# ඉතාලි භාෂාව

| Italian |
| --- |
| *italiano*, *lingua italiana* |
| උච්චාරණය | [itaˈljaːno] |
| ස්වදේශික වන්නේ | Italy, Switzerland (Ticino and southern Canton of Graubünden), San Marino, Vatican City, Slovenian Istria (Slovenia), Istria County (Croatia) |
| කලාපය | Italy, Ticino and southern Graubünden, Slovenian Littoral, western Istria |
| ජන වර්ගය | Italians |
| ස්වදේශික හසුරුවන්නන් | 69 million native speakers in the EU (c.2012) 90 million total speakers L2 speakers: 24 million |
| භාෂා පවුල | ඉන්දු-යුරෝපීය
* Italic
	+ Romance
		- Italo-Western
			* Italo-Dalmatian
				+ **Italian**
 |
| ලේඛන ක්‍රමය | Latin (Italian alphabet) Italian Braille |
| Signed forms | *Italiano segnato* "(Signed Italian)" *italiano segnato esatto* "(Signed Exact Italian)" |
| නිල තත්ත්වය |
| නිල භාෂාව වන ජාතිය | 4 countries
 Italy
 San Marino
  Switzerland
 Vatican City

2 regions
 Slovenian Istria (Slovenia)
 Istria County (Croatia)
Organisations  European Union  OSCE  Sovereign Military Order of Malta |
| හඳුනාගත් සුළුතර භාෂාවක් වන ජාතිය |  Bosnia and Herzegovina (de jure)
 Croatia  Malta  Monaco  Romania (de jure)
 Slovenia |
| යාමනය කරනු ලබන්නේ | Accademia della Crusca (*de facto*) |
| භාෂා කේත |
| ISO 639-1 | `it` |
| ISO 639-2 | `ita` |
| ISO 639-3 | `ita` |
| ග්ලොටෝලොග් | `ital1282` |
| ලින්ග්වාස්ෆියර් | `51-AAA-q` |
|   Main language
  Former official language, now secondary
  Large Italian-speaking communities |
|

**"ඉතාලි භාෂාව"** හෙවත් ලිංගුවා ඉතාලියානා යනු ඉන්‍දු-යුරෝපීය භාෂා පවුලේ රොමාන්සීය භාෂාවකි (Romance language). ඉතාලි භාෂාව, බොහෝ සෙයින් ලතින් භාෂාවට කිට්ටු ම භාෂා වන සාඩීනියානු සහ වල්ගර් ලතින් භාෂා ඔස්සේ සම්භවය වී ඇත. ඉතාලි භාෂාව, ස්විට්සර්ලන්තයේ සහ ඉතාලියේ මෙන්ම ශාන්ත මරිනෝ(San Marino) සහ වතිකානුවේ ද නිල භාෂාව වන අතර බටහිර ඉස්ට්‍රියාවේ (ක්‍රොඒෂියාව සහ ස්ලොවේනියාව) තුළ නිල සුළුතර තත්‍වයක් එයට ඇත. එය කලින් ඇල්බේනියාව, මෝල්ටාව, මොනාකෝ, මොන්ටිනිග්‍රෝ (කොටෝර්), ග්‍රීසිය (අයෝනියන් දූපත් සහ ඩොඩෙකැනීස්) යන රටවල ද නිල භාෂාවක් ව පැවතී ඇත. තවද ඉතාලි භාෂාව කලින් ඉතාලියේ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සහ ඉතාලියේ උතුරු අප්‍රිකානු ප්‍රදේශවල නිල භාෂාවක් වූ අතර විවිධ අංශවලින් එය තවමත් එම ප්‍රදේශවල වැදගත් කාර්‍ය්‍යභාරයක් ඉටු කරයි. ඇමරිකාවේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ විශාල විදේශික ප්‍රජාවන් ද ඉතාලි භාෂාව කතා කරයි. ඉතාලි භාෂාව බොස්නියාවේ සහ හර්සගොවීනාව සහ රුමේනියාවේ කලාපීය හෝ සුළුතර භාෂා සඳහා වන යුරෝපීය ප්‍රඥප්තිය මගින් ආවරණය වන භාෂාවන් යටතේ ඇතුළත් කර ඇත. ඉතාලි භාෂාව කතා කරන බොහෝ දෙනෙක් ඉතාලි බස එහි සම්මත ස්වරූපයෙන් හෝ කලාපීය ප්‍රභේදවලින් කථා කරති.

ඉතාලි යනු ප්‍රධාන යුරෝපීය භාෂාවක් වන අතර එය යුරෝපයේ ආරක්‍ෂාව සහ සහයෝගීතා සංවිධානයේ (the Organization for Security and Co-operation in Europe) නිල භාෂාවක් වන අතර යුරෝපීය කවුන්සිලයේ වැඩ කරන භාෂාව (working language) කි. ඉතාලි බස, කථිකයන් මිලියන 67 ක් (යුරෝපා සංගම් ජනගහනයෙන් 15%) යුරෝපීය සංගමයේ වැඩිපුරම කතා කරන දෙවන මව් භාෂාව වන අතර එය දෙවන භාෂාවක් ලෙස යුරෝපා සංගම් පුරවැසියන් මිලියන 13.4 ක් (3%) කතා කරයි. යුරෝපා සංගම් නොවන යුරෝපීය රටවල (ස්විට්සර්ලන්තය, ඇල්බේනියාව සහ එක්සත් රාජධානිය වැනි) සහ වෙනත් මහාද්වීපවල ඉතාලි කථිකයන් ඇතුළුව මුළු කථිකයින් සංඛ්‍යාව ආසන්න වශයෙන් මිලියන 85 කි. රෝමානු කතෝලික ධූරාවලියෙහි භාෂාමය (පොදු භාෂාව) මෙන්ම මෝල්ටාවේ ස්වෛරී මිලිටරි නියෝගයේ නිල භාෂාව ලෙස සේවය කරන ශුද්ධාසනයේ ප්‍රධාන වැඩ කරන භාෂාව ඉතාලි වේ. සංගීත පාරිභාෂිතය හා ඔපෙරා භාවිතය නිසා ඉතාලි, සංගීතයේ භාෂාව ලෙස හැඳින්වේ. සංගීතය ගැන සඳහන් කරන බොහෝ ඉතාලි වචන ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලට ගෙන ඇති අතර ඒවා ජාත්‍යන්තර වචන බවට පත්ව ඇත. කලාව සහ ආහාර හා සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ වෙළඳපල තුළ ද එහි බලපෑම පුළුල් ය.
ඉතාලිය එක්සත් වීමෙන් පසු ඉතාලි භාෂාව රජය විසින් සම්මත කරන ලදී. මීට පෙර ටස්කන් මත පදනම් වූ සාහිත්‍ය භාෂාවක් වූ ෆ්ලොරෙන්ටයින් සමාජයේ ඉහළ පංතියේ අය කතා කළහ. එහි වර්‍ධනය අනෙකුත් ඉතාලි භාෂාවන්ගෙන් ද, සුළු වශයෙන් පශ්චාත්-රෝම ආක්‍රමණිකයන්ගේ ජර්මානු භාෂාවලින් ද බලපෑම් ඇති කළේය. ස්වකීය මුතුන් මිත්තෙකු වන ලතින් භාෂාවෙන් උගත් වචන ඉතාලි භාෂාවට ඇතුළත් කිරීම ලිඛිත භාෂාව, විද්‍යාත්මක පාරිභාෂිතය සහ පල්ලියේ පූජනීය භාෂාවේ බලපෑම තුළින් ඉතාලි බස ස්වයංපෝෂිත විය. මධ්‍යකාලීන යුගයේ හා නූතන යුගයේ මුල් භාගය වන විට ඉතාලියානුවන් ලතින් භාෂා සාක්‍ෂරතාවයෙන් පෙළෙන අතර එම නිසා ඔවුන් පහසුවෙන් ලතින් වචන ලිවීමට හා අවසානයේ කථාවට යොදා ගත්හ. අනෙකුත් බොහෝ රොමාන්සීය භාෂාවන් මෙන් නොව, ඉතාලි කෙටි හා දිගු ව්‍යාංජනාක්‍ෂර අතර ලතින් භාෂාවෙහි වෙනස රඳවා ගනී. ඉතාලි වචන රිද්මයානුකූලව භාවිතා කිරීම අතිශයින්ම පහසු කරවන සාධකයක් වන ස්වදේශීය ඉතාලි වචන සියල්ලම පාහේ ස්වර වලින් අවසන් වේ.

* ඉතාලි පාසලේදී අත්බල වූ සංහාරය
*

## අමතර අවධානයට

* Languages of Italy (includes "Italian dialects", *dialetti*)
* Italian Accademia della Crusca
* CELI
* CILS (Qualification)
* *Enciclopedia Italiana*
* Italian alphabet
* Regional Italian
* Italian exonyms
* Italian grammar
* Italian honorifics
* List of countries and territories where Italian is an official language
* The Italian Language Foundation (in the United States)
* Italian language in Brazil
* Italian language in Croatia
* Italian language in Slovenia
* Italian language in the United States
* Italian language in Venezuela
* Italian literature
* Italian musical terms
* Italian phonology
* Italian profanity
* Italian Sign Language
* Italian Studies
* Italian Wikipedia
* Italian-language international radio stations
* Lessico etimologico italiano
* Sicilian School
* Veronese Riddle
* Languages of the Vatican City
* Talian
* List of English words of Italian origin
* List of Italian musical terms used in English

## සටහන්

## මූලාශ්‍ර

## භාහිර සබැඳි

* Salvatore Battaglia (1961–2002). "Grande dizionario della lingua italiana. Prototipo edizione digitale". UTET.
* Il Nuovo De Mauro (ඉතාලි බසින්)
* ඉතාලි භාෂාව at Curlie
* Swadesh list in English and Italian
* Italian proverbs
* "Learn Italian", *BBC*