# කුක් දූපත්

| කුක් දූපත්* *Kūki 'Airani*  (Cook Islands Māori)
* *Kūki Airani*  (Penrhyn)
 |
| --- |
|
Flag

ලාංඡනය

 |
| **ජාතික ගීය:** Te Atua Mou Ē (Māori) "දෙවියන් වහන්සේ සත්‍යයයි" **රාජකීය ගීය:** "දෙවියන් වහන්සේ රජු බේරා ගනීවා"
 |
|  |
| අගනුවරසහ විශාලතම නගරය | අවරුව ﻿ / ﻿ |
| නිල භාෂා(ව) | * ඉංග්‍රීසි
* කුක් දූපත් මාඕරි (පුකපුකන් ඇතුළුව)
 |
| කතා කරන භාෂා | * ඉංග්‍රීසි (86.4%)
* කුක් දූපත් මාඕරි (76.2%)
* වෙනත් (8.3%)
 |
| ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2016 සංගණනය) | * 78.2% කුක් අයිලන්ඩ් මාඕරි
* 7.6% පාර්ට්-මාඕරි
* 14.2% වෙනත්
 |
| ජාති නාම(ය) | කුක් දූපත් වැසියන් |
| රජය | ඒකීය ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව |
|  |
| • රාජාණ්ඩුව  | III වන චාල්ස් |
| • රජුගේ නියෝජිතයා  | සර් ටොම් මාස්ටර්ස් |
| • අගමැති  | මාර්ක් බ්‍රවුන් |
| • අරිකි රාජවංශයේ සභාපති  | ටූ ට්‍රැවල් අරිකි |
|  |
| ව්‍යවස්ථාදායකය | පාර්ලිමේන්තුව |
| නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් ඇසුර |
|  |
| • ස්වයං පාලනය  | 1965 අගෝස්තු 4 |
| • විදේශ සබඳතාවල ස්වාධීනත්වය එක්සත් ජාතීන්ගේ පිළිගැනීම  | 1992 |
|  |
| වර්ග ප්‍රමාණය |
| • සම්පූර්ණ | 236.7 km2 (91.4 sq mi) (ශ්‍රේණිගත නොකළ) |
| ජනගහණය |
| • 2021 ජන සංගණනය | 15,040 (223 වෙනි) |
| • ජන ඝණත්වය | 63.3/km2 (163.9/sq mi) (138 වෙනි) |
| දදේනි (නාමික) | 2020 ඇස්තමේන්තුව |
| • සම්පූර්ණ | ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 384 (ශ්‍රේණිගත කර නැත) |
| • ඒක පුද්ගල | ඇමරිකානු ඩොලර් 21,994 (ශ්‍රේණිගත කර නැත) |
| ව්‍යවහාර මුදල | නවසීලන්ත ඩොලරය `(NZD)`කුක් දූපත් ඩොලරය |
| වේලා කලාපය | UTC–10 (CKT) |
| රිය ධාවන මං තීරුව | වම |
| ඇමතුම් කේතය | +682 |
| ISO 3166 code | CK |
| අන්තර්ජාල TLD | .ck |
| 1. **^** As per the Te Reo Maori Act.
 |

**කුක් දූපත්** යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පොලිනීසියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. එය දූපත් 15 කින් සමන්විත වන අතර එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය ආසන්න වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 236.7 (වර්ග සැතපුම් 91) වේ. කුක් දූපත් සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) සාගරයේ වර්ග කිලෝමීටර 1,960,027 (වර්ග සැතපුම් 756,771) ආවරණය කරයි. අවරුව එහි අගනුවරයි.

කුක් දූපත් නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සම්බන්ධතාවයක සිටියදී ස්වයං පාලනයක් ඇත. 21 වන සියවස ආරම්භයේ සිට, කුක් දූපත් තමන්ගේම ස්වාධීන විදේශ සහ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කරන අතර, තමන්ගේම රේගු රෙගුලාසි ද ඇත. පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ බොහෝ සාමාජිකයින් මෙන්, එයට සන්නද්ධ හමුදාවක් නොමැත, නමුත් කුක් දූපත් පොලිස් සේවය සතුව ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් සපයන ලද CIPPB Te Kukupa II නම් ගාඩියන් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටුවක් ඇත. මෑත දශක කිහිපය තුළ, කුක් දූපත් වඩ වඩාත් ස්ථිර සහ සුවිශේෂී විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කර ඇති අතර, කුක් දූපත් වැසියෙකු වන හෙන්රි පූනා 2021 සිට 2024 දක්වා පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ මහලේකම්වරයා ලෙස සේවය කළේය. බොහෝ කුක් දූපත් වැසියන්ට නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ඇති අතර, කුක් දූපත් ජාතිකයන්ගේ තත්ත්වය ද ඇති අතර එය අනෙකුත් නවසීලන්ත පුරවැසියන්ට ලබා නොදේ. කුක් දූපත් 1980 සිට දකුණු පැසිෆික් කොමිසම ලෙස හැඳින්වූ පැසිෆික් ප්‍රජාවේ ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයෙකි.

කුක් දූපත් වල ප්‍රධාන ජනගහන මධ්‍යස්ථාන පිහිටා ඇත්තේ රරොටොංගා දූපතේ (2021 දී 10,863), රටට ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර දොරටුව වන රරොටොංගා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ පිහිටීම ද එහි ය. 2021 සංගණනයෙන් මුළු ජනගහනය 14,987 ක් ලෙස දක්වා ඇත. නවසීලන්තයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ කුක් දූපත් වැසියන්ගේ විශාල ජනගහනයක් ද සිටිති: 2018 නවසීලන්ත සංගණනයේදී, 80,532 දෙනෙකු කියා සිටියේ තමන් කුක් දූපත් වැසියන් හෝ කුක් දූපත් සම්භවයක් ඇති බවයි. පසුගිය ඕස්ට්‍රේලියානු සංගණනයේදී කුක් දූපත් වැසියන් 28,000 ක් ඕස්ට්‍රේලියාවේ ජීවත් වන බව වාර්තා වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකුට ඕස්ට්‍රේලියානු පුරවැසිභාවය ඇත. 2018 දී දූපත් වෙත 168,000 කට අධික අමුත්තන් පැමිණි අතර, සංචාරක ව්‍යාපාරය රටේ ප්‍රධාන කර්මාන්තය සහ ආර්ථිකයේ ප්‍රමුඛ අංගය වන අතර, අක්වෙරළ බැංකුකරණය, මුතු සහ සමුද්‍ර හා පලතුරු අපනයනයන්ට වඩා ඉදිරියෙන් සිටී.

## නිරුක්තිය

කුක් දූපත් ජනාවාස වී තිබූ කාලය පුරාම කුක් දූපත් මාඕරි සහ පුකපුකන් ඇතුළු ස්වදේශීය භාෂාවලින් තනි නම් තබා ඇති දූපත් 15 කින් සමන්විත වේ. යුරෝපීයයන් විසින් 1606 දී ස්පාඤ්ඤ ගවේෂකයන් විසින් රකාහංගාට ලබා දුන් පළමු නම ජෙන්ටේ හර්මෝසා (ලස්සන මිනිසුන්) ය.

සමස්තයක් ලෙස දූපත් නම් කර ඇත්තේ 1770 ගණන්වල සංචාරය කළ ඉංග්‍රීසි කපිතාන් සහ ගවේෂක ජේම්ස් කුක්ගේ නමින් වන අතර ඔහු බ්‍රිස්ටල්හි 3 වන අර්ල් ඔගස්ටස් හර්වේගේ නමින් මනුවේ "හර්වේ දූපත" ලෙස නම් කළේය. මෙයින් පසු දකුණු දූපත් සමූහය "හර්වේ දූපත්" ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. 1820 ගණන්වලදී, රුසියානු අද්මිරාල් ඇඩම් ජොහාන් වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න් ඔහුගේ ඇට්ලස් ඩි එල්'ඕෂන් පැසිෆික් හි දකුණු දූපත් "කුක් දූපත්" ලෙස හැඳින්වීය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී නවසීලන්තය විසින් එය ඈඳා ගැනීමෙන් පසුව මුළු භූමි ප්‍රදේශයම (උතුරු දූපත් කණ්ඩායම ඇතුළුව) "කුක් දූපත්" ලෙස හැඳින්වූයේ නැත. 1901 දී, නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව කුක් සහ අනෙකුත් දූපත් රජයේ පනත සම්මත කළ අතර, එයින් පෙන්නුම් කළේ "කුක් දූපත්" යන නම සමහර දූපත් වලට පමණක් යොමු වන බවයි. කුක් ප්‍රදේශය නිර්වචනය කළ සහ දැනට ඇතුළත් කර ඇති සියලුම දූපත් ඇතුළත් 1915 කුක් දූපත් පනත සම්මත වීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය වෙනස් විය.

කුක් දූපත් මාඕරි හි දූපත් වල නිල නාමය කුකි 'අයිරානි වන අතර එය ඉංග්‍රීසි නාමයේ අක්ෂර පරිවර්තනයකි.

## ඉතිහාසය

කුක් දූපත් මුලින්ම පදිංචි කරන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 1000 දී පමණ, ප්‍රධාන රරොටොංගා දූපතේ ඊසාන දෙසින් පිහිටි ටහිටි දූපතක් වන ටහිටි සිට සංක්‍රමණය වූ බවට සැලකෙන පොලිනීසියානු ජනතාව විසිනි.

දූපත් සමඟ පළමු යුරෝපීය සම්බන්ධතාවය 1595 දී ස්පාඤ්ඤ නාවිකයෙකු වන ඇල්වාරෝ ද මෙන්ඩානා ද නීරා පුකපුකා දූපත දුටු විට සිදු වූ අතර එය ඔහු සැන් බර්නාඩෝ (ශාන්ත බර්නාඩ්) ලෙස නම් කළේය. ස්පාඤ්ඤ කිරීටයේ සේවය කළ පෘතුගීසි කපිතාන්වරයෙකු වූ පේද්‍රෝ ෆර්නැන්ඩස් ද ක්වේරෝස්, 1606 දී රකහංගා වෙත පා තැබූ විට දූපත් වලට පළමු යුරෝපීය ගොඩබෑම සිදු කළ අතර, එම දූපත ජෙන්ටේ හර්මෝසා (ලස්සන ජනතාව) ලෙස හැඳින්වීය.

බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂකයෙකු සහ නාවික නිලධාරියෙකු වන කපිතාන් ජේම්ස් කුක් 1773 දී සහ නැවතත් 1777 දී පැමිණි අතර, එමඟින් මනුවායි දූපතට හර්වි දූපත යන නම ලැබුණි. හර්වි දූපත් පසුව මුළු දකුණු කණ්ඩායමටම යෙදුණි. කුක්ට ගෞරවයක් වශයෙන් "කුක් දූපත්" යන නම මුලින්ම දර්ශනය වූයේ 1820 ගණන්වල ඇඩම් ජොහාන් වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද රුසියානු නාවික සිතියමක ය.

1813 දී යටත් විජිත බ්‍රිග් එන්ඩෝවර් (කුක්ගේ නෞකාවට සමාන නෞකාවක් නොවේ) හි මිෂනාරිවරයෙකු වූ ජෝන් විලියම්ස්, රරොටොංගා දුටු පළමු වාර්තාගත යුරෝපීයයා බවට පත්විය. යුරෝපීයයන් විසින් රරොටොංගා වෙත ගොඩබෑමේ පළමු වාර්තාගත සිදුවීම 1814 දී කම්බර්ලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලදී; නාවිකයින් සහ දූපත් වැසියන් අතර කරදර ඇති වූ අතර දෙපසම බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ. 1821 දී ඉංග්‍රීසි මිෂනාරිවරුන් පැමිණෙන තෙක් දූපත් වල තවදුරටත් යුරෝපීයයන් දක්නට නොලැබුණි. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ඉක්මනින් සංස්කෘතිය තුළට ඇතුළු වූ අතර අද බොහෝ දූපත් වැසියන් කිතුනුවන් වේ.

19 වන සියවසේදී එක්සත් ජනපදය, බ්‍රිතාන්‍යය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නැව් සඳහා මෙම දූපත් ජනප්‍රිය නැවතුමක් විය. ජලය, ආහාර සහ දර ලබා ගැනීම සඳහා ඔවුන් අවම වශයෙන් 1826 සිට මෙහි පැමිණියහ. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම දූපත් වූයේ රරොටොංගා, අයිටුටාකි, මැන්ගියා සහ පෙන්රින් ය.

1900 ඔක්තෝබර් 7 වන දින ආණ්ඩුකාර රැන්ෆර්ලි සාමිවරයා විසින් මාකියා රැජිනට ඈඳා ගැනීමේ ප්‍රකාශය කියවමින්.
1890 දී කුක් දූපත් එක්සත් රාජධානියට පෙළගැස්වූයේ, ප්‍රංශය දැනටමත් ටහිටි සතුව තිබූ පරිදි දූපත් අත්පත් කර ගනු ඇතැයි බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් බිය වීම නිසාය. 1900 සැප්තැම්බර් 6 වන දින, දූපත් වැසියන්ගේ නායකයින් දූපත් ("හැකි නම් නියු" ඇතුළුව) බ්‍රිතාන්‍ය භූමියක් ලෙස ඈඳා ගත යුතු බවට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ. 1900 ඔක්තෝබර් 8 සහ 9 යන දිනවල, රරොටොංගා සහ අනෙකුත් දූපත් අත්හැරීමේ ලියකියවිලි හතක් ඔවුන්ගේ ප්‍රධානීන් සහ ජනතාව විසින් අත්සන් කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලද අතර, එම අත්හැරීම් පිළිගෙන ඇති බවත් දූපත් ඇගේ බ්‍රිතාන්‍ය මහරජතුමියගේ ආධිපත්‍යයේ කොටස් ප්‍රකාශයට පත් කළ බවත් සඳහන් විය. කෙසේ වෙතත්, එයට අයිටුටාකි ඇතුළත් නොවීය. වැසියන් තමන් බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන් ලෙස සැලකුවද, එම ප්‍රකාශය මගින් දිවයින විධිමත් ලෙස ඈඳා ගන්නා තෙක් කිරීටයේ මාතෘකාව අපැහැදිලි විය. 1901 දී එක්සත් රාජධානියේ 1895 යටත් විජිත සීමා පනත යටතේ කවුන්සිලයේ නියෝගයෙන් දූපත් නවසීලන්ත ජනපදයේ සීමාවන් තුළට ඇතුළත් කරන ලදී. මායිම් වෙනස් කිරීම 1901 ජුනි 11 වන දින සිට බලාත්මක වූ අතර, එම කාලයේ සිට කුක් දූපත් නවසීලන්තය සමඟ විධිමත් සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගෙන යයි.

පළමුවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වූ විට කුක් දූපත් සේවය සඳහා කළ ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර, වහාම මිනිසුන් 500 කට ආසන්න කණ්ඩායම් පහක් යුද්ධයට යැවීය. යුද්ධය ආරම්භ වූ විට දිවයිනේ තරුණයින් ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූයේ මාඕරි බලඇණි සහ ඕස්ට්‍රේලියානු සහ නවසීලන්ත අශ්වාරෝහක රයිෆල් ශක්තිමත් කිරීමට ය. යුද ප්‍රයත්නයට සහාය වීම සඳහා අරමුදල් රැස් කරමින් දේශප්‍රේමී අරමුදලක් ඉතා ඉක්මනින් පිහිටුවන ලදී. කුක් දූපත් වැසියන්ට ඩෙවොන්පෝර්ට් හි නැරෝ නෙක් කඳවුරේ පුහුණුව ලබා දුන් අතර, පළමු බඳවා ගත් අය 1915 ඔක්තෝබර් 13 වන දින එස්එස් ටෙ අනා නෞකාවෙන් පිටත් වූහ. නවසීලන්ත ඒකක බටහිර පෙරමුණට මාරු කිරීමට ආසන්නව සිටියදී නෞකාව ඊජිප්තුවට පැමිණියේය. 1916 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, කුක් දූපත් වැසියන්, මාඕරි සහ පකේහා සොල්දාදුවන්ගේ එකතුවක් වූ පුරෝගාමී බලඇණිය, සොමේ හි පළමු සටන වන ෆ්ලර්ස් වෙත මිත්‍ර පාක්ෂික ප්‍රහාරයේදී දැඩි ක්‍රියාමාර්ගයක් ගත්තේය. මෙම පළමු බලඇණියේ කුක් දූපත් වැසියන් තිදෙනෙකු සතුරු ක්‍රියාමාර්ගවලින් මිය ගිය අතර යුරෝපයේ තත්වයන්ට අනුවර්තනය වීමට අරගල කරන විට අවම වශයෙන් දස දෙනෙකු රෝගවලින් මිය ගියහ. 2 වන සහ 3 වන කුක් දූපත් බලඇණි සිනායි-පලස්තීන මෙහෙයුමේ කොටසක් වූ අතර, පළමුව ඕස්ට්‍රේලියානු සහ නවසීලන්ත සවිකර ඇති රයිෆල් සඳහා ඔවුන්ගේ මොස්කාර් කඳවුරේ සැපයුම් භූමිකාවක් ඉටු කළ අතර පසුව රාජකීය කාලතුවක්කු සඳහා පතොරම් සැපයීමේ නිරත විය. යුද්ධයෙන් පසු, පිරිමින් නවසීලන්තයේ ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වසංගතය පැතිරීමට නැවත පැමිණි අතර, මෙය යුරෝපීය රෝග සමඟින් විශාල සංඛ්‍යාවක් දිවි ගලවා නොගත් අතර ඉදිරි වසරවලදී නවසීලන්තයේදී හෝ ඔවුන්ගේ නැවත නිවසට පැමිණීමේදී මිය ගියහ.

1948 බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකත්වය සහ නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය පිළිබඳ පනත 1949 ජනවාරි 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන් වූ කුක් දූපත් වැසියන් ස්වයංක්‍රීයව නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ලබා ගත්හ. නවසීලන්ත රජය ඔවුන්ට ස්වයං පාලන තත්ත්වය ලබා දීමට තීරණය කරන තෙක් දූපත් නවසීලන්තයෙන් යැපෙන ප්‍රදේශයක් ලෙස පැවතුනි. 1965 අගෝස්තු 4 වන දින ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. සෑම වසරකම අගෝස්තු මාසයේ පළමු සඳුදා ව්‍යවස්ථා දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. කුක් දූපත් පක්ෂයේ ඇල්බට් හෙන්රි පළමු අගමැති ලෙස තේරී පත් වූ අතර දෙවන එලිසබෙත් රැජින විසින් නයිට් පදවිය පිරිනමන ලදී. හෙන්රි 1978 දක්වා ජාතිය මෙහෙයවූ අතර, ඡන්ද වංචා සම්බන්ධයෙන් ඔහුට චෝදනා එල්ල වී ඉල්ලා අස්විය. 1979 දී ඔහුගේ නයිට් පදවිය අහිමි විය. ඔහුගෙන් පසු 1983 මාර්තු දක්වා එම තනතුර දැරූ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ ටොම් ඩේවිස් පත් විය.

2017 ජූලි 13 වන දින කුක් දූපත් විසින් මාරේ මෝනා ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය ප්‍රමාණය අනුව ලොව විශාලතම ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය බවට පත් විය.

2019 මාර්තු මාසයේදී, කුක් දූපත් එහි නම වෙනස් කිරීමට සහ "එහි 'පොලිනීසියානු ස්වභාවය' පිළිබිඹු කරන මාතෘකාවක්" සඳහා කපිතාන් ජේම්ස් කුක් වෙත යොමු කිරීම ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇති බව වාර්තා විය. 2019 මැයි මාසයේදී වාර්තා කරන ලද්දේ යෝජිත නම් වෙනස කුක් දූපත් ඩයස්පෝරාව විසින් දුර්වල ලෙස පිළිගෙන ඇති බවයි. සම්මුතියක් ලෙස, දූපත් වල ඉංග්‍රීසි නම වෙනස් නොකරන බවටත්, ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් අක්ෂර පරිවර්තනයක් වන වත්මන් නම වෙනුවට නව කුක් දූපත් මාඕරි නමක් භාවිතා කරන බවටත් තීරණය විය. නම පිළිබඳ සාකච්ඡා 2020 දී දිගටම පැවතුනි.

## භූගෝලය

කුක් දූපත් සිතියම
කුක් දූපත් දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ, නවසීලන්තයේ ඊසාන දෙසින්, ඇමරිකානු සැමෝවා සහ ප්‍රංශ පොලිනීසියාව අතර පිහිටා ඇත. සාගරයේ කිලෝමීටර් 2,200,000 (වර්ග සැතපුම් 850,000) පුරා පැතිරී ඇති ප්‍රධාන දූපත් 15 ක් ඇති අතර ඒවා එකිනෙකට වෙනස් කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදා ඇත: දකුණු කුක් දූපත් සහ කොරල් පරමාණු වලින් සමන්විත උතුරු කුක් දූපත්.

දූපත් සෑදී ඇත්තේ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් මගිනි; උතුරු කණ්ඩායම පැරණි වන අතර කොරල් වර්ධනයෙන් ඉහළින් ගිලී ගිය ගිනි කඳු වන පරමාණු හයකින් සමන්විත වේ. දේශගුණය මධ්‍යස්ථ සිට නිවර්තන දක්වා වේ. කුක් දූපත් දූපත් 15 කින් සහ ගල්පර දෙකකින් සමන්විත වේ. මාර්තු සිට දෙසැම්බර් දක්වා, කුක් දූපත් නිවර්තන සුළි සුළං ගමන් කරන මාර්ගයේ පිහිටා ඇති අතර, ඒවායින් වඩාත් කැපී පෙනෙන ඒවා වූයේ මාටින් සහ පර්සි සුළි සුළං ය. දූපත් භූමිය තුළ භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප දෙකක් පිහිටා ඇත: මධ්‍යම පොලිනීසියානු නිවර්තන තෙත් වනාන්තර සහ කුක් දූපත් නිවර්තන තෙත් වනාන්තර.

| දූපත් සමූහය | දූපත | ප්‍රදේශය
(ව.කි.) | ජනගහනය
2021 සංගණනය | ව.කි. ට
ජන ඝනත්වය |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| උතුරු | පෙන්රින් | 9.8 | 230 | 23.5 |
| උතුරු | රකහන්ගා | 4.1 | 81 | 19.8 |
| උතුරු | මනිහිකි | 5.4 | 207 | 38.3 |
| උතුරු | පුකපුකා | 1.3 | 456 | 350.8 |
| උතුරු | තේමා රීෆ් (ජලයෙන් යට වූ) | 0 | 0 | – |
| උතුරු | නසාවු | 1.3 | 92 | 70.8 |
| උතුරු | සුවරෝ | 0.4 | 0 | – |
| දකුණු | පාමර්ස්ටන් | 2.1 | 25 | 11.9 |
| දකුණු | අයිටුටාකි | 18.3 | 1,776 | 97.0 |
| දකුණු | මනුවා | 6.2 | 0 | - |
| දකුණු | ටකුටියා | 1 | 0 | - |
| දකුණු | මිටිඅරෝ | 22.3 | 155 | 7.0 |
| දකුණු | අටියු | 26.9 | 382 | 14.2 |
| දකුණු | මෞකේ | 18.4 | 249 | 13.5 |
| දකුණු | වින්ස්ලෝ රීෆ් (ජලයෙන් යට වූ) | 0 | 0 | – |
| දකුණු | රාරොටොංගා | 67.1 | 10,863 | 161.9 |
| දකුණු | මන්ගයියා | 51.8 | 471 | 9.1 |
| එකතුව | 236.7 | 14,987 | 63.3 |

සටහන: වගුව උතුරේ සිට දකුණට අනුපිළිවෙලට සකසා ඇත. 2021 සංගණනයෙන් ජනගහන සංඛ්‍යා.

* පුකපුකා හි ගුවන් ඡායාරූපයක්
* අයිටුටාකි හි ටපුඒටායි (එක් අඩි දූපත).
* රරොටොංගා හි පාෂාණමය කොටස්

### ජෛව විවිධත්වය

*කුක් දූපත් වල ජාතික පුෂ්පය වන ටියාරේ මාඕරි*
කුක් දූපත් වල ජාතික පුෂ්පය ටියාරේ මාඕරි හෝ ටියාලේ මාඕලි (පෙන්රින්, නසාවු, පුකපුකා) වේ.

කුක් දූපත් වල නැව් මීයන් සහ කියෝරේ ටෝකා (පොලිනීසියානු මීයන්) විශාල ස්වදේශික නොවන ජනගහනයක් ඇත. මීයන් දූපත් වල පක්ෂි ගහනය නාටකාකාර ලෙස අඩු කර ඇත.

2007 අප්‍රේල් මාසයේදී, කුල්ගේ ලොරිකීට් 27 ක් රිමාටාරා සිට අටියු වෙත නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී. පොසිල සහ වාචික සම්ප්‍රදායන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම විශේෂය කලින් දකුණු කණ්ඩායමේ අවම වශයෙන් දූපත් පහක සිටි බවයි. එහි රතු පිහාටු සඳහා අධික ලෙස සූරාකෑම කුක් දූපත් වල විශේෂය වඳ වී යාමට බොහෝ දුරට හේතුවයි.

දූපත් අවට ජලය පෙපර්මින්ට් ඒන්ජල්ෆිෂ්ගේ නිවහන වේ. ඒවා බහුලව දක්නට ලැබුණද, ඒවා අස්වැන්න නෙළීමේ දුෂ්කරතාවය නිසා ඒවා ඇමරිකානු ඩොලර් 30,000 ක මිලක් සහිත වඩාත්ම මිල අධික සමුද්‍ර මින්මැදුරේ මාළු වලින් එකකි.

## දේශපාලනය සහ විදේශ සබඳතා

කලින් හෝටලයක් වූ කුක් දූපත් වල පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිල්ල
2012 අගෝස්තු 31 වන දින එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් හිලරි ක්ලින්ටන් සමඟ හිටපු අගමැති හෙන්රි පූනා.
කුක් දූපත් යනු නවසීලන්තය සමඟ සම්බන්ධිත රාජ්‍ය සම්බන්ධතාවයක පාර්ලිමේන්තු පද්ධතියක් සහිත නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ රජය විසින් වන අතර, අගමැති රජයේ ප්‍රධානියා වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජය සහ කුක් දූපත් වල පාර්ලිමේන්තුව යන දෙකටම පවරා ඇත. රට නීති විරෝධී ඒක මණ්ඩල වන අතර, අරිකි මන්ත්‍රී මණ්ඩලය තථ්‍ය ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් ලෙස ක්‍රියා කරන ව්‍යවස්ථාදායක ආයතන දෙකක් ඇත.

බහු-පක්ෂ ක්‍රමයක් ඇත. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන වේ. රාජ්‍ය නායකයා වන්නේ III වන චාල්ස් රජු වන අතර, ඔහු කුක් දූපත් වල සර් ටොම් මාස්ටර්ස් රජුගේ නියෝජිතයා විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ.

මෙම දූපත් නවසීලන්තය සමඟ "නිදහස් සම්බන්ධතාවයකින්" ස්වයං පාලනයක් පවත්වාගෙන යයි. කුක් දූපත් ව්‍යවස්ථාව යටතේ, නවසීලන්තයට කුක් දූපත් සඳහා නීති සම්මත කළ නොහැක. රරොටොංගා තමන්ගේම විදේශ සේවයක් සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ජාලයක් ඇත. කුක් දූපත් ජාතිකයින්ට නවසීලන්තයේ පුරවැසියන් වීමට අයිතියක් ඇති අතර නවසීලන්තයේ සිටින විට නවසීලන්ත රජයේ සේවාවන් ලබා ගත හැකිය, නමුත් ප්‍රතිවිරුද්ධ දෙය සත්‍ය නොවේ; නවසීලන්ත පුරවැසියන් කුක් දූපත් ජාතිකයන් නොවේ. එසේ තිබියදීත්, 2018 වන විට, කුක් දූපත් තවත් රටවල් 52 ක් සමඟ තමන්ගේම නමින් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පැවැත්වීය. කුක් දූපත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයක් නොවන නමුත්, නියු සමඟ එක්ව, එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේකම් කාර්යාලය විසින් ඔවුන්ගේ "සම්පූර්ණ ගිවිසුම්ගත කිරීමේ ධාරිතාව" පිළිගෙන ඇත, සහ ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO), යුනෙස්කෝ, ජාත්‍යන්තර සිවිල් ගුවන් සේවා සංවිධානය, ජාත්‍යන්තර සමුද්‍රීය සංවිධානය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය, සියලුම එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂිත ආයතනවල පූර්ණ සාමාජිකයෙකු වන අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආසියා සහ පැසිෆික් ආර්ථික හා සමාජ කොමිසමේ (UNESCAP) සහ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ රාජ්‍ය සභාවේ සාමාජිකයෙකි.

1980 ජුනි 11 වන දින, එක්සත් ජනපදය කුක් දූපත් සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේ කුක් දූපත් සහ ඇමරිකානු සැමෝවා අතර සමුද්‍රීය මායිම නිශ්චිතව දක්වමින් සහ පෙන්රින්, පුකපුකා, මනිහිකි සහ රකාහංගා වෙත ඇමරිකානු හිමිකම් අත්හැරීමෙනි. 1990 දී කුක් දූපත් සහ ප්‍රංශය කුක් දූපත් සහ ප්‍රංශ පොලිනීසියාව අතර මායිම සීමා කරන ගිවිසුමකට අත්සන් තැබීය. 2012 අගෝස්තු අග දී, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් හිලරි ක්ලින්ටන් දූපත් වෙත ගියේය. 2017 දී, කුක් දූපත් න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය. 2023 සැප්තැම්බර් 25 වන දින, වොෂින්ටන් ඩීසී හි පැවති උත්සවයකදී, කුක් දූපත් සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අගමැති මාර්ක් බ්‍රවුන්ගේ නායකත්වය යටතේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කර ගත්හ.

2024 දී, කුක් දූපත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍යයට පූර්ණ සාමාජිකයෙකු ලෙස සම්බන්ධ වීමට දරන උත්සාහයන් "අඛණ්ඩව" සිදුවෙමින් පැවතුනද, එසේ තිබියදීත්, සැමෝවා හි 2024 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය නායක රැස්වීමට සහභාගී වීමට රජයට ආරාධනයක් ලබා ගැනීමට නොහැකි විය.

2025 දී, කුක් දූපත් අගමැති මාර්ක් බ්‍රවුන් ප්‍රකාශ කළේ, කුක් දූපත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය සඳහා අවශ්‍යතා සපුරා නොමැති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තහවුරු කළ බවත්, විදේශ අමාත්‍ය ටින්ගිකා එලිකානා ප්‍රකාශ කළේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට සම්බන්ධ වීමට අනාගතයේදී ගන්නා ඕනෑම තීරණයකට ජනමත විචාරණයක් සහ නවසීලන්තය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය නැවත ඇගයීමක් අවශ්‍ය වන බවත්ය. පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානයේදී, කුක් දූපත් නවසීලන්ත රාජධානිය විසින් නියෝජනය කරනු ලබන බව බ්‍රවුන් තහවුරු කළේය, එනම් ඔවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වෛරී බවට පත් නොවන්නේ නම් ඔවුන්ට තමන්ගේම වෙනම නියෝජනයක් නොමැති බවයි. ඊට අමතරව, කුක් අයිලන්ඩර් ගමන් බලපත්‍ර හඳුන්වා දීමට සහ චීනය සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුම්වලට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, නවසීලන්ත විදේශ අමාත්‍ය වින්ස්ටන් පීටර්ස්ගේ ප්‍රකාශකයෙකු ප්‍රකාශ කළේ, "සමෝවා, ටොංගා සහ ටුවාලු මෙන් නොව, කුක් දූපත් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයක් නොවේ", නවසීලන්තය සමඟ එහි තත්ත්වය සහ සම්බන්ධතාවය ජනමත විචාරණයකින් වෙනස් නොකළහොත් පමණි.

### ආරක්ෂක සහ පොලිසිය

කුක් දූපත් පොලිස් සේවය තමන්ගේම මුහුදු සීමාවන් පාලනය කරන අතර, කුක් දූපත් රජය සමඟ සාකච්ඡා කර එහි ඉල්ලීම පරිදි නවසීලන්තය සමඟ ආරක්ෂාව සඳහා වගකීම බෙදා ගනී. මුළු අක්වෙරළ EEZ වර්ග කිලෝමීටර මිලියන 2 ක් පමණ වේ. රාජකීය නවසීලන්ත නාවික හමුදාවේ යාත්‍රා මෙම කාර්යය සඳහා යොදා ගත හැකිය. මෙම නාවික හමුදාවන්ට P-8 Poseidons ඇතුළු රාජකීය නවසීලන්ත ගුවන් හමුදා ගුවන් යානා මගින් ද සහාය ලබා ගත හැකිය.

කෙසේ වෙතත්, මෙම හමුදා ප්‍රමාණයෙන් සීමිත වන අතර 2023 දී රජය විසින් කලාපීය අභියෝගවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට "සුදුසු තත්වයක නොමැති" ලෙස විස්තර කරන ලදී. නවසීලන්තය පසුව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද "ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති සහ උපාය මාර්ග ප්‍රකාශය" සඳහන් කළේ ආරක්ෂක පරිසරය හැඩගැස්වීම, "විශේෂයෙන් පැසිෆික් සාගරයේ සහ ඒ සඳහා ආරක්ෂාවට සහාය වීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම" කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරන බවයි.

කුක් දූපත් පොලිස් සේවය යනු කුක් දූපත් වල පොලිස් බලකායයි. පොලිස් සේවයේ සමුද්‍රීය අංශය ජාතියේ EEZ මත ස්වෛරීභාවය ක්‍රියාත්මක කරයි. යාත්‍රා අතරට 1989 මැයි මාසයේදී ආරම්භ කරන ලද පැසිෆික් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටුවක්, CIPPB Te Kukupa ඇතුළත් වූ අතර එය 2015 දී නැවත සකස් කරන ලදී නමුත් සේවයෙන් ඉවත් කර 2022 දී සේවයට ඇතුළත් වූ විශාල හා වඩා දක්ෂ පැසිෆික් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටුවක්, CIPPB Te Kukupa මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. කුක් දූපත් වලට තමන්ගේම රේගු රෙගුලාසි ඇත.

### මානව හිමිකම්

පෙර, පිරිමි සමලිංගිකත්වය කුක් දූපත් වල නීති විරෝධී වූ අතර උපරිම වශයෙන් වසර හතක සිර දඬුවමකට යටත් විය හැකි විය; කෙසේ වෙතත්, නීතිය කිසි විටෙකත් ක්‍රියාත්මක නොවීය. 2023 දී, සමලිංගිකත්වය නීතිගත කරන ලද නීති සම්මත කරන ලදී.

## පරිපාලන උප කාණ්ඩ

පුකපුකා විසින් පාලනය කරනු ලබන නසාවු හැර, ජනාවාස වූ සියලුම පිටත දූපත් වල (2004 දක්වා සංශෝධන සහිත 1987 පිටත දූපත් පළාත් පාලන පනත සහ 1993 පාමර්ස්ටන් දූපත් පළාත් පාලන පනත) නගරාධිපතිවරයෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් දූපත් සභා ඇත (මෙම සන්දර්භය තුළ ජනාවාස වූ දූපත් සමඟ ගණන් නොගන්නා, දිවයිනේ එක් භාරකරුවෙකු පමණක් ජීවත් වන, පුකපුකා විසින් ද පාලනය කරනු ලැබේ).

කුක් දූපත් දූපත් සිතියම
රරොටොංගාහි වාකා සභා, 1997-2008

පිටත දූපත් වල ඇති දූපත් කවුන්සිල දහය|  |  | අයිටුටාකි (ජනාවාස නොවූ මනුවා ඇතුළුව) |
|  |  | අටියු (ජනාවාස නොවූ ටකුටියා ඇතුළුව) |
|  |  | මන්ගයියා |
|  |  | මනිහිකි |
|  |  | මෞකේ |
|  |  | මිටිඅරෝ |
|  |  | පාමර්ස්ටන් |
|  |  | පෙන්රින් |
|  |  | පුකපුකා (නසාවු සහ සුවරෝ ඇතුළුව) |
|  |  | රකහන්ගා |

රාරොටොංගා දිස්ත්‍රික්ක පහ, සාම්ප්‍රදායික ටැපර් 54 කට බෙදා ඇත.
1997 රරොටොංගා පළාත් පාලන පනත මගින් රරොටොංගා හි නගරාධිපතිවරුන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් වාකා සභා තුනක් පිහිටුවන ලද අතර, පසුව බොහෝ මතභේද මධ්‍යයේ වුවද 2008 පෙබරවාරි මාසයේදී අහෝසි කරන ලදී.

රාරොටොංගාහි වාකා සභා, 1997-2008| වාකා | දිස්ත්‍රික්ක |
| --- | --- |
| පුයිකුරා | අරෝරංගි |
| ටකිතුමු | මතවෙර, න්ගතංගියා, ටකිතුමු |
| ටෙ-අවු-ඕ-ටොංගා | රටේ අගනුවර වන අවරුව ට සමාන වේ |

පහළම මට්ටමේ ගම් කමිටු ඇත. පුකපුකා විසින් පාලනය කරනු ලබන නසාවු හි, තමන්ගේම දූපතට අදාළ කරුණු සම්බන්ධයෙන් පුකපුකා දූපත් කවුන්සිලයට උපදෙස් දෙන දූපත් කමිටුවක් (නසාවු දූපත් කමිටුව) ඇත.

## ජන විකාශනය

| **ජනගහන පිරමීඩය** 2011 |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| % | පිරිමි | වයස | ගැහැණු | % |
|  0 |   |  85+ |   |  0 |
|  0.5 |   |  80–84 |   |  0.6 |
|  0.7 |   |  75–79 |   |  0.9 |
|  1.4 |   |  70–74 |   |  1.4 |
|  1.9 |   |  65–69 |   |  1.8 |
|  2.2 |   |  60–64 |   |  2 |
|  2.4 |   |  55–59 |   |  2.4 |
|  3 |   |  50–54 |   |  3 |
|  3.6 |   |  45–49 |   |  3.6 |
|  3.4 |   |  40–44 |   |  3.6 |
|  3.1 |   |  35–39 |   |  3.6 |
|  3 |   |  30–34 |   |  3.3 |
|  3.3 |   |  25–29 |   |  3.8 |
|  3.4 |   |  20–24 |   |  3.7 |
|  4.3 |   |  15–19 |   |  4.1 |
|  4.5 |   |  10–14 |   |  4 |
|  4.3 |   |  5–9 |   |  4.3 |
|  4.5 |   |  0–4 |   |  4.4 |

 |

උපත් සහ මරණ

| වර්ෂය | ජනගහනය | සජීවී උපත් | මරණ | ස්වාභාවික වැඩිවීම | උපත් අනුපාතය | මරණ අනුපාතය | ස්වාභාවික වැඩිවීමේ අනුපාතය |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2009 | 22,600 | 284 | 72 | 212 | 12.6 | 3.2 | 9.4 |
| 2010 | 23,700 | 286 | 92 | 194 | 12.1 | 3.9 | 8.2 |
| 2011 | 14,974 | 262 | 72 | 190 | 13.6 | 3.7 | 9.8 |
| 2012 | 19,500 | 259 | 104 | 155 | 13.3 | 5.3 | 7.9 |
| 2013 | 18,600 | 256 | 115 | 141 | 13.8 | 6.2 | 7.6 |
| 2014 | 18,600 | 204 | 113 | 91 | 11.0 | 6.1 | 4.9 |
| 2015 | 18,400 | 205 | 102 | 103 | 11.0 | 5.5 | 5.5 |
| 2016 | 17,434 | 242 | 87 | 155 | 12.5 | 4.5 | 8 |
| 2017 | 19,500 | 222 | 93 | 129 | 11.4 | 4.8 | 6.6 |
| 2018 | 18,600 | 232 | 121 | 111 | 12.5 | 6.5 | 6 |
| 2019 | 20,200 | 225 | 105 | 120 | 11.1 | 5.2 | 5.9 |
| 2020 |  |  |  |  |  |  |  |

### ආගම

අවරුව, රරොටොංගා හි CICC පල්ලියකුක් දූපත් වල, පල්ලිය රාජ්‍යයෙන් වෙන්ව පිහිටා ඇති අතර, ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයන් වේ.

විවිධ රෙපරමාදු කණ්ඩායම් ඇදහිලිවන්තයන්ගෙන් 62.8% ක් වන අතර, වඩාත්ම අනුගමනය කරන නිකාය වන්නේ කුක් දූපත් ක්‍රිස්තියානි පල්ලියයි, 49.1% ක්. අනෙකුත් රෙපරමාදු ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් අතර සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් 7.9%, ඇසෙම්බ්ලීස් ඔෆ් ගෝඩ් 3.7% සහ අපෝස්තලික පල්ලිය 2.1% ක් ඇතුළත් වේ. ප්‍රධාන රෙපරමාදු නොවන කණ්ඩායම කතෝලිකයන් වන අතර ජනගහනයෙන් 17% කි. පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පල්ලිය 4.4% කි. "කිසිවක් නැත" හෝ "නිශ්චිත නොකළ" ජනගහනයෙන් 15.6% කි.

## ආර්ථිකය

ආර්ථිකයට භූගෝලීය වශයෙන් දැඩි ලෙස බලපෑම් එල්ල වේ. එය විදේශීය වෙළඳපොළවලින් හුදකලා වී ඇති අතර, යටිතල පහසුකම් ප්‍රමාණවත් නොවේ; සැලකිය යුතු මුහුදු පතුලේ තීරණාත්මක ඛනිජ ලවණ හැර ප්‍රධාන ස්වාභාවික සම්පත් එහි නොමැත, සීමිත නිෂ්පාදනයක් ඇති අතර ස්වාභාවික විපත් වලින් මධ්‍යස්ථව පීඩා විඳිති. සංචාරක ව්‍යාපාරය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ආසන්න වශයෙන් 67.5% ක් පමණ වන ආර්ථික පදනම සපයයි. ඊට අමතරව, ආර්ථිකයට විදේශ ආධාර, බොහෝ දුරට නවසීලන්තයෙන් ලැබෙන ආධාර මගින් සහාය ලැබේ. චීනය විදේශ ආධාර ද ලබා දී ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පොලිස් මූලස්ථාන ගොඩනැගිල්ල ද ඉදිවෙමින් පවතී. කුක් දූපත් එහි කෘෂිකර්මාන්තය, පතල් කැණීම් සහ ධීවර අංශ විවිධ සාර්ථකත්වයන් සමඟ පුළුල් කරමින් සිටී.

1989 පමණ සිට, කුක් දූපත් ඊනියා වත්කම් ආරක්ෂණ භාරයන්හි විශේෂිත ස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති අතර, එමඟින් ආයෝජකයින් ණයහිමියන්ගේ සහ නීති බලධාරීන්ගේ ප්‍රවේශයෙන් වත්කම් ආරක්ෂා කරයි. නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතට අනුව, කුක්වරු "විදේශිකයන්ගේ වත්කම් ඔවුන්ගේ මව් රටවල නීතිමය හිමිකම් වලින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද නීති" ඇත, ඒවා පැහැදිලිවම ඇමරිකානු යුක්තියේ දිගු හස්තයට බාධා කිරීම සඳහා විශේෂයෙන් නිර්මාණය කර ඇත; ණයහිමියන් කුක් දූපත් වෙත ගොස් කුක් නීතිය යටතේ ඔවුන්ගේ නඩු තර්ක කළ යුතුය, බොහෝ විට තහනම් වියදමකින්.[2] බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දූපත්, කේමන් දූපත් සහ ස්විට්සර්ලන්තය වැනි අනෙකුත් විදේශීය අධිකරණ බල ප්‍රදේශ මෙන් නොව, කුක්වරු "සාමාන්‍යයෙන් විදේශීය අධිකරණ නියෝග නොසලකා හරින" අතර, පරීක්ෂාවෙන් ආරක්ෂා කර ඇති බැංකු ගිණුම්, දේපළ වෙළඳාම් හෝ වෙනත් වත්කම් (කුක්ගේ භාර පිළිබඳ නම් හෝ කිසිදු තොරතුරක් හෙළි කිරීම නීති විරෝධී ය) දූපත් සමූහය තුළ භෞතිකව පිහිටා තිබීම අවශ්‍ය නොවේ. භාර සහ භාර සේවකයින් සඳහා වන බදු කුක් දූපත් ආර්ථිකයෙන් 8% ක් පමණ වන අතර, සංචාරක ව්‍යාපාරයට පිටුපසින් නමුත් ධීවර කර්මාන්තයට වඩා ඉදිරියෙන් සිටී.

මෑත වසරවලදී, කුක් දූපත් ණයගැතියන්ගේ පාරාදීසයක් ලෙස කීර්තියක් ලබා ගෙන ඇති අතර, ණයහිමියන්ගේ හිමිකම් වලින් ණයහිමියන්ට තම දේපළ ආරක්ෂා කර ගැනීමට අවසර දෙන නීති සම්පාදනය කිරීම හරහා. 2023 සිට කුක් දූපත් බැංකුවේ විධායක අධ්‍යක්ෂවරයා ජෙනිෆර් හෙන්රි (නී මැතිසන්) වේ.

2019 දී, කුක් දූපත් දූපත් අවට සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයේ පිහිටා ඇති මුහුදු පත්ල ඛනිජ කළමනාකරණය කිරීම සඳහා මුහුදු පත්ල ඛනිජ (SBM) පනත සම්මත කළේය. 2022 දී, SBMA විසින් බහු ලෝහ ගැටිති සඳහා ගවේෂණ බලපත්‍ර තුනක් පෞද්ගලික සමාගම් තුනකට ප්‍රදානය කරන ලද අතර, ඉන් එකක් රජයට අයත් එකක් ද ඇතුළුව. 2025 දී, කුක් දූපත් චීනය සමඟ මුහුදු පත්ල ඛනිජ ගවේෂණ ගිවිසුමක් අත්සන් කර ඇති බව නිවේදනය කළේය.

### යටිතල පහසුකම්

කුක් දූපත් වල ගුවන් තොටුපළ එකොළහක් ඇති අතර, ඒවාට පදික ධාවන පථයක් සහිත එකක් වන රාරොටොංගා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ, මගී ගුවන් සේවා පහක් විසින් සේවය කරනු ලැබේ.

## සංස්කෘතිය

### භාෂාව

වාර්ෂික මායෙවා නුයි සැමරුම් අතරතුර පාවෙන පෙළපාළිය
කුක් දූපත් වල භාෂාවන් ඉංග්‍රීසි, කුක් දූපත් මාඕරි (හෝ "රාරොටොන්ගන්") සහ පුකපුකන් ඇතුළත් වේ. කුක් දූපත් මාඕරි හි උපභාෂාවලට පෙන්රින් ඇතුළත් වේ; රකාහංග-මනිහිකි; ආටියු, මිටියාරෝ සහ මවුක් යන න්ගපුටෝරු උපභාෂාව; අයිටුටාකි උපභාෂාව; සහ මැන්ගියානු උපභාෂාව. කුක් අයිලන්ඩ්ස් මාඕරි සහ එහි අපෝහක ප්‍රභේද ටහිටියානු සහ නවසීලන්ත මාඕරි යන දෙකටම සමීපව සම්බන්ධ වේ. පුකපුකන් සමෝවා භාෂාවට සමීපව සම්බන්ධ යැයි සැලකේ. ඉංග්‍රීසි සහ කුක් දූපත් ටෙ රියෝ මාඕරි පනතට අනුව මාඕරි යනු කුක් දූපත් හි නිල භාෂා වේ. කුක් දූපත් මාඕරි හි නීතිමය අර්ථ දැක්වීමට පුකපුකන් ඇතුළත් වේ.

### කලාව

#### සාම්ප්‍රදායික කලා

1837 දී රාරොටොංගා හි යුරෝපීය මිෂනාරිවරුන් විසින් පිළිම දෙවිවරුන් රාජසන්තක කිරීම සහ විනාශ කිරීම.
කුක් දූපත් වල දැව කැටයම් කිරීම පොදු කලා ආකාරයකි. දකුණු කණ්ඩායමේ දූපත් වල සමීපත්වය ඒකාකාර කැටයම් ශෛලියක් ඇති කිරීමට උපකාරී වූ නමුත් එය සෑම දූපතකම විශේෂ වර්ධනයන් ඇති කළේය. රරොටොංගා එහි ධීවර දෙවිවරුන් සහ කාර්ය මණ්ඩල දෙවිවරුන් සඳහා ද, අටියූ එහි ලී ආසන සඳහා ද, මිටියාරෝ, මවුක් සහ අටියූ සෙංකෝලය සහ ස්ලැබ් දෙවිවරුන් සඳහා ද, මැන්ගියා එහි චාරිත්‍රානුකූල ඇඩ්ස් සඳහා ද ප්‍රසිද්ධය. මුල් ලී කැටයම් බොහොමයක් මුල් යුරෝපීය එකතුකරන්නන් විසින් ප්‍රබෝධමත් කරන ලදී නැතහොත් මිෂනාරිවරුන් විසින් විශාල වශයෙන් පුළුස්සා දමන ලදී. අද වන විට, කැටයම් තවදුරටත් ප්‍රධාන කලා ආකාරයක් නොවන අතර නවසීලන්තයේ මාඕරි විසින් එයට ලබා දුන් එකම අධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවධාරණය ඇත. කෙසේ වෙතත්, තරුණයින්ට ඔවුන්ගේ උරුමය කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීමට අඛණ්ඩ උත්සාහයන් පවතින අතර, වැඩිහිටි කැටයම්කරුවන්ගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ හොඳ කෘති කිහිපයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතී. විශේෂයෙන් අටියු, කැටයම් සහ ටපා වැනි දේශීය තන්තු කලාවන්හි ප්‍රබල ශිල්ප සම්ප්‍රදායක් ඇත. මැංගියා යනු ඊනියා ද්විත්ව-කේ මෝස්තරයක් සහිත සුවිශේෂී, අද්විතීය ශෛලියකින් කැටයම් කරන ලද බොහෝ සියුම් ඇඩ්ස් වල මූලාශ්‍රයයි. මැංගියා එහි පුළුල් හුණුගල් ගුහාවල දක්නට ලැබෙන බර කැල්සයිට් වලින් කැටයම් කරන ලද ආහාර පවුන්ඩර් ද නිෂ්පාදනය කරයි.

පිටත දූපත් පැදුරු, කූඩ භාණ්ඩ සහ තොප්පි සාම්ප්‍රදායිකව රෙදි විවීම නිෂ්පාදනය කරයි. රිටෝ තොප්පි සඳහා විශේෂයෙන් කදිම උදාහරණ කාන්තාවන් විසින් පල්ලියට පැළඳ සිටී. ඒවා පොල් තල් ගසේ නොකැඩූ නොමේරූ තන්තු වලින් සාදා ඇති අතර ඉතා උසස් තත්ත්වයේ ය. පැනමා තොප්පි වලට සමාන පොලිනීසියානු තොප්පි, ඒවා ඉතා අගය කොට සලකනු ලබන අතර ටහිටි සිට පැමිණෙන පොලිනීසියානු අමුත්තන් විසින් ඉතා සොයනු ලැබේ. බොහෝ විට, ඒවා තීන්ත ආලේප කර අතින් මැහුම් කරන ලද කුඩා පුපු කවච වලින් සාදන ලද තොප්පි පටි වලින් සරසා ඇත. පුපු අනෙකුත් දූපත් වල දක්නට ලැබුණද, අලංකාර කටයුතු සඳහා ඒවා එකතු කිරීම සහ භාවිතා කිරීම මැංගියා හි විශේෂත්වයක් බවට පත්ව ඇත. රිටෝ රෙදි විවීම උතුරු දූපත් වන මනිහිකි, රකහංග සහ පෙන්රින් වල විශේෂත්වයකි.

කුක් දූපත් වල ප්‍රධාන කලා ආකාරයක් වන්නේ ටිවාවේ ය. මෙය, සාරාංශයක් ලෙස, අතින් සාදන ලද දූපත් දර්ශන පැච්වර්ක් ඇඳ ඇතිරිලි කලාවයි. 19 වන සියවසේදී මිෂනාරිවරුන්ගේ භාර්යාවන් විසින් හඳුන්වා දෙන ලද මෙම ශිල්පය පොදු ක්‍රියාකාරකමක් දක්වා වර්ධනය වූ අතර, එය එහි ජනප්‍රියතාවයට ප්‍රධාන හේතුවක් විය හැකිය.

#### සමකාලීන කලාව

කුක් දූපත්, විශේෂයෙන් ප්‍රධාන දූපත වන රරොටොංගා හි, ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් සමකාලීන කලාකරුවන් බිහි කර ඇත. කලාකරුවන් අතර චිත්‍ර ශිල්පිනියක් (සහ ඡායාරූප ශිල්පිනියක්) මහිරිකි ටංගරෝවා, මූර්ති ශිල්පීන් වන එරුඊරා (ටෙඩ්) නියා (මුලින් චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක්) සහ දක්ෂ කැටයම්කරු මයික් ටවියෝනි, චිත්‍ර ශිල්පිනියක් (සහ පොලිනීසියානු පච්ච ලෝලියෙක්) උපොකොයිනා ඉයන් ජෝර්ජ්, අයිටුටාකියානු-උපත ලද චිත්‍ර ශිල්පිනි ටිම් මනාවරෝවා බුකනන්, ලොරෙටා රෙනෝල්ඩ්ස්, ජුඩිත් කුන්ස්ලේ, ජෝන් ග්‍රැග්, කේ ජෝර්ජ් (ඇගේ රෙදිපිළි නිර්මාණ සඳහා ද ප්‍රසිද්ධය), අපියි රොන්ගෝ, වරු සැමුවෙල් සහ බහු මාධ්‍ය, ස්ථාපන සහ ප්‍රජා-ව්‍යාපෘති කලාකාරිනි ඇනි ඕ'නීල් යන අය ඇතුළත් වේ. ඔවුන් සියල්ලෝම දැනට ප්‍රධාන දූපතක් වන රරොටොංගා හි ජීවත් වෙති. අටුවාන් හි පිහිටි ඇන්ඩ්‍රියා අයිම්කේ යනු ටපා සහ අනෙකුත් රෙදිපිළි මාධ්‍යයෙන් වැඩ කරන කලාකාරිනියක් වන අතර බ්‍රිතාන්‍ය ශාස්ත්‍රාලික සුසෑන් කුච්ලර් සමඟ 'ටිවයිවායි - ද සෝෂල් ෆැබ්රික් ඔෆ් ද කුක් අයිලන්ඩ්ස්' පොත සම-කර්තෘවරියකි. මෙම කලාකරුවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් නවසීලන්තයේ විශ්ව විද්‍යාල කලා පාසල්වල අධ්‍යාපනය ලබා ඇති අතර නවසීලන්ත කලා ක්ෂේත්‍රය සමඟ සමීප සම්බන්ධතා භුක්ති විඳිති.

නවසීලන්තය පදනම් කරගත් කුක් අයිලන්ඩර් කලාකරුවන් අතර මයිකල් ටෆරි, මුද්‍රණ නිෂ්පාදක ඩේවිඩ් ටීටා, රිචඩ් ෂෝර්ට්ලන්ඩ් කූපර්, නීනා ඕබර්ග් හම්ෆ්‍රීස්, සිල්වියා මාස්ටර්ස් සහ ජිම් විවියරේ ඇතුළත් වේ.

බර්ග්මන් ගැලරිය (කලින් BCA ගැලරිය) යනු රරොටොංගා ප්‍රධාන දූපතේ පිහිටා ඇති කුක් දූපත් වල ප්‍රධාන වාණිජ අලෙවිකරු ගැලරිය වන අතර එය සිල්වියා මාස්ටර්ස්, මහිරිකි ටැන්ගරෝවා, නීනා ඕබර්ග් හම්ෆ්‍රීස්, ජෝන් ග්‍රැග් සහ ටුන්ගේන් බ්‍රෝඩ්බන්ට් වැනි කුක් දූපත් කලාකරුවන් නියෝජනය කරයි.අරෝරන්ගි හි කලා මැදිරි ගැලරිය ඉයන් ජෝර්ජ් විසින් පවත්වාගෙන ගිය අතර කේ ජෝර්ජ් දැන් බෙලූගා කැෆේ වේ. මයික් ටැවියෝනි විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ටැවියෝනි සහ වනන්ගා ගැලරිය ද ඇති අතර කුක් අයිලන්ඩ්ස් ජාතික කෞතුකාගාරය ද කලා ප්‍රදර්ශනය කරයි.

### සංගීතය

CICC සභාවාදී පල්ලියක්
කුක් දූපත් වල සංගීතය විවිධ වේ, ක්‍රිස්තියානි ගීත බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වේ, නමුත් කුක් දූපත් වල සාම්ප්‍රදායික නැටුම් සහ ගීත මාඕරි සහ පුකපුකන් ජනප්‍රියව පවතී.

### ක්‍රීඩාව

කුක් දූපත් 1988 වසරේ සිට ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේ දී පදක්කමක් දිනා නොගෙන තරඟ කර ඇත. රග්බි ලීගය රටේ ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාව සහ ජාතික ක්‍රීඩාව වේ.

### පුවත්පත්

කුක් දූපත් වල පුවත්පත් සාමාන්‍යයෙන් ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලබන අතර සමහර ලිපි කුක් දූපත් මාඕරි භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. කුක් දූපත් පුවත් 1945 සිට ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත, නමුත් එය 1989 දක්වා රජය සතු විය. පැරණි පුවත්පත් අතර 1978 සිට 1980 දක්වා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ටෙ අකටවුයිරා ඇතුළත් වේ.

## සටහන්

## යොමු කිරීම්

ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව