Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# قرون وسطٰی

قرون وسطیٰ یا ازمنۂ وسطیٰ (انگریزی: medieval / middle ages) ترئے حصیاں وچ منقسم یورپ دی روایتی تاریخ دا درمیانی عہد ہے۔

یورپ دی تاریخ عام طور تے عہد عتیق دی قدیم تہذیب، قرون وسطیٰ تے زمانہ جدید دے درمیان تقسیم کیتی ویندی ہے۔ مغربی یورپ دا ازمنۂ وسطیٰ رومی سلطنت دی تقسیم (مغربی رومی سلطنت تے مشرقی بزنطینی سلطنت دے درمیان) تے غیر مہذب اقوام دے حملیاں یعنی 5ویں صدی عیسوی توں شروع تھی کے 16ویں صدی وچ پروٹسٹنٹ اصلاحِ کلیسیا (Protestant Reformation) دے دوران مسیحیت دی فرقہ بندی، فتح قسطنطنیہ تے سمندر پار جستجو کیتے دنیا بھر یورپی توسیع دے آغاز تے ختم تھیندا ہے۔ یعنی ایہ تقریباً ہک ہزار سال دا دور ہے جینکوں ازمنۂ وسطیٰ آکھا ویندا ہے ۔

یہ تمام تر مختلف تبدیلیاں ابتدائی عہدِ جدید دے آغاز کوں ظاہر کریندی ہن جیہڑا صنعتی انقلاب دا ضامن بݨا۔

## حوالے
# قرآن دا سنیہا

قرآن شریف ہک آسمانی کتاب ہے۔ ایہ کتاب حضرت محمد ﷺ تے عربی زبان وچ نازل تھئی ہے۔ سارے مسلماناں دا ایں کتاب تے ایمان ہے۔

## قرآن دا سنیہا

* ایمان

* عبادت

* لوکاں نال چنگا سلوک

* کائنات دا علم
# اینتھروپولوجی/ بشریات

انتھروپولوجی / بشریات سماجی سائنسز دا ہک علم ہے جیرھا انسان دا مطالعہ کریندے۔ ایکوں انسان دی سائنس ایں کیتے آکھیا ویندے کیوں جو اے سائنسی طریقہ ہائے کار دے مطابق اپݨے طے شدہ اہداف دا دی چھاݨ بین کریندی اے۔

انتھروپولوجی دی تعریف مختلف ماہرینِ بشریات نے مختلف انداز وچ کیتی ہے۔ امریکی ماہر بشریات کونریڈ فلپ کوٹیک دے مطابق:

اینتھروپولوجی انسان تے اوندے اڳلے آباواجداد دا مطالعہ ہے۔ اے ہک موازنہ کرݨ آلی تے انسان دیں ساریں حالتیں تے پکھیں دا احاطہ کرݨ آلی سائنس ہے۔
انتھروپولوجی دے چار بنیادی ادارے یا شاخاں ہن:

۱۔ سماجی ثقافتی بشریات (Sociocultural Anthropology) انسانی سماج تے کلچر دی یکسانیت تے فرق دا مطالعہ، تجزیہ تے وضاحت کریندی ہے۔

۲۔ آرکیالوجی (Archaeology) انسان دے تاریخی تے قبل از تاریخ ماضی دا مطالعہ کریندی ہے۔ اے مطالعہ انسان دے تباہ شدہ مقامات دے وچو ملݨ والی باقیات، ہݙیاں، استعمال شدہ شئیں، عمارتاں، اوزار، ہتھیار وغیرہ دے ذریعے قدیم انسان دے طرز زندگی تے سماجی ثقافتی رویہیں دا ݙس ݙیندے۔

۳۔ فزیکل / بائولوجیکل انتھروپولوجی (Physical/ Biological Anthropology) انسان دی جسمانی ساخت تے مختلف زمان و مکان دے وچ انسانی ساخت وچ آوݨ والیں وٹا پھیر دا مطالعہ ہے۔ ایں شاخ اچ انسانی ارتقا، جینیٹکس، کہیں خاص ماحول وچ تبدیل تھیوݨ دی انسانی صلاحیت، اتے پرائمیٹس (بھولوں، گوریلا، لنگور وغیرہ) دی سماجی زندگی دا مطالعہ کیتا ویندے۔

۴۔ لسانی بشریات (Linguistic Anthropology)

انسانی ٻولی کوں اوندے سماجی تے ثقافتی متن وچ تے زمان مکان دیں حدیں دے مطابق ݙہدی ہے۔ ایندے علاوہ انسانی ٻولیں دی تاریخ تے ٻولی دا انسانی دماغ تے منہ یا ڄبھ دی اناٹومی دا آپسی تعلق ݙہدی ہے۔ انسان دے غیر انسانی آباواجداد ٻولݨ تے کمیونیکیشن دا نظام وی ایں مطالعے دا حصہ اے۔
# حیاتیاتی ٹیکنالوجی

ہک ماہرِ حیاتیات حیاتیاتی ٹیکنالوجی تے تحقیق کریندے ہوئے
حیاتیاتی ٹیکنالوجی (انگریزی: Biotechnology)؛ ٹیکنالوجی اَتے حیاتیات دے باہمی اشتراک نال حاصل تھیوݨ آلا علم یا سائنس ہے جیندے وچ ٹیکنالوجی کوں زندہ اجسام نال تعلق بݨا تے استعمال کیتا ویندے۔ بالفاظِ دیگر ایویں وی آکھ سڳدے ہیں جو حیاتیات دے مختلف شعبہ جات وچ، ٹیکنالوجی دیاں اختراعات تے اوندی جدت کوں اختیار کریندے ہوئے تخلیق کیتی ویندی ہے۔ اقوام متحدہ دے میثاق حیاتیاتی تنوع (Convention on Biological Diversity) دے مطابق حیاتی ٹیکنالوجی دی تعریف ایویں کیتی ڳئی ہے جو:

حیاتی ٹیکنالوجی توں مراد کوئی وی اینجھا طرزیاتی نفاذ ہے جو حیاتی نظام کوں، زندہ نامیات یا انہاں توں ماخوذات کوں پیداوار بݨاوݨ یا ایندے وچ ترمیم کرݨ کیتے یا مخصوص مصارف دی عملکاری وچ استعمال کریندے۔
# ایران

اسلامی جمہوریۂ ایران (عرف عام: ایران، سابق ناں: فارس، موجودہ فارسی ناں: جمہوری اسلامی ایران) جنوب مغربی ایشیا دا ہک ملک ہے، جیہڑا مشرق وسطٰی وچ واقع ہے۔ ایران دے سرحداں شمال وچ آرمینیا، آذربائیجان تے ترکمانستان، مشرق وچ پاکستان تے افغانستان تے مغرب وچ ترکی تے عراق نال ملدے ہن۔ مزید برآں خلیج فارس وی اس نال ملحق ہے۔ اسلام ملک کا سرکاری مذہب تے فارسی قومی زبان ہے۔ فارسی، آزربائیجان، کرد تے لر ملک وچ سب توں زیادہ اہم نسلی گروہ ہن .

ایران دنیا دے قدیم ترین تہذیباں وچوں ہک ہے۔ ملک دی تاریخ ہزاراں سالاں تے محیط ہے۔ یورپ تے ایشیا دے وسط وچ ہووݨ دے باعث اس دی تاریخی اہمیت ہے۔ ایران اقوام متحدہ، غیر وابستہ ممالک دی تحریک (نام)، اسلامی کانفرنس تنظیم (او آئی سی) تے تیل برآمد کرݨ والے ممالک دی تنظیم (اوپیک) دا بانی رکن ہے۔ تیل دے عظیم ذخائر دی بدولت بین الاقوامی سیاست وچ اے ملک اہم ترین کردار ادا کریندے ۔ لفظ ایران دا مطلب آریاواں دی سرزمین ہے۔

## مذہب

تاریخی طور تے زرتشتیت ایران دا قدیم مذہب ہئی خاص کر ہخامنشی سلطنت، سلطنت اشکانیان تے ساسانی سلطنت دے ادوار وچ زرتشتیت ہی ایران دا سب توں وݙا مذہب ہئی۔ 651ء دے لگ بھگ مسلماناں نے ایران کوں فتح کیتا تے اتھوں آتش پرست ساسانی سلطنت دا سقوط تھی گیا، مسلم فتح دے بعد دھیرے دھیرے اسلام پھیلدا گیا۔ ایران وچ لوگ 15ویں صدی تک سنی اسلام دے پیروکار ہن، تاہم 1501ء میں صفوی سلطنت قائم تھی گئی جس نے 16ویں صدی وچ مقامی سنی مسلم آبادی کوں دباؤ دے ذریعے اثنا عشریہ اہل تشیع مسلم وچ تبدیل کیتا۔

اج اثنا عشریہ اہل تشیع، شیعہ اسلام ایران دا سرکاری مذہب ہے۔ ایران دی 90 فیصد آبادی شیعہ اسلام دی پیروکار ہے، 8 فیصد سنی اسلام تے باقی دے 2 فیصد غیر مسلم ہن۔

## آبادی

اٹھ کروڑ آبادی ہے۔ایران ہک متنوع ملک ہے جتھاں بہت سارے نسلی گروہ پائے ویندن، انہاں وچ فارسی بولݨ والے سب توں زیادہ ہن۔ ویہویں صدی دے اواخر وچ ایران دی آبادی تیزی نال ودھی، 1956ء وچ ایران دی آبادی صرف 19 ملین ہئی جیہڑی 2009ء تک 79 ملین تک تھی ڳئی۔ تاہم حالیہ چند سالاں وچ ایران دی شرح پیدائش وچ نمایاں کمی آئی ہے 2012ء وچ گھدے گئے اندازے دت مطابق ایران دی شرح پیدائش 1.29 فیصد رہی۔

## سیاست

موجودہ آئین 1979ء دے انقلاب دے بعد منظور کیتا گیا جس دے مطابق ایران کوں ہک اسلامی جمہوریہ تے اسلامی تعلیمات کوں تمام سیاسی، سماجی تے معاشی تعلقات دی بنیاد قرار ݙتا گیا۔ مجموعی اختیارات رہبر معظم (سپریم لیڈر) دے کول ہوندن۔ اج کل آیت اللہ علی خامنہ ای رہبر معظم ہن۔ رہبر معظم دا انتخاب ماہرین دی ہک مجلس (مجلس خبرگان رہبری) کریندی ہے جس وچ پورے ایران توں 86 علما منتخب کیتے ویندے ہن۔ رہبر معظم مسلح افواج دا کمانڈر انچیف ہوندا ہے۔

## انتظامی ونڈ

ایران کوں انتظامی طور تے اکتریہ صوبیاں یا استان وچ ون٘ڈیا ڳیا ہے۔

1. صوبہ اردبیل
2. صوبہ البرز
3. صوبہ آذربایجان شرقی
4. صوبہ آذربایجان غربی
5. صوبہ بوشہر
6. صوبہ چهارمحال و بختیاری
7. صوبہ فارس
8. صوبہ گیلان
9. صوبہ گلستان
10. صوبہ ہمدان
11. صوبہ ہرمزگان
12. صوبہ ایلام
13. صوبہ اصفہان
14. صوبہ کرمان
15. صوبہ کرمانشاہ
16. صوبہ خراسان شمالی
17. صوبہ خراسان رضوی
18. صوبہ خراسان جنوبی
19. صوبہ خوزستان
20. صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد
21. صوبہ کردستان
22. صوبہ لرستان
23. صوبہ مرکزی
24. صوبہ مازندران
25. صوبہ قزوین
26. صوبہ قم
27. صوبہ سمنان
28. صوبہ سیستان و بلوچستان
29. صوبہ تہران
30. صوبہ یزد
31. صوبہ زنجان

## زباناں

فارسی، آذربائجانی، کُردی تے گیلکی اہم زباناں ہن، ݙو فیصد بلوچی زبان ہے۔ فارسی سرکاری دفتری تے تعلیمی زبان ہے۔

## حوالے
# ملکہ وکٹوریہ

|  |
| --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ملکہ وکٹوریہ |  |

 |
| (انگریزی: Alexandrina Victoria)  |
|  |
|

---

 |
|  |  |
|  |  |
| معلومات شخصیت |
| پیدائشی ناں | (انگریزی: Princess Alexandrina Victoria of Kent)  |
| ڄمݨ | 24 مئی 1819ء
کنسنگٹن محل   |
| وفات | 22 جنوری 1901ء (82 سال)  |
| وجہ وفات | دماغی جریان خون   |
| مدفن | ونڈسر، بارکشائر   |
| طرز وفات | طبعی موت   |
| رہائش | کنسنگٹن محل
بکنگھم محل
قلعہ ونڈسر   |
| شہریت |  متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ   |
| قد | 142.24 سنٹی میٹر   |
| رکنیت | رائل سوسائٹی   |
| عارضہ | انس الدم   |
| پئے | شہزادہ البرٹ کونسرٹ |
| ٻال | ایڈورڈ ہشتم   |
| ٹٻر | خاندان ہانوور   |
| نسل | * وکٹوریہ، جرمن ملکہ
* ایڈورڈ ہفتم
* شہزادی ایلس
* شہزادہ الفریڈ
* شہزادی ہیلینا
* شہزادی لوئیس
* شہزادہ آرتھر
* شہزادہ لیوپولڈ
* شہزادی بیٹریس
 |
| دیگر معلومات |
| کم | شاہی حکمران ،  مصور ،  مصنفہ ،  روزنامچہ نگار ،  آپ بیتی نگار ،  ارستقراطی   |
| پیشہ ورانہ زبان | انگریزی ،  جرمن ،  فرانسیسی ،  اطالوی ،  لاطینی زبان ،  اردو   |
| colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#d46691;color:#
1. FFFFFF" |اعزازات
 |
| تمغا البرٹ (1887)
 آرڈر آف چالس سوم
 آرڈر آف گارٹر
 گرینڈ کراس آف دی لیگون آف ہانر
 رائل وکٹورین آرڈر
 آرڈر آف میرٹ
 آرڈر آف دی اسٹار آف انڈیا
 آرڈر آف تھیسلے
 آرڈر آف سینٹ پیٹرک
 آرڈر آف سولومن
 آرڈر آف دا بلیک ایگل
 آرڈر آف سینٹ مائیکل اور سینٹ جارج
 آرڈر آف پرنس ڈانیلو I
 آرڈر آف دی باتھ
 آرڈر آف کوئین ماریہ لیوسہ
 آرڈر آف سینٹ کیتھرین   |
| دستخط |
|  |
|  | IMDB پر صفحہ  |
|  |
|  |
| درستی - ترمیم  |

ملکہ وکٹوریہ (ڄمݨ دی تاریخ: 24 مئی 1819ء - وفات دی تاریخ: 22 جنوری 1901ء) سلطنت برطانیہ دی ملکہ ہئی۔ ملکہ وکٹوریہ انویویں صدی عیسوی وچ دنیا دی با اثر ترین حکمراناں وچ شمار کیتی ویندی ہے۔ ملکہ وکٹوریہ دا شمار برطانیہ دی تاریخ وچ انتہائی با اثر حکمراناں وچ تھیندا ہے۔ 1858ء وچ ایندے دور حکومت وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے 120 سالہ تسلط کوں ختم کر کے ہندوستان کوں باضابطہ طور تے ہک برطانوی کالونی بݨا ݙتا ڳیا۔ 1876ء وچ ملکہ وکٹوریہ قیصرِ ہند بݨ ڳئی۔ ملکہ وکٹوریہ نے تقریباً 64 سال حکومت کیتی۔ ملکہ وکٹوریہ دے دور وچ سلطنت برطانیہ اپݨی طاقت اتے عالمی اثر و رسوخ وچ اپݨی انتہا تے ہئی اتے اے دور ٻہوں تبدیلیاں دا دور ہئی۔ ملکہ وکٹوریہ 22 جنوری 1901ء کوں اِنتقال کر ڳئی۔ انہاں دے انتقال دے بعد ایڈورڈ ہفتم تخت نشین تھیا۔ ملکہ وکٹوریہ 22 جنوری 1901ء توں 9 ستمبر 2015ء تک مملکت متحدہ دی طویل ترین عہدِ حکومت آلی حکمران دی حیثیت نال تاریخ دا حصہ رہی، بعد ازاں 9 ستمبر 2015ء کوں اے ریکارڈ ملکہ ایلزبتھ دوم کوں حاصل تھی ڳیا۔

وکٹوریہ دا پیو شہزادہ ایڈورڈ ڈیوک کینٹ و سٹرادرن – 1818ء
وکٹوریہ – 1823ء
وکٹوریہ – کینزنگٹن محل (1833ء)

وکٹوریہ دی تخت نشینی دی تصویر۔ جارج ہیٹر – 1838ء
شہزادہ البرٹ کونسرٹ – 1840ء
وکٹوریہ پر ایڈورڈ آکسفورڈ دا قاتلانہ حملہ – 10 جون 1840ء
وکٹوریہ – 1843ء
1845ء
 30 جنوری 1854ء
30 جنوری 1854ء
وکٹوریہ – 1859ء
وکٹوریہ – 15 مئی 1860ء
ملکہ وکٹوریہ اور \* شہزادی ایلس، مملکت متحدہ اپنے پانچ بچوں کے ہمراہ– شہزادی ایلس، مملکت متحدہ، \* شہزادہ الفریڈ
شہزادہ البرٹ کونسرٹ – بکنگہم محل، 15 مئی 1860ء
## نگارخانہ

*
* 1835ء

برطانوی سکہ 15 مئی– 1860ء
– ایڈورڈ ہفتم
وکٹوریہ – 1883ء
## ٻیا ݙیکھو

* ایڈورڈ ہفتم
* منشی عبد الکریم
* برطانیہ کی ملکہ وکٹوریا اور ان کے ہندوستانی خدمت گار کی عجیب و غریب داستانArchived

## حوالہ جات
# لندن

لندن (یا لنڈن) انگلستان تے مملکت متحدہ دا دار الحکومت تے سب توں وݙا شہر ہے۔ ایہ شہر دریائے ٹیمز دے کنارے جنوب مشرقی انگلستان وچ دریا دے 50 میل (80 کلومیٹر) طویل دہانے تے واقع ہے جیہڑا بحیرہ شمال وچ ڈھہندے۔ لندن ݙو ہزار سال توں ہک اہم آباد مقام رہیا ہے۔ لوندینیوم دا قیام رومیاں دے ہتھوں عمل وچ آیا۔ لندن شہر، لندن دا قدیم بنیادی تے مالیاتی مرکز محض 1.12 مربع میل (2.9 مربع کلومیٹر) دا علاقہ ہے جیہڑا عام ٻول چال وچ مربع میل (سکوائر مائیل / سکوائر میل) سݙیندے۔ اڄ وی ایں علاقے دے حدود اوہے یا تقریباً اتنے ہی ہن جیہڑے قرون وسطی وچ ہن۔ ملحقہ ویسٹ منسٹر شہر اندرونی لندن دا حصہ ہے تے صدیاں توں قومی حکومت دا صدر مقام رہیا ہے۔ شہر دی تشکیل کریندن۔ شہر لندن ہک میئر تے لندن اسمبلی دے زیر انتظام ہے۔

## حوالے