# Ovtâstum staatah

| Amerik ovtâstum staatah *United States of America* (eŋgâlâskielân) |
| --- |
|  lippu |  vaakun |
|  |
| Staatâhäämi |
vuáđulavâlâš littostaatâ |
|  |
| President |
Donald Trump |
|  |
| Uáivikaavpug |
Washington, D.C. |
|  |
| Eres kaavpugeh |
New York (8 622 698 äs.), Los Angeles (3 928 864 äs.), Chicago (2 722 389 äs.) |
|  |
| Vijđodâh |
9 826 630 km² |
|  |
| Virgáliih kielah |
iä lah |
|  |
| Aalmuglâšlaavlâ | *The Star-Spangled Banner* |
|  |

**Ovtâstum staatah** (eŋgâlâskielân *United States*) teikkâ **Amerik ovtâstum staatah** (eŋgâlâskielân *United States of America*, uán. *USA*) láá vuáđulavâlâš littostaatâ iänááš Tave-Amerik-nannaam koskâuásist. Ovtâstum staatâi uáivikaavpug lii Washington, D.C.

## Historjá

### Ovdâhistorjá

Ovdil eurooplij asâiduttem Amerikân, assii meid tááláin Ovtâstum staatâin maaŋgah sierâ algâaalmugeh, kiäid kuhháá kočodii indiaanin. Taah algâässeeh vajâldii Amerikân Aasiast Beringčuálmi peht suulân 20 000–35 000 ihheed tassaaš. Beringčuálmi saajeest lâi talle kuátku, mon mield sij pessii jotteeđ. Maaŋgâ tuhháát ive ääigi algâässeeh vijđánij ubâ Amerik nannaamân. Tave-Amerik nubbe algâaalmug lii inuiiteh, kiäh ääsih tááláá Alaska kuávlust sehe meid Kanadast, já kiäh vajâldii toho váhá maŋeláá.

### Euroop sirdokodeh

Christopher Columbus lâi vuosmuš eurooplâš, kii purjâstij Atlant rasta Amerikân ive 1492, já nuuvt euroopliih šoddii tiettiđ uđđâ nanamist. Vuosmuuh sirdokodeh lijjii espanjalij vuáđudem sirdokodeh Pensacolast já Fort Carolinest. Vuosmuu pišteváá sirdokode vuáđudij espanjalâš Pedro Menéndez de Avilés ive 1565 St. Augustinen, Floridan.

Brittiliih irâttii meid vuáđudiđ sirdokuudijd Tave-Amerikân vuosmuu tove jo ive 1585 tast luhostuuhánnáá. Ive 1607 luhostuvvii sij viijmâg, já šoodâi sirdokodde Jamestownist, Virginiast. Tastoo Amerikân varrii ain eenâb já eenâb siirdâliih.

### Ovtâstum staatâi jiečânâsvuotâ

Ive 1760 Ovtâstum staatâin lijjii jo 1 500 000 eurooplâžžâd. Eŋland čovgâdij viäruttem. Ive 1773 asâttui tejâlaahâ. Tot suttâdij uđâsässeid já ilâttij ovdánem, mii tuálvui vääldikoomeetmân. Vistig nuuvt kočodum Boston tejâpovdiimijn ive 1773 sirdokodáliih leggistii tuulist luovâsmittum tejâlaastâ meerân.

Syeinimáánu 4. peeivi 1776 Ovtâstum staatah kulluuttii jiečânâsvuođâs, já rijjâvuođâsuáti Britannia vuástá jotkui ain ive 1783 räi.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

Ovtâstum staatâin láá 50 uásistaatâd. Toi lasseen Ovtâstum staatâin láá Columbia littopirrâdâh (eŋgâlâskielân *District of Columbia*) já territorioh Karibia- já Kuálhismeerâst.

## Ekonomia

### Tuuriism

Ive 2025 mađhâšemsyergi uási Ovtâstum staatâi bruttoaalmugpuovtâdâsâst lâi 2,5 prooseent. Ive 2025 aalgâst eurooplij mađhâšeijei meeri Ovtâstum staatáid kiäppánij čuuvtij ton ääigi ko Donald Trump tooimâi nube virgepaajees Ovtâstum staatâi presidentin. Ucemustáá oovtâ iijâ Ovtâstum staatâin orroo viestâreurooplij meeri kiäppánij ive 2025 njuhčâmáánust 17 prosentid ive 2024 njuhčâ-cuáŋuimáánust. Mađhâšeijei meeri kiäppánij pooliitlij já ekonoomlij keldui já vajemielâlii räjikocemân kyeskee paloi keežild. Ubâ Viestâr-Euroopist määđhih Ovtâstum staatáid kiäppánij 17,2 prosentid ivveest 2024.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

Ässeelovo peeleest Ovtâstum staatah láá maailm kuálmádin stuárráámus eennâm.

### Kielah

Ovtâstum staatâin ij lah virgálâš kielâ teikkâ aalmuglâškielâ, mut amerikeŋgâlâskielâ kiävttoo *de facto* -kiellân. Ton sajan jyehi uásistaatâ uážžu meridiđ jieijâs virgálâš kielâ teikkâ kielâid. Koskâttuvvâi amerikliih savâstâleh eŋgâlâskielâst virgálâžžân kiellân, mut maaŋgâs vuástálisteh jurduu täst.

## Škovlâlijd

* Lasetiäđuh Ovtâstum staatâin láá siijđoin 99–131 (pitáh 18-23) oppâkirjeest *ŠE Amerik*.

## Fáádást eres soojijn

* Wikimedia Commonsist láá koveh teikkâ eres tiätuvuárháh fáádást **Ovtâstum staatah**.

## Käldeeh