen Lsjbot lii ráhtám artikkâlijd waray-waraykielâlâš Wikipediast siämmáánáál já siämmái čuolmâigijn.

## Käldeeh
# Houston

Houston lippu
Harris pirrâdâhkodde já Houston
**Houston** lii kaavpug Texas uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Texas stuárráámus kaavpug já niäljádin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. Houstonist ääsih ohtsis suulân 2,3 miljovn olmožid.

## Käldeeh
# Dominikaanisâš täsiväldi

| Dominikaanisâš täsiväldi *República Dominicana* (espanjakielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President |
Luis Abinader |
|  |
| Uáivikaavpug |
Santo Domingo |
|  |
| Vijđodâh |
48 671 km² |
| – sisčääci |
0,7 %  |
|  |
| Ässeeloho (2018) |
10 882 996 |
| – ässeesaahâdvuotâ |
183 ässed/km² |
| – aalmugstuárrum |
1,25 % (2014) |
|  |
| Virgáliih kielah |
espanjakielâ |
|  |
| Vaaluut |
Dominikaanisâš täsivääldi peso (DOP) |
|  |
| Äigi |
UTC−4 |
|  |
| Jiečânâsvuotâ |  |
| – Haitist |
27. kuovâmáánu 1844 |
|  |
| Uánádâs |
DO |
| – fiävruin |
DOM |
| – kirdemmašinijn |
HI |
|  |
| Jotolâh |
uálgispiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+1-809, +1-829 já +1-849 |
|  |
| Internet TLD |
.do |
|  |
| Motto |
"Dios, Patria, Libertad" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *¡Quisqueyanos Valientes!* |
|  |

**Dominikaanisâš täsiväldi** lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Santo Domingo.

## Viehâdâh

### Kielah

Dominikaanisâš täsivääldi virgálâš kielâ lii espanjakielâ.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Dominikaanisâš täsiväldi**.

## Käldeeh
# Cuáŋuimáánu 1.

**Cuáŋuimáánu 1.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 91. peivi (kárgámive 92. peivi). Ive loopân láá 274 peivid.

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Haarald
* syemmilâš kalender: Peppi, Raita, Pulmu

## Tábáhtusah

* 1976 – Apple vuáđudui.

## Šoddâmeh

* 1968 – Alexander Stubb, Suomâ täsivääldi 13. president

## Jämimeh

* 835 – Duan Wenchang, Tang-dynastia kansler (š. 773)
* 889 – Qin Zongquan, kiinalâš suátihiärrá (šoddâmihe ij tiäđust)
* 2021 – Isamu Akasaki, ive 2014 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš insner já fysikkár (š. 1929)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Cuáŋuimáánu 1.**.

## Käldeeh
# Rooma

| Rooma |
| --- |
|  |
|  |  |
|  |
| Staatâ |  Italia |
| Kuávlu |
Latium |
| Metropolkaavpug |
Rooma |
|  |
| Vijđodâh |
1 287,36 km² |
| Alodâh |
21 m |
|  |
| Ässeeloho |
2 838 596 (30.11.2019) |
| Ässeesaahâdvuotâ |
2 209,48 ässed/km² |
|  |
| Äigi |
UTC+1 |
| – kesiäigi |
UTC+2 |
|  |
| Postânummeer |
00118–00199 |
|  |
| Sundenummeer |
06 |
|  |
|  |  |

**Rooma** (italiakielân *Roma*) lii Italia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii Latium kuávlust. Roomast ääsih 2 838 596 olmožid. Ton vijđodâh lii 140,86 km² já alodâh 54 m.

## Sajadâh já rääjih

Rooma naaburkieldah láá Albano Laziale, Anguillara Sabazia, Ardea, Campagnano di Roma, Castel Gandolfo, Castel San Pietro Romano, Ciampino, Colonna, Fiumicino, Fonte Nuova, Formello, Frascati, Gallicano nel Lazio, Grottaferrata, Guidonia Montecelio, Marino, Mentana, Monte Porzio Catone, Monte Compatri, Monterotondo, Palestrina, Poli, Pomezia, Riano, Sacrofano, San Gregorio da Sassola, Tivoli, Trevignano Romano já Zagarolo.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

| Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho | Ihe | Ässeeloho |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 150 | 300 000 | 1911 | 518 917 | 1991 | 2 775 250 |
| 509 | 130 000 | 1921 | 660 235 | 2001 | 2 663 182 |
| 550 | 35 000 | 1931 | 930 926 | 2011 | 2 617 175 |
| 1377 | 17 000 | 1936 | 1 150 589 | 2014 | 2 870 493 |
| 1861 | 194 500 | 1951 | 1 651 754 | 2015 | 2 864 348 |
| 1871 | 212 432 | 1961 | 2 188 160 | 2017 | 2 873 494 |
| 1881 | 273 952 | 1971 | 2 781 993 | 2018 | 2 872 800 |
| 1901 | 422 411 | 1981 | 2 840 259 | 2023 | 2 748 109 |
| Käldee: Wikidata |

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Rooma**.

## Käldeeh
# Uđđâivemáánu 20.

**Uđđâivemáánu 20.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 20. peivi. Ive loopân láá 345 peivid (kárgámive 346 peivid).

## Nommâpeeivih

* anarâš kalender: Sebastian
* syemmilâš kalender: Sebastian

## Tábáhtusah

* 1368 – Andrea Contarini šoodâi Venetsia 60. dogen.
* 1939 – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1534 Näsi, 1929 Kollaa já 4512 Sinuhe.
* 1997 – Bill Clinton algâttij nube paje Ovtâstum staatâi presidentin.
* 2009 – Barack Obama algâttij Ovtâstum staatâi president virgeest vuossâmuu keerdi.
* 2021 – Joe Biden algâttij Ovtâstum staatâi president virgeest.
* 2025 – Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljâin väljejum Ovtâstum staatâi 47. president já 50. väripresident algâttáin virgeest.

## Šoddâmeh

* 1775 – André-Marie Ampère, ranskalâš fysikkár (j. 1836)
* 1873 – Johannes Vilhelm Jensen, ive 1944 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim tanskalâš kirječällee (j. 1950)
* 1891 – T. I. Itkonen‎, syemmilâš kielâ- já aalmugtiettuu totkee (j. 1968)
* 1931 – David Lee, ive 1996 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* 1946 – David Lynch, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (j. 2025)

## Jämimeh

* 1029 – Heonae, korealâš roonnig (š. 964)
* 1779 – Cesare Orlandi, italialâš kirječällee já historjistee (š. 1734)
* 1979 – Birger Brunila, syemmilâš arkkiteht (š. 1882)
* 1993 – Audrey Hepburn‎, brittilâš-hollandlâš čaittâleijee já malli (š. 1929)

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Uđđâivemáánu 20.**.

## Käldeeh
# 1639

|  |  |
| --- | --- |
| **Ihečyeđeh** | 1400-loho · 1500-loho · 1600-loho · 1700-loho · 1800-loho |
| **Iheloveh** |

---

1590-loho · 1600-loho · 1610-loho · 1620-loho · 1630-loho · 1640-loho 1650-loho · 1660-loho · 1670-loho · 1680-loho · 1690-loho · 1700-loho

---

 |
| **Iveh** | 1590 · 1591 · 1592 · 1593 · 1594 · 1595 · 1596 · 1597 · 1598 · 1599 1600 · 1601 · 1602 · 1603 · 1604 · 1605 · 1606 · 1607 · 1608 · 1609 1610 · 1611 · 1612 · 1613 · 1614 · 1615 · 1616 · 1617 · 1618 · 1619 1620 · 1621 · 1622 · 1623 · 1624 · 1625 · 1626 · 1627 · 1628 · 1629 1630 · 1631 · 1632 · 1633 · 1634 · 1635 · 1636 · 1637 · 1638 · 1639 1640 · 1641 · 1642 · 1643 · 1644 · 1645 · 1646 · 1647 · 1648 · 1649 1650 · 1651 · 1652 · 1653 · 1654 · 1655 · 1656 · 1657 · 1658 · 1659 1660 · 1661 · 1662 · 1663 · 1664 · 1665 · 1666 · 1667 · 1668 · 1669 1670 · 1671 · 1672 · 1673 · 1674 · 1675 · 1676 · 1677 · 1678 · 1679 1680 · 1681 · 1682 · 1683 · 1684 · 1685 · 1686 · 1687 · 1688 · 1689 1690 · 1691 · 1692 · 1693 · 1694 · 1695 · 1696 · 1697 · 1698 · 1699 1700 · 1701 · 1702 · 1703 · 1704 · 1705 · 1706 · 1707 · 1708 · 1709 |

**1639** (**MDCXXXIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1630-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

* juovlâmáánu 15. peeivi – Muzio Oddi, italialâš insner já matematiikkár (š. 1569)

## Käldeeh
# Namibia

| Namibia täsiväldi *Republic of Namibia* (eŋgâlâskielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
täsiväldi |
|  |
| President | Netumbo Nandi-Ndaitwah |
| Uáiviminister | Elijah Ngurare |
|  |
| Uáivikaavpug |
Windhoek |
|  |
| Eres kaavpugeh |
Walvis Bay, Swakopmund |
|  |
| Vijđodâh |
824 292 km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
eŋgâlâskielâ |
|  |
| Vaaluut |
Namibia dollar (NAD) |
|  |
| Äigi |
UTC+2 |
|  |
| Uánádâs |
NA |
|  |
| Jotolâh |
čižetpiälásâš |
|  |
| Sundenummeer |
+264 |
|  |
| Internet TLD |
.na |
|  |
| Motto |
"Unity, Liberty, Justice" |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *Namibia, Land of the Brave* |

Namibia kaavpugeh káártást
Sossusvlei-čunoivaaskâ Namibiast
**Namibia** teikâ **Namibia täsiväldi** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Windhoek.

## Historjá

Namibia lâi paijeel 30 ihheed Saksa sirdoeennâm, mon maŋa tot kaartâi Maadâ-Afrik apartheidhaaldâšmân.

### Vuossâmuš nissoonpresident

Ive 2024 Netumbo Nandi-Ndaitwah vuoitij Namibia presidentvaaljâid. Sun vuoitij 57 prosentid jienâin, nuuvt et nubbe jienâstemkerdi ij tarbâšum. Sust šoodâi Namibia vuossâmuš nissoonpresident. Väljejum president piäládâh, Swapo, lâi lamaš vääldist ton maŋa ko Namibiast šoodâi jiečânâs staatâ ive 1990. Ive 2024 presidentvaaljâin Swapo tarbâšij 49 saijeed, já tot vuoitij 51.

## Eennâmtieđâ

Namibia vijđodâh lii 824 292 km², mast 1 002 km² lii čääci. Vijđoduv mield Namibia lii maailm 25. stuárráámus staatâ.

### Morfologia

*Válduartikkâl: Listo Namibia vaarijn*
Namibia alemus saje lii Königstein, mii paijaan &&&&&&&&&&&02573.&&&&002 573 m alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Atlant väldimeerâ riddo (0 m).

## Haldâttâh já politiik

### Olmoošvuoigâdvuođah

#### Seksuaal- já suhâpeliucceeblovoi vuoigâdvuođah

Kesimáánu 21. peeivi 2024 Namibia alemus riehti komettij laavâ, mii kieldij seksuaallijd koskâvuođâid almai kooskâst. Laavâ madduuh lijjii kolonialismääigist. Laavâst luvâttâllojii "sodomia" já "epiluánduliih seksuaalliih tooimah" rikosin. Ive 1990 Namibia šoodâi jiečânâs staattân, mutâ ton maŋagin laahâ ij muttum. Veikkâ laahâ ij ennuv kevttumgin, te tot tovâttij kuittâg palo seksuaalucceeblovoi olgooštmist. Laahâ ij kuoskâm nisonáid.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Namibia**.

## Käldeeh