# ග්‍රෙනඩාව

| ග්‍රෙනඩාව*Gwenad* (Grenadian Creole French) *Gwenad* (Grenadian Creole English) |
| --- |
|
Flag

රාජ්‍ය ලාංඡනය

 |
| **උද්යෝග පාඨය:**"දෙවියන් වහන්සේ පිළිබඳව සැමවිටම දැනුවත්ව, අපි එකම ජනතාවක් ලෙස ප්‍රාර්ථනා කරමු, ගොඩනඟමු සහ ඉදිරියට යමු" |
| **ජාතික ගීය:** "ග්‍රෙනාඩාවට ආයුබෝවන්"**රාජකීය ගීය:** "දෙවියනේ රජතුමා බේරගන්න"
  |
|  |
| අගනුවරසහ විශාලතම නගරය | ශාන්ත ජෝර්ජ් ﻿ / ﻿ |
| නිල භාෂා(ව) | * ඉංග්‍රීසි
 |
| පිළිගත් ප්‍රාදේශීය භාෂා(ව) | * ග්‍රෙනේඩියානු ක්‍රියෝල් ඉංග්‍රීසි
* ග්‍රෙනේඩියානු ක්‍රියෝල් ප්‍රංශ
 |
| ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2020) | * 82.4% අප්‍රිකානු
* 13.3% මිශ්‍ර
* 2.2% ඉන්දියානු
* 1.3% වෙනත්
* 0.9% නිශ්චිත නොවන
 |
| ආගම (2020) | * 96.6% ක්‍රිස්තියානි
	+ 48.8% රෙපරමාදු
	+ 39.2% කතෝලික
	+ 8.6% වෙනත් ක්‍රිස්තියානි
* 1.3% හින්දු
* 1.0% ආගමක් නැත
* 0.7% රස්තාෆාරි
* 0.4% වෙනත්
 |
| ජාති නාම(ය) | ග්‍රෙනේඩියානු |
| රජය | ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව |
|  |
| • රාජාණ්ඩුව  | III වන චාල්ස් |
| • ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්  | සෙසිල් ලා ග්‍රෙනේඩ් |
| • අගමැති  | ඩිකන් මිචෙල් |
|  |
| ව්‍යවස්ථාදායකය | පාර්ලිමේන්තුව |
| • උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලය | සෙනෙට් සභාව |
| • පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය | නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය |
| ගොඩනැගීම |
|  |
| • සම්බන්ධිත රාජ්‍යය  | 1967 මාර්තු 3 |
| • එක්සත් රාජධානිය වෙතින් නිදහස  | 1974 පෙබරවාරි 7 |
| • ග්‍රෙනේඩියානු විප්ලවය  | 1979 මාර්තු 13 |
| • ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණය  | 1984 දෙසැම්බර් 4 |
|  |
| වර්ග ප්‍රමාණය |
| • සම්පූර්ණ | 348.5 km2 (134.6 sq mi) (185 වෙනි) |
| • ජලය (%) | 1.6 |
| ජනගහණය |
| • 2021 ඇස්තමේන්තුව | 124,610 (179 වෙනි) |
| • ජන ඝණත්වය | 318.58/km2 (825.1/sq mi) (45 වෙනි) |
| දදේනි (ක්‍රශසා) | 2023 ඇස්තමේන්තුව |
| • සම්පූර්ණ |  ඇ.ඩො. බිලියන 2.3 |
| • ඒක පුද්ගල |  ඇ.ඩො. 20,195 |
| දදේනි (නාමික) | 2023 ඇස්තමේන්තුව |
| • සම්පූර්ණ |  ඇ.ඩො. බිලියන 1.3 |
| • ඒක පුද්ගල |  ඇ.ඩො. 11,437 |
| මාසද (2022) |  0.793 ඉහළ · 73 වෙනි |
| ව්‍යවහාර මුදල | නැගෙනහිර කැරිබියානු ඩොලරය (XCD) |
| වේලා කලාපය | UTC−4 (අත්ලාන්තික් වේලා කලාපය) |
| රිය ධාවන මං තීරුව | වම |
| ඇමතුම් කේතය | +1-473 |
| අන්තර්ජාල TLD | .gd |

**ග්‍රෙනඩාව** (i/ɡrəˈneɪdə/ *grə-NAY-də*; Grenadian Creole French: *Gwenad*, [ɡweˈnad]) යනු නැගෙනහිර කැරිබියානු මුහුදේ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් දූපත් රාජ්‍යයකි. සුළං මුහුණත දූපත් වල දකුණු කෙළවර වන ග්‍රෙනඩාව ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස් වලට කෙලින්ම දකුණින් සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ දකුණු ඇමරිකානු ප්‍රධාන භූමියට උතුරින් සැතපුම් 100 ක් (කිලෝමීටර් 160) පමණ පිහිටා ඇත.

ග්‍රෙනාඩාව ග්‍රෙනාඩා දූපත, කැරියාකෝ සහ පෙටිට් මාටිනික් යන කුඩා දූපත් දෙකක් සහ ප්‍රධාන දූපතට උතුරින් පිහිටා ඇති සහ ග්‍රෙනාඩින්ස් හි කොටසක් වන කුඩා දූපත් කිහිපයකින් සමන්විත වේ. එහි විශාලත්වය වර්ග කිලෝමීටර් 348.5 (වර්ග සැතපුම් 134.6) වන අතර, 2024 දී ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 114,621 කි. එහි අගනුවර ශාන්ත ජෝර්ජ් ය. සාදික්කා සහ සෙංකෝලය බෝග නිෂ්පාදනය නිසා ග්‍රෙනාඩා "කුළුබඩු දූපත" ලෙසද හැඳින්වේ.

යුරෝපීයයන් ඇමරිකාවට පැමිණීමට පෙර, දකුණු ඇමරිකාවේ ආදිවාසී ජනතාව ග්‍රෙනාඩාවේ වාසය කළහ. ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1498 දී ඇමරිකාවට ඔහුගේ තුන්වන ගමනේදී ග්‍රෙනාඩා දුටුවේය. පදිංචි කැරිබ් දූපත් වැසියන්ගේ විරෝධය හේතුවෙන් යුරෝපීයයන් දිවයින යටත් විජිතයක් බවට පත් කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් කිහිපයකින් පසුව, ප්‍රංශ ජනාවාසකරණය සහ යටත් විජිතකරණය 1649 දී ආරම්භ වූ අතර ඊළඟ සියවස දක්වා පැවතුනි. 1763 පෙබරවාරි 10 වන දින පැරිස් ගිවිසුම යටතේ ග්‍රෙනාඩා බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පවරා දෙන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය 1974 දක්වා පැවතුනි (1779 සහ 1783 අතර කෙටි ප්‍රංශ අත්පත් කර ගැනීමක් හැර). කෙසේ වෙතත්, 1967 මාර්තු 3 වන දින, ඇසෝසියේටඩ් රාජ්‍යයක් ලෙස එහි අභ්‍යන්තර කටයුතු සම්බන්ධයෙන් පූර්ණ ස්වාධීනත්වයක් ලබා දෙන ලද අතර, 1958 සිට 1962 දක්වා, ග්‍රෙනාඩාව බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය යටත් විජිතවල කෙටි කාලීන සම්මේලනයක් වන බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සම්මේලනයේ කොටසක් විය.

ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙස ග්‍රෙනාඩාවේ පළමු අගමැති ධුරයට පත් එරික් ගයිරිගේ නායකත්වය යටතේ 1974 පෙබරවාරි 7 වන දින නිදහස ලබා දෙන ලදී. නව රට රාජ්‍ය නායකයා ලෙස දෙවන එලිසබෙත් රැජින සමඟ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය. 1979 මාර්තු මාසයේදී, මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී නව මැණික් ව්‍යාපාරය ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයකින් ගයිරිගේ රජය පෙරලා දමා මොරිස් බිෂොප් අගමැති ලෙස නායකත්වය දුන් මහජන විප්ලවවාදී රජය (PRG) පිහිටුවන ලදී. පසුව බිෂොප්ව මහජන විප්ලවවාදී හමුදාවේ (PRA) සාමාජිකයින් විසින් අත්අඩංගුවට ගෙන මරණ දඬුවම නියම කරන ලද අතර, එය 1983 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී එක්සත් ජනපදය ප්‍රමුඛ ආක්‍රමණයක් සාධාරණීකරණය කිරීමට භාවිතා කරන ලදී. එතැන් සිට, දිවයින පාර්ලිමේන්තු නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකට නැවත පැමිණ ඇති අතර දේශපාලනික වශයෙන් ස්ථාවරව පවතී. ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයෙකු රාජ්‍ය නායකයා නියෝජනය කරයි. වර්තමානයේ රට මෙහෙයවනු ලබන්නේ III වන චාල්ස් රජු, ග්‍රෙනාඩා රජු සහ තවත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජ්‍ය 14 ක් විසිනි.

## නිරුක්තිය

"ග්‍රෙනඩා" යන නාමයේ ආරම්භය අපැහැදිලි ය, නමුත් ස්පාඤ්ඤ නාවිකයින් ග්‍රෙනඩා නම් ඇන්ඩලූසියානු නගරය සඳහා දිවයින නම් කළ බව පෙනේ. "ග්‍රෙනඩා" යන නම 1520 ගණන්වල ස්පාඤ්ඤ සිතියම් මගින් වාර්තා කර ඇති අතර උතුරේ දූපත් ලොස් ග්‍රැනඩිලෝස් ("කුඩා ග්‍රැනඩාස්") ලෙස හැඳින්විණි; නම් කරන ලද එම දූපත් ස්පාඤ්ඤයේ රජුගේ දේපළ ලෙස සලකනු ලැබුවද, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ග්‍රෙනඩාව පදිංචි කිරීමට උත්සාහ කළ බවට කිසිදු වාර්තාවක් නොමැත. 1649 දී ජනාවාස හා යටත් විජිතකරණයෙන් පසුව ප්‍රංශ ජාතිකයන් එම නම (ප්‍රංශ භාෂාවෙන් "ලා ග්‍රෙනේඩ්" ලෙස) පවත්වා ගෙන ගියහ. 1763 පෙබරවාරි 10 වන දින පැරිස් ගිවිසුම යටතේ ලා ග්‍රෙනේඩ් දූපත බ්‍රිතාන්‍යයන්ට පවරා දෙන ලදී. බ්‍රිතාන්‍යයන් එය "ග්‍රෙනඩා" ලෙස නම් කරන ලදී, එය ඔවුන් එහි කළ බොහෝ ස්ථාන-නාම ඉංග්‍රීසිකරණයන්ගෙන් එකකි.

1498 දී මෙම ප්‍රදේශයට කළ තුන්වන ගමනේදී එය දුටු ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් විසින් මෙම දූපතට එහි පළමු යුරෝපීය නම ලබා දෙන ලද අතර එය කන්‍යා මරියතුමියට ගෞරවයක් ලෙස "ලා කොන්සෙප්සියන්" ලෙස නම් කරන ලදී. ඔහු එය ඇත්ත වශයෙන්ම "අසම්ප්සියන්" ලෙස නම් කර ඇති බව කියනු ලැබේ, නමුත් එය අවිනිශ්චිතය, මන්ද ඔහු දැන් ග්‍රෙනඩා සහ ටොබැගෝ ලෙස හඳුන්වන දේ දුර සිට දැක ඇති බවත් ඒ දෙකම එකවර නම් කළ බවත් කියනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, ඔහු ටොබැගෝ "අසම්ප්සියන්" සහ ග්‍රෙනඩා "ලා කොන්සෙප්සියන්" ලෙස නම් කළ බව පිළිගැනුණි. ඉන් වසරකට පසු, ඉතාලි ගවේෂක අමෙරිගෝ වෙස්පුචි ස්පාඤ්ඤ ගවේෂක ඇලොන්සෝ ද ඔජෙඩා සහ සිතියම් සාදන්නා ජුවාන් ද ලා කෝසා සමඟ කලාපය හරහා ගමන් කළේය. වෙස්පුචි දූපත "මායෝ" ලෙස නම් කළ බව වාර්තා වේ, නමුත් එම නම දිස්වන එකම සිතියම මෙයයි.

යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙර දිවයිනේ ජීවත් වූ ආදිවාසී අරවක් විසින් කැමජුයා යන නම ලබා දෙන ලදී.

## ඉතිහාසය

### ප්‍රාග් කොලොම්බියානු ඉතිහාසය

කැරිබියානු පුරාණ යුගයේදී දකුණු ඇමරිකාවෙන් පැමිණි ජනයා විසින් ග්‍රෙනඩාව මුලින්ම ජනාවාස කර ඇති බව සැලකේ, නමුත් නිශ්චිත සාක්ෂි නොමැත. මුල්ම විභව මානව පැවැත්ම පැමිණෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 3600 සිට ආරම්භ වන විල් මධ්‍යයේ ප්‍රොක්සි සාක්ෂි මගිනි. අඩු තාවකාලික, ස්ථිර ගම්මාන ආ. 100–200 දක්වා ආරම්භ විය. ජනගහනය 750 සහ 1250 අතර උපරිමයට පත් වූ අතර, පසුව ජනගහනයේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් ඇති විය, එය "කැරිබ් ආක්‍රමණය" (ඉතා තරඟකාරී වුවද), කලාපීය නියඟ හෝ දෙකෙහිම ප්‍රතිඵලයක් විය හැකිය.

### යුරෝපීය ආගමනය

1498 දී, ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් ඔහුගේ තුන්වන මුහුදු ගමනේදී ග්‍රෙනඩා දුටු බව වාර්තා කළ පළමු යුරෝපීයයා වූ අතර එය 'ලා කොන්සෙප්සියන්' ලෙස නම් කළේය, නමුත් ඇමරිගෝ වෙස්පුචි 1499 දී එය 'මායෝ' ලෙස නැවත නම් කර ඇත. එය ස්පාඤ්ඤයේ රජුගේ දේපළ ලෙස සලකනු ලැබුවද, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පදිංචි වීමට උත්සාහ කළ බවට කිසිදු වාර්තාවක් නොමැත. කෙසේ වෙතත්, විවිධ යුරෝපීයයන් එහි ගිය බව දන්නා අතර දෙදෙනාම එහි ආදිවාසී ජනතාව සමඟ සටන් කර වෙළඳාම් කළහ. පළමු ජනාවාස උත්සාහය 1609 දී ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් විසින් අසාර්ථක ව්‍යාපාරයක් වූ නමුත්, ස්වදේශික "කැරිබ්" ජනයා විසින් ඔවුන් සමූලඝාතනය කර පලවා හරින ලදී.

### ප්‍රංශ යටත් විජිතය (1649–1763)

1649 දී, ජැක් ඩයෙල් ඩු පාර්කට්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මාටිනික්හි මිනිසුන් 203 දෙනෙකුගෙන් යුත් ප්‍රංශ ගවේෂණයක් ග්‍රෙනඩාවේ ස්ථිර ජනාවාසයක් ආරම්භ කළේය. ඔවුන් කැරිබ් ප්‍රධානී කයිරෝආන් සමඟ සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කළ නමුත් මාස කිහිපයක් ඇතුළත ප්‍රජාවන් දෙක අතර ගැටුමක් ඇති විය. මෙය 1654 දක්වා පැවති අතර දිවයින ප්‍රංශ ජාතිකයන් විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම යටත් කර ගන්නා ලදී. 1600 ගණන්වල ග්‍රෙනඩාවේ ප්‍රංශ ජාතිකයන් සහ වර්තමාන ඩොමිනිකා සහ ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස් හි කැරිබ්වරුන් අතර යුද්ධය දිගටම පැවතුනි.

1714 දී කොකෝවා බෝංචි හඳුන්වාදීමත් සමඟ ග්‍රෙනඩාවට චොකලට් ගෙන එන ලදී.

ප්‍රංශ ජාතිකයන් ඔවුන්ගේ නව යටත් විජිතය ලා ග්‍රෙනේඩ් ලෙස නම් කළ අතර ආර්ථිකය මුලින් පදනම් වූයේ අප්‍රිකානු වහලුන් විසින් වැඩ කරන ලද උක් සහ ඉන්ඩිගෝ මත ය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් ෆෝට් රෝයල් (පසුව ශාන්ත ජෝර්ජ්) ලෙස හැඳින්වෙන අගනුවරක් ස්ථාපිත කළහ. ෆෝර්ට් රෝයල් දූපතට සමාන ස්වාභාවික වරායක් අසල පිහිටි ප්‍රංශ දූපත් කිසිවක් නොතිබූ බැවින්, චණ්ඩ මාරුත වලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ප්‍රංශ නාවික හමුදාව බොහෝ විට අගනුවර ස්වභාවික වරායේ රැකවරණය ලබා ගත්හ. 1762 දී සත් අවුරුදු යුද්ධයේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් ග්‍රෙනඩා අල්ලා ගත්හ.

### බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත සමය

#### මුල් යටත් විජිත සමය

1776 දී ග්‍රෙනඩා දූපත සහ ශාන්ත-ජෝර්ජස් වරාය.
1763 දී පැරිස් ගිවිසුම මගින් ග්‍රෙනඩාව නිල වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍යයට පවරා දෙන ලදී. 1779 ජූලි මාසයේදී කොම්ටේ ඩි'ස්ටේන් ග්‍රෙනඩා හි ලේ වැකි ගොඩබිම් සහ නාවික සටන ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු, ඇමරිකානු විප්ලවීය යුද්ධයේදී ප්‍රංශ ජාතිකයන් දූපත නැවත අත්පත් කර ගත්හ. කෙසේ වෙතත්, 1783 දී වර්සයිල්ස් ගිවිසුම සමඟ දූපත බ්‍රිතාන්‍යයට නැවත ලබා දෙන ලදී. දශකයකට පසු, බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය පිළිබඳ අතෘප්තිය 1795-96 දී ජූලියන් ෆෙඩන් විසින් මෙහෙයවන ලද ප්‍රංශ ගැති කැරැල්ලකට තුඩු දුන් අතර එය බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් සාර්ථකව පරාජය කරන ලදී.

ග්‍රෙනඩාවේ ආර්ථිකය වර්ධනය වන විට, වැඩි වැඩියෙන් අප්‍රිකානු වහලුන් බලහත්කාරයෙන් දිවයිනට ප්‍රවාහනය කරන ලදී. අවසානයේ බ්‍රිතාන්‍යය 1807 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය තුළ වහල් වෙළඳාම තහනම් කළේය. 1833 දී වහල්භාවය සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරන ලද අතර, එය 1838 වන විට වහල්භාවයේ සිටි සියලු දෙනාගේ විමුක්තියට හේතු විය. පසුව ඇති වූ ශ්‍රම හිඟය සමනය කිරීම සඳහා, 1857 දී ඉන්දියාවේ සිට සංක්‍රමණිකයන් ග්‍රෙනඩාවට ගෙන එන ලදී.

1843 දී නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් සිට එංගලන්තයට යන අතරතුර වෙළඳ නෞකාවක් පැමිණි විට සාදික්කා ග්‍රෙනඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. නෞකාවේ සාදික්කා ගස් කුඩා ප්‍රමාණයක් තිබූ අතර, ඔවුන් ඒවා ග්‍රෙනඩාවේ ඉතිරි කළ අතර, මෙය ග්‍රෙනඩාවේ සාදික්කා කර්මාන්තයේ ආරම්භය වූ අතර එය දැන් ලෝකයේ වාර්ෂික බෝගයෙන් 40% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සපයයි.

#### පසු යටත් විජිත සමය

1877 දී ග්‍රෙනඩාව ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් කරන ලදී. ග්‍රෙනඩා ජනතාව සඳහා නව සහ සහභාගීත්ව ව්‍යවස්ථාමය බෙදාහැරීමක් සඳහා උද්ඝෝෂණය කිරීම සඳහා තියෝෆිලස් ඒ. මැරිෂෝ 1918 දී නියෝජිත රජයේ සංගමය (RGA) ආරම්භ කළේය. මැරිෂෝගේ බලපෑම් හේතුවෙන්, 1921–22 දැව කොමිසම නිගමනය කළේ ග්‍රෙනඩාව නවීකරණය කරන ලද ක්‍රවුන් යටත් විජිත රජයක ස්වරූපයෙන් ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා සූදානම් බවයි. මෙම වෙනස් කිරීම ග්‍රෙනඩා වැසියන්ට සීමිත දේපල ඡන්ද බලයක් මත ව්‍යවස්ථාදායක සභා සාමාජිකයින් 15 දෙනාගෙන් පස් දෙනෙකු තෝරා පත් කර ගැනීමේ අයිතිය ලබා දුන් අතර, වැඩිහිටි ග්‍රෙනඩා වැසියන්ගෙන් ධනවත්ම 4% කට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට හැකි විය. 1943 දී මැරිෂෝ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ අණදෙන නිලධාරියා (CBE) ලෙස නම් කරන ලදී.

1950 දී, එරික් ගයිරි ග්‍රෙනඩා එක්සත් කම්කරු පක්ෂය (GULP) ආරම්භ කළ අතර, මුලින් වෘත්තීය සමිතියක් ලෙස, එය වඩා හොඳ සේවා කොන්දේසි සඳහා 1951 මහා වැඩ වර්ජනයට හේතු විය. මෙය මහත් නොසන්සුන්තාවයක් ඇති කළ අතර, බොහෝ ගොඩනැගිලි ගිනිබත් වූ අතර එම කැළඹීම් "අහස රතු" දින ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. 1951 ඔක්තෝබර් 10 වන දින, ග්‍රෙනඩාව විශ්වීය වැඩිහිටි ඡන්ද අයිතිය මත පදනම් වූ එහි පළමු මහ මැතිවරණය පැවැත්වීය, ගයිරිගේ පක්ෂය තරඟ කළ ආසන අටෙන් හයක් දිනා ගත්තේය.

1958 සිට 1962 දක්වා, ග්‍රෙනඩාව බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සම්මේලනයේ කොටසක් විය. සම්මේලනයේ බිඳවැටීමෙන් පසු, 1967 මාර්තු 3 වන දින ග්‍රෙනඩාවට ඇසෝසියේටඩ් රාජ්‍යයක් ලෙස එහි අභ්‍යන්තර කටයුතු සම්බන්ධයෙන් පූර්ණ ස්වයං පාලනයක් ලබා දෙන ලදී. ග්‍රෙනඩා ජාතික පක්ෂයේ (GNP) හර්බට් බ්ලේස් 1967 මාර්තු සිට අගෝස්තු දක්වා ඇසෝසියේටඩ් ග්‍රෙනඩා ප්‍රාන්තයේ පළමු අගමැති විය. එරික් ගයිරි 1967 අගෝස්තු සිට 1974 පෙබරවාරි දක්වා අගමැති ලෙස සේවය කළේය.

### නිදහසෙන් පසු යුගය

1982 දී නැගෙනහිර ජර්මනියේ සංචාරය කරන මොරිස් බිෂොප්.
1974 පෙබරවාරි 7 වන දින ග්‍රෙනඩාවේ පළමු අගමැති ධුරයට පත් එරික් ගයිරිගේ නායකත්වය යටතේ නිදහස ලබා දෙන ලදී. ග්‍රෙනඩා පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය තුළ රැඳී සිටීමට තීරණය කළ අතර, එලිසබෙත් රැජින ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයෙකු විසින් දේශීයව නියෝජනය කරන ලද රාජාණ්ඩුව ලෙස රඳවා ගත්තේය. එරික් ගයිරිගේ රජය සහ මාක්ස්වාදී නිව් ජුවල් ව්‍යාපාරය (NJM) ඇතුළු සමහර විරුද්ධ පක්ෂ අතර සිවිල් ගැටුම ක්‍රමයෙන් ඇති විය. අඩු බහුතරයකින් වුවද, ගයිරි සහ GULP 1976 ග්‍රෙනාඩියානු මහ මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළහ; කෙසේ වෙතත්, වංචාව සහ ගයිරිට පක්ෂපාතී පුද්ගලික මිලීෂියාවක් වන ඊනියා 'මොන්ගූස් කල්ලිය' විසින් සිදු කරන ලද ප්‍රචණ්ඩකාරී බිය ගැන්වීම් හේතුවෙන් විපක්ෂය ප්‍රතිඵල අවලංගු යැයි සැලකීය.

1979 මාර්තු 13 වන දින, ගයිරි රටින් බැහැරව සිටියදී, NJM ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කළ අතර එය ගයිරි ඉවත් කර, ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා, තමා අගමැති ලෙස ප්‍රකාශ කළ මොරිස් බිෂොප්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මහජන විප්ලවවාදී රජයක් (PRG) පිහිටුවන ලදී. ඔහුගේ මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී රජය කියුබාව, නිකරගුවාව සහ අනෙකුත් කොමියුනිස්ට් කණ්ඩායම් රටවල් සමඟ සමීප සබඳතා ඇති කර ගත්තේය. නිව් ජුවල් ව්‍යාපාරය හැර අනෙකුත් සියලුම දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කරන ලද අතර PRG පාලනයේ වසර හතර තුළ කිසිදු මැතිවරණයක් නොපැවැත්වුණි.

### එක්සත් ජනපදයේ ආක්‍රමණය (1983)

1983 දී ග්‍රෙනඩා ආක්‍රමණය අතරතුර නැගෙනහිර කැරිබියානු ආරක්ෂක බලකායේ සාමාජිකයින්.

#### මොරිස් බිෂොප්ගේ කුමන්ත්‍රණය සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම

වසර කිහිපයකට පසු, බිෂොප් සහ NJM හි ඇතැම් ඉහළ පෙළේ සාමාජිකයින් අතර ආරවුලක් වර්ධනය විය. විවිධ වෙළඳ හා විදේශ ප්‍රතිපත්ති ගැටළු සම්බන්ධයෙන් බිෂොප් කියුබාව සහ සෝවියට් සංගමය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළද, ඔහු නොබැඳි තත්වයක් පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කළේය. කොමියුනිස්ට් නියෝජ්‍ය අගමැති බර්නාඩ් කෝඩ් ඇතුළු දැඩි මතධාරී මාක්ස්වාදී පක්ෂ සාමාජිකයින්, බිෂොප් ප්‍රමාණවත් තරම් විප්ලවවාදී නොවන බව සැලකූ අතර ඔහු ඉල්ලා අස්විය යුතු බව හෝ බලය බෙදා ගැනීමේ ගිවිසුමකට එළඹිය යුතු බව ඉල්ලා සිටියහ.

1983 ඔක්තෝබර් 16 වන දින, ග්‍රෙනාඩියානු හමුදාවේ සහාය ඇතිව බර්නාඩ් කෝඩ් සහ ඔහුගේ බිරිඳ ෆිලිස්, මොරිස් බිෂොප්ගේ රජයට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවා බිෂොප් නිවාස අඩස්සියේ තැබූහ. මෙම ක්‍රියාවන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල වීදි විරෝධතා ඇති කිරීමට හේතු වූයේ බිෂොප්ට ජනගහනයෙන් පුළුල් සහයෝගයක් ලැබුණු බැවිනි. බිෂොප් පුළුල් ලෙස ජනප්‍රිය නායකයෙකු වූ බැවින්, අගනුවර මධ්‍යම චතුරශ්‍රයේ පැවති රැලියකින් ඔහුගේ ආරක්ෂිත නිවසට සමූහ වශයෙන් පෙළපාළි ගිය ආවේගශීලී ආධාරකරුවන් විසින් ඔහුව නිදහස් කරන ලදී. පසුව බිෂොප් තම බලය නැවත තහවුරු කර ගැනීම සඳහා දිවයිනේ හමුදා මූලස්ථානයට සමූහයා ගෙන ගියේය. බලකොටුව නැවත අත්පත් කර ගැනීම සඳහා කෝඩ් කණ්ඩායම විසින් ග්‍රෙනාඩියානු සොල්දාදුවන් සන්නද්ධ වාහනවලින් පිටත් කර හරින ලදී. බලකොටුවේ සොල්දාදුවන් සහ සිවිල් වැසියන් අතර ගැටුමක් වෙඩි හුවමාරුවකින් හා භීතියකින් අවසන් විය. 2000 දී පාසලේ අනුග්‍රහය ලත් අධ්‍යයනයකින් පසුව සොයා ගන්නා ලද මෙම කලබලයෙන් සොල්දාදුවන් තිදෙනෙකු සහ අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් අට දෙනෙකු මිය ගිය අතර තවත් 100 දෙනෙකුට තුවාල සිදු වූ බව සොයා ගන්නා ලදී. බිෂොප්ගේ යටත් වීමත් සමඟ මූලික වෙඩි තැබීම අවසන් වූ විට, ඔහු සහ ඔහුගේ සමීපතම ආධාරකරුවන් හත් දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් සිරකරුවෙකු ලෙස ගෙන ගොස් වෙඩි තැබීමේ කණ්ඩායමක් විසින් මරා දමන ලදී. බිෂොප්ට අමතරව, කණ්ඩායමට ඔහුගේ කැබිනට් අමාත්‍යවරුන් තිදෙනෙකු, වෘත්තීය සමිති නායකයෙකු සහ සේවා කර්මාන්ත සේවකයින් තිදෙනෙකු ඇතුළත් විය.

බිෂොප්වරයාගේ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පසු, මහජන විප්ලවවාදී හමුදාව (PRA) ජෙනරාල් හඩ්සන් ඔස්ටින් සභාපති ලෙස හමුදා මාක්ස්වාදී රජයක් පිහිටුවන ලදී. හමුදාව දින හතරක සම්පූර්ණ ඇඳිරි නීතිය ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එම කාලය තුළ අනුමැතියකින් තොරව තම නිවසින් පිටවන ඕනෑම අයෙකු දුටු විගස වෙඩි තබනු ලැබේ.

#### එක්සත් ජනපදය සහ මිත්‍ර පාක්ෂික ප්‍රතිචාර සහ ප්‍රතික්‍රියාව

1983 ග්‍රෙනඩා ආක්‍රමණයේදී 320 වන ක්ෂේත්‍ර කාලතුවක්කු රෙජිමේන්තුවේ M102 හොවිට්සර් වෙඩි තබයි.
එක්සත් ජනපද ජනාධිපති රොනල්ඩ් රේගන් ප්‍රකාශ කළේ ග්‍රෙනඩාවේ අඩි 10,000 (මීටර් 3,000) ගුවන් පථයක් ඉදිකරන කියුබානු ඉදිකිරීම් කම්කරුවන් සහ හමුදා නිලධාරීන් සිටීම විශේෂයෙන් කනස්සල්ලට කරුණක් බවයි. වාණිජ ජෙට් යානා ගොඩබෑමට ඉඩ සැලසීම ගුවන් පථයේ අරමුණ බව බිෂොප් ප්‍රකාශ කර තිබුණද, සමහර එක්සත් ජනපද හමුදා විශ්ලේෂකයින් තර්ක කළේ මෙතරම් දිගු හා ශක්තිමත් කරන ලද ධාවන පථයක් ඉදිකිරීමට ඇති එකම හේතුව එය බර හමුදා ප්‍රවාහන ගුවන් යානා මගින් භාවිතා කළ හැකි බවයි. කොන්ත්‍රාත්කරුවන්, ඇමරිකානු සහ යුරෝපීය සමාගම් සහ අර්ධ අරමුදල් සැපයූ EEC යන සියල්ලන්ම කියා සිටියේ ගුවන් පථයට හමුදා හැකියාවන් නොමැති බවයි. සෝවියට් සංගමයේ මඟ පෙන්වීම යටතේ කියුබාව මධ්‍යම ඇමරිකානු කොමියුනිස්ට් කැරලිකරුවන්ට නියම කර ඇති ආයුධ පටවා ඇති කියුබානු සහ සෝවියට් ගුවන් යානා සඳහා ඉන්ධන පිරවීමේ නැවතුමක් ලෙස ග්‍රෙනඩා භාවිතා කරන බව රේගන් ප්‍රකාශ කළේය.

නැගෙනහිර කැරිබියානු රාජ්‍ය සංවිධානය (OECS), බාබඩෝස් සහ ජැමෙයිකාව යන සියල්ලම එක්සත් ජනපදයෙන් ආධාර ඉල්ලා සිටියේය. 1983 ඔක්තෝබර් 25 වන දින, එක්සත් ජනපදයේ සහ බාබඩෝස් හි පිහිටි කලාපීය ආරක්ෂක පද්ධතියේ (RSS) ඒකාබද්ධ හමුදා, ඔපරේෂන් අර්ජන්ට් ෆියුරි යන සංකේත නාමයෙන් ග්‍රෙනඩා ආක්‍රමණය කළහ. මෙය බාබඩෝස්, ඩොමිනිකා සහ ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් පෝල් ස්කූන්ගේ නියෝගය පරිදි සිදු කරන ලද බව එක්සත් ජනපදය ප්‍රකාශ කළේය. ස්කූන් රහස් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මාර්ග හරහා ආක්‍රමණය ඉල්ලා සිටි නමුත් එය ඔහුගේ ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රසිද්ධියට පත් නොකළේය. ප්‍රගතිය වේගවත් වූ අතර දින හතරක් ඇතුළත ඇමරිකානුවන් හඩ්සන් ඔස්ටින්ගේ හමුදා රජය ඉවත් කර තිබුණි.

මෙම ආක්‍රමණය බ්‍රිතාන්‍ය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ සහ කැනඩාවේ රජයන් විසින් විවේචනය කරන ලදී. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය එය "ජාත්‍යන්තර නීතිය දැඩි ලෙස උල්ලංඝනය කිරීමක්" ලෙස හෙළා දුටුවේ 108 ට 9 ක ඡන්දයකින් වන අතර, 27 දෙනෙකු වැළකී සිටියහ. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය ද එවැනිම යෝජනාවක් සලකා බැලූ අතර, එයට රටවල් 11 ක් සහාය දැක්වීය. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපදය යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

#### පශ්චාත් ආක්‍රමණ අත්අඩංගුවට ගැනීම්

ආක්‍රමණයෙන් පසු, පූර්ව විප්ලවවාදී ග්‍රෙනේඩියානු ව්‍යවස්ථාව නැවත වරක් ක්‍රියාත්මක විය. මොරිස් බිෂොප් සහ තවත් හත් දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා මත PRG/PRA හි සාමාජිකයින් දහඅට දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කරන අවස්ථාවේ ග්‍රෙනඩාවේ ඉහළම දේශපාලන නායකත්වය සහ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට හේතු වූ මෙහෙයුමට සෘජුවම වගකිව යුතු සමස්ත හමුදා අණදෙන නිලධාරී දාමය 18 දෙනා අතර විය. දාහතර දෙනෙකුට මරණ දඬුවම නියම වූ අතර, එක් අයෙකු වරදකරු නොවන බව සොයා ගන්නා ලද අතර, තිදෙනෙකුට වසර 45 ක සිර දඬුවමක් නියම විය. මරණ දඬුවම් අවසානයේ සිර දඬුවම් දක්වා පරිවර්තනය කරන ලදී. සිරගතව සිටි අය "ග්‍රෙනඩා 17" ලෙස ප්‍රසිද්ධ වී ඇත.

### 1983 සිට

1983 දෙසැම්බර් මාසයේදී එක්සත් ජනපද හමුදා ග්‍රෙනඩාවෙන් ඉවත් වූ විට, නව මැතිවරණ සංවිධානය කිරීම සඳහා ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් ස්කූන් විසින් නිකලස් බ්‍රැත්වයිට්ගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් අතුරු උපදේශක මණ්ඩලයක් පත් කරන ලදී. 1976 සිට පළමු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණය 1984 දෙසැම්බර් මාසයේදී පවත්වන ලද අතර, 1989 දෙසැම්බර් මාසයේදී මිය යන තෙක් අගමැති ලෙස සේවය කළ හර්බට් බ්ලේස් යටතේ නව ජාතික පක්ෂය විසින් එය ජයග්‍රහණය කරන ලදී.

බෙන් ජෝන්ස් කෙටි කලකට බ්ලේස් අගමැති ධුරයට පත් වූ අතර 1990 මාර්තු මැතිවරණය දක්වා සේවය කළේය. මෙම මැතිවරණය නිකලස් බ්‍රැත්වයිට් යටතේ ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසය විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලද අතර ඔහු 1995 පෙබරවාරි මාසයේදී ඉල්ලා අස්වන තෙක් අගමැති ලෙස සේවය කළේය. ඔහුගෙන් පසු කෙටි කාලයක් ජෝර්ජ් බ්‍රිසන් විසින් 1995 ජුනි මැතිවරණය දක්වා පත් කරන ලදී. කීත් මිචෙල් යටතේ නව ජාතික පක්ෂය ජයග්‍රහණය කළ අතර ඔහු 1999 සහ 2003 මැතිවරණ ජයග්‍රහණය කළ අතර 2008 දක්වා වාර්තාගත වසර 13 ක් සේවය කළේය. මිචෙල් කියුබාව සමඟ සබඳතා නැවත ස්ථාපිත කළ අතර මුදල් විශුද්ධිකරණය පිළිබඳ විභව ගැටළු සම්බන්ධයෙන් විවේචනයට ලක්ව තිබූ රටේ බැංකු පද්ධතිය ද ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය.

2000-02 දී, 1970 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1980 දශකයේ මුල් භාගයේ මතභේදයෙන් වැඩි කොටසක් සත්‍යය සහ ප්‍රතිසන්ධාන කොමිසම විවෘත කිරීමත් සමඟ නැවත වරක් මහජන විඥානයට ගෙන එන ලදී. මෙම කොමිසමේ සභාපතිත්වය රෝමානු කතෝලික පූජකයෙකු වන මාර්ක් හේන්ස් පියතුමා විසින් දරන ලද අතර, PRA, බිෂොප් පාලනය සහ ඊට පෙර පැන නගින අසාධාරණකම් අනාවරණය කිරීමේ කාර්යය ඔහුට පැවරී තිබුණි. එය රට පුරා විභාග ගණනාවක් පැවැත්වීය. ශාන්ත ජෝර්ජ් හි ප්‍රසන්ටේෂන් බ්‍රදර්ස් විද්‍යාලයේ (PBC) ප්‍රධානී සහෝදර රොබට් ෆැනොවිච්, ඔහුගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සිසුන් කිහිප දෙනෙකුට එම යුගය පිළිබඳව පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතියක් පැවැත්වීමේ වගකීම පැවරුවේය, විශේෂයෙන් මොරිස් බිෂොප්ගේ දේහය කිසිදා සොයා නොගත් බවටයි.

ග්‍රෙනඩාවේ අයිවන් සුළි කුණාටුවෙන් පසු ප්‍රතිඵල.
වසර 49ක් සුළි කුණාටු වලින් තොර වූ පසු, 2004 සැප්තැම්බර් 7 වන දින, දිවයිනට අයිවන් සුළි කුණාටුව සෘජුවම බලපෑවේය. අයිවන් 3 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවක් ලෙස ඇති වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ 39ක් සහ දිවයිනේ නිවාසවලින් 90%කට හානි හෝ විනාශයක් සිදු විය. 2005 ජූලි 14 වන දින, එවකට 1 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවක් වූ එමිලි සුළි කුණාටුව, දිවයිනේ උතුරු කොටසට ගැට 80 (පැයට කිලෝමීටර 150; පැයට සැතපුම් 92) ක සුළං සමඟ පහර දුන් අතර, එක් පුද්ගලයෙකු මිය ගොස් ඇස්තමේන්තුගත ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 110 (EC$ මිලියන 297) ක හානියක් සිදු කළේය. කෘෂිකර්මාන්තය සහ විශේෂයෙන් සාදික්කා කර්මාන්තය බරපතල පාඩු ලැබූ නමුත්, එම සිදුවීම බෝග කළමනාකරණයේ වෙනස්කම් ඇති කළ අතර නව සාදික්කා ගස් පරිණත වන විට, කර්මාන්තය ක්‍රමයෙන් නැවත ගොඩනඟනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. 2024 ජූලි 1 වන දින, බෙරිල් සුළි කුණාටුව (2024) කැරියාකෝ දූපතට පහර දුන් අතර, ග්‍රෙනඩා සහ කැරියාකෝ පුරා පුළුල් හානියක් සිදු කළේය. කැරියාකෝ හි විදුලිය සහ සීමිත සන්නිවේදනයක් නොතිබුණි. රටේ සෙසු ප්‍රදේශවල ගනුදෙනුකරුවන්ගෙන් 95% කට විදුලිය නොමැති අතර විදුලි සංදේශවලටද හානි සිදුවිය.

ටිල්මන් තෝමස් යටතේ එන්ඩීසී විසින් 2008 මැතිවරණයේදී මිචෙල් පරාජය කරන ලදී; කෙසේ වෙතත්, ඔහු 2013 ග්‍රෙනේඩියානු මහ මැතිවරණයෙන් විශාල ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත් අතර එන්එන්පී නැවත බලයට පත් වූ අතර, 2018 දී තවත් විශාල ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේය. 2020 මාර්තු මාසයේදී, ග්‍රෙනඩාව එහි පළමු COVID-19 නඩුව තහවුරු කළ අතර, මාර්තු 17 වන විට, රෝගීන් 13,921 ක් සහ මරණ 217 ක් වාර්තා විය.

2022 ජුනි 23 වන දින, ඩිකන් මිචෙල් යටතේ එන්ඩීසී මහ මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළ අතර ඔහු පසුදා අගමැති විය.

## භූගෝලය

ග්‍රෙනඩාවේ සිතියමක්.
ග්‍රෙනඩා දූපත ඇන්ටිලස් දූපත් සමූහයේ දකුණු දෙසින් පිහිටි දූපත වන අතර එය නැගෙනහිර කැරිබියානු මුහුදට සහ බටහිර අත්ලාන්තික් සාගරයට මායිම්ව පිහිටා ඇති අතර වෙනිසියුලාව සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ යන දෙකටම උතුරින් කිලෝමීටර් 140 (සැතපුම් 90) ක් පමණ වේ. එහි සහෝදර දූපත් ග්‍රෙනාඩින්ස් හි දකුණු කොටස සෑදී ඇති අතර ඒවාට කැරියාකෝ, පෙටයිට් මාටිනික්, රොන්ඩේ දූපත, කේල් දූපත, දියමන්ති දූපත, විශාල දූපත, සේලයින් දූපත සහ ෆ්‍රිගේට් දූපත ඇතුළත් වේ; උතුරට ඉතිරි දූපත් ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස් වලට අයත් වේ. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙක් ග්‍රෙනඩාවේ ජීවත් වන අතර එහි ප්‍රධාන නගර අගනුවර වන ශාන්ත ජෝර්ජ්, ග්‍රෙන්විල් සහ ගුයාවේ ඇතුළත් වේ. සහෝදර දූපත් වල විශාලතම ජනාවාස වන්නේ කැරියාකෝ හි හිල්ස්බරෝ ය.

ග්‍රෙනඩා ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති බව, එහි පස, කඳුකර අභ්‍යන්තරය සහ ඇන්ටොයින් විල, ග්‍රෑන්ඩ් එටැං විල සහ ලෙවෙරා පොකුණ ඇතුළු පිපිරුම් ආවාට කිහිපයකින් පැහැදිලි වේ. ග්‍රෙනඩාවේ උසම ස්ථානය ශාන්ත කැතරින් කන්ද වන අතර එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 840 (අඩි 2,760) දක්වා ඉහළ යයි. අනෙකුත් ප්‍රධාන කඳු අතරට ග්‍රැන්බි කන්ද සහ අග්නිදිග කන්ද ඇතුළත් වේ. දිය ඇලි සහිත කුඩා ගංගා කිහිපයක් මෙම කඳු වලින් මුහුදට ගලා යයි. වෙරළ තීරයේ බොක්ක කිහිපයක් අඩංගු වේ, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළ තීරයේ, බොහෝ තුනී අර්ධද්වීපවලට බෙදී ඇත.

ග්‍රෙනඩා පරිසර කලාප හතරකට නිවහන වේ: වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් තෙතමනය සහිත වනාන්තර, ලීවර්ඩ් දූපත් වියළි වනාන්තර, වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් වියළි වනාන්තර සහ වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් සෙරික් පඳුරු. එයට 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ සාමාන්‍ය ලකුණු 4.22/10 ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 131 වන ස්ථානයට පත්විය.

අගනුවර වන ශාන්ත ජෝර්ජ් හි ගුවන් ඡායාරූපයක්.

### දේශගුණය

දේශගුණය නිවර්තන කලාපීය ය: වියළි කාලයේදී උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත වන අතර වැසි සමයේදී මධ්‍යස්ථ වර්ෂාපතනයෙන් සිසිල් වේ. උෂ්ණත්වය 22–32 °C (72–90 °F) දක්වා පරාසයක පවතින අතර කලාතුරකින් 18 °C (64 °F) ට වඩා අඩු වේ.

නිවර්තන සුළි කුණාටු ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ග්‍රෙනඩා ප්‍රධාන සංවර්ධන කලාපයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත, නමුත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ දිවයිනට ගොඩබිම් සුළි කුණාටු හතරක් පමණක් අත්විඳ ඇත. ජැනට් සුළි කුණාටුව 1955 සැප්තැම්බර් 23 වන දින ග්‍රෙනඩා හරහා ගමන් කළ අතර, පැයට කිලෝමීටර 185 (පැයට සැතපුම් 115) ක සුළං සහිතව දැඩි හානියක් සිදු විය. ග්‍රෙනඩාවට පහර දුන් මෑත කාලීන කුණාටුව වූයේ 2024 ජූලි 1 වන දින බෙරිල් සුළි කුණාටුවයි, එය වාර්තාගත ඉතිහාසයේ මුල්ම 5 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුව සඳහා වාර්තාව තැබූ ප්‍රබල 4 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවකි සහ ජූලි මාසයට පෙර අත්ලාන්තික් සාගරයේ ප්‍රධාන සංවර්ධන කලාපය (MDR) තුළ වර්ධනය වූ ශක්තිමත්ම සුළි කුණාටුවයි. ජනාවාස වූ ග්‍රෙනේඩියානු දූපත් තුනම බලපෑමට ලක් වූ අතර, එය කැරියාකෝ දූපත හරහා කෙලින්ම ගමන් කළ අතර ටයිරල් බොක්කෙහි සහ කැරියාකෝ කඩොලානවල (ජලයේ සහ වෙරළේ) බොහෝ යාත්‍රා වලට සම්පූර්ණ විනාශයක් සහ හානි හා විනාශයක් ඇති කළේය. පෙටිට් මාටිනික් ද සැලකිය යුතු හානියක් සිදු කළ අතර ප්‍රධාන වශයෙන් සුළං දිශාවට සහ දිවයිනේ උතුරු කොටස්වල ග්‍රෙනඩා ප්‍රධාන දූපතේ බොහෝ සීමිත හානියක් සිදුවිය. 2004 සැප්තැම්බර් 7 වන දින ඉවාන් සුළි කුණාටුවෙන් ද ග්‍රෙනඩාවට බලපෑම් එල්ල වූ අතර, එය දැඩි හානියක් සහ තිස් නව දෙනෙකුට මරණ සිදු කළ අතර, 2005 ජූලි 14 වන දින එමිලි සුළි කුණාටුව මහා කැරිබියානු කලාපය හරහා 5 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවක් ලෙස ඉහළ ගියේය. එමිලි සුළි කුණාටුව කැරියාකෝ සහ ග්‍රෙනඩාවේ උතුරේ බරපතල හානියක් සිදු කළ අතර, එය සාපේක්ෂව සුළු වශයෙන් අයිවන් සුළි කුණාටුවෙන් බලපෑමට ලක් විය; එතැන් සිට ග්‍රෙනඩාව කිහිප වතාවක් නිවර්තන කුණාටු නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානයට ඇතුළත් කිරීමට සිදු විය.

අයිවන්ගෙන් නිල වශයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වීමට වසර පහකට වැඩි කාලයක් ගත වූ නමුත්, දශක ගණනාවක් තිස්සේ යථා තත්ත්වයට පත්වීම දිගටම පැවතුනද (උදා: ශාන්ත ජෝර්ජ් ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය සහ ශාන්ත ඇන්ඩෘ ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය (ස්කොට්ලන්ත කර්ක්) 2021 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී).

2024 ජූලි 1 වන දින, බෙරිල් සුළි කුණාටුව ග්‍රෙනඩාවට කඩා වැදුණු අතර, එය රට පුරා හානි සිදු කළේය, විශේෂයෙන් කැරියාකෝ සහ පෙටයිට් මාටිනික්හි, කුණාටුවේ ඇස පසු වූ ස්ථානයයි. පැය 48 ක කාලයක් තුළ නිවර්තන කුණාටුවක සිට 4 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුව දක්වා එහි වේගවත් තීව්‍රතාවය හේතුවෙන් බෙරිල් ජාත්‍යන්තර අවධානය දිනා ගත්තේය.

### සත්ව විද්‍යාව

කැරිබියන් දූපත් බොහොමයක් මෙන්, ග්‍රෙනඩා ද විශාල සතුන්ගෙන් තොරය. කෙසේ වෙතත්, ස්වදේශික ඔපොසම්, ආමඩිලෝ සහ හඳුන්වා දුන් මොනා වඳුරන් සහ මැංගුස් බහුලව දක්නට ලැබේ. 2024 ජුනි වන විට, ග්‍රෙනඩාවේ ගුවන් යානා සමූහයට ලෝකයේ කුරුළු පිරික්සුම් ලැයිස්තු වලට අනුව විශේෂ 199 ක් ඇතුළත් විය. මෙයින් එකක් ආවේණික (ග්‍රෙනඩා පරෙවියා), එකක් මිනිසුන් විසින් හඳුන්වා දී ඇත (පාෂාණ පරෙවියා), සහ 130 ක් දුර්ලභ හෝ අහම්බෙන් ඇති වේ.

### භූ විද්‍යාව

ආසන්න වශයෙන් වසර මිලියන 2 කට පෙර, ප්ලියෝසීන් යුගයේදී, වර්තමානයේ ග්‍රෙනඩා ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශය නොගැඹුරු මුහුදකින් සබ්මැරීන් ගිනි කන්දක් ලෙස මතු විය. මෑත කාලයේ දී, ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් නොපවතින අතර, එහි උණු දිය උල්පත් සහ දිය යට ගිනි කන්දක් වන කික් එම් ජෙනී හැර. ග්‍රෙනඩාවේ බොහෝ භූමි ප්‍රදේශය වසර මිලියන 1-2 කට පෙර සිදු වූ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් වලින් සමන්විත වේ. ග්‍රෙනඩාවේ අගනුවර වන ශාන්ත ජෝර්ජ් හි අශ්වාරෝහක හැඩැති වරායක් සහිත කර්නේජ් ඇතුළුව ග්‍රෙනඩා ගොඩනැගීමට වගකිව යුතු නොදන්නා ගිනි කඳු රාශියක් තිබෙන්නට ඇත. දැන් ආවාට විල් වන වඳ වී ගිය ගිනි කඳු දෙකක් වන ග්‍රෑන්ඩ් එටැං විල සහ ඇන්ටොයින් විල ද ග්‍රෙනඩා ගොඩනැගීමට දායක වන්නට ඇත.

## දේශපාලනය

ග්‍රෙනඩා යනු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් වන අතර, එය රාජ්‍ය නායකයා ලෙස III වන චාල්ස් ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයෙකු විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ. විධායක බලය රජයේ ප්‍රධානියා වන අගමැති වෙත පැවරේ. ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් භූමිකාව ප්‍රධාන වශයෙන් චාරිත්‍රානුකූල වන අතර, අගමැති සාමාන්‍යයෙන් පාර්ලිමේන්තුවේ විශාලතම පක්ෂයේ නායකයා වේ.

ග්‍රෙනඩා පාර්ලිමේන්තුව සෙනෙට් සභාවක් (සාමාජිකයින් 13 දෙනෙකු) සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් (සාමාජිකයින් 15 දෙනෙකු) සමන්විත වේ. රජය සහ විපක්ෂය ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයාට සෙනෙට් සභිකයින් පත් කිරීම නිර්දේශ කරන අතර ජනගහනය වසර පහක කාලයක් සඳහා නියෝජිතයින් තෝරා පත් කර ගනී. ග්‍රෙනඩා බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක කරන අතර, විශාලතම පක්ෂ වන්නේ මධ්‍යම-දකුණු නව ජාතික පක්ෂය (NNP) සහ මධ්‍යම-වාම ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසය (NDC) ය.

2013 පෙබරවාරි මාසයේදී, පාලක ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසය (NDC) මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත් විය. විපක්ෂයේ නව ජාතික පක්ෂය (NNP) මහ මැතිවරණයේදී ආසන 15ම දිනා ගත්තේය. 1995 සහ 2008 අතර අගමැති ධුරය සඳහා වාර තුනක් සේවය කළ NNP නායක කීත් මිචෙල් නැවත බලයට පත් විය. පසුව මිචෙල් 2018 දී නැවතත් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ ආසන 15ම දිනා ගැනීමට NNP මෙහෙයවූ අතර, ඔහු මෙම ජයග්‍රහණය අත්කර ගත් වෙනම අවස්ථා තුනක් සනිටුහන් කළේය.

2021 නොවැම්බර් මාසයේදී අගමැති කීත් මිචෙල් පැවසුවේ ව්‍යවස්ථානුකූලව 2023 ජුනි මාසයට පසුව පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ ඉදිරි මහ මැතිවරණය තමාට අවසාන මැතිවරණය විය යුතු බවයි. ව්‍යවස්ථාමය අවශ්‍යතාවයට වඩා වසරකට පෙර පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමට මිචෙල් 2022 මැයි 16 වන දින ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයාට උපදෙස් දුන්නේය. පසුව නව ජාතික පක්ෂය 2022 මැතිවරණයෙන් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසයට පරාජය වූ අතර, NDC පක්ෂය NNP හි ආසන 6 ට ආසන 9 ක් දිනා ගත්තේය. මැතිවරණයට වසරකටත් අඩු කාලයකට පෙර ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කොංග්‍රසයේ නායකයා ලෙස පමණක් භාරගෙන කිසිදා තේරී පත් වූ තනතුරක් දැරූ දේශපාලන නවකයෙකු වන ඩිකන් මිචෙල් පසුව අගමැති ධුරයට පත් කරන ලදී.

### විදේශ සබඳතා

ග්‍රෙනඩාව කැරිබියානු ප්‍රජාව (CARICOM) සහ නැගෙනහිර කැරිබියානු රාජ්‍ය සංවිධානය (OECS) යන දෙකෙහිම පූර්ණ සහ සහභාගී වන සාමාජිකයෙකි.

#### පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය

කැරිබියානු කලාපයේ වැඩි කොටසක් සමඟ ග්‍රෙනඩාව, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. මෙම සංවිධානය ප්‍රධාන වශයෙන් පැරණි බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත වලින් සමන්විත වන අතර එහි සාමාජිකයින් අතර ජාත්‍යන්තර සබඳතා වර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

#### ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය (OAS)

ග්‍රෙනඩාව යනු OAS ප්‍රඥප්තිය අනුමත කර ඇති සහ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු වන ප්‍රාන්ත 35 න් එකකි. OAS හි වෙබ් අඩවියට අනුව ග්‍රෙනඩාව 1975 දී අන්තර්-ඇමරිකානු පද්ධතියට ඇතුල් විය.

#### ද්විත්ව බදු සහන (CARICOM) ගිවිසුම

1994 ජූලි 6 වන දින බාබඩෝස් හි ශාන්ත මයිකල් හි ෂර්බෝර්න් සම්මන්ත්‍රණ මධ්‍යස්ථානයේදී ජෝර්ජ් බ්‍රිසාන් ග්‍රෙනඩා රජය වෙනුවෙන් ද්විත්ව බදු සහන (CARICOM) ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය. මෙම ගිවිසුම මගින් බදු, පදිංචිය, බදු අධිකරණ බලය, ප්‍රාග්ධන ලාභ, ව්‍යාපාර ලාභ, පොලී, ලාභාංශ, රාජකීය මුදල් සහ අනෙකුත් ක්ෂේත්‍ර වැනි සංකල්ප ආවරණය කරන ලදී.

#### FATCA

2014 ජුනි 30 වන දින, විදේශ ගිණුම් බදු අනුකූලතා පනත (FATCA) සක්‍රීය කිරීම සඳහා ග්‍රෙනඩා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සමඟ විධිමත් ලෙස ආදර්ශ 1 ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය.

#### ALBA

2014 දෙසැම්බර් මාසයේදී, ග්‍රෙනඩා අපේ ඇමරිකාවේ ජනතාව සඳහා වූ බොලිවේරියානු සන්ධානයට (ALBA) පූර්ණ සාමාජිකයෙකු ලෙස සම්බන්ධ විය. අගමැති මිචෙල් පැවසුවේ සාමාජිකත්වය කියුබාව සහ වෙනිසියුලාව සමඟ වසර ගණනාවක් පුරා ග්‍රෙනඩා සතුව ඇති සහයෝගීතාවයේ ස්වාභාවික දිගුවක් බවයි.

### හමුදා

ග්‍රෙනඩාවට ස්ථාවර හමුදාවක් නොමැති අතර, සාමාන්‍ය හමුදා කාර්යයන් රාජකීය ග්‍රෙනඩා පොලිස් බලකායට (RGFP) සහ ග්‍රෙනඩා වෙරළාරක්ෂක බලකායට ඉතිරි වේ. RGFP හි විශේෂ සේවා ඒකකය (SSU) සටන් නිල ඇඳුම් අඳින අතර නැගෙනහිර කැරිබියන් (1983 දී එක්සත් ජනපදය ග්‍රෙනඩා ආක්‍රමණයට සහභාගී වූ) හමුදා ආරක්ෂක ආයතනයක් වන කලාපීය ආරක්ෂක පද්ධතියට (RSS) සහභාගී වේ.

2019 දී ග්‍රෙනඩා න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

## පරිපාලන අංශ

ග්‍රෙනාඩාව පැරිෂ් හයකට බෙදා ඇත. කැරියාකෝ සහ පෙටිට් මාටිනික් ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රදේශය (ඡායාරූපයේ නැත) යැපීමේ තත්ත්වය ඇත.

Grenada Parishes

## මානව අයිතිවාසිකම්

2023 දී, නිදහස් ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල රට 100 න් 89 ක් ලබා ගත්තේය. ග්‍රෙනාඩාවේ සමලිංගික සේවනය නීති විරෝධී වන අතර සිර දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදකි.

ග්‍රෙනාඩාවේ පිරිමි සමලිංගික, කාන්තා සමලිංගික, ද්වීලිංගික සහ සංක්‍රාන්ති ලිංගික (LGBT) පුද්ගලයින්ට LGBT නොවන පදිංචිකරුවන් විසින් අත්විඳිනු නොලබන නීතිමය අභියෝගවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය හැකිය. දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය ග්‍රෙනාඩාවේ සමලිංගික ක්‍රියාවන් වසර 10 ක් දක්වා සිර දඬුවමක් සහිතව නීති විරෝධී කරයි, ලිංගික දිශානතිය හෝ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය පිළිබඳ අනන්‍යතාවය මත වෙනස්කම් කිරීම හෝ හිරිහැර කිරීම ආමන්ත්‍රණය නොකරයි. සමලිංගික ජෝඩු විසින් මෙහෙයවනු ලබන පවුලක් විරුද්ධ ලිංගයේ විවාහක ජෝඩු සඳහා ලබා දී ඇති සමාන අයිතිවාසිකම් කිසිවක් සඳහා සුදුසුකම් නොලබයි.

## ආර්ථිකය

ග්‍රෙනඩාවේ කුඩා ආර්ථිකයක් ඇති අතර එහි ප්‍රධාන විදේශ විනිමය උපයන රට සංචාරක ව්‍යාපාරයයි. කෙටිකාලීනව ප්‍රධාන ගැටළු වන්නේ ඉහළ යන මූල්‍ය හිඟය සහ බාහිර ගිණුම් ශේෂයේ පිරිහීමයි. ග්‍රෙනඩා නැගෙනහිර කැරිබියානු රාජ්‍ය සංවිධානයේ (OECS) අනෙකුත් සාමාජිකයින් හත් දෙනෙකු සමඟ පොදු මහ බැංකුවක් සහ පොදු මුදල් ඒකකයක් (නැගෙනහිර කැරිබියානු ඩොලරය) බෙදා ගනී.

2017 දී රජයේ ණය සේවා ගෙවීම් මුළු ආදායමෙන් 25% ක් පමණ වන බැවින්, ග්‍රෙනඩා දැඩි බාහිර ණය ගැටලුවකින් පීඩා විඳිමින් සිටී; සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් 126 ක අධ්‍යයනයක දී ග්‍රෙනඩා පහළ සිට නවවන ස්ථානයේ ලැයිස්තුගත කර ඇත.

### කෘෂිකර්මය සහ අපනයන

විවෘත කළ සාදික්කා ගෙඩිය, එහි බීජ සහ සෙංකෝලය සඳහා භාවිතා කරන රතු අරිලි පෙන්වයි.
ග්‍රෙනඩා යනු විවිධ කුළුබඩු අපනයනය කරන්නෙකු වන අතර, විශේෂයෙන් සාදික්කා, එහි ඉහළම අපනයනය සහ ජාතික ධජයේ නිරූපණය කර ඇති අතර, සෙංකෝලය. අනෙකුත් ප්‍රධාන අපනයන අතර කෙසෙල්, කොකෝවා, පළතුරු සහ එළවළු, ඇඳුම් පැළඳුම්, චොකලට් සහ මාළු ඇතුළත් වේ.

### සාදික්කා කර්මාන්තය

2003 නොවැම්බර් මාසයේදී නිකුත් කරන ලද සිද්ධි අධ්‍යයනයකට අනුව, ග්‍රෙනඩාවේ සාදික්කා කර්මාන්තය රටට විදේශ විනිමය ඉපැයීම්වල ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් සපයන ලද අතර ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසකට ජීවනෝපාය ලෙස ක්‍රියා කළේය. ග්‍රෙනඩා සාදික්කා නිෂ්පාදකයින්ගෙන් බහුතරයක් කුඩා (උදා: වගාකරුවන්ගෙන් 74.2% ක් වසරකට රාත්තල් 500 ට අඩු විකුණුම් පරිමාවක් ඇති අතර එය මුළු නිෂ්පාදනයෙන් 21.77% කි). වසරකට රාත්තල් 2500 ට වඩා අලෙවිය ඇත්තේ වගාකරුවන්ගෙන් 3.3% කට පමණි (මුළු නිෂ්පාදනයෙන් 40% ක්).

අධ්‍යයනය නිකුත් කරන විට, ග්‍රෙනඩාව තුළ සාදික්කා නිෂ්පාදනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සමාගම් හතරකින් ලබා ගන්නා ලදී:

* ග්‍රෙනඩා සමුපකාර සාදික්කා සංගමය (GCNA) ;
* බටහිර ඉන්දීය කුළුබඩු (කලින් W & W කුළුබඩු, ශාන්ත බර්නාඩ් පවුල විසින් මිලදී ගැනීමෙන් පසු 2011 දී නැවත නම් කරන ලදී. 2015 දී නැවත විකුණන ලද අතර නම පවත්වා ගෙන යනු ලැබේ);
* නොයෙල්විල් ලිමිටඩ් ;
* ඩි ලා ග්‍රෙනඩා කර්මාන්ත.

### සංචාරක ව්‍යාපාරය

සංචාරක ව්‍යාපාරය ග්‍රෙනඩාවේ ආර්ථිකයේ ප්‍රධානතම අංගයයි. සාම්ප්‍රදායික වෙරළ සහ ජල-ක්‍රීඩා සංචාරක ව්‍යාපාරය බොහෝ දුරට අවධානය යොමු කර ඇත්තේ ශාන්ත ජෝර්ජ්, ගුවන්තොටුපළ සහ වෙරළබඩ තීරය වටා නිරිතදිග කලාපයේ ය. පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරයේ වැදගත්කම වර්ධනය වෙමින් පවතී.

ග්‍රෙනඩාවේ වෙරළ තීරය වටා බොහෝ වෙරළ තීරයන් ඇති අතර, ලෝකයේ හොඳම වෙරළ තීරයන්ගෙන් එකක් ලෙස බොහෝ විට විස්තර කෙරෙන ශාන්ත ජෝර්ජ් හි කිලෝමීටර් 3 (සැතපුම් 1.9) ක් දිග ග්‍රෑන්ඩ් ඇන්ස් වෙරළ ද ඇතුළුව. ග්‍රෙනඩාවේ බොහෝ දිය ඇලි සංචාරකයින් අතර ද ජනප්‍රියය. ශාන්ත ජෝර්ජ් වලට ආසන්නතම වන්නේ ඇනන්ඩේල් දිය ඇලි ය; අනෙක් ඒවාට මවුන්ට් කාර්මෙල්, කොන්කෝඩ්, ටෆ්ටන් හෝල් සහ සෙවන් සිස්ටර්ස් ලෙසද හැඳින්වෙන ශාන්ත මාග්‍රට් ඇතුළත් වේ.

ග්‍රෑන්ඩ් ඇන්ස් වෙරළ, ශාන්ත ජෝර්ජ්.
අගෝස්තු මාසයේ ග්‍රෙනඩාගේ කානිවල් ස්පයිස් මාස්, කැරියාකෝ මැරූන් සහ ස්ට්‍රිං බෑන්ඩ් සංගීත උළෙල අප්‍රේල්, වාර්ෂික Budget Marine Spice Island Billfish තරගාවලිය, අයිලන්ඩ් වෝටර් වර්ල්ඩ් රුවල් යාත්‍රා සතිය, සහ ග්‍රෙනඩා බෝට්ටුව 4 උත්සවය වැනි උත්සව කිහිපයක්ද සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කරයි.

## අධ්‍යාපනය

ග්‍රෙනාඩාවේ අධ්‍යාපනය ළදරු පාසල්, පෙර ප්‍රාථමික පාසල්, ප්‍රාථමික පාසල්, ද්විතීයික පාසල් සහ තෘතීයික අධ්‍යාපනයෙන් සමන්විත වේ. 2016 දී රජය අධ්‍යාපනය සඳහා අයවැයෙන් 10.3% ක් වියදම් කළ අතර එය ලෝකයේ තුන්වන ඉහළම අනුපාතයයි. සාක්ෂරතා අනුපාත ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර ජනගහනයෙන් 98.6% ක් කියවීමට සහ ලිවීමට හැකියාව ඇත.

ශාන්ත ජෝර්ජ් විශ්ව විද්‍යාලය (SGU) යනු ග්‍රෙනාඩා හි පිහිටි ප්‍රසිද්ධ ජාත්‍යන්තර විශ්ව විද්‍යාලයක් වන අතර එය වෛද්‍ය විද්‍යාව, පශු වෛද්‍ය විද්‍යාව, මහජන සෞඛ්‍ය සහ අනෙකුත් සෞඛ්‍ය විද්‍යාවන් පිළිබඳ විශේෂඥතාවක් දක්වයි. 1976 දී ආරම්භ කරන ලද SGU වෛද්‍ය අධ්‍යාපනයේ ගෝලීය ප්‍රමුඛයෙකු බවට පත්ව ඇති අතර රටවල් 150 කට අධික සංඛ්‍යාවක සිසුන් ආකර්ෂණය කර ගන්නා විවිධ වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරයි.

## ප්‍රවාහනය

### ගුවන් සංචාරක

මොරිස් බිෂොප් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ යනු රටේ ප්‍රධාන ගුවන්තොටුපළ වන අතර, එය රට අනෙකුත් කැරිබියානු දූපත්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ යුරෝපය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. කැරියාකෝ හි ලෝරිස්ටන් ගුවන්තොටුපළ නමින් ගුවන්තොටුපළක් ද ඇත.

### බස්

දිවයිනේ කලාප 9 කින් ධාවනය වන අර්ධ-සංවිධානාත්මක බස් පද්ධතියක් මාර්ග 44 ක් සහිතව පවතී. බස් රථ පුද්ගලික හිමිකාරීත්වය දරන, ඉහළ පරිමාවක් ඇති (සාමාන්‍යයෙන් 17) මගී වාහන වන අතර ඒවා වාහනයේ ඉදිරිපස වීදුරුවේ විශාල, රවුම් කළ, කලාප අංක ස්ටිකරයක් ප්‍රදර්ශනය කරන අතර සාමාන්‍යයෙන් උදේ 8 සිට රාත්‍රී 8 දක්වා ක්‍රියාත්මක වේ. එක් කොටසකට එක් පුද්ගලයෙකුට පිරිවැය ඩොලර් 2.50 XCD (නැගෙනහිර කැරිබියානු ඩොලරය) වන අතර එය සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රධාන මගී අවකාශයේ පළමු පේළියේ (ඔවුන්ට ලිස්සා යන දොර විවෘත කළ හැකිය) හෝ ඉදිරිපස මගී අසුනේ වාඩි වී සිටින "කොන්දොස්තර" වෙත ගෙවනු ලැබේ. ඔබට නතර කිරීමට අවශ්‍ය ස්ථානය මෙම කොන්දොස්තරට පැවසිය හැකිය, නැතහොත් වාහනයේ සිවිලිමේ හෝ බිත්තියේ (මුදුවක් පැළඳ නොසිටි අතකින්) තට්ටු කිරීමෙන් නැවතුමක් ඉල්ලා සිටිය හැකිය. ගමන් කරන බස් රථයක් හෝන් හඬ නඟා ඇවිදින පුද්ගලයෙකුට ගමනක් සඳහා උනන්දුවක් තිබේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා කොන්දොස්තර ජනේලයෙන් කෑ ගැසීම අසාමාන්‍ය දෙයක් නොවේ.

කැරියාකෝ ග්‍රෙනාඩා දූපතේ වෙනම කලාප 3/මාර්ග පද්ධතියක් පවතී.

### කුලී රථ

දිවයින හරහා කුලී රථ ලබා ගත හැකි අතර, ඉදිරිපස වීදුරුවේ කුලී රථ ස්ටිකරයක් ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. Uber හෝ Lyft හා සමාන ග්‍රෙනාඩා-සංවර්ධිත ගමන් බෙදාගැනීමේ සේවාවක් වන Haylup ද දිවයිනේ ප්‍රධාන සංචාරක ප්‍රදේශ සඳහා ලබා ගත හැකි විකල්පයකි.

## ජන විකාශනය

කැරියාකෝ හි දසුනක්, දුරින් පෙනෙන අනෙකුත් ග්‍රෙනඩින් දූපත් සමඟ.
ග්‍රෙනේඩියානුවන්ගෙන් බහුතරයක් (82%) ප්‍රධාන වශයෙන් පැවත එන්නේ වහල්භාවයට පත් අප්‍රිකානුවන්ගෙන් ය. 17 වන සියවසේ දී දිවයිනේ සාර්ථක ප්‍රංශ යටත් විජිතකරණයෙන් පසුව, ආදිවාසී ජනගහනයෙන් ස්වල්ප දෙනෙක් ඉතිරි වූහ. 1857 සහ 1885 අතර කාලය තුළ ඉන්දියාවෙන් ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන්ගෙන් සුළු ප්‍රතිශතයක් ග්‍රෙනේඩා වෙත ගෙන එන ලද අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් බිහාර් සහ උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තවලින් පැමිණි අය වෙති. අද, ඉන්දියානු සම්භවයක් ඇති ග්‍රෙනේඩියානුවන් ජනගහනයෙන් 2.2% කි. ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි සම්භවයක් ඇති කුඩා ප්‍රජාවක් ද ඇත. ජනගහනයේ ඉතිරි කොටස මිශ්‍ර සම්භවයක් ඇති (13%).

කැරිබියානු දූපත් බොහොමයක් මෙන් ග්‍රෙනේඩා ද විශාල වශයෙන් විදේශගත වීමට යටත් වන අතර, විදේශයන්හි වැඩි අපේක්ෂාවන් සොයන තරුණයින් විශාල සංඛ්‍යාවක් සිටිති. ග්‍රෙනේඩියානුවන් සඳහා ජනප්‍රිය සංක්‍රමණික ස්ථාන අතරට කැරිබියන් දූපත් (බාබඩෝස් වැනි), උතුරු ඇමරිකානු නගර (නිව්යෝර්ක් නගරය, ටොරොන්ටෝ සහ මොන්ට්‍රියල් වැනි), එක්සත් රාජධානිය (විශේෂයෙන් ලන්ඩන් සහ යෝක්ෂයර්; එක්සත් රාජධානියේ ග්‍රෙනේඩියානුවන් බලන්න) සහ ඕස්ට්‍රේලියාව ඇතුළත් වේ.

### ආගම්

ග්‍රෙනඩාවේ ආගම (2011 ඇස්තමේන්තුව)
1. රෙපරමාදු 49.2 (49.2%)
2. රෝමානු කතෝලික 36 (36.0%)
3. අනාගමික 5.7 (5.69%)
4. නිශ්චිත නොවන 1.3 (1.30%)
5. යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ 1.2 (1.20%)
6. රස්තෆාරි 1.2 (1.20%)
7. අනෙකුත් (හින්දු ආගම, ඉස්ලාම්, අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු ආගම් සහ යුදෙව් ආගම ඇතුළුව) 5.5 (5.49%)

සංඛ්‍යාලේඛන 2011 ඇස්තමේන්තු වේ.

* ප්‍රොතෙස්තන්ත 49.2%; ඇතුළත් වේ
	+ පෙන්තකොස්ත 17.2%
	+ හත්වන දින ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් 13.2%
	+ ඇන්ග්ලිකන් 8.5%
	+ බැප්ටිස්ට් 3.2%
	+ දෙවියන්ගේ පල්ලිය 2.4%
	+ එවැන්ජලිකල් 1.9%
	+ මෙතෝදිස්ත 1.6%
	+ වෙනත් 1.2%
* රෝමානු කතෝලික 36%
* කිසිවක් නැත 5.7%
* නිශ්චිත නොකළ 1.3%
* යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරු 1.2%
* රස්තාෆාරි 1.2%
* වෙනත් (හින්දු, ඉස්ලාම්, අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු ආගම් සහ යුදෙව් ආගම ඇතුළුව) 5.5%

2022 දී, ෆ්‍රීඩම් හවුස් සංවිධානය විසින් ග්‍රෙනාඩාවට ආගමික නිදහස සඳහා හතරෙන් හතරක ලකුණු ප්‍රදානය කරන ලදී.

### භාෂා

ඉංග්‍රීසි භාෂාව රටේ නිල භාෂාවයි, නමුත් ප්‍රධාන කථන භාෂාව ක්‍රියෝල් භාෂා දෙකකින් එකක් (ග්‍රෙනේඩියානු ක්‍රියෝල් ඉංග්‍රීසි සහ, අඩු වාර ගණනක්, ග්‍රෙනේඩියානු ක්‍රියෝල් ප්‍රංශ) (සමහර විට 'පැටොයිස්' ලෙස හැඳින්වේ) වන අතර එය ජාතියේ අප්‍රිකානු, යුරෝපීය සහ ස්වදේශීය උරුමය පිළිබිඹු කරයි. ක්‍රියෝල් වල ප්‍රංශ සහ ඉංග්‍රීසි යන විවිධ අප්‍රිකානු භාෂාවලින් අංග අඩංගු වේ. ග්‍රෙනේඩියානු ක්‍රියෝල් ප්‍රංශ භාෂාව උතුරේ කුඩා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පමණක් කතා කෙරේ.

ඉන්දු-ග්‍රෙනේඩියානු ප්‍රජාවෙන් පැවත එන්නන් අතර සමහර හින්දුස්ථානි පද තවමත් කතා කෙරේ.

ස්වදේශීය භාෂා වූයේ ඉනේරි සහ කරීනා (කැරිබ්) ය.

## සංස්කෘතිය

1965 දී කානිවල් එකක්.
දූපත් සංස්කෘතිය බොහෝ ග්‍රෙනේඩියානුවන්ගේ අප්‍රිකානු මූලයන්ගෙන් දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක්ව ඇති අතර, බ්‍රිතාන්‍යයන් යටතේ යටත් විජිත පාලනය පිළිබඳ රටේ දිගු අත්දැකීම් ද ඊට සම්බන්ධ වේ. ග්‍රෙනේඩියානු සංස්කෘතිය කෙරෙහි ප්‍රංශ බලපෑම අනෙකුත් සමහර කැරිබියානු දූපත් වලට වඩා බෙහෙවින් අඩුවෙන් දැකිය හැකි වුවද, ප්‍රංශ භාෂාවෙන් වාසගම සහ ස්ථාන නාම තවමත් පවතී, සහ එදිනෙදා භාෂාව ප්‍රංශ වචන සහ දේශීය ක්‍රියෝල් හෝ පැටොයිස් සමඟ බැඳී ඇත. නිව් ඕර්ලියන්ස් හි දක්නට ලැබෙන ඒවාට සමාන හොඳින් පදම් කළ කුළුබඩු සහිත ආහාර සහ ආහාර පිසීමේ විලාසයන් තුළ වඩාත් ප්‍රබල ප්‍රංශ බලපෑම දක්නට ලැබෙන අතර, සමහර ප්‍රංශ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 1700 ගණන්වල සිට නොනැසී පවතී. ඉන්දියානු සහ කැරිබියන් ඇමරිකානු ඉන්දියානු බලපෑම ද විශේෂයෙන් දිවයිනේ ආහාර පිසීමේදී දක්නට ලැබේ.

තෙල්, ඉස්ටුවක්, ජාතික ආහාරය ලෙස සැලකේ. මෙම නමේ තේරුම වන්නේ කිරි සියල්ල අවශෝෂණය වන තෙක් පොල් කිරිවලින් පිසූ කෑමක් වන අතර බඳුනේ පතුලේ පොල්තෙල් ස්වල්පයක් ඉතිරි වේ. මුල් වට්ටෝරු වලට ලුණු දැමූ පිග්ටේල්, ඌරු පාද (ට්‍රොටර්ස්), ලුණු දැමූ හරක් මස් සහ කුකුල් මස්, පිටිවලින් සාදන ලද ඩම්ප්ලිං සහ පාන්, කොළ කෙසෙල්, අල සහ අර්තාපල් වැනි සැපයුම් මිශ්‍රණයක් අවශ්‍ය වේ. කැලලූ කොළ සමහර විට වාෂ්ප රඳවා තබා ගැනීමට සහ අමතර රසයක් එක් කිරීමට භාවිතා කරයි.

සොකා, කැලිප්සෝ, කයිසෝ සහ රෙගේ ජනප්‍රිය සංගීත ප්‍රභේද වන අතර ග්‍රෙනාඩා හි වාර්ෂික කානිවල් හිදී වාදනය කරනු ලැබේ. වසර ගණනාවක් පුරා, රැප් සංගීතය ග්‍රෙනේඩියානු තරුණයින් අතර ජනප්‍රිය වූ අතර, දිවයිනේ භූගත රැප් වේදිකාවේ බොහෝ තරුණ රැප් ගායකයින් බිහි වී ඇත. සූක් ද සෙමෙන් දිවයිනට හඳුන්වා දෙනු ලැබේ.

ග්‍රෙනේඩියානු සංස්කෘතියේ වැදගත් අංගයක් වන්නේ කතන්දර කීමේ සම්ප්‍රදායයි, ජන කතා අප්‍රිකානු සහ ප්‍රංශ යන දෙඅංශයෙන්ම බලපෑම් ඇති කරයි. කපටි මකුළුවෙකු වන ඇනන්සි චරිතය බටහිර අප්‍රිකාවේ ආරම්භ වූ අතර අනෙකුත් දූපත් වල ද ප්‍රචලිතය. හොඳින් ඇඳ පැළඳ සිටින යක්ෂයා වන ලා ඩයබ්ලෙස් සහ වෘකයෙකු වන ලූගාරූ ("ලූප්-ගාරෝ" වෙතින්) හි ප්‍රංශ බලපෑම දැකිය හැකිය.

### මාධ්‍ය

1798 සිට ග්‍රෙනඩාවේ පුවත්පත් තිබේ.

## ක්‍රීඩා

### ඔලිම්පික්

කිරානි ජේම්ස්, ප්‍රසිද්ධ ග්‍රෙනේඩියානු කෙටි දුර ධාවන ශූරිය.
1984 ලොස් ඇන්ජලීස් හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේ සිට ග්‍රෙනාඩාව සෑම ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලකටම තරඟ කර ඇත. කිරානි ජේම්ස් 2012 ලන්ඩන් ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී පිරිමි මීටර් 400 ඉසව්වෙන් ග්‍රෙනාඩා වෙනුවෙන් පළමු ඔලිම්පික් රන් පදක්කම, 2016 රියෝ ද ජැනයිරෝ හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී පිරිමි මීටර් 400 ඉසව්වෙන් රිදී පදක්කම සහ 2020 ටෝකියෝ හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී පිරිමි මීටර් 400 ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තාය. 2024 ප්‍රංශයේ පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී ඇන්ඩර්සන් පීටර්ස් සහ ලින්ඩන් වික්ටර් පිළිවෙලින් පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම සහ ඩෙකැත්ලෝන් ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කම් දිනා ගත්හ.

### ක්‍රිකට්

කැරිබියන් දූපත්වල අනෙකුත් දූපත් මෙන්ම, ක්‍රිකට් යනු ජාතික හා වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන අතර එය ග්‍රෙනාඩියානු සංස්කෘතියේ ආවේණික කොටසකි. ග්‍රෙනාඩා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම කලාපීය දේශීය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ කොටසක් වේ; කෙසේ වෙතත්, එය වෙනම ආයතනයක් ලෙස සුළු කලාපීය තරඟ වලදී ක්‍රීඩා කරයි, මෙන්ම ස්ටැන්ෆර්ඩ් 20/20 හි විස්සයි20 ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කර ඇත.

ශාන්ත ජෝර්ජ් හි ග්‍රෙනාඩා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය දේශීය හා ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරඟ පවත්වයි. කලාපීය පළමු පන්තියේ ක්‍රිකට් තරඟවලදී වැඩිම ලකුණු ලබා ගත් වාර්තාකරු වන ඩෙවොන් ස්මිත්, හර්මිටේජ් කුඩා නගරයේ උපත ලැබීය. විස්සයි20 ලෝක කුසලාන ජයග්‍රාහී තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක අෆී ෆ්ලෙචර් ද ශාන්ත ඇන්ඩෲස් හි ලා ෆිලෙට් හි උපත ලබා හැදී වැඩුණි.

2007 අප්‍රේල් මාසයේදී, ග්‍රෙනාඩා ඒකාබද්ධව (තවත් කැරිබියානු ප්‍රාන්ත කිහිපයක් සමඟ) 2007 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය පැවැත්වීය. දිවයිනේ අගමැති ක්‍රිකට් පිළිබඳ CARICOM නියෝජිතයා වූ අතර ලෝක කුසලාන ක්‍රීඩා කලාපයට ගෙන ඒමට දායක විය. අයිවන් සුළි කුණාටුවෙන් පසු, මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ (PRC) රජය නව ඩොලර් මිලියන 40 ක ජාතික ක්‍රීඩාංගනය සඳහා මුදල් ගෙවා එය ඉදිකිරීමට සහ අලුත්වැඩියා කිරීමට කම්කරුවන් 300 කට අධික පිරිසකගේ ආධාර ලබා දුන්නේය. සමාරම්භක උත්සවය අතරතුර, චීන ජනරජයේ (ROC, තායිවානය) ගීය අහම්බෙන් PRC ගීය වෙනුවට වාදනය කරන ලද අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉහළ නිලධාරීන් සේවයෙන් පහ කරන ලදී.

### පාපන්දු

පාපන්දු ග්‍රෙනාඩාවේ ද ඉතා ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි.

## සටහන්

## යොමු කිරීම්

උතුරු ඇමරිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව