# අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය

| ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයUnited States of America |
| --- |
|
ජාතික ධජය

රාජ්‍ය ලාංඡනය

 |
| **උද්යෝග පාඨය:**"අපි විශ්වාස කරන දෙවියන් වහන්සේ කෙරෙහි"
අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික ආදර්ශ පාඨ:* "E pluribus unum" (ලතින්) "බොහෝ දෙනෙකුගෙන්, එකක්"
* "Annuit cœptis" (ලතින්) "දේවාරක්ෂාව අපගේ ව්‍යාපාරවලට අනුග්‍රහය දක්වයි."
* "Novus ordo seclorum" (ලතින්) "යුගයන්හි නව අනුපිළිවෙල"
 |
| **ජාතික ගීය:** "තරු විසිරුණු බැනරය"Duration: 1 minute and 19 seconds.1:19 |
| Show globe (states and D.C. only)Show the U.S. and its territoriesShow territories with their exclusive economic zone |
| අගනුවර | වොෂින්ටන්, ඩී.සී. ﻿ / ﻿ |
| විශාලතම නගරය | නිව්යෝර්ක් නගරය ﻿ / ﻿ |
| නිල භාෂා(ව) | ඉංග්‍රීසි  |
| ජාතික භාෂාව | ඉංග්‍රීසි |
| ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2020) | *ජාතිය අනුව:** 61.6% සුදු
* 12.4% කළු
* 6% ආසියානු
* 1.1% ස්වදේශික ඇමරිකානු
* 0.2% පැසිෆික් දූපත් වැසියෝ
* 10.2% ජාතීන් දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්
* 8.4% වෙනත්

*සම්භවය අනුව:** 81.3% හිස්පැනික් හෝ ලතින් නොවන
* 18.7% හිස්පැනික් හෝ ලතින්
 |
| ආගම (2023) | * 67% ක්‍රිස්තියානි
* -- 33% රෙපරමාදු
* -- 22% කතෝලික
* -- 1% මෝමන්වාදය
* -- 11% අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි
* 22% අනාගමික
* 2% යුදෙව් ආගම
* 6% වෙනත් ආගම
* 3% පිළිතුරු නැත
 |
| ජාති නාම(ය) | ඇමරිකානුවන් |
| රජය | ෆෙඩරල් ජනාධිපති ජනරජය |
|  |
| • ජනාධිපති  | ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් |
| • උප ජනාධිපති  | ජේ.ඩී. වෑන්ස් |
| • මන්ත්‍රී මණ්ඩල කථානායක  | මයික් ජොන්සන් |
| • අගවිනිසුරු  | ජෝන් රොබට්ස් |
|  |
| ව්‍යවස්ථාදායකය | කොංග්‍රසය |
| • උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලය | සෙනෙට් සභාව |
| • පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය | නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය |
| ස්වාධීනත්වය මහා බ්‍රිතාන්‍යය වෙතින් |
|  |
| • නිදහස් ප්‍රකාශනය  | 1776 ජූලි 4 |
| • සම්මේලන කාලය  | 1781 මාර්තු 1 |
| • පිළිගැනීම  | 1783 සැප්තැම්බර් 3 |
| • ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව  | 1788 ජුනි 21 |
|  |
| වර්ග ප්‍රමාණය  |
| • මුළු භූමි ප්‍රමාණය | 3,796,742 sq mi (9,833,520 km2) (3 වෙනි) |
| • ජලය (%) | 7.0 (2010) |
| • භූමි ප්‍රමාණය | 3,531,905 sq mi (9,147,590 km2) (3 වෙනි) |
| ජනගහණය |
| • 2024 ඇස්තමේන්තුව |  340,110,988 |
| • 2020 ජන සංගණනය |  331,449,281 (3 වෙනි) |
| • ජන ඝණත්වය | 87/sq mi (33.6/km2) (185 වෙනි) |
| දදේනි (ක්‍රශසා) | 2024 ඇස්තමේන්තුව |
| • සම්පූර්ණ |  ඇ.ඩො. ට්‍රිලියන 29.168 (2 වෙනි) |
| • ඒක පුද්ගල |  ඇ.ඩො. 86,601 (8 වෙනි) |
| දදේනි (නාමික) | 2024 ඇස්තමේන්තුව |
| • සම්පූර්ණ |  ඇ.ඩො. ට්‍රිලියන 29.168 (1 වෙනි) |
| • ඒක පුද්ගල |  ඇ.ඩො. 86,601 (6 වෙනි) |
| ගිනි (2023) |  41.6 මධ්‍යම |
| මාසද (2022) |  0.927 ඉතා ඉහළ · 20 වෙනි |
| ව්‍යවහාර මුදල | එක්සත් ජනපද ඩොලරය ($) (USD) |
| වේලා කලාපය | UTC−4 to −12, +10, +11 |
| • ගිම්හාන (DST) | UTC−4 to −10 |
| දින ආකෘති | මාමා/දිදි/වවවව |
| රිය ධාවන මං තීරුව | දකුණ |
| ඇමතුම් කේතය | +1 |
| ISO 3166 code | US |
| අන්තර්ජාල TLD | .us |

කට වහරේ **එක්සත් ජනපදය** හෝ **ඇමරිකාව** ලෙසද හැඳින්වෙන **ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය** , ප්‍රධාන වශයෙන් උතුරු ඇමරිකාවේ පිහිටා ඇති රටකි. එය ප්‍රාන්ත 50 කින් සමන්විත ෆෙඩරල් ජනරජයක් වන අතර එහි ෆෙඩරල් අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය ලෙස වොෂින්ටන් ඩී.සී. වේ. යාබද ප්‍රාන්ත 48 උතුරින් කැනඩාව සහ දකුණින් මෙක්සිකෝව මායිම් කරයි, වයඹ දෙසින් අර්ධ-විදේශීය ඇලස්කා ප්‍රාන්තය සහ පැසිෆික් සාගරයේ හවායි දූපත් සමූහය සමඟ ප්‍රාන්ත 50 වේ. ෆෙඩරල් ලෙස පිළිගත් ගෝත්‍රික ආණ්ඩු 574 ක් සහ ඉන්දියානු රක්ෂිත 326 ක් ගෝත්‍රික ස්වෛරීත්ව අයිතිවාසිකම් සහිත දේශීය යැපෙන ජාතීන් ලෙස නීත්‍යානුකූලව වර්ගීකරණය කර ඇත. එක්සත් ජනපදය ප්‍රධාන දූපත් භූමි පහක් සහ විවිධ ජනාවාස නොවූ දූපත් කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය තහවුරු කරයි. එය මහා විවිධත්වයෙන් යුත් රටකි, ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම භූමි ප්‍රමාණය සහ තුන්වන විශාලතම ජනගහනය, මිලියන 340 ඉක්මවයි.

පැලියෝ-ඉන්දියානුවන් වසර 12,000 කට පෙර බෙරිං ගොඩබිම් පාලම හරහා උතුරු ඇමරිකාවට සංක්‍රමණය වී විවිධ ශිෂ්ටාචාර සහ සමාජ පිහිටුවා ගත්හ. ස්පාඤ්ඤ ගවේෂණය සහ යටත් විජිතකරණය 1513 දී ස්පාඤ්ඤ ෆ්ලොරිඩාව පිහිටුවීමට හේතු විය. එය දැන් මහාද්වීපික එක්සත් ජනපදය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ පළමු යුරෝපීය යටත් විජිතය විය. ප්‍රංශය ද මේ කාලයේදී යටත් විජිතකරණය කිරීමට පටන් ගත් නමුත් ප්‍රධාන ජනාවාස ඇති වූයේ බොහෝ කලකට පසුවය. පසුකාලීන බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණය 1607 දී වර්ජිනියාවේ ජනපද දහතුනෙහි පළමු ජනාවාසයට හේතු විය. වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වන දකුණු ජනපදවල දැඩි කෘෂිකර්මාන්තය වහල්භාවයට පත් අප්‍රිකානුවන් බලහත්කාරයෙන් සංක්‍රමණය කිරීම දිරිමත් කළේය. බදුකරණය සහ දේශපාලන නියෝජනය සම්බන්ධයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය සමඟ ඇති වූ ගැටුම් ඇමරිකානු විප්ලවයට හේතු වූ අතර, දෙවන මහාද්වීපික කොංග්‍රසය 1776 ජූලි 4 වන දින නිල වශයෙන් නිදහස ප්‍රකාශ කළේය. 1775–1783 විප්ලවවාදී යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසුව, රට උතුරු ඇමරිකාව හරහා බටහිර දෙසට ව්‍යාප්ත වෙමින්, ඉන්දියානු යුද්ධවලට සටන් කරන අතරතුර ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් නෙරපා හරින ලදී. 1803 දී නැපෝලියන් ප්‍රංශයෙන් ලුසියානා මිලදී ගැනීම සහ 1848 දී මෙක්සිකානු-ඇමරිකානු යුද්ධය අවසන් වීම ව්‍යාප්තිය සඳහා විශාල භූමි ප්‍රදේශ ලබා දුන්නේය. තවත් රාජ්‍යයන් ඇතුළත් වූ විට, වහල්භාවය පිළිබඳ උතුරු-දකුණු බෙදීමක් 1861-1865 ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේදී සංගමයට එරෙහිව සටන් කළ ඇමරිකානු කොන්ෆෙඩරේට් රාජ්‍යයන් වෙන් වීමට හේතු විය. එක්සත් ජනපදයේ ජයග්‍රහණය සහ සංරක්ෂණයත් සමඟ, වහල්භාවය ජාතික වශයෙන් අහෝසි කරන ලදී. 19 වන සියවසේ අග භාගය වන විට, ස්පාඤ්ඤ-ඇමරිකානු යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයත් සමඟ එක්සත් ජනපදය මහා බලවතෙකු ලෙස ස්ථාපිත වූ අතර, පළමු ලෝක යුද්ධයට සහභාගී වීමෙන් එම තත්ත්වය තහවුරු විය. 1941 දෙසැම්බරයේ පර්ල් වරායට ජපානය එල්ල කළ ප්‍රහාරයෙන් පසුව, එක්සත් ජනපදය දෙවන ලෝක යුද්ධයට අවතීර්ණ විය; එහි ප්‍රතිවිපාකය එක්සත් ජනපදය සහ සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ සුපිරි බලවතුන් ලෙස ඉතිරි කළේය. සීතල යුද්ධය අතරතුර, රටවල් දෙකම දෘෂ්ටිවාදාත්මක ආධිපත්‍යය සහ ජාත්‍යන්තර බලපෑම සඳහා අරගල කළේය. 1991 දී සීතල යුද්ධයේ අවසානය සහ සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ එකම සුපිරි බලවතා ලෙස ඉතිරි කළේය.

එක්සත් ජනපද ජාතික රජය යනු ජනාධිපති ව්‍යවස්ථාපිත ෆෙඩරල් ජනරජයක් වන අතර වෙනම ශාඛා තුනක් සහිත ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි: ව්‍යවස්ථාදායක, විධායක සහ අධිකරණ. එහි ජනගහනය මත පදනම් වූ පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් වන නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සහ සෑම ප්‍රාන්තයක් සඳහාම සමාන නියෝජනයක් මත පදනම් වූ ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් වන සෙනෙට් සභාව යන ද්වි-මණ්ඩල ජාතික ව්‍යවස්ථාදායකයක් ඇත. 1850 ගණන්වල සිට රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂ ඇමරිකානු දේශපාලනය ආධිපත්‍යය දරයි. ෆෙඩරල්වාදය ප්‍රාන්ත 50 කට සැලකිය යුතු ස්වයං පාලනයක් ලබා දෙන අතර ඇමරිකානු වටිනාකම් යුරෝපීය ප්‍රබුද්ධ ව්‍යාපාරයෙන් ආභාෂය ලබා ගන්නා දේශපාලන සම්ප්‍රදායක් මත පදනම් වේ. බොහෝ ජනවාර්ගික හා සිරිත් විරිත්වල ද්‍රවාංකයක් වන එක්සත් ජනපදයේ සංස්කෘතිය සියවස් ගණනාවක සංක්‍රමණ මගින් හැඩගැසී ඇති අතර එහි මෘදු බල බලපෑම ගෝලීය වශයෙන් ළඟා වේ.

ලෝකයේ වඩාත්ම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ආර්ථික තරඟකාරිත්වය, ඵලදායිතාව, නවෝත්පාදනය, මානව හිමිකම් සහ උසස් අධ්‍යාපනය අතින් ඉහළම ශ්‍රේණිගත කිරීම් අතර වේ. 2024 දී නාමික ගෝලීය ආර්ථික නිමැවුමෙන් හතරෙන් එකකට වඩා එක්සත් ජනපදය විසින් සිදු කරන ලද අතර, 1890 පමණ සිට එහි ආර්ථිකය නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ලොව විශාලතම රට වී ඇත. ඕනෑම රටක ධනයෙන් විශාලතම ප්‍රමාණය එය සතුව ඇති අතර OECD රටවල් අතර ඉහළම ඒක පුද්ගල ඉවත දැමිය හැකි ගෘහස්ථ ආදායමක් ඇත, නමුත් එක්සත් ජනපදයේ ධන අසමානතාවය අනෙකුත් බොහෝ සංවර්ධිත රටවලට වඩා ඉහළ ය. එක්සත් ජනපදය බහු ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල සාමාජිකයෙකු වන අතර ගෝලීය දේශපාලන, සංස්කෘතික, ආර්ථික සහ හමුදා කටයුතුවල ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

## නිරුක්තිය

"ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය" යන වාක්‍ය ඛණ්ඩයේ පළමු ලේඛනගත භාවිතය 1776 ජනවාරි 2 වන දින ලිපියකි. ජෙනරාල් ජෝර්ජ් වොෂින්ටන්ගේ මහාද්වීපික හමුදා සහායකයෙකු වූ ස්ටීවන් මොයිලන්, විප්ලවවාදී යුද ප්‍රයත්නයේදී සහාය ලබා ගැනීම සඳහා "ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට ස්පාඤ්ඤයට පූර්ණ සහ ප්‍රමාණවත් බලතල සහිතව" යාමට උත්සාහ කරමින් වොෂින්ටනයේ සහායක ජෝසප් රීඩ් වෙත ලිවීය. පළමු දන්නා මහජන භාවිතය 1776 අප්‍රේල් 6 වන දින විලියම්ස්බර්ග් පුවත්පත වන ද වර්ජිනියා ගැසට් හි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නිර්නාමික රචනාවකි. 1776 ජුනි වන විට, "ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය" සම්මේලන ලිපිවල, සහ ජූලි මාසයේදී, නිදහස් ප්‍රකාශනයේ පළ විය. දෙවන මහාද්වීපික සම්මේලනය 1776 ජූලි 4 වන දින නිදහස් ප්‍රකාශනය සම්මත කළේය.

"එක්සත් ජනපදය" යන පදය සහ එහි ආරම්භක පදය "එක්සත් ජනපදය", ඉංග්‍රීසියෙන් නාම පද හෝ නාමවිශේෂණ ලෙස භාවිතා කිරීම, රට සඳහා පොදු කෙටි නම් වේ. "USA" යන ආරම්භක පදය නාම පදයක් ද පොදු වේ. "එක්සත් ජනපදය" සහ "U.S." යනු එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජය පුරා ස්ථාපිත පද වන අතර, නියමිත නීති ඇත. "The States" යනු විශේෂයෙන් විදේශයන්ගෙන් භාවිතා කරන ලද නමේ ස්ථාපිත වාචික කෙටි කිරීමකි; "stateside" යනු අනුරූප විශේෂණ පදය හෝ ක්‍රියා පදයයි.

"ඇමරිකා" ​​යනු ඉතාලි ගවේෂක ඇමරිගෝ වෙස්පුචි (1454–1512) ගේ ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද නම වන ඇමරිකස් වෙස්පුටියස් ගේ පළමු වචනයේ ස්ත්‍රී ස්වරූපයයි; එය ප්‍රථම වරට ස්ථාන නාමයක් ලෙස 1507 දී ජර්මානු සිතියම් ශිල්පීන් වන මාටින් වෝල්ඩ්සීමුලර් සහ මැතියස් රින්ග්මන් විසින් භාවිතා කරන ලදී. 1492 දී ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් විසින් සොයා ගන්නා ලද බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් කලින් නොදන්නා භූමි ප්‍රදේශයක කොටසක් බවත් ආසියාවේ නැගෙනහිර සීමාවේ ඉන්දීය කොදෙව්වන් අතර නොවන බවත් වෙස්පුචි මුලින්ම යෝජනා කළේය. උතුරු සහ දකුණු ඇමරිකාවේ සමස්තය විස්තර කිරීමට "ඇමරිකා" යන වචනය භාවිතා කළද, ඉංග්‍රීසියෙන් "ඇමරිකාව" යන වචනය එක්සත් ජනපදයට සම්බන්ධ නොවන මාතෘකා සඳහා කලාතුරකින් යොමු වේ.

## ඉතිහාසය

### ආදිවාසී ජනතාව

වර්තමාන කොලරාඩෝවේ මොන්ටෙසුමා ප්‍රාන්තයේ ස්වදේශික ඇමරිකානු පුවෙබ්ලෝ ජනයාගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ ජනාවාසයක් වන ක්ලිෆ් මාලිගය,
උතුරු ඇමරිකාවේ මුල්ම වැසියන් වසර 12,000 කට පෙර සයිබීරියාවේ සිට බෙරිං ගොඩබිම් පාලම හරහා හෝ දැන් ජලයෙන් යටවී ඇති අයිස් යුගයේ වෙරළ තීරය දිගේ සංක්‍රමණය විය. ක්‍රි.පූ. 11,000 දී පමණ දර්ශනය වූ ක්ලෝවිස් සංස්කෘතිය, ඇමරිකාවේ පළමු පුළුල් සංස්කෘතිය ලෙස විශ්වාස කෙරේ. කාලයත් සමඟ, ස්වදේශික උතුරු ඇමරිකානු සංස්කෘතීන් වඩ වඩාත් සංකීර්ණ වූ අතර, මිසිසිපියානු සංස්කෘතිය වැනි සමහරක් කෘෂිකර්මාන්තය, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ සංකීර්ණ සමාජ දියුණු විය. පශ්චාත්-පුරාණ යුගයේදී, මිසිසිපියානු සංස්කෘතීන් මැද බටහිර, නැගෙනහිර සහ දකුණු ප්‍රදේශවල සහ ඇල්ගොන්කියන් මහා විල් කලාපයේ සහ නැගෙනහිර මුහුදු තීරයේ පිහිටා ඇති අතර, හොහොකම් සංස්කෘතිය සහ මුතුන් මිත්තන්ගේ පුවෙබ්ලෝවන් නිරිත දෙසින් වාසය කළහ. යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයින්ගේ පැමිණීමට පෙර දැන් එක්සත් ජනපදය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ ස්වදේශික ජනගහන ඇස්තමේන්තු 500,000 සිට මිලියන 10 කට ආසන්න වේ.

### යුරෝපීය ගවේෂණය, ජනපදකරණය සහ ගැටුම් (1513–1765)

1750 දී වර්තමාන කැනඩාවේ සහ එක්සත් ජනපදයේ බ්‍රිතාන්‍යය (රෝස සහ දම් පැහැයෙන්), ප්‍රංශය (නිල් පැහැයෙන්) සහ ස්පාඤ්ඤය (තැඹිලි පැහැයෙන්) යටත් විජිත දේපළ.
ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1492 දී ස්පාඤ්ඤය සඳහා කැරිබියන් දූපත් ගවේෂණය කිරීම ආරම්භ කළ අතර, එය පුවර්ටෝ රිකෝ සහ ෆ්ලොරිඩාවේ සිට නිව් මෙක්සිකෝව සහ කැලිෆෝනියාව දක්වා ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන ජනාවාස සහ මෙහෙයුම් සඳහා මඟ පෑදීය. වර්තමානයේ මහාද්වීපික එක්සත් ජනපදය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ පළමු ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතය වූයේ 1513 දී වරලත් කරන ලද ස්පාඤ්ඤ ෆ්ලොරිඩාවයි. කුසගින්න සහ රෝග හේතුවෙන් ජනාවාස කිහිපයක් අසාර්ථක වීමෙන් පසු, ස්පාඤ්ඤයේ පළමු ස්ථිර නගරය වන ශාන්ත ඔගස්ටින් 1565 දී ආරම්භ කරන ලදී. 1562 දී ප්‍රංශය ප්‍රංශ ෆ්ලොරිඩාවේ තමන්ගේම ජනාවාස ස්ථාපිත කළ නමුත් ඒවා අතහැර දමන ලදී (චාල්ස්ෆෝර්ට්, 1578) නැතහොත් ස්පාඤ්ඤ වැටලීම් මගින් විනාශ විය (ෆෝර්ට් කැරොලයින්, 1565); ස්ථිර ප්‍රංශ ජනාවාස බොහෝ කලකට පසුව මහා විල් (ෆෝර්ට් ඩෙට්‍රොයිට්, 1701), මිසිසිපි ගඟ (සෙන්ට් ලුවී, 1764) සහ විශේෂයෙන් මෙක්සිකෝ බොක්ක (නිව් ඕර්ලියන්ස්, 1718) ඔස්සේ පිහිටුවනු ඇත. මුල් යුරෝපීය යටත් විජිත අතරට සමෘද්ධිමත් ලන්දේසි යටත් විජිතයක් වන නිව් නෙඩර්ලන්ඩ් (වර්තමාන නිව්යෝර්ක් හි 1626 දී පදිංචි විය) සහ කුඩා ස්වීඩන් යටත් විජිතයක් වන නිව් ස්වීඩනය (වර්තමාන ඩෙලවෙයාර් හි 1638 දී පදිංචි විය) ද ඇතුළත් විය. නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණය ආරම්භ වූයේ වර්ජිනියා ජනපදය (1607) සහ ප්ලයිමූත් ජනපදය (මැසචුසෙට්ස්, 1620) සමඟිනි. මැසචුසෙට්ස් හි මේෆ්ලවර් ගිවිසුම සහ කනෙක්ටිකට් හි මූලික නියෝග ඇමරිකානු යටත් විජිත පුරා වර්ධනය වන නියෝජිත ස්වයං පාලනය සහ ව්‍යවස්ථාමයවාදය සඳහා පූර්වාදර්ශ ස්ථාපිත කළේය. වර්තමානයේ එක්සත් ජනපදය ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් සමඟ ගැටුම් අත්විඳින අතර, ඔවුන් වෙළඳාමේ ද නිරත වූ අතර ආහාර සහ සත්ව හම් සඳහා යුරෝපීය මෙවලම් හුවමාරු කර ගත්හ. සබඳතා සමීප සහයෝගීතාවයේ සිට යුද්ධ සහ සමූලඝාතන දක්වා විහිදේ. යටත් විජිත බලධාරීන් බොහෝ විට අනුගමනය කළේ ස්වදේශික ඇමරිකානුවන්ට ක්‍රිස්තියානි ආගමට හැරීම ඇතුළු යුරෝපීය ජීවන රටාවන් අනුගමනය කිරීමට බල කරන ප්‍රතිපත්තිය. නැගෙනහිර මුහුදු තීරයේ, පදිංචිකරුවන් අත්ලාන්තික් වහල් වෙළඳාම හරහා අප්‍රිකානු වහලුන් ප්‍රවාහනය කළහ.

පසුව එක්සත් ජනපදය සොයා ගත් මුල් ජනපද දහතුන මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ දේපළ ලෙස පරිපාලනය කරන ලද අතර, බොහෝ සුදු පිරිමි දේපළ හිමියන්ට විවෘත මැතිවරණ සහිත පළාත් පාලන ආයතන තිබුණි. යටත් විජිත ජනගහනය මේන් සිට ජෝර්ජියාව දක්වා වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර, ස්වදේශික ඇමරිකානු ජනගහනය අභිබවා ගියේය; 1770 ගණන් වන විට, ජනගහනයේ ස්වාභාවික වැඩිවීම කෙතරම්ද යත්, ඇමරිකානුවන්ගෙන් සුළු පිරිසක් පමණක් විදේශයන්හි උපත ලබා තිබුණි. බ්‍රිතාන්‍යයෙන් යටත් විජිතවල දුරස්ථභාවය ස්වයං පාලනය වර්ධනය කිරීමට ඉඩ සැලසූ අතර, සහ ක්‍රිස්තියානි පුනර්ජීවන මාලාවක් වන පළමු මහා පිබිදීම, ආගමික නිදහස පිළිබඳ යටත් විජිත උනන්දුව ඇති කළේය.

### ඇමරිකානු විප්ලවය සහ මුල් ජනරජය (1765–1800)

1776 ජුනි 28 වන දින ෆිලඩෙල්ෆියාවේ දී පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් කමිටුවක් විසින් ප්‍රකාශනයේ කෙටුම්පත ඉදිරිපත් කරන ආකාරය නිරූපණය කරන ජෝන් ට්‍රම්බල් විසින් නිර්මාණය කරන ලද නිදහස් ප්‍රකාශනයේ චිත්‍රයකි.
ප්‍රංශ සහ ඉන්දියානු යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු, බ්‍රිතාන්‍යය දේශීය යටත් විජිත කටයුතු කෙරෙහි වැඩි පාලනයක් ස්ථාපිත කිරීමට පටන් ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යටත් විජිත දේශපාලන ප්‍රතිරෝධයක් ඇති විය; ප්‍රාථමික යටත් විජිත දුක්ගැනවිලි වලින් එකක් වූයේ ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් ලෙස ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම්, විශේෂයෙන් ඔවුන්ට බදු අය කළ බ්‍රිතාන්‍ය රජය තුළ නියෝජනය කිරීමේ අයිතිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. ඔවුන්ගේ අතෘප්තිය සහ අධිෂ්ඨානය ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා, පළමු මහාද්වීපික සම්මේලනය 1774 දී රැස්වී බ්‍රිතාන්‍ය භාණ්ඩ සඳහා යටත් විජිත වර්ජනයක් වන මහාද්වීපික සංගමය සම්මත කළේය. ඉන්පසු යටත් විජිතවාදීන් නිරායුධ කිරීමට බ්‍රිතාන්‍ය උත්සාහය 1775 දී ලෙක්සිංටන් සහ කොන්කෝඩ් සටන් වලට හේතු වූ අතර එය ඇමරිකානු විප්ලවවාදී යුද්ධයට හේතු විය. දෙවන මහාද්වීපික සම්මේලනයේදී, යටත් විජිත විසින් මහාද්වීපික හමුදාවේ ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියා ලෙස ජෝර්ජ් වොෂින්ටන් පත් කරන ලද අතර, නිදහස් ප්‍රකාශනය කෙටුම්පත් කිරීම සඳහා තෝමස් ජෙෆර්සන් නම් කරන ලද කමිටුවක් නිර්මාණය කරන ලදී. ස්වාධීන ජාතියක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ලී යෝජනාව සම්මත කිරීමෙන් දින දෙකකට පසු 1776 ජූලි 4 වන දින ප්‍රකාශනය සම්මත කරන ලදී. ඇමරිකානු විප්ලවයේ දේශපාලන වටිනාකම් අතරට නිදහස, අන්සතු කළ නොහැකි පුද්ගල අයිතිවාසිකම් සහ ජනතාවගේ ස්වෛරීභාවය ඇතුළත් විය; ජනරජවාදයට සහාය වීම සහ රාජාණ්ඩුව, වංශාධිපතිත්වය සහ සියලු පාරම්පරික දේශපාලන බලය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම; සිවිල් ගුණධර්ම; සහ දේශපාලන දූෂණයට අපහාස කිරීම. වොෂින්ටන්, ජෙෆර්සන්, ජෝන් ඇඩම්ස්, බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින්, ඇලෙක්සැන්ඩර් හැමිල්ටන්, ජෝන් ජේ, ජේම්ස් මැඩිසන්, තෝමස් පේන් සහ තවත් බොහෝ අය ඇතුළත් එක්සත් ජනපදයේ ආරම්භක පියවරුන් ග්‍රීක-රෝම, පුනරුදය සහ ප්‍රබුද්ධ දර්ශන සහ අදහස් වලින් ආභාෂය ලැබූහ.

1781 දී සම්මේලනයේ සහ පර්පෙචුවල් යුනියන් හි වගන්ති අනුමත කරන ලද අතර 1789 දක්වා ක්‍රියාත්මක වූ විමධ්‍යගත රජයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1781 දී යෝර්ක්ටවුන් වටලෑමේදී බ්‍රිතාන්‍ය යටත් වීමෙන් පසුව, පැරිස් ගිවිසුම (1783) මගින් ඇමරිකානු ස්වෛරීභාවය ජාත්‍යන්තරව පිළිගනු ලැබූ අතර, එමඟින් එක්සත් ජනපදය මිසිසිපි ගඟට බටහිරින්, උතුරින් වර්තමාන කැනඩාවට සහ දකුණින් ස්පාඤ්ඤ ෆ්ලොරිඩාවට විහිදෙන භූමි ප්‍රදේශයක් ලබා ගත්තේය. වයඹදිග ආඥා පනත (1787) මගින් පවතින රාජ්‍යයන් පුළුල් කිරීම වෙනුවට නව රාජ්‍යයන් ඇතුළත් කිරීමත් සමඟ රටේ භූමි ප්‍රදේශය පුළුල් වන පූර්වාදර්ශය ස්ථාපිත කරන ලදී. 1787 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්මුතියේදී එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව කෙටුම්පත් කරන ලද්දේ වගන්තිවල සීමාවන් ජය ගැනීම සඳහා ය. එය 1789 දී ක්‍රියාත්මක වූ අතර, චෙක්පත් සහ තුලන පද්ධතියක් සහතික කරන වෙනම ශාඛා තුනකින් පාලනය වන ෆෙඩරල් ජනරජයක් නිර්මාණය කළේය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ ජෝර්ජ් වොෂින්ටන් රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් වූ අතර, වඩාත් මධ්‍යගත රජයේ බලය පිළිබඳ සැක සහිත අයගේ කනස්සල්ල දුරු කිරීම සඳහා 1791 දී අයිතිවාසිකම් පනත සම්මත කරන ලදී. විප්ලවවාදී යුද්ධයෙන් පසු ඔහු අණ දෙන නිලධාරියා ලෙස ඉල්ලා අස්වීම සහ පසුව රටේ පළමු ජනාධිපතිවරයා ලෙස තුන්වන වරටත් තරඟ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, එක්සත් ජනපදයේ සිවිල් අධිකාරියේ ආධිපත්‍යය සහ සාමකාමී බලය මාරු කිරීම සඳහා පූර්වාදර්ශයක් ස්ථාපිත කළේය.

### බටහිර දෙසට ව්‍යාප්තිය සහ සිවිල් යුද්ධය (1800–1865)

එක්සත් ජනපදයේ ඓතිහාසික භෞමික ව්‍යාප්තිය
ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය අතරතුර ප්‍රාන්ත බෙදීම:  එක්සත් ජනපද  දේශසීමා රාජ්‍යයන්  සම්මේලන රාජ්‍යයන්  භූමි ප්‍රදේශ
1803 දී ප්‍රංශයෙන් ලුසියානා මිලදී ගැනීම එක්සත් ජනපදයේ භූමි ප්‍රමාණය දෙගුණයකට ආසන්න කළේය. බ්‍රිතාන්‍යය සමඟ පැවති ගැටළු පැවතුන අතර, එය 1812 යුද්ධයට තුඩු දුන් අතර එය ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් විය. 1819 දී ස්පාඤ්ඤය ෆ්ලොරිඩාව සහ එහි ගල්ෆ් වෙරළ තීරය පවරා දුන්නේය. 18 වන සියවසේ අගභාගයේදී, ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන් බටහිර දෙසට ව්‍යාප්ත වීමට පටන් ගත් අතර, බොහෝ දෙනෙකුට පැහැදිලි ඉරණමක් පිළිබඳ හැඟීමක් තිබුණි. මිසූරි වහල් රාජ්‍යයක් ලෙසත් මේන් නිදහස් රාජ්‍යයක් ලෙසත් පිළිගත් 1820 දී මිසූරි සම්මුතිය, දකුණු ප්‍රාන්ත සමඟ වහල්භාවය නව ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත වීම වැළැක්වීම සඳහා උතුරු ප්‍රාන්තවල ආශාව සමතුලිත කිරීමට උත්සාහ කළේය. සම්මුතිය 36°30′ සමාන්තරයට උතුරින් පිහිටි ලුසියානා මිලදී ගැනීමේ අනෙකුත් සියලුම ඉඩම්වල වහල්භාවය තවදුරටත් තහනම් කළේය. ඇමරිකානුවන් ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් වාසය කරන ඉඩම්වලට තවදුරටත් ව්‍යාප්ත වන විට, ෆෙඩරල් රජය බොහෝ විට ඉන්දියානු ඉවත් කිරීමේ හෝ උකහා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කළේය. එක්සත් ජනපද ඉතිහාසයේ වඩාත්ම වැදගත් ඉවත් කිරීමේ නීති සම්පාදනය වූයේ 1830 ඉන්දියානු ඉවත් කිරීමේ පනතයි. එය කඳුළු මාවත (1830–1850) සමඟ අවසන් විය, එහිදී මිසිසිපි ගඟට නැගෙනහිරින් ජීවත් වූ ඇස්තමේන්තුගත ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් 60,000 ක් බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කර බටහිරට බොහෝ දුර බැහැර රටවලට අවතැන් කරන ලද අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 13,200 සිට 16,700 දක්වා මරණ සිදුවිය. මෙම සහ පෙර සංවිධානාත්මක අවතැන්වීම් හේතුවෙන් මිසිසිපි බටහිරින් ඇමරිකානු ඉන්දියානු යුද්ධ මාලාවක් ඇති විය. 1845 දී ටෙක්සාස් ජනරජය ඈඳා ගන්නා ලද අතර, 1846 ඔරිගන් ගිවිසුම මගින් වර්තමාන ඇමරිකානු වයඹදිග එක්සත් ජනපදයේ පාලනයට මඟ පෑදීය. මෙක්සිකානු-ඇමරිකානු යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1848 දී කැලිෆෝනියා, නෙවාඩා, උටා සහ වර්තමාන කොලරාඩෝ සහ ඇමරිකානු නිරිතදිග ප්‍රදේශවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් මෙක්සිකානු යටත් කර ගැනීම සිදුවිය. 1848–1849 කැලිෆෝනියා රන් රෂ්, සුදු පදිංචිකරුවන් පැසිෆික් වෙරළට විශාල වශයෙන් සංක්‍රමණය වීමට හේතු වූ අතර, එය ස්වදේශික ජනගහනය සමඟ ඊටත් වඩා ගැටුම් ඇති කළේය. වඩාත් ප්‍රචණ්ඩකාරී එකක් වූ, දහස් ගණනක් ස්වදේශික වැසියන්ගේ කැලිෆෝනියා ජන සංහාරය, 1870 ගණන්වල මුල් භාගය දක්වා පැවතුනි, අතිරේක බටහිර ප්‍රදේශ සහ ප්‍රාන්ත නිර්මාණය වූ ආකාරයටම.

යටත් විජිත සමයේදී, ඇමරිකානු යටත් විජිතවල, විශේෂයෙන් මේරිලන්ඩ් සිට ජෝර්ජියාව දක්වා කෘෂිකර්මාන්තය අධික ලෙස භාවිතා කළ දකුණු ජනපදවල වහල්භාවය නීත්‍යානුකූල විය. ඇමරිකානු විප්ලවය අතරතුර මෙම ක්‍රියාව සැලකිය යුතු ලෙස ප්‍රශ්න කිරීමට පටන් ගත්තේය. 1830 ගණන්වල නැවත මතු වූ ක්‍රියාකාරී අහෝසි කිරීමේ ව්‍යාපාරයකින් පෙලඹුණු උතුරේ ප්‍රාන්ත වහල් විරෝධී නීති පැනවීය. ඒ සමඟම, දකුණු ප්‍රාන්තවල වහල්භාවය සඳහා සහයෝගය ශක්තිමත් වූ අතර, එය දිගු කලක් දකුණු ප්‍රභූන්ට ආයතනය ලාභදායී කළේය. 1850 ගණන් පුරාම, වහල්භාවය පිළිබඳ මෙම අංශ ගැටුම කොංග්‍රසයේ නීති සම්පාදනය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ තීන්දු මගින් තවදුරටත් ඇවිළුණි: 1850 පලාගිය වහල් පනත මගින් වහල් නොවන රාජ්‍යයන්හි රැකවරණය ලබන වහලුන් දකුණේ ඔවුන්ගේ අයිතිකරුවන් වෙත ආපසු ලබා දීම නියම කරන ලදී. 1854 කැන්සාස්-නෙබ්‍රස්කා පනත මගින් මිසූරි සම්මුතියේ වහල් විරෝධී අවශ්‍යතා ඵලදායී ලෙස අහෝසි කරන ලදී. අවසාන වශයෙන්, 1857 ඩ්‍රෙඩ් ස්කොට් තීන්දුවේදී, වහලෙකු වහල් නොවන ප්‍රදේශයට ගෙන ඒමට එරෙහිව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දු කළ අතර මිසූරි සම්මුතිය ව්‍යවස්ථා විරෝධී බව ප්‍රකාශ කළේය. මෙම සිදුවීම් උතුරු සහ දකුණ අතර ආතතීන් උග්‍ර කළ අතර එය ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයෙන් (1861–1865) අවසන් විය. වහල් රාජ්‍යයන් එකොළහක් වෙන් වී ඇමරිකානු කොන්ෆෙඩරේට් රාජ්‍යයන් පිහිටුවා ගත් අතර අනෙක් රාජ්‍යයන් සංගමයේ රැඳී සිටියේය. කොන්ෆෙඩරේට්වරු කොටුව සම්ටර් වෙත බෝම්බ හෙලීමෙන් පසු 1861 අප්‍රේල් මාසයේදී යුද්ධය ඇති විය. 1863 ජනවාරි මාසයේ විමුක්ති ප්‍රකාශනයෙන් පසුව, බොහෝ නිදහස් වහලුන් යුනියන් හමුදාවට එක් විය. 1863 වික්ස්බර්ග් වටලෑම සහ ගෙටිස්බර්ග් සටනින් පසු යුද්ධය යුනියන් පක්ෂයට පක්ෂව හැරෙන්නට පටන් ගත් අතර, ඇපොමැටොක්ස් උසාවි මන්දිරයේ සටනින් යූනියන් ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු 1865 දී කොන්ෆෙඩරසිය යටත් විය. යුද්ධයෙන් පසු ප්‍රතිසංස්කරණ යුගය ආරම්භ විය. ජනාධිපති ඒබ්‍රහම් ලින්කන්ගේ ඝාතනයෙන් පසු, අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ප්‍රතිසංස්කරණ සංශෝධන සම්මත කරන ලදී. මහාද්වීපික විදුලි පණිවුඩ සහ දුම්රිය මාර්ග ඇතුළු ජාතික යටිතල පහසුකම් ඇමරිකානු දේශසීමාවේ වර්ධනයට හේතු විය.

### පශ්චාත් සිවිල් යුද්ධ යුගය (1865-1917)

Duration: 2 minutes and 27 seconds.2:2719 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයින් සඳහා ප්‍රධාන පිවිසුම් ස්ථානයක් වූ නිව්යෝර්ක් වරායේ එලිස් දූපතට සංක්‍රමණිකයන් පැමිණෙන ආකාරය පෙන්වන එඩිසන් ස්ටූඩියෝ චිත්‍රපටයක්.
1865 සිට 1917 දක්වා, පෙර නොවූ විරූ සංක්‍රමණික ප්‍රවාහයක් එක්සත් ජනපදයට පැමිණි අතර, යුරෝපයෙන් මිලියන 24.4 ක් ඇතුළුව. බොහෝ දෙනෙක් නිව්යෝර්ක් නගර වරාය හරහා පැමිණි අතර, නිව්යෝර්ක් නගරය සහ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ අනෙකුත් විශාල නගර විශාල යුදෙව්, අයර්ලන්ත සහ ඉතාලි ජනගහනයකට නිවහන වූ අතර, බොහෝ ජර්මානුවන් සහ මධ්‍යම යුරෝපීයයන් මැදපෙරදිගට සංක්‍රමණය විය. ඒ සමඟම, ප්‍රංශ කැනේඩියානුවන් මිලියනයක් පමණ ක්විබෙක් සිට නිව් එංගලන්තයට සංක්‍රමණය විය. මහා සංක්‍රමණය අතරතුර, අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් මිලියන ගණනක් ග්‍රාමීය දකුණෙන් උතුරේ නාගරික ප්‍රදේශ සඳහා පිටත්ව ගියහ. ඇලස්කාව 1867 දී රුසියාවෙන් මිලදී ගන්නා ලදී.

1877 සම්මුතිය මගින් ප්‍රතිසංස්කරණය ඵලදායී ලෙස අවසන් වූ අතර සුදු ආධිපත්‍යවාදීන් දකුණු දේශපාලනයේ ප්‍රාදේශීය පාලනය අත්පත් කර ගත්හ. ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසු අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් උග්‍ර වූ, විවෘත ජාතිවාදයේ කාල පරිච්ඡේදයක් විඳදරා ගත් අතර, එය බොහෝ විට ඇමරිකානු වාර්ගික සබඳතාවල අධෝරක්ත කාලය ලෙස හැඳින්වෙන කාලයකි. ප්ලෙසි එදිරිව ෆර්ගියුසන් ඇතුළු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දු මාලාවක්, දහහතරවන සහ පහළොස්වන සංශෝධන ඔවුන්ගේ බලයෙන් හිස් කළ අතර, දකුණේ ජිම් ක්‍රෝ නීති පාලනයකින් තොරව තබා ගැනීමට, මැදපෙරදිග හිරු බැස යන නගර සහ රට පුරා ප්‍රජාවන් තුළ වෙන් කිරීම, පසුව ෆෙඩරල් නිවාස හිමියන්ගේ ණය සංස්ථාව විසින් සම්මත කරන ලද රතු රේඛා ප්‍රතිපත්තියෙන් එය ශක්තිමත් කරනු ඇත.

ලාභ සංක්‍රමණික ශ්‍රමය සූරාකෑම සමඟ තාක්ෂණික දියුණුවේ පිපිරීමක් 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී වේගවත් ආර්ථික ව්‍යාප්තියකට හේතු වූ අතර, එක්සත් ජනපදයට එංගලන්තය, ප්‍රංශය සහ ජර්මනියේ ආර්ථිකයන් අභිබවා යාමට ඉඩ සැලසීය. මෙය ප්‍රමුඛ කර්මාන්තකරුවන් කිහිප දෙනෙකු විසින් බලය රැස්කර ගැනීමට දායක වූ අතර, බොහෝ දුරට තරඟකාරිත්වය වැළැක්වීම සඳහා භාරකාරත්ව සහ ඒකාධිකාරයන් පිහිටුවීම මගින් සිදු කරන ලදී. දුම්රිය මාර්ග, ඛනිජ තෙල් සහ වානේ කර්මාන්තවල ජාතියේ ව්‍යාප්තියට ටයිකෝන්වරු නායකත්වය දුන්හ. එක්සත් ජනපදය මෝටර් රථ කර්මාන්තයේ පුරෝගාමියෙකු ලෙස මතු විය. මෙම වෙනස්කම් සමඟ ආර්ථික අසමානතාවය, පැල්පත් තත්වයන් සහ සමාජ නොසන්සුන්තාවයේ සැලකිය යුතු වැඩි වීමක් සිදු වූ අතර, කම්කරු සංගම් සහ සමාජවාදී ව්‍යාපාර සමෘද්ධිමත් වීමට පරිසරයක් නිර්මාණය විය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය අවසානයේ අවසන් වූයේ සැලකිය යුතු ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් සංලක්ෂිත වූ ප්‍රගතිශීලී යුගයේ පැමිණීමත් සමඟ ය.

හවායි හි ඇමරිකානු ගැති අංග හවායි රාජාණ්ඩුව පෙරලා දැමූහ; දූපත් 1898 දී ඈඳා ගන්නා ලදී. එම වසරේම, ස්පාඤ්ඤ-ඇමරිකානු යුද්ධයේදී පරාජයට පත්වීමෙන් පසු ස්පාඤ්ඤය විසින් පුවර්ටෝ රිකෝ, පිලිපීනය සහ ගුවාම් එක්සත් ජනපදයට පවරා දෙන ලදී. (දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු 1946 ජූලි 4 වන දින පිලිපීනයට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් පූර්ණ නිදහස ලබා දෙන ලදී. පුවර්ටෝ රිකෝ සහ ගුවාම් එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශ ලෙස පවතී.) දෙවන සැමෝවා සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු 1900 දී ඇමරිකානු සැමෝවා එක්සත් ජනපදය විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. 1917 දී ඩෙන්මාර්කයෙන් එක්සත් ජනපද වර්ජින් දූපත් මිලදී ගන්නා ලදී.

### සුපිරි බලවතෙකු ලෙස නැගී සිටීම (1917–1945)

1945 ත්‍රිත්ව පරීක්ෂණය, එම කාලය තුළ එක්සත් ජනපදය ප්‍රථම වරට න්‍යෂ්ටික අවියක් පුපුරුවා හැරීම සිදු කළේය.
මධ්‍යම බලවතුන්ට එරෙහිව රැල්ල හැරවීමට උදව් කරමින් එක්සත් ජනපදය 1917 දී මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් සමඟ පළමු ලෝක යුද්ධයට අවතීර්ණ විය. 1920 දී, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් මගින් රට පුරා කාන්තා ඡන්ද අයිතිය ලබා දෙන ලදී. 1920 සහ 1930 ගණන් වලදී, ජන සන්නිවේදනය සඳහා වූ ගුවන්විදුලිය සහ මුල් රූපවාහිනිය රට පුරා සන්නිවේදනය පරිවර්තනය කළේය. 1929 වෝල් වීදියේ බිඳවැටීම මහා අවපාතයට හේතු වූ අතර, ජනාධිපති ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් නව ගනුදෙනුව සමඟ ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර, මූල්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ සහ රෙගුලාසි සමඟ ඒකාබද්ධ වූ පුළුල් වැඩසටහන් සහ පොදු වැඩ ව්‍යාපෘති මාලාවක්. ඒ සියල්ල අනාගත ආර්ථික අවපාතවලින් ආරක්ෂා වීමට අදහස් කරන ලදී.

දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී මුලින් උදාසීන වූ එක්සත් ජනපදය, 1941 මාර්තු මාසයේදී දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින්ට යුද ද්‍රව්‍ය සැපයීම ආරම්භ කළ අතර ජපන් අධිරාජ්‍යය පර්ල් වරායට එල්ල කළ ප්‍රහාරයෙන් පසු දෙසැම්බර් මාසයේදී යුද්ධයට අවතීර්ණ විය. එක්සත් ජනපදය පළමු න්‍යෂ්ටික අවි සංවර්ධනය කළ අතර 1945 අගෝස්තු මාසයේදී ජපන් නගර වන හිරෝෂිමා සහ නාගසාකි වලට එරෙහිව ඒවා භාවිතා කළ අතර යුද්ධය අවසන් විය. එක්සත් රාජධානිය, සෝවියට් සංගමය සහ චීනය සමඟ පශ්චාත් යුධ ලෝකය සැලසුම් කිරීම සඳහා රැස්වූ "පොලිස් නිලධාරීන් හතර දෙනාගෙන්" එක්සත් ජනපදය ද එක් අයෙකි. එක්සත් ජනපදය යුද්ධයෙන් සාපේක්ෂව හානියක් නොමැතිව මතු වූ අතර, ඊටත් වඩා විශාල ආර්ථික බලයක් සහ ජාත්‍යන්තර දේශපාලන බලපෑමකින් යුක්ත විය.

### සීතල යුද්ධය (1945–1991)

1987 දී ධවල මන්දිරයේදී මිහායිල් ගොර්බචෙව් සහ රොනල්ඩ් රේගන් අතරමැදි පරාස න්‍යෂ්ටික බලකා ගිවිසුමට අත්සන් තබති.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, එක්සත් ජනපදය සීතල යුද්ධයට අවතීර්ණ වූ අතර, එහිදී එක්සත් ජනපදය සහ සෝවියට් සංගමය අතර භූ දේශපාලනික ආතතීන් දෙරට ලෝක කටයුතුවල ආධිපත්‍යය දැරීය. එක්සත් ජනපදය සෝවියට් සංගමයේ බලපෑම් ක්ෂේත්‍රය සීමා කිරීම සඳහා සීමා කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය භාවිතා කළ අතර, මොස්කව් සමඟ පෙලගැසී ඇති බව සැලකෙන රජයන්ට එරෙහිව පාලන තන්ත්‍ර වෙනසක් සිදු කළ අතර, 1969 දී පළමු කාර්ය මණ්ඩල සඳ ගොඩබෑම සමඟ අවසන් වූ අභ්‍යවකාශ තරඟයේදී ජය ගත්තේය. දේශීය වශයෙන්, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු එක්සත් ජනපදය ආර්ථික වර්ධනය, නාගරීකරණය සහ ජනගහන වර්ධනය අත්විඳින ලදී. සිවිල් අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරය මතු වූ අතර, 1960 ගණන්වල මුල් භාගයේදී මාටින් ලූතර් කිං ජූනියර් ප්‍රමුඛ නායකයෙකු බවට පත්විය. ජනාධිපති ලින්ඩන් බී. ජොන්සන්ගේ පරිපාලනයේ මහා සමාජ සැලැස්මේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, කල් පවතින ආයතනික වර්ගවාදයේ නරකම බලපෑම් කිහිපයක් මැඩපැවැත්වීම සඳහා පෙරළිකාර සහ පුළුල් පරාසයක නීති, ප්‍රතිපත්ති සහ ව්‍යවස්ථාමය සංශෝධනයක් ඇති විය. එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රති-සංස්කෘතික ව්‍යාපාරය විනෝදාත්මක මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය සහ ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ආකල්ප ලිහිල් කිරීම ඇතුළුව සැලකිය යුතු සමාජ වෙනස්කම් ගෙන ආවේය. එය හමුදා කෙටුම්පත විවෘතව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම (1973 දී බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම අවසන් කිරීමට හේතු විය) සහ වියට්නාමයේ එක්සත් ජනපද මැදිහත්වීමට පුළුල් විරෝධයක් (1975 දී එක්සත් ජනපදය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වීමත් සමඟ) දිරිමත් කළේය. 1970 ගණන්වල කාන්තා වැටුප් සහිත ශ්‍රම සහභාගීත්වයේ විශාල වැඩිවීමට කාන්තාවන්ගේ භූමිකාවන්හි සමාජීය වෙනසක් සැලකිය යුතු ලෙස වගකිව යුතු වූ අතර, 1985 වන විට වයස අවුරුදු 16 සහ ඊට වැඩි ඇමරිකානු කාන්තාවන්ගෙන් බහුතරයක් රැකියාවල නියුතු විය. 1980 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී කොමියුනිස්ට්වාදයේ බිඳ වැටීම සහ සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම දක්නට ලැබුණු අතර එය සීතල යුද්ධයේ අවසානය සනිටුහන් කළ අතර එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ එකම සුපිරි බලවතා ලෙස ඉතිරි කළේය.

### සමකාලීන (1991–වර්තමානය)

1990 දශකයේ ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම වාර්තාගත ආර්ථික ප්‍රසාරණය, එක්සත් ජනපද අපරාධ අනුපාතවල නාටකාකාර පහත වැටීමක් සහ තාක්ෂණයේ දියුණුවක් දක්නට ලැබුණි. මෙම දශකය පුරාම, ලෝක ව්‍යාප්ත වෙබ්, මුවර්ගේ නීතියට අනුකූලව පෙන්ටියම් ක්ෂුද්‍ර සකසනයේ පරිණාමය, නැවත ආරෝපණය කළ හැකි ලිතියම්-අයන බැටරි, පළමු ජාන චිකිත්සක අත්හදා බැලීම සහ ක්ලෝනකරණය වැනි තාක්ෂණික නවෝත්පාදනයන් එක්සත් ජනපදයේ මතු විය නැතහොත් එහිදී වැඩිදියුණු කරන ලදී. මානව ජෙනෝම් ව්‍යාපෘතිය 1990 දී විධිමත් ලෙස දියත් කරන ලද අතර, 1998 දී අන්තර්ජාලය හරහා වෙළඳාම් කළ එක්සත් ජනපදයේ පළමු කොටස් වෙළඳපොළ බවට නැස්ඩැක් පත්විය.

1991 ගල්ෆ් යුද්ධයේදී, ඇමරිකානු නායකත්වයෙන් යුත් ජාත්‍යන්තර රාජ්‍ය සන්ධානයක් අසල්වැසි කුවේටය අත්පත් කරගත් ඉරාක ආක්‍රමණික හමුදාවක් නෙරපා හැරියේය. 2001 සැප්තැම්බර් 11 වන දින අල්-කයිඩා විසින් එක්සත් ජනපදයට එල්ල කරන ලද ප්‍රහාරයන් ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයට සහ පසුව ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සහ ඉරාකයේ මිලිටරි මැදිහත්වීම් වලට හේතු විය.

එක්සත් ජනපද නිවාස බුබුල 2007 දී මහා අවපාතයෙන් පසු විශාලතම ආර්ථික හැකිලීම වන මහා අවපාතයෙන් අවසන් විය. 2010 ගණන්වල උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණෙමින්, ලිබරල් සහ ගතානුගතික කණ්ඩායම් අතර රට තුළ දේශපාලන ධ්‍රැවීකරණය වැඩි විය. මෙම ධ්‍රැවීකරණය 2021 ජනවාරි මාසයේ කැපිටල් ප්‍රහාරයෙන් ප්‍රයෝජන ගන්නා ලදී, කැරලිකරුවන් පිරිසක් එක්සත් ජනපද කැපිටල් වෙත ඇතුළු වී ස්වයං-කුමන්ත්‍රණයකින් සාමකාමී බලය මාරු කිරීම වැළැක්වීමට උත්සාහ කලේය. 2021 මැයි-අගෝස්තු මාසවලදී, 2021 තලේබාන් ප්‍රහාරය එක්සත් ජනපද-තලේබාන් ගිවිසුමෙන් වසරකට පසු ඇෆ්ගනිස්ථානයේ යුද්ධය අවසන් කළේය.

## භූගෝලය

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ භූගෝලීය සිතියමක්
රුසියාව සහ කැනඩාවට පසුව මුළු භූමි ප්‍රමාණය අනුව ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම රට එක්සත් ජනපදයයි. යාබද ප්‍රාන්ත 48 සහ කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කය වර්ග සැතපුම් 3,119,885 (කිලෝමීටර 8,080,470) ක ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රදේශයක් අත්පත් කරගෙන ඇත. අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ වෙරළබඩ තැනිතලාව පීඩ්මොන්ට් සානුව කලාපයේ අභ්‍යන්තර වනාන්තර සහ පෙරළෙන කඳු වලට මග පාදයි.

ඇපලාචියන් කඳු සහ ඇඩිරොන්ඩැක් කඳු වැටිය නැගෙනහිර වෙරළ තීරය මහා විල් සහ මැදපෙරදිග තණබිම් වලින් වෙන් කරයි. ලෝකයේ සිව්වන දිගම ගංගා පද්ධතිය වන මිසිසිපි ගංගා පද්ධතිය ප්‍රධාන වශයෙන් රටේ හදවත හරහා උතුරු-දකුණට දිව යයි. මහා තැනිතලාවේ පැතලි හා සාරවත් තණබිම් බටහිරට විහිදෙන අතර ගිනිකොන දෙසින් උස්බිම් කලාපයකින් බාධා වේ.

ඇරිසෝනා හි ග්‍රෑන්ඩ් කැනියොන්
මහා තැනිතලාවට බටහිරින් පිහිටි රොකී කඳු, රට පුරා උතුරේ සිට දකුණට විහිදෙන අතර, කොලරාඩෝ හි අඩි 14,000 (මීටර් 4,300) කට වඩා උසින් යුක්ත වේ. බටහිරින් තවත් බටහිරට පාෂාණමය මහා ද්‍රෝණිය සහ චිහුවාහුවා, සොනෝරන් සහ මොජාවේ කාන්තාර ඇත. වසර මිලියන ගණනක් තිස්සේ කොලරාඩෝ ගඟෙන් කැටයම් කරන ලද ඇරිසෝනා හි වයඹ දිග කෙළවරේ, එහි අතිමහත් දෘශ්‍ය ප්‍රමාණය සහ සංකීර්ණ, වර්ණවත් භූ දර්ශනය සඳහා ප්‍රසිද්ධ බෑවුම් සහිත පාර්ශ්වීය කැනියනයක් සහ ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්තයක් වන ග්‍රෑන්ඩ් කැනියොන් ඇත.

සියෙරා නෙවාඩා සහ කැස්කැඩ් කඳු වැටි පැසිෆික් වෙරළට ආසන්නව දිව යයි. එක්සත් ජනපදයේ පහළම සහ ඉහළම ස්ථාන කැලිෆෝනියා ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇති අතර, සැතපුම් 84 ක් (කිලෝමීටර් 135) ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. අඩි 20,310 (මීටර් 6,190.5) ක උන්නතාංශයක, ඇලස්කාවේ ඩෙනාලි යනු රටේ සහ මහාද්වීපයේ උසම කඳු මුදුනයි. ඇලස්කාවේ ඇලෙක්සැන්ඩර් සහ ඇලූටියන් දූපත් පුරා ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර හවායි ගිනිකඳු දූපත් වලින් සමන්විත වේ. රොකී කඳුකරයේ යෙලෝස්ටෝන් ජාතික වනෝද්‍යානයට යටින් ඇති සුපිරි ගිනිකඳු, යෙලෝස්ටෝන් කල්දේරා, මහාද්වීපයේ විශාලතම ගිනිකඳු ලක්ෂණයයි. 2021 දී, එක්සත් ජනපදයට ගෝලීය ස්ථිර තණබිම් සහ තණබිම් වලින් 8% ක් සහ වගා බිම් වලින් 10% ක් තිබුණි.

### දේශගුණය

එක්සත් ජනපදයේ කොපන් දේශගුණික වර්ග
එහි විශාල ප්‍රමාණය සහ භූගෝලීය විවිධත්වය සමඟ, එක්සත් ජනපදය බොහෝ දේශගුණික වර්ග ඇතුළත් වේ. 100 වන මධ්‍යධරණියට නැගෙනහිරින්, දේශගුණය උතුරේ තෙතමනය සහිත මහාද්වීපික සිට දකුණේ තෙතමනය සහිත උපනිවර්තන දක්වා විහිදේ. බටහිර මහා තැනිතලා අර්ධ ශුෂ්ක වේ. ඇමරිකානු බටහිර බොහෝ කඳුකර ප්‍රදේශ ඇල්පයින් දේශගුණයක් ඇත. නිරිතදිගින්, කැලිෆෝනියාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ සහ වෙරළබඩ ඔරිගන්, වොෂින්ටන් සහ දකුණු ඇලස්කාවේ සාගරික ප්‍රදේශයන්හි දේශගුණය ශුෂ්ක වේ. ඇලස්කාවේ වැඩි කොටසක් උප ආක්ටික් හෝ ධ්‍රැවීය වේ. ෆ්ලොරිඩාවේ දකුණු කෙළවර වන හවායි සහ කැරිබියන් සහ පැසිෆික් කලාපයේ එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශ නිවර්තන වේ.

වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා එක්සත් ජනපදයට ඉහළ බලපෑම් සහිත ආන්තික කාලගුණික සිදුවීම් වැඩි වශයෙන් ලැබේ. මෙක්සිකෝ බොක්ක මායිම්ව ඇති ප්‍රාන්ත සුළි කුණාටු වලට ගොදුරු වේ, සහ ලෝකයේ බොහෝ ටොනේඩෝ ඇති වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ටොනේඩෝ ඇලී හි ය. 21 වන සියවසේදී එක්සත් ජනපදයේ අධික කාලගුණය නිතර නිතර ඇති වූ අතර, 1960 ගණන්වල වාර්තා වූ තාප තරංග සංඛ්‍යාව මෙන් තුන් ගුණයක් වාර්තා විය. ඇමරිකානු නිරිතදිගින් නියඟ වඩාත් නොනැසී පවතින අතර වඩාත් දරුණු විය. ජනගහනයට වඩාත් ආකර්ශනීය යැයි සැලකෙන ප්‍රදේශ වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකිය.

### ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය

1782 සිට එක්සත් ජනපදයේ ජාතික ලාංඡනය වන තට්ට රාජාලියා සහ 2024 දී නිල වශයෙන් ජාතික පක්ෂියා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
එක්සත් ජනපදය ආවේණික විශේෂ විශාල සංඛ්‍යාවක් අඩංගු මහා විවිධත්වය සහිත රටවල් 17 න් එකකි: සනාල ශාක විශේෂ 17,000 ක් පමණ යාබද එක්සත් ජනපදයේ සහ ඇලස්කාවේ දක්නට ලැබෙන අතර, සපුෂ්ප ශාක විශේෂ 1,800 කට වඩා හවායි හි දක්නට ලැබේ, ඒවායින් කිහිපයක් ප්‍රධාන භූමියේ දක්නට ලැබේ. එක්සත් ජනපදය ක්ෂීරපායී විශේෂ 428 ක්, පක්ෂීන් 784 ක්, උරගයින් 311 ක්, උභයජීවීන් 295 ක්, සහ කෘමි විශේෂ 91,000 ක් පමණ වාසය කරයි.

ජාතික වනෝද්‍යාන සේවය සහ අනෙකුත් ආයතන විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන ජාතික වනෝද්‍යාන 63 ක් සහ ෆෙඩරල් පාලනය යටතේ කළමනාකරණය කරන ලද උද්‍යාන, වනාන්තර සහ වනගත ප්‍රදේශ සිය ගණනක් ඇත. රටේ ඉඩම්වලින් 28% ක් පමණ පොදු අයිතිය යටතේ සහ ෆෙඩරල් පාලනය යටතේ පවතී, ප්‍රධාන වශයෙන් බටහිර ප්‍රාන්තවල. මෙම ඉඩම්වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ආරක්ෂා කර ඇත, නමුත් සමහරක් වාණිජමය භාවිතය සඳහා බදු දී ඇති අතර, සියයට එකකට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් හමුදාමය අරමුණු සඳහා භාවිතා කරයි.

එක්සත් ජනපදයේ පාරිසරික ගැටළු අතරට පුනර්ජනනීය නොවන සම්පත් සහ න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය, වායු හා ජල දූෂණය, ජෛව විවිධත්වය, දැව කැපීම සහ වන විනාශය, සහ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ විවාද ඇතුළත් වේ. එක්සත් ජනපද පාරිසරික ආරක්ෂණ ඒජන්සිය (EPA) යනු බොහෝ පාරිසරික ආශ්‍රිත ගැටළු විසඳීම සඳහා වගකිව යුතු ෆෙඩරල් ආයතනයයි. වනජීවීන් පිළිබඳ අදහස 1964 සිට වනජීවී පනත සමඟ පොදු ඉඩම් කළමනාකරණය හැඩගස්වා ඇත. 1973 වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ පනත මගින් තර්ජනයට ලක්ව ඇති සහ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ සහ ඒවායේ වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීමට ක්‍රමයක් සපයයි. එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය පනත ක්‍රියාත්මක කර බලාත්මක කරයි. 2024 දී, පාරිසරික කාර්ය සාධන දර්ශකයේ රටවල් 180ක් අතරින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 35 වන ස්ථානයට පත්විය.

## රජය සහ දේශපාලනය

ව්‍යවස්ථාදායක රජයේ ආසනය වන එක්සත් ජනපද කැපිටල් ගොඩනැගිල්ල, එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසයේ මණ්ඩල දෙකටම නිවහන වේ: සෙනෙට් සභාව (ගොඩනැගිල්ලෙහි වම් පැත්තේ) සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (දකුණු පැත්තේ).
ධවල මන්දිරය, එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයාගේ නිවස සහ සේවා ස්ථානය සහ ජනාධිපති කාර්ය මණ්ඩලයේ කාර්යාල
ජාතියේ ඉහළම අධිකරණය පිහිටා ඇති ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ ගොඩනැගිල්ල
එක්සත් ජනපදය යනු ප්‍රාන්ත 50 කින් සහ වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි වෙනම ෆෙඩරල් අගනුවර දිස්ත්‍රික්කයකින් සමන්විත ෆෙඩරල් ජනරජයකි. එය සංස්ථාපිත නොවූ භූමි ප්‍රදේශ පහක් සහ ජනාවාස නොවූ දූපත් දේපළ කිහිපයක් කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය තහවුරු කරයි. එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ පැරණිතම ඉතිරිව ඇති සම්මේලනය වන අතර, එහි ජාතික ආණ්ඩු ක්‍රමය, යටත් විජිතකරණයෙන් පසු ලොව පුරා බොහෝ අලුතින් ස්වාධීන රාජ්‍යයන් විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම හෝ අර්ධ වශයෙන් සම්මත කර ගෙන ඇත. එය "නීතියෙන් ආරක්ෂා කර ඇති සුළුතර අයිතිවාසිකම් මගින් බහුතර පාලනය මෘදු කරන" ලිබරල් නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. එක්සත් ජනපදයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රටේ උත්තරීතර නීති ලේඛනය ලෙස සේවය කරයි.

### ජාතික රජය

ශාඛා තුනකින් සමන්විත වන අතර, සියල්ලම වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි මූලස්ථානය කර ඇති අතර, ෆෙඩරල් රජය එක්සත් ජනපදයේ ජාතික රජය වේ. එය ශක්තිමත් චෙක්පත් සහ තුලන පද්ධතියකින් නියාමනය කරනු ලැබේ.

* සෙනෙට් සභාව සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙන් සැදුම්ලත් ද්වි මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයක් වන එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසය, ෆෙඩරල් නීති සම්පාදනය කරයි, යුද්ධ ප්‍රකාශ කරයි, ගිවිසුම් අනුමත කරයි, මුදල් පසුම්බියේ බලය ඇත, සහ දෝෂාභියෝග බලය ඇත. සෙනෙට් සභාවට වසර හයක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 100 ක් (එක් එක් ප්‍රාන්තයෙන් 2 ක්) ඇත. නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට වසර දෙකක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 435 ක් ඇත; සියලුම නියෝජිතයින් සමාන ජනගහනයක් සහිත එක් කොංග්‍රස් දිස්ත්‍රික්කයකට සේවය කරයි. කොංග්‍රස් දිස්ත්‍රික්ක සෑම ප්‍රාන්ත ව්‍යවස්ථාදායකය විසින්ම ඇද ගනු ලබන අතර ප්‍රාන්තය තුළ යාබදව පිහිටා ඇත. කොංග්‍රසය කමිටු එකතුවක් ද සංවිධානය කරයි, ඒ සෑම එකක්ම නිශ්චිත කාර්යයක් හෝ රාජකාරියක් හසුරුවයි. කොංග්‍රසයේ ප්‍රමුඛතම ව්‍යවස්ථාදායක නොවන කාර්යයන්ගෙන් එකක් වන්නේ විධායක ශාඛාව විමර්ශනය කිරීමට සහ අධීක්ෂණය කිරීමට ඇති බලයයි. කොංග්‍රස් අධීක්ෂණය සාමාන්‍යයෙන් කමිටු වෙත පවරා ඇති අතර කොංග්‍රසයේ උපසිරැසි බලය මගින් පහසුකම් සපයයි.
* එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා, හමුදාවේ ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියා, ෆෙඩරල් රජයේ ප්‍රධාන විධායකයා වන අතර, එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසයෙන් ව්‍යවස්ථාදායක පනත් කෙටුම්පත් නීතියක් බවට පත්වීමට පෙර ඒවා නිෂේධ කිරීමේ හැකියාව ඇත. කෙසේ වෙතත්, ජනාධිපති නිෂේධ බලය කොංග්‍රසයේ සභා දෙකෙහිම තුනෙන් දෙකක සුපිරි බහුතර ඡන්දයකින් අභිබවා යා හැකිය. ජනාධිපතිවරයා විසින් කැබිනට් මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් පත් කරනු ලබන අතර, සෙනෙට් සභාවේ අනුමැතියට යටත්ව, සහ ෆෙඩරල් නීති පරිපාලනය කරන සහ ක්‍රියාත්මක කරන අනෙකුත් නිලධාරීන් ඔවුන්ගේ අදාළ ආයතන හරහා නම් කරයි. ෆෙඩරල් අපරාධ සඳහා සමාව දීමේ බලය ද ජනාධිපතිවරයාට ඇති අතර සමාව නිකුත් කළ හැකිය. අවසාන වශයෙන්, ප්‍රතිපත්ති ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක අධිකරණ සමාලෝචනයට යටත්ව පුළුල් "විධායක නියෝග" නිකුත් කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට අයිතියක් ඇත. උප ජනාධිපති අපේක්ෂකයෙකු සමඟ ජනාධිපතිවරණ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය. අපේක්ෂකයින් දෙදෙනාම ජනාධිපතිවරණ මැතිවරණයකදී එකට තේරී පත් වේ, නැතහොත් එකට පරාජය වේ. ඇමරිකානු දේශපාලනයේ අනෙකුත් ඡන්ද මෙන් නොව, මෙය තාක්ෂණිකව වක්‍ර මැතිවරණයක් වන අතර, ජයග්‍රාහකයා එක්සත් ජනපද මැතිවරණ විද්‍යාලය විසින් තීරණය කරනු ලැබේ. එහිදී, නිල වශයෙන් ඡන්ද ප්‍රකාශ කරනු ලබන්නේ ඔවුන්ගේ ප්‍රාන්ත ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් තෝරාගත් තනි ඡන්දදායකයින් විසිනි. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රායෝගිකව, ප්‍රාන්ත 50 න් සෑම එකක්ම තම ප්‍රාන්තයේ ජනප්‍රිය ඡන්දයේ ජයග්‍රාහකයා තහවුරු කිරීමට අවශ්‍ය ජනාධිපති ඡන්දදායකයින් කණ්ඩායමක් තෝරා ගනී. සෑම ප්‍රාන්තයකටම ඡන්දදායකයින් දෙදෙනෙකු සහ එක් එක් කොංග්‍රස් දිස්ත්‍රික්කය සඳහා එක් අතිරේක ඡන්දදායකයෙකු වෙන් කරනු ලබන අතර, එය ඇත්ත වශයෙන්ම රාජ්‍යය කොංග්‍රසයට යවන තේරී පත් වූ නිලධාරීන් සංඛ්‍යාවට සමාන වේ. නියෝජිතයින් හෝ සෙනෙට් සභිකයින් නොමැති කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කයට මැතිවරණ ඡන්ද තුනක් වෙන් කරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා සහ උප ජනාධිපතිවරයා යන දෙදෙනාම වසර හතරක කාලයක් සේවය කරන අතර, ජනාධිපතිවරයා නැවත තේරී පත් විය හැක්කේ එක් වරක් පමණි, අතිරේක වසර හතරක කාලයක් සඳහා.
* සෙනෙට් අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් ජීවිතාන්තය දක්වා විනිසුරුවන් පත් කරනු ලබන එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් අධිකරණය, ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් ජනපද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, එක්සත් ජනපද අභියාචනාධිකරණ සහ එක්සත් ජනපද දිස්ත්‍රික් අධිකරණ වලින් සමන්විත වේ. එක්සත් ජනපද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය නීති අර්ථකථනය කරන අතර ඔවුන් ව්‍යවස්ථා විරෝධී යැයි සලකන ඒවා අවලංගු කරයි. එක්සත් ජනපදයේ අගවිනිසුරුවරයාගේ නායකත්වයෙන් යුත් සාමාජිකයින් නව දෙනෙකු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ඇත. පුරප්පාඩුවක් ඇති වූ විට වාඩි වී සිටින ජනාධිපතිවරයා විසින් සාමාජිකයින් පත් කරනු ලැබේ. ෆෙඩරල් අධිකරණවල පළමු මට්ටම වන්නේ ෆෙඩරල් ප්‍රඥප්ති, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව හෝ ගිවිසුම් වැනි "මුල් අධිකරණ බලය" යටතේ ඇති ඕනෑම නඩුවක් සඳහා ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික් අධිකරණයයි. ෆෙඩරල් අභියාචනා අධිකරණ සඳහා රට විවිධ කලාපවලට බෙදන ෆෙඩරල් පරිපථ දොළහක් ඇත. ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික් අධිකරණයක් නඩුවක් තීරණය කළ පසු, එය එක්සත් ජනපද අභියාචනාධිකරණයකට අභියාචනා කළ හැකිය. පද්ධතියේ ඊළඟ සහ ඉහළම අධිකරණය වන්නේ එක්සත් ජනපදයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයයි.

විධායකය ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ කොටසක් වන පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයට වෙනස්ව, ශාඛා තුනකින් යුත් ක්‍රමය ජනාධිපති ක්‍රමය ලෙස හැඳින්වේ. ලොව පුරා බොහෝ රටවල් 1789 එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ මෙම අංගය අනුකරණය කළහ, විශේෂයෙන් ඇමරිකාවේ.

### දේශපාලන පක්ෂ

2025 පෙබරවාරි වන විට පක්ෂ පාලනය අනුව එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්ත සහ භෞමික ආණ්ඩු (ආණ්ඩුකාරවරයා සහ ව්‍යවස්ථාදායකය):  ඩිමොක්‍රටික් පාලනය  රිපබ්ලිකන් පාලනය  නව ප්‍රගතිශීලී පක්ෂයේ (පුවර්ටෝ රිකෝ) පාලනය  බෙදීම් පාලනය
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව දේශපාලන පක්ෂ සම්බන්ධයෙන් නිහඬයි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් 18 වන සියවසේදී ෆෙඩරල්වාදී සහ ෆෙඩරල් විරෝධී පක්ෂ සමඟ ස්වාධීනව වර්ධනය විය. එතැන් සිට, එක්සත් ජනපදය තථ්‍ය ද්වි-පක්ෂ ක්‍රමයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වී ඇත, නමුත් එම ක්‍රමයේ පක්ෂ විවිධ කාලවලදී වෙනස් වී ඇත. ප්‍රධාන ජාතික පක්ෂ දෙක වන්නේ වර්තමානයේ ඩිමොක්‍රටික් සහ රිපබ්ලිකන් ය. පළමුවැන්න එහි දේශපාලන වේදිකාවේ සාපේක්ෂව ලිබරල් ලෙස සැලකෙන අතර දෙවැන්න සාපේක්ෂව ගතානුගතික ලෙස සැලකේ.

### උප අංශ

ඇමරිකානු ෆෙඩරල් ක්‍රමය තුළ, ස්වෛරී බලතල තේරී පත් වූ රජයේ මට්ටම් දෙකක් අතර බෙදා ඇත: ජාතික සහ රාජ්‍ය. ප්‍රාන්තවල ජනතාව ප්‍රාන්තවල පරිපාලන අංශ වන ප්‍රාදේශීය තේරී පත් වූ ආණ්ඩු මගින් ද නියෝජනය කරනු ලැබේ. ප්‍රාන්ත ප්‍රාන්ත හෝ ප්‍රාන්ත සමාන ලෙස බෙදා ඇති අතර, තවදුරටත් මහ නගර සභා වලට බෙදා ඇත. කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කය යනු එක්සත් ජනපද අගනුවර වන වොෂින්ටන්, ඩී.සී. අඩංගු ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කයකි. ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය යනු ෆෙඩරල් රජයේ පරිපාලන අංශයකි. ෆෙඩරල් ලෙස පිළිගත් ගෝත්‍රිකයන් ඉන්දියානු රක්ෂිත 326ක් පාලනය කරයි. ඒවා ගෝත්‍රික ස්වෛරීත්ව අයිතිවාසිකම් සහිත දේශීය යැපෙන ජාතීන් ලෙස සලකනු ලැබේ.

### විදේශ සබඳතා

එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථානය 1952 සිට මිඩ්ටවුන් මෑන්හැටන්හි නැගෙනහිර ගඟ දිගේ පිහිටා ඇත; 1945 දී, එක්සත් ජනපදය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු විය.
එක්සත් ජනපදයට විදේශ සබඳතා පිළිබඳ ස්ථාපිත ව්‍යුහයක් ඇති අතර, එය ලොව දෙවන විශාලතම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික බලකාය 2024 වන විට ඇත. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර සාමාජිකයෙකි, සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මූලස්ථානයේ නිවහන වේ. එක්සත් ජනපදය G7, G20, සහ OECD අන්තර් රාජ්‍ය සංවිධානවල සාමාජිකයෙකි. සෑම රටකම පාහේ තානාපති කාර්යාල ඇති අතර බොහෝ රටවලට රට තුළ කොන්සල් කාර්යාල (නිල නියෝජිතයන්) ඇත. ඒ හා සමානව, ඉරානය, උතුරු කොරියාව, සහ භූතානය හැර අනෙකුත් සියලුම රටවල් පාහේ එක්සත් ජනපදය සමඟ විධිමත් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දූත මණ්ඩල පවත්වයි. තායිවානයට එක්සත් ජනපදය සමඟ විධිමත් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නොමැති වුවද, එය සමීප නිල නොවන සබඳතා පවත්වාගෙන යයි. චීන ආක්‍රමණ වැළැක්වීම සඳහා එක්සත් ජනපදය නිතිපතා තායිවානයට හමුදා උපකරණ සපයයි. එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව, ඉන්දියාව සහ ජපානය සමඟ චතුරස්‍ර ආරක්ෂක සංවාදයට සම්බන්ධ වූ විට එහි භූ දේශපාලනික අවධානය ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපය වෙත ද යොමු විය.

එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය සමඟ "විශේෂ සම්බන්ධතාවයක්" ඇති අතර කැනඩාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, පිලිපීනය, ජපානය, දකුණු කොරියාව, ඊශ්‍රායලය, සහ යුරෝපීය සංගමයේ රටවල් කිහිපයක් (ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ජර්මනිය, ස්පාඤ්ඤය සහ පෝලන්තය) සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා පවත්වයි. එක්සත් ජනපදය මිලිටරි සහ ජාතික ආරක්ෂක ගැටළු සම්බන්ධයෙන් එහි නේටෝ සහචරයින් සමඟ සමීපව කටයුතු කරන අතර, ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය සහ එක්සත් ජනපදය-මෙක්සිකෝ-කැනඩාව නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම හරහා ඇමරිකානු රටවල් සමඟ සමීපව කටයුතු කරයි. දකුණු ඇමරිකාවේ, කොලොම්බියාව සාම්ප්‍රදායිකව එක්සත් ජනපදයේ සමීපතම මිතුරා ලෙස සැලකේ. නිදහස් සංගම් ගිවිසුම හරහා එක්සත් ජනපදය මයික්‍රොනීසියාව, මාෂල් දූපත් සහ පලාවු සඳහා පූර්ණ ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂක අධිකාරිය සහ වගකීම ක්‍රියාත්මක කරයි. එය ඉන්දියාව සමඟ උපායමාර්ගික සහයෝගීතාව වැඩි වැඩියෙන් පවත්වා ඇති අතර, චීනය සමඟ එහි සබඳතා ක්‍රමයෙන් පිරිහී ඇත. 2014 සිට, එක්සත් ජනපදය යුක්රේනයේ ප්‍රධාන සගයෙකු බවට පත්ව ඇත; රුසියාවේ 2022 ආක්‍රමණයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් එය රටට සැලකිය යුතු මිලිටරි උපකරණ සහ අනෙකුත් සහාය ද ලබා දී ඇත.

### හමුදා

වර්ජිනියාවේ ආර්ලින්ටන් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ මූලස්ථානය වන පෙන්ටගනය, වර්ග අඩි මිලියන 6.5 (වර්ග මීටර 600,000) කට වඩා වැඩි ඉඩක් සහිත ලොව විශාලතම කාර්යාල ගොඩනැගිලිවලින් එකකි.
ජනාධිපතිවරයා එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදාවන්හි අණ දෙන නිලධාරියා වන අතර එහි නායකයින්, ආරක්ෂක ලේකම් සහ ඒකාබද්ධ මාණ්ඩලික ප්‍රධානීන් පත් කරයි. වොෂින්ටන්, ඩී.සී. අසල පෙන්ටගනයේ මූලස්ථානය පිහිටා ඇති ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව, එක්සත් ජනපද හමුදාව, මැරීන් බළකාය, නාවික හමුදාව, ගුවන් හමුදාව සහ අභ්‍යවකාශ හමුදාවෙන් සමන්විත සේවා ශාඛා හයෙන් පහක් පරිපාලනය කරයි. වෙරළාරක්ෂක බලකාය සාම කාලය තුළ ස්වදේශ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර යුධ සමයේදී නාවික හමුදාවට මාරු කළ හැකිය.

2023 දී එක්සත් ජනපදය සිය හමුදාව සඳහා ඩොලර් බිලියන 916 ක් වියදම් කළ අතර එය ඕනෑම රටක විශාලතම මුදල වන අතර එය ගෝලීය මිලිටරි වියදම්වලින් 37% ක් වන අතර රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 3.4% ක් වේ. ලෝකයේ න්‍යෂ්ටික අවිවලින් 42% ක් එක්සත් ජනපදය සතුව ඇත - රුසියාවෙන් පසු දෙවන විශාලතම කොටස.

චීන මහජන විමුක්ති හමුදාව සහ ඉන්දියානු සන්නද්ධ හමුදාවන්ට පිටුපසින් ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම ඒකාබද්ධ සන්නද්ධ හමුදාව එක්සත් ජනපදය සතුව ඇත. හමුදාව විදේශයන්හි කඳවුරු සහ පහසුකම් 800ක් පමණ ක්‍රියාත්මක කරන අතර, විදේශ රටවල් 25ක ක්‍රියාකාරී රාජකාරියේ නියුතු පුද්ගලයින් 100කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවක් යොදවා ඇත.

රාජ්‍ය ආරක්ෂක හමුදා (SDF) යනු රාජ්‍ය රජයක තනි අධිකාරිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන හමුදා ඒකක වේ. SDF සඳහා රාජ්‍ය සහ ෆෙඩරල් නීතිය මගින් බලය පවරා ඇති නමුත් රාජ්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයාගේ අණ යටතේ පවතී. ඒවා ෆෙඩරල්කරණය කරන ලද ආයතන බවට පත්විය නොහැකි බැවින් රාජ්‍යයේ ජාතික ආරක්ෂක ඒකකවලට වඩා වෙනස් වේ. කෙසේ වෙතත්, රාජ්‍යයක ජාතික ආරක්ෂක නිලධාරීන් 1933 ජාතික ආරක්ෂක පනතේ සංශෝධන යටතේ ෆෙඩරල් කළ හැකි අතර, එමඟින් ආරක්ෂක බලකාය නිර්මාණය කරන ලද අතර හමුදා ජාතික ආරක්ෂක ඒකක සහ පිරිස් එක්සත් ජනපද හමුදාවට සහ (1947 සිට) එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවට ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා සපයයි.

### නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ අපරාධ යුක්තිය

වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශයේ (FBI) මූලස්ථානය වන ජේ. එඩ්ගර් හූවර් ගොඩනැගිල්ල.
එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රාදේශීය සිට ජාතික මට්ටම දක්වා එක්සත් ජනපද පොලිස් ආයතන 18,000 ක් පමණ ඇත. එක්සත් ජනපදයේ නීතිය ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ප්‍රාදේශීය පොලිස් දෙපාර්තමේන්තු සහ ෂෙරිෆ් දෙපාර්තමේන්තු විසිනි. ප්‍රාන්ත පොලිස් දෙපාර්තමේන්තු වලට ඔවුන්ගේ අදාළ ප්‍රාන්තයේ අධිකාරියක් ඇති අතර, ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශය (FBI) සහ එක්සත් ජනපද මාෂල්ස් සේවය වැනි ෆෙඩරල් ආයතනවලට ජාතික අධිකරණ බලය සහ සිවිල් අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම, ජාතික ආරක්ෂාව සහ එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් අධිකරණවල තීන්දු සහ ෆෙඩරල් නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම වැනි විශේෂිත රාජකාරි ඇත. බොහෝ සිවිල් සහ අපරාධ නඩු විභාග රාජ්‍ය අධිකරණ විසින් පවත්වනු ලබන අතර, ෆෙඩරල් අධිකරණ විසින් නම් කරන ලද අපරාධ සහ රාජ්‍ය අධිකරණ තීන්දු පිළිබඳ අභියාචනා හසුරුවනු ලැබේ.

එක්සත් ජනපදයේ ඒකාබද්ධ "අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය පද්ධතියක්" නොමැත. ඇමරිකානු බන්ධනාගාර පද්ධතිය බොහෝ දුරට විෂමජාතීය වන අතර, ෆෙඩරල්, ප්‍රාන්ත, ප්‍රාදේශීය සහ ගෝත්‍රික මට්ටම් හරහා ක්‍රියාත්මක වන සාපේක්ෂව ස්වාධීන පද්ධති දහස් ගණනක් ඇත. 2024 දී, "මෙම පද්ධති ප්‍රාන්ත බන්ධනාගාර 1,566 ක, ෆෙඩරල් බන්ධනාගාර 98 ක, ප්‍රාදේශීය බන්ධනාගාර 3,116 ක, බාල වයස්කාර නිවැරදි කිරීමේ පහසුකම් 1,323 ක, ආගමන රැඳවුම් පහසුකම් 142 ක සහ ඉන්දියානු රටේ බන්ධනාගාර 80 ක මෙන්ම හමුදා බන්ධනාගාර, සිවිල් කැපවීම් මධ්‍යස්ථාන, රාජ්‍ය මනෝචිකිත්සක රෝහල් සහ එක්සත් ජනපද ප්‍රදේශවල බන්ධනාගාරවල මිලියන 1.9 කට අධික පිරිසක් රඳවා තබා ගනී." සිරගත කිරීමේ අසමාන පද්ධති තිබියදීත්, ප්‍රධාන ආයතන හතරක් ආධිපත්‍යය දරයි: ෆෙඩරල් බන්ධනාගාර, රාජ්‍ය බන්ධනාගාර, ප්‍රාදේශීය බන්ධනාගාර සහ බාල වයස්කාර නිවැරදි කිරීමේ පහසුකම්. ෆෙඩරල් බන්ධනාගාර පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ ෆෙඩරල් බන්ධනාගාර කාර්යාංශය විසිනි. පූර්ව නඩු විභාග රැඳවියන් ඇතුළු ෆෙඩරල් අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ පුද්ගලයින් රඳවා තබා ගනී. සෑම ප්‍රාන්තයකම නිවැරදි කිරීමේ නිල දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන රාජ්‍ය බන්ධනාගාර, අපරාධ වැරදි සඳහා සිර දඬුවම් විඳිමින් සිටින පුද්ගලයින් (සාමාන්‍යයෙන් වසරකට වඩා වැඩි කාලයක්) රඳවා තබා ගනී. ප්‍රාදේශීය බන්ධනාගාර යනු නඩු විභාගයට පෙර විත්තිකරුවන් සිරගත කරන ප්‍රාන්ත හෝ නාගරික පහසුකම් ය; කෙටි දඬුවම් විඳිමින් සිටින අය ද ඔවුන් රඳවා තබා ගනී (සාමාන්‍යයෙන් වසරකට අඩු). බාල වයස්කාර නිවැරදි කිරීමේ පහසුකම් ප්‍රාදේශීය හෝ ප්‍රාන්ත රජයන් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන අතර, වැරදිකරුවන් ලෙස විනිශ්චය කර විනිසුරුවරයෙකු විසින් සිරගත කිරීමට නියෝග කරන ලද ඕනෑම බාල වයස්කරුවෙකු සඳහා දිගු කාලීන ස්ථානගත කිරීම් ලෙස සේවය කරයි.

2023 ජනවාරි මාසයේදී, එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ හයවන ඉහළම ඒක පුද්ගල සිරගත කිරීමේ අනුපාතය - ජනගහනයෙන් 100,000 කට පුද්ගලයින් 531 ක් - සහ ලොව විශාලතම බන්ධනාගාර සහ බන්ධනාගාර ජනගහනය වන අතර, මිලියන 1.9 කට වඩා සිරගත කර ඇත. 2010 වසරේ ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ මරණ දත්ත සමුදායේ විශ්ලේෂණයකින් පෙන්නුම් කළේ එක්සත් ජනපදයේ මිනීමැරුම් අනුපාත "අනෙකුත් ඉහළ ආදායම් ලබන රටවලට වඩා 7 ගුණයකින් වැඩි බවත්, තුවක්කු මිනීමැරුම් අනුපාතය 25 ගුණයකින් වැඩි බවත්" ය.

## ආර්ථිකය

එක්සත් ජනපද ඩොලරය ජාත්‍යන්තර ගනුදෙනු වලදී වැඩිපුරම භාවිතා වන මුදල් ඒකකය වන අතර ලොව ප්‍රමුඛතම සංචිත මුදල් ඒකකය වේ.
1890 පමණ සිට නාමිකව ලොව විශාලතම ආර්ථිකය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයයි. 2024 ඇමරිකානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) ඩොලර් ට්‍රිලියන 29 කට වඩා වැඩි වීම ලෝකයේ ඉහළම අගය වූ අතර එය නාමික ගෝලීය ආර්ථික නිමැවුමෙන් 25% කට වඩා හෝ මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් (PPP) 15% කට වඩා වැඩි විය. 1983 සිට 2008 දක්වා, එක්සත් ජනපදයේ සැබෑ සංයුක්ත වාර්ෂික දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය 3.3% ක් වූ අතර එය G7 හි ඉතිරි කොටස සඳහා 2.3% ක බරිත සාමාන්‍යයට සාපේක්ෂව වේ. නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ලොව පළමු ස්ථානයේ ද, මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් (PPP) ගැලපීමෙන් දෙවන ස්ථානයේ ද, PPP-ගැලපුම් කළ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් නවවන ස්ථානයේ ද රට සිටී. OECD රටවල් අතර ඉහළම ඒක පුද්ගල ඉවත දැමිය හැකි ගෘහස්ථ ආදායම එයයි. 2024 පෙබරවාරි මාසයේදී, එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජයේ මුළු ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් ට්‍රිලියන 34.4 කි.

වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය අනුව ලොව විශාලතම සමාගම් වලින් එකක් වන ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්, එහි ගෝලීය මූලස්ථානය කැලිෆෝනියාවේ කුපර්ටිනෝ හි පිහිටා ඇත.
ආදායම අනුව ලොව විශාලතම සමාගම් 500 න් 136 ක් 2023 දී එක්සත් ජනපදයේ මූලස්ථානය පිහිටුවා ඇති අතර, එය ඕනෑම රටක වැඩිම සංඛ්‍යාව වේ. එක්සත් ජනපද ඩොලරය ජාත්‍යන්තර ගනුදෙනු සඳහා වැඩිපුරම භාවිතා වන මුදල් ඒකකය වන අතර එය රටේ ප්‍රමුඛතම ආර්ථිකය, එහි මිලිටරිය, පෙට්‍රෝඩොලර් පද්ධතිය සහ එහි සම්බන්ධිත යුරෝඩොලර් සහ විශාල එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාර වෙළඳපොළ විසින් සහාය දක්වන ලද ලොව ප්‍රමුඛතම සංචිත මුදල් ඒකකය වේ. රටවල් කිහිපයක් එය ඔවුන්ගේ නිල මුදල් ඒකකය ලෙස භාවිතා කරන අතර අනෙක් ඒවා තථ්‍ය මුදල් ඒකකය වේ. එක්සත් ජනපදය USMCA ඇතුළු රටවල් කිහිපයක් සමඟ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් ඇත. එය 2019 දී ගෝලීය තරඟකාරීත්ව වාර්තාවේ සිංගප්පූරුවෙන් පසු දෙවන ස්ථානයට පත්විය. එක්සත් ජනපදය පශ්චාත් කාර්මික සංවර්ධන මට්ටමකට ළඟා වී ඇතත් සහ බොහෝ විට සේවා ආර්ථිකයක් ඇති බව විස්තර කළද, එය ප්‍රධාන කාර්මික බලවතෙකු ලෙස පවතී. 2021 දී, එක්සත් ජනපද නිෂ්පාදන අංශය චීනයෙන් පසු ලෝකයේ දෙවන විශාලතම අංශය විය.

වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය අනුව ලොව විශාලතම කොටස් හුවමාරුව වන වෝල් වීදියේ නිව්යෝර්ක් කොටස් හුවමාරුව
නිව්යෝර්ක් නගරය ලෝකයේ ප්‍රධාන මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානයයි සහ ලෝකයේ විශාලතම අගනගර ආර්ථිකයේ කේන්ද්‍රස්ථානයයි. නිව්යෝර්ක් නගරයේ පිහිටා ඇති නිව්යෝර්ක් කොටස් හුවමාරුව සහ නැස්ඩැක් යන දෙකම වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය සහ වෙළඳ පරිමාව අනුව ලොව විශාලතම කොටස් හුවමාරු දෙක වේ. එක්සත් ජනපදය බොහෝ ආර්ථික ක්ෂේත්‍රවල, විශේෂයෙන් කෘතිම බුද්ධිය; ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ සහ පරිගණක; ඖෂධ; සහ වෛද්‍ය, අභ්‍යවකාශ සහ හමුදා උපකරණවල තාක්ෂණික දියුණුව සහ නවෝත්පාදනය අතින් ඉදිරියෙන්ම සිටී. රටේ ආර්ථිකය බහුල ස්වභාවික සම්පත්, හොඳින් සංවර්ධනය වූ යටිතල පහසුකම් සහ ඉහළ ඵලදායිතාවයෙන් පෝෂණය වේ. එක්සත් ජනපදයේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවන් වන්නේ යුරෝපීය සංගමය, මෙක්සිකෝව, කැනඩාව, චීනය, ජපානය, දකුණු කොරියාව, එක්සත් රාජධානිය, වියට්නාමය, ඉන්දියාව සහ තායිවානයයි. එක්සත් ජනපදය ලොව විශාලතම ආනයනකරු සහ දෙවන විශාලතම අපනයනකරු වේ. එය මෙතෙක් ලොව විශාලතම සේවා අපනයනකරු වේ.

ඇමරිකානුවන්ට OECD සාමාජික රටවල් අතර ඉහළම සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ සහ සේවක ආදායම ඇති අතර, සහ 2023 දී සිව්වන ඉහළම මධ්‍ය ගෘහස්ථ ආදායම වන අතර, 2013 දී හයවන ඉහළම අගයට වඩා ඉහළ ගොස් ඇත. 2023 දී ඩොලර් ට්‍රිලියන 18.5 ඉක්මවන පුද්ගලික පරිභෝජන වියදම් සමඟ, එක්සත් ජනපදය දැඩි ලෙස පාරිභෝගිකයින් මත පදනම් වූ ආර්ථිකයක් ඇති අතර එය ලොව විශාලතම පාරිභෝගික වෙළඳපොළයි. 2023 දී ඩොලර් බිලියනපතියන් සහ කෝටිපතියන් සංඛ්‍යාවෙන් එක්සත් ජනපදය පළමු ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, බිලියනපතියන් 735 ක් සහ මිලියනපතියන් මිලියන 22 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් සිටී.

එක්සත් ජනපදයේ ධනය ඉතා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත; 2011 දී, වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් ධනවත්ම 10% රටේ ගෘහස්ථ ධනයෙන් 72% ක් හිමිකර ගත් අතර, පහළම 50% සතුව තිබුණේ 2% ක් පමණි. 1980 ගණන්වල අග භාගයේ සිට එක්සත් ජනපද ධන අසමානතාවය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වූ අතර, එක්සත් ජනපදයේ ආදායම් අසමානතාවය 2019 දී වාර්තාගත ඉහළම මට්ටමකට ළඟා විය. 1970 ගණන්වල සිට සේවක ඵලදායිතාවයෙන් එක්සත් ජනපද වැටුප් ලාභ විසන්ධි වීමක් සිදුවී ඇත. 2016 දී, ආදායම් උපයන්නන් අතරින් ඉහළම පස්වන කොටස සියලු ආදායමෙන් අඩකට වඩා ගෙදර ගෙන ගිය අතර, එක්සත් ජනපදයට OECD රටවල් අතර පුළුල්ම ආදායම් බෙදාහැරීමක් ලබා දුන්නේය. 2024 දී එක්සත් ජනපදයේ නිවාස නොමැති පුද්ගලයින් 771,480 ක් පමණ සිටියහ. 2022 දී ළමුන් මිලියන 6.4 ක් ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට මුහුණ දුන්හ. ෆීඩින් ඇමරිකා ඇස්තමේන්තු කරන්නේ එක්සත් ජනපදයේ දරුවන් පස් දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු හෝ ආසන්න වශයෙන් මිලියන 13 ක් කුසගින්නෙන් පෙළෙන අතර ඔවුන්ට ඊළඟ ආහාර වේල ලැබෙන්නේ කොහෙන්ද සහ කවදාද යන්න නොදන්නා බවයි. එසේම 2022 දී මිලියන 37.9 ක් පමණ ජනතාවක්, එනම් එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 11.5% ක් දරිද්‍රතාවයෙන් පෙළෙති

එක්සත් ජනපදයට කුඩා සුභසාධන රාජ්‍යයක් ඇති අතර අනෙකුත් බොහෝ ඉහළ ආදායම් ලබන රටවලට වඩා රජයේ ක්‍රියාමාර්ග හරහා අඩු ආදායමක් නැවත බෙදා හරිනු ලැබේ. තම සේවකයින්ට ජාතික වශයෙන් වැටුප් සහිත නිවාඩුවක් සහතික නොකරන එකම දියුණු ආර්ථිකය එය වන අතර නීත්‍යානුකූල අයිතියක් ලෙස ෆෙඩරල් වැටුප් සහිත පවුල් නිවාඩු නොමැති ලෝකයේ රටවල් කිහිපයෙන් එකකි. දුර්වල සාමූහික කේවල් කිරීමේ ක්‍රමයක් සහ අවදානම් සහිත සේවකයින් සඳහා රජයේ සහාය නොමැතිකම හේතුවෙන්, එක්සත් ජනපදයට වෙනත් ඕනෑම සංවර්ධිත රටකට වඩා අඩු ආදායම්ලාභී සේවකයින්ගේ ඉහළ ප්‍රතිශතයක් ඇත.

### **විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය**

19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට තාක්ෂණික නවෝත්පාදනයන්හි සහ 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල ප්‍රමුඛයා එක්සත් ජනපදයයි. හුවමාරු කළ හැකි කොටස් නිෂ්පාදනය කිරීමේ ක්‍රම සහ යන්ත්‍ර මෙවලම් කර්මාන්තයක් ස්ථාපිත කිරීම 19 වන සියවසේ අග භාගයේදී එක්සත් ජනපද පාරිභෝගික නිෂ්පාදන මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කිරීමට හැකි විය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගය වන විට, කර්මාන්තශාලා විද්‍යුත්කරණය, එකලස් කිරීමේ මාර්ගය හඳුන්වාදීම සහ අනෙකුත් ශ්‍රමය ඉතිරි කිරීමේ ශිල්පීය ක්‍රම මගින් මහා පරිමාණ නිෂ්පාදන පද්ධතිය නිර්මාණය විය.

21 වන සියවසේදී, එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ ප්‍රමුඛතම විද්‍යාත්මක බලවතුන්ගෙන් එකක් ලෙස දිගටම පවතී, චීනය බොහෝ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රධාන තරඟකරුවෙකු ලෙස මතු වී ඇත. ඕනෑම රටකට වඩා වැඩිම සමස්ත පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන වියදම් එක්සත් ජනපදය සතුව ඇත සහ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස නවවන ස්ථානයේ සිටී. 2022 දී, ප්‍රකාශිත විද්‍යාත්මක පත්‍රිකා සංඛ්‍යාවෙන් දෙවන ඉහළම රට එක්සත් ජනපදය විය. 2021 දී, ලෝක බුද්ධිමය දේපල දර්ශකවලට අනුව, පේටන්ට් බලපත්‍ර අයදුම්පත් සංඛ්‍යාව අනුව එක්සත් ජනපදය දෙවන ස්ථානයට (චීනයට පසුව) සහ වෙළඳ ලකුණු සහ කාර්මික සැලසුම් යෙදුම් අනුව (චීනයට සහ ජර්මනියට පසුව) තෙවන ස්ථානයට පත්විය. 2023 සහ 2024 දී, ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ එක්සත් ජනපදය තුන්වන ස්ථානයට (ස්විට්සර්ලන්තය සහ ස්වීඩනයට පසුව) පත්විය. කෘතිම බුද්ධි තාක්ෂණය සංවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රමුඛ රට ලෙස එක්සත් ජනපදය සැලකේ. 2023 දී, ග්ලෝබල් ෆිනෑන්ස් සඟරාව විසින් එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ දෙවන වඩාත්ම තාක්ෂණික වශයෙන් දියුණු රට ලෙස (දකුණු කොරියාවට පසුව) ශ්‍රේණිගත කරන ලදී.

### අභ්‍යවකාශ පියාසැරිය

1969 ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම අතරතුර සඳ මත ඇමරිකානු ධජයට ආචාර කරන එක්සත් ජනපද ගගනගාමියෙකු වන බස් ඕල්ඩ්‍රින්; චන්ද්‍ර පෘෂ්ඨයට කාර්ය මණ්ඩලයක් ගොඩ බැස්සවූ එකම රට එක්සත් ජනපදයයි.
1958 දී ජාතික ගගනගාමී හා අභ්‍යවකාශ පරිපාලනය (NASA) පිහිටුවීමත් සමඟ ආරම්භ වූ 1950 ගණන්වල අග භාගයේ සිට එක්සත් ජනපදය අභ්‍යවකාශ වැඩසටහනක් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. 1969 ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම සමඟින් නාසා හි ඇපලෝ වැඩසටහන (1961–1972) පළමු කාර්ය මණ්ඩල සඳ ගොඩබෑම සාක්ෂාත් කර ගත්තේය; එය ආයතනයේ වඩාත්ම වැදගත් සන්ධිස්ථානවලින් එකක් ලෙස පවතී. නාසා ආයතනයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන උත්සාහයන් අතර අභ්‍යවකාශ ෂටල් වැඩසටහන (1981–2011), වොයේජර් වැඩසටහන (1972–වර්තමානය), හබල් සහ ජේම්ස් වෙබ් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂ (පිළිවෙලින් 1990 සහ 2021 දී දියත් කරන ලදී), සහ බහු-මෙහෙයුම් අඟහරු ගවේෂණ වැඩසටහන (ආත්මය සහ අවස්ථාව, කුතුහලය සහ නොපසුබට උත්සාහය) ඇතුළත් වේ. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය (ISS) සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ආයතන පහෙන් එකක් නාසා ආයතනයයි; ISS සඳහා එක්සත් ජනපද දායකත්වයට ඩෙස්ටිනි (2001), හාර්මනි (2007) සහ ට්‍රැන්ක්විලිටි (2010) ඇතුළු මොඩියුල කිහිපයක් මෙන්ම අඛණ්ඩ සැපයුම් සහ මෙහෙයුම් සහාය ද ඇතුළත් වේ.

එක්සත් ජනපද පෞද්ගලික අංශය ගෝලීය වාණිජ අභ්‍යවකාශ පියාසැරි කර්මාන්තයේ ආධිපත්‍යය දරයි. ප්‍රමුඛ ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ පියාසැරි කොන්ත්‍රාත්කරුවන් අතර බ්ලූ ඔරිජින්, බෝයිං, ලොක්හීඩ් මාටින්, නෝත්‍රොප් ග්‍රම්මන් සහ ස්පේස්එක්ස් ඇතුළත් වේ. වාණිජ කාර්ය මණ්ඩල වැඩසටහන, වාණිජ නැවත සැපයුම් සේවා, වාණිජ චන්ද්‍ර ගෙවීම් සේවා සහ NextSTEP වැනි නාසා වැඩසටහන් ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ පියාසැරි සඳහා පෞද්ගලික අංශයේ සහභාගීත්වය වර්ධනය වීමට පහසුකම් සපයයි.

### බලශක්තිය

2023 දී, එක්සත් ජනපදය එහි ශක්තියෙන් ආසන්න වශයෙන් 84% ක් පොසිල ඉන්ධන වලින් ලබා ගත් අතර, රටේ විශාලතම බලශක්ති ප්‍රභවය ඛනිජ තෙල් (38%), ඉන්පසු ස්වාභාවික වායු (36%), පුනර්ජනනීය ප්‍රභවයන් (9%), ගල් අඟුරු (9%) සහ න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය (9%) වලින් ලැබුණි. 2022 දී, එක්සත් ජනපදය ලෝක ජනගහනයෙන් 4% ක් පමණ වූ නමුත් ලෝක ශක්තියෙන් 16% ක් පමණ පරිභෝජනය කළේය. චීනයට පිටුපසින් හරිතාගාර වායු විමෝචනය කරන දෙවන ඉහළම රට ලෙස එක්සත් ජනපදය ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

ලොව විශාලතම න්‍යෂ්ටික බලශක්ති නිෂ්පාදකයා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වන අතර, ලොව න්‍යෂ්ටික විදුලියෙන් 30% ක් පමණ ජනනය කරයි. ඕනෑම රටකට වඩා වැඩිම න්‍යෂ්ටික බලශක්ති ප්‍රතික්‍රියාකාරක සංඛ්‍යාවක් එහි ඇත. 2024 සිට, 2050 වන විට එක්සත් ජනපදය එහි න්‍යෂ්ටික බලශක්ති ධාරිතාව තුන් ගුණයකින් වැඩි කිරීමට සැලසුම් කරයි.

### ප්‍රවාහනය

ඇට්ලන්ටා අගනගර ප්‍රදේශයට සේවය කරන හාර්ට්ස්ෆීල්ඩ්-ජැක්සන් ඇට්ලන්ටා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, 2021 දී මගීන් මිලියන 75 කට වඩා ගමන් කරන ලොව කාර්යබහුලම මගී ගුවන් තොටුපළ වේ.
එක්සත් ජනපද ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව සහ එහි අංශ රේගු, සංක්‍රමණ සහ ආරක්ෂාව හැර ප්‍රවාහනයේ සියලුම අංශ සඳහා නියාමනය, අධීක්ෂණය සහ අරමුදල් සපයයි. (දෙවැන්න එක්සත් ජනපද ස්වදේශ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ වගකීම ලෙස පවතී.) සෑම එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයකටම තමන්ගේම ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුවක් ඇති අතර, එය රාජ්‍ය මහාමාර්ග ඉදිකර නඩත්තු කරයි. රාජ්‍යය මත පදනම්ව, මෙම දෙපාර්තමේන්තුව වෙනත් ප්‍රවාහන ක්‍රම සෘජුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට හෝ අධීක්ෂණය කිරීමට ද හැකිය.

ගුවන් සේවා නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ෆෙඩරල් රජයේ අධිකරණ බලයයි; ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනය සිවිල් ගුවන් සේවා, ගුවන් ගමනාගමන කළමනාකරණය, සහතික කිරීම සහ අනුකූලතාවය සහ ගුවන් සේවා ආරක්ෂාව පිළිබඳ සියලු අංශ නියාමනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, මෝටර් රථ ගමනාගමන නීති, ෆෙඩරල් දේපලවල (ජාතික උද්‍යාන සහ හමුදා කඳවුරු වැනි) හෝ අසංවිධානාත්මක එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇති මාර්ග හැර, රාජ්‍ය සහ පළාත් පාලන ආයතන විසින් පනවනු ලබන අතර ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපද වෙරළාරක්ෂක බලකාය එක්සත් ජනපද ජල මාර්ගවල, අභ්‍යන්තර මෙන්ම වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල නීතිය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්‍රාථමික බලාත්මක කරන්නා වේ, නමුත් වෙරළබඩ වඩදිය බාදිය පිළිබඳ ආර්ථික අධිකරණ බලය ප්‍රාන්ත සහ ෆෙඩරල් රජයන් අතර බෙදා ගනී. රටේ අභ්‍යන්තර ජල මාර්ග ලොව පස්වන දිගම වන අතර එය කිලෝමීටර 41,009 (සැතපුම් 25,482) කි.

මගී සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන දුම්රිය පද්ධති, බස් පද්ධති, ජල තොටුපළවල් සහ වේලි රාජ්‍ය හෝ පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය යටතේ පැවතිය හැකිය. එක්සත් ජනපද සිවිල් ගුවන් සේවා සියල්ලම පෞද්ගලික අයිතිය යටතේ පවතී. බොහෝ එක්සත් ජනපද ගුවන්තොටුපළවල් පළාත් පාලන බලධාරීන් සතු වන අතර ඒවා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ද පළාත් පාලන ආයතන විසිනි. සමහර පෞද්ගලික ගුවන්තොටුපළවල් ද ඇත. ප්‍රවාහන ආරක්ෂක පරිපාලනය 2001 සිට බොහෝ ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපලවල ආරක්ෂාව සපයා ඇත.

ටෙක්සාස් හි හූස්ටන් හි අන්තර් රාජ්‍ය 10 සහ අන්තර් රාජ්‍ය 45 අතර අන්තර් හුවමාරුව
වාණිජ දුම්රිය මාර්ග සහ දුම්රිය ප්‍රධාන ප්‍රවාහන මාධ්‍ය විය විසිවන සියවසේ මැද භාගය දක්වා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය. එකම ප්‍රධාන මාර්ගවල සේවය කරන ජෙට් ගුවන් යානා සහ ගුවන්තොටුපළ හඳුන්වාදීම 1960 ගණන් වන විට අන්තර් රාජ්‍ය සහ නගරාන්තර දුම්රිය මගී සේවාව සඳහා ඇති ඉල්ලුම පහත වැටීම වේගවත් කළේය. අන්තර් රාජ්‍ය අධිවේගී මාර්ග පද්ධතිය නිම කිරීමත් සමඟ දුම්රිය මාර්ග මගින් මගී සේවාව තියුනු ලෙස කප්පාදු කිරීම වේගවත් විය. මෙම සැලකිය යුතු වර්ධනයන් 1971 දී එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජය විසින් දැන් ඇම්ට්‍රැක් ලෙස හඳුන්වන ජාතික දුම්රිය මගී සංස්ථාව නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. ඇම්ට්‍රැක් රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සීමිත නගරාන්තර දුම්රිය මගී සේවාවක් පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ. එය බොහෝ ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද නගරවලට සේවය කරයි, නමුත් ඊසානදිග, කැලිෆෝනියා සහ ඉලිනොයිස් වලින් පිටත එය සාමාන්‍යයෙන් දිනකට දුම්රිය කිහිපයක් පමණක් ධාවනය කරයි. සමහර ප්‍රධාන නගර අතර කලාපීය කොරිඩෝවල, විශේෂයෙන් වොෂින්ටන්, ඩී.සී., ෆිලඩෙල්ෆියා, නිව් යෝර්ක් නගරය සහ බොස්ටන් අතර ඊසානදිග කොරිඩෝවේ; නිව් යෝර්ක් නගරය සහ ඇල්බනි අතර; මෙට්‍රොපොලිටන් චිකාගෝහි; සහ කැලිෆෝනියාවේ සහ පැසිෆික් වයඹදිග ප්‍රදේශවල නිතර ඇම්ට්‍රැක් සේවාව ලබා ගත හැකිය. ඇම්ට්‍රැක් ලාස් වේගාස් සහ ඇරිසෝනා හි ෆීනික්ස් ඇතුළු ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද ගමනාන්ත කිහිපයකට සේවය නොකරයි.

ඇමරිකානු සිවිල් ගුවන් සේවා කර්මාන්තය සම්පූර්ණයෙන්ම සංස්ථා සතු වන අතර 1978 සිට බොහෝ දුරට නියාමනය ඉවත් කර ඇති අතර, බොහෝ ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළවල් පොදු අයිතියෙන් යුක්ත වේ. රැගෙන යන මගීන් විසින් ලොව විශාලතම ගුවන් සේවා තුන එක්සත් ජනපදය පදනම් කරගත් ඒවා වේ; ඇමරිකානු ගුවන් සේවය 2013 දී එක්සත් ජනපද ගුවන් තොටුපළ විසින් අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු අංක එකේ ස්ථානයයි. ලෝකයේ කාර්යබහුලම මගී ගුවන් තොටුපළ 50 න් 16 ක් එක්සත් ජනපදයේ ඇත, ඉහළම පහ සහ කාර්යබහුලම හාර්ට්ස්ෆීල්ඩ්-ජැක්සන් ඇට්ලන්ටා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ඇතුළුව. 2022 දී, එක්සත් ජනපදයේ ගුවන් තොටුපළවල් 19,969 ක් තිබූ අතර, ඉන් 5,193 ක් සාමාන්‍ය ගුවන් සේවා සහ අනෙකුත් ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළුව "පොදු භාවිතය" ලෙස නම් කර ඇත.

එක්සත් ජනපදයේ මාර්ගවලින් අතිමහත් බහුතරයක් රාජ්‍ය සහ පළාත් පාලන ආයතන විසින් හිමිකාරීත්වය දරනු ලබන අතර නඩත්තු කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජය විසින් පමණක් නඩත්තු කරනු ලබන මාර්ග සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ ෆෙඩරල් ඉඩම්වල (ජාතික උද්‍යාන වැනි) හෝ ෆෙඩරල් පහසුකම්වල (හමුදා කඳවුරු වැනි) පමණි. ප්‍රාන්ත සම්බන්ධ කරන විශාල, විවෘත නිදහස් මාර්ග සහිත අන්තර් රාජ්‍ය මහාමාර්ග පද්ධතියට අර්ධ වශයෙන් අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ ෆෙඩරල් රජය විසිනි, නමුත් එහි අන්තර් රාජ්‍ය කොටසට සත්කාරකත්වය සපයන ප්‍රාන්ත රජය විසින් හිමිකාරීත්වය දරනු ලැබේ සහ නඩත්තු කරනු ලැබේ. සමහර ප්‍රාන්ත තමන්ගේම විශාල අධිවේගී මාර්ග - බොහෝ විට "උද්‍යාන මාර්ග" හෝ "ටර්න්පයික්" ලෙස හැඳින්වේ - අරමුදල් සපයන අතර ඉදිකරන අතර ඒවා සාමාන්‍යයෙන් ඉදිකිරීම් සහ නඩත්තුව සඳහා ගෙවීමට ගාස්තු භාවිතා කරයි. ඒ හා සමානව, සමහර පෞද්ගලික මාර්ග මේ සඳහා ගාස්තු භාවිතා කළ හැකිය.

එක්සත් ජනපදයේ පොදු ප්‍රවාහනයට බස්, මගී දුම්රිය, තොටුපළ සහ සමහර විට ගුවන් සේවා ඇතුළත් වේ. ඉල්ලුම වැඩිම ජනගහන ඝනත්වයක් ඇති ප්‍රදේශවලට පොදු ප්‍රවාහන පද්ධති සේවය කරයි. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ එක්සත් ජනපද නගර, නගර සහ තදාසන්න ප්‍රදේශ මෝටර් රථ මත යැපෙන අතර තදාසන්න පොදු ප්‍රවාහනය අඩු සුලභ වන අතර සේවා බොහෝ විට අඩුය. බොහෝ එක්සත් ජනපද නාගරික ප්‍රදේශවල යම් ආකාරයක පොදු ප්‍රවාහනයක් ඇත, විශේෂයෙන් නගර බස් රථ, විශාලතම (උදා: නිව් යෝර්ක්, චිකාගෝ, ඇට්ලන්ටා, ෆිලඩෙල්ෆියා, බොස්ටන්, සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සහ පෝට්ලන්ඩ්, ඔරිගන්) උමං මාර්ග හෝ සැහැල්ලු දුම්රිය ද ඇතුළත් පුළුල් පද්ධති ක්‍රියාත්මක කරයි. එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ පොදු ප්‍රවාහන සේවා පළාත් පාලන ආයතන විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන නමුත්, ජාතික සහ කලාපීය මගී මාර්ග එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන නාගරික කොරිඩෝවලට සේවය කරයි.

එක්සත් ජනපදයේ පුද්ගලික ප්‍රවාහනය ආධිපත්‍යය දරන්නේ මෝටර් රථ වන අතර, ඒවා සැතපුම් මිලියන 4 ක (කිලෝමීටර් මිලියන 6.4) පොදු මාර්ග ජාලයක් මත ක්‍රියාත්මක වන අතර එය ලොව දිගම වේ. රටේ දුම්රිය ප්‍රවාහන ජාලය, කිලෝ මීටර 293,564.2, ලොව දිගම ද වේ. බොහෝ දුරට භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය හසුරුවයි. ලෝකයේ කාර්යබහුලම බහාලුම් වරායන් 50 න් හතරක් එක්සත් ජනපදයේ පිහිටා ඇති අතර, එක්සත් ජනපදයේ කාර්යබහුලම වරාය වන්නේ ලොස් ඇන්ජලීස් ය.

ඇමරිකානු මෝටර් රථ දෙකම වන ඕල්ඩ්ස්මොබයිල් කර්ව්ඩ් ඩෑෂ් සහ ෆෝඩ් මොඩල් ටී පිළිවෙලින් මහා පරිමාණයෙන් නිපදවන ලද සහ මහා පරිමාණයෙන් දැරිය හැකි මෝටර් රථ ලෙස සැලකේ. ඇමරිකානු මෝටර් රථ සමාගමක් වන ජෙනරල් මෝටර්ස් 1931 සිට 2008 දක්වා ලොව වැඩියෙන්ම අලෙවි වන මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයාගේ මාතෘකාව දැරීය. 2023 දී එක්සත් ජනපදය දෙවන විශාලතම මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයා වූ අතර ලොව වටිනාම මෝටර් රථ සමාගම වන ටෙස්ලා හි නිවහන වේ. 2010 දී චීනය විසින් අභිබවා ගිය එක්සත් ජනපදය, අලෙවියෙන් ලොව දෙවන විශාලතම මෝටර් රථ වෙළඳපොළ වන අතර, සහ ලෝකයේ ඒක පුද්ගල වාහන හිමිකාරිත්වය එක්සත් ජනපදය සතුව ඇත, පුද්ගලයින් 1000 කට වාහන 910 ක් ඇත. වටිනාකම අනුව, 2022 දී එක්සත් ජනපදය ලොව විශාලතම ආනයනකරු සහ තුන්වන විශාලතම මෝටර් රථ අපනයනකරු විය.

## ජන විකාශනය

### ජනගහනය

එක්සත් ජනපදයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්ත 10
 (2024 ඇස්තමේන්තු)| ජනපදය | ජනගහනය (මිලියන) |
| --- | --- |
| කැලිෆෝනියාව | 39.4 |
| ටෙක්සාස් | 31.3 |
| ෆ්ලොරිඩාව | 23.4 |
| නිව්යෝර්ක් | 19.9 |
| පෙන්සිල්වේනියාව | 13.1 |
| ඉලිනොයිස් | 12.7 |
| ඔහියෝ | 11.9 |
| ජෝර්ජියා | 11.2 |
| උතුරු කැරොලිනා | 11.0 |
| මිචිගන් | 10.1 |

එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශය 2020 අප්‍රේල් 1 වන දින පදිංචිකරුවන් 331,449,281 ක් වාර්තා කළ අතර, චීනය සහ ඉන්දියාවට පසුව එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ තුන්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රට බවට පත් කළේය. සංගණන කාර්යාංශයේ නිල 2024 ජනගහන ඇස්තමේන්තුව 340,110,988 ක් වූ අතර එය 2020 සංගණනයෙන් පසු 2.6% ක වැඩිවීමකි. කාර්යාංශයේ එක්සත් ජනපද ජනගහන ඔරලෝසුවට අනුව, 2024 ජූලි 1 වන දින, එක්සත් ජනපද ජනගහනය සෑම තත්පර 16 කට වරක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ ශුද්ධ වැඩිවීමක් හෝ දිනකට පුද්ගලයින් 5400 ක් පමණ විය. 2023 දී, වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි ඇමරිකානුවන්ගෙන් 51% ක් විවාහක වූ අතර, 6% ක් වැන්දඹුවන් වූ අතර, 10% ක් දික්කසාද වූ අතර, 34% ක් කිසිදා විවාහ වී සිටියේ නැත. 2023 දී, එක්සත් ජනපදයේ මුළු සරු භාවය අනුපාතය කාන්තාවකට දරුවන් 1.6 ක් වූ අතර, සහ, 23% ක් වූ අතර, 2019 දී එය තනි-මාපිය නිවාසවල ජීවත් වන ලොව ඉහළම ළමා අනුපාතය විය.

එක්සත් ජනපදයේ විවිධ ජනගහනයක් ඇත; මුතුන් මිත්තන්ගේ කණ්ඩායම් 37 ක සාමාජිකයින් මිලියනයකට වඩා සිටිති. යුරෝපය, මැද පෙරදිග හෝ උතුරු අප්‍රිකාවෙන් මුතුන් මිත්තන් සිටින සුදු ඇමරිකානුවන් එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 57.8% ක් වන විශාලතම වාර්ගික සහ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම සාදයි. හිස්පැනික් සහ ලතින් ඇමරිකානුවන් දෙවන විශාලතම කණ්ඩායම වන අතර එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 18.7% කි. අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් රටේ තුන්වන විශාලතම මුතුන් මිත්තන්ගේ කණ්ඩායම වන අතර මුළු එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 12.1% කි. ආසියානු ඇමරිකානුවන් රටේ සිව්වන විශාලතම කණ්ඩායම වන අතර එය එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 5.9% කි. රටේ ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් මිලියන 3.7 ක් පමණ 1% ක් පමණ වන අතර, සහ ස්වදේශික ගෝත්‍ර 574 ක් පමණ ෆෙඩරල් රජය විසින් පිළිගනු ලැබේ. 2022 දී, එක්සත් ජනපද ජනගහනයේ මධ්‍යන්‍ය වයස අවුරුදු 38.9 කි.

### භාෂාව

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වැඩිපුරම කතා කරන භාෂා.
එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ භාෂා කතා කරන අතර, ඉංග්‍රීසි බොහෝ විට කතා කරන සහ ලියන භාෂාව වේ. ෆෙඩරල් මට්ටමින් නිල භාෂාවක් නොමැති වුවද, එක්සත් ජනපද ස්වභාවිකකරණ අවශ්‍යතා වැනි සමහර නීති ඉංග්‍රීසි ප්‍රමිතිකරණය කරන අතර, බොහෝ ප්‍රාන්ත එය නිල භාෂාව ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ප්‍රාන්ත තුනක් සහ එක්සත් ජනපද ප්‍රදේශ හතරක් ඉංග්‍රීසි වලට අමතරව දේශීය හෝ ස්වදේශීය භාෂා පිළිගෙන ඇති අතර, ඒවාට හවායි (හවායි), ඇලස්කාව (ස්වදේශීය භාෂා විස්සක්), දකුණු ඩැකෝටා (සියොක්ස්), ඇමරිකානු සැමෝවා (සමෝවන්), පුවර්ටෝ රිකෝ (ස්පාඤ්ඤ), ගුවාම් (චමෝරෝ) සහ උතුරු මරියානා දූපත් (කැරොලිනියානු සහ චමෝරෝ) ඇතුළත් වේ. සමස්තයක් වශයෙන්, එක්සත් ජනපදයේ ස්වදේශික ඇමරිකානු භාෂා 169 ක් කතා කෙරේ. පුවර්ටෝ රිකෝ හි, ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ඉංග්‍රීසි වලට වඩා පුළුල් ලෙස කතා කෙරේ.

ඇමරිකානු ප්‍රජා සමීක්ෂණයට (2020) අනුව, එක්සත් ජනපදයේ වයස අවුරුදු පහ සහ ඊට වැඩි පුද්ගලයින් මිලියන 245.4 ක් පමණ නිවසේදී ඉංග්‍රීසි පමණක් කතා කළහ. මිලියන 41.2 ක් පමණ නිවසේදී ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කළ අතර එය දෙවන වඩාත් බහුලව භාවිතා වන භාෂාව බවට පත්විය. මිලියනයක් හෝ ඊට වැඩි පිරිසක් නිවසේදී කතා කරන අනෙකුත් භාෂා අතර චීන (මිලියන 3.40), ටගාලොග් (මිලියන 1.71), වියට්නාම (මිලියන 1.52), අරාබි (මිලියන 1.39), ප්‍රංශ (මිලියන 1.18), කොරියානු (මිලියන 1.07) සහ රුසියානු (මිලියන 1.04) ඇතුළත් වේ. 2010 දී නිවසේදී මිලියන 1 ක ජනතාවක් කතා කළ ජර්මානු භාෂාව 2020 දී මුළු කථිකයන් 857,000 දක්වා පහත වැටුණි.

### ආගමන

සැන් ඩියාගෝ (වමේ) සහ ටිජුවානා (දකුණේ) අතර මෙක්සිකෝ-එක්සත් ජනපද මායිම් තාප්පය
ඇමරිකාවේ සංක්‍රමණික ජනගහනය නිරපේක්ෂ වශයෙන් ලෝකයේ විශාලතම වේ. 2022 දී, එක්සත් ජනපදයේ සංක්‍රමණිකයින්ගේ සහ එක්සත් ජනපදයේ උපන් දරුවන් මිලියන 87.7 ක් සිටි අතර, එය සමස්ත එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 27% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් විය. 2017 දී, එක්සත් ජනපද විදේශයන්හි උපන් ජනගහනයෙන්, 45% ක් (මිලියන 20.7) ස්වභාවිකකරණය වූ පුරවැසියන් වූ අතර, 27% (මිලියන 12.3) නීත්‍යානුකූල ස්ථිර පදිංචිකරුවන් වූ අතර, 6% (මිලියන 2.2) තාවකාලික නීත්‍යානුකූල පදිංචිකරුවන් වූ අතර, 23% (මිලියන 10.5) අනවසර සංක්‍රමණිකයන් විය. 2019 දී, සංක්‍රමණිකයින්ගේ ඉහළම සම්භවය ඇති රටවල් වූයේ මෙක්සිකෝව (සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් 24%), ඉන්දියාව (6%), චීනය (5%), පිලිපීනය (4.5%) සහ එල් සැල්වදෝරය (3%) ය. 2022 මූල්‍ය වර්ෂයේදී, මිලියනයකට අධික සංක්‍රමණිකයින් (ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් පවුල් නැවත එක්වීම හරහා ඇතුළු වූ) නීත්‍යානුකූල පදිංචිය ලබා දෙන ලදී. 2024 මූල්‍ය වර්ෂයේදී පමණක්, සංක්‍රමණ ප්‍රතිපත්ති ආයතනයට අනුව, එක්සත් ජනපදය සරණාගතයින් 100,034 ක් නැවත පදිංචි කර ඇති අතර, එය "යුරෝපයේ සහ කැනඩාවේ අනෙකුත් ප්‍රධාන නැවත පදිංචි කිරීමේ රටවල් අභිබවා යමින් ඉහළම ගෝලීය නැවත පදිංචි කිරීමේ ගමනාන්තය ලෙස එක්සත් ජනපදයේ භූමිකාව නැවත තහවුරු කරයි".

### ආගම

2023 ගැලප්, ඉන්කෝපරේෂන් මත විමසුමකට අනුව, එක්සත් ජනපදයේ ආගමික අනුබද්ධය:
1. රෙපරමාදු (33%)
2. කතෝලික (22%)
3. නිශ්චිත නොවන කිතුනු (11%)
4. යුදෙව් (2%)
5. මෝමන්වාදය (1%)
6. වෙනත් ආගම් (6%)
7. අනුබද්ධ නොවන (22%)
8. පිළිතුරු නොලැබුණු (3%)

පළමු සංශෝධනය රට තුළ නිදහසේ ආගම ක්‍රියාත්මක කිරීම සහතික කරන අතර එහි ස්ථාපිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් කොංග්‍රසයට නීති සම්මත කිරීම තහනම් කරයි. ලෝකයේ වඩාත්ම විවිධාකාර ආගමික පිළිවෙත් අතර බහුලව දක්නට ලැබේ, සහ ගැඹුරින් සජීවී වේ. ලොව විශාලතම ක්‍රිස්තියානි ජනගහනය රට තුළ ඇත. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන ඇදහිලි අතර යුදෙව් ආගම, බුද්ධාගම, හින්දු ආගම, ඉස්ලාම්, බොහෝ නව යුගයේ ව්‍යාපාර සහ ස්වදේශික ඇමරිකානු ආගම් ඇතුළත් වේ. ආගමික පිළිවෙත් කලාපය අනුව සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. "උත්සව දේවවාදය" ඇමරිකානු සංස්කෘතිය තුළ බහුලව දක්නට ලැබේ.

ඇමරිකානුවන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් උසස් බලයක් හෝ අධ්‍යාත්මික බලයක් විශ්වාස කරති, යාච්ඤාව වැනි අධ්‍යාත්මික පිළිවෙත්වල නිරත වෙති, තමන් ආගමික හෝ අධ්‍යාත්මික යැයි සලකති. දකුණු එක්සත් ජනපදය තුළ පිහිටා ඇති "බයිබල් තීරය" තුළ, එවැන්ජලිකල් රෙපරමාදු ආගම සංස්කෘතික වශයෙන් සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අතර, නව එංගලන්තය සහ බටහිර එක්සත් ජනපදය වඩාත් ලෞකික වීමට නැඹුරු වෙති. ජෝසප් ස්මිත් ඝාතනයෙන් පසු 1847 දී බ්‍රිගම් යන්ග්ගේ නායකත්වය යටතේ මිසූරි සහ ඉලිනොයිස් සිට බටහිර දෙසට සංක්‍රමණය වූ සාමාජිකයින් වන මෝමන්වාදය - ප්‍රතිසංස්කරණවාදී ව්‍යාපාරයක් - අද දක්වාම උටාහි ප්‍රමුඛ ආගම ලෙස පවතී.

### නාගරීකරණය

ඇමරිකානුවන්ගෙන් 82% ක් පමණ නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වෙති, තදාසන්න ප්‍රදේශ ඇතුළුව; ඉන් අඩක් පමණ ජීවත් වන්නේ 50,000 ට වැඩි ජනගහනයක් සිටින නගරවල ය. 2022 දී, සංස්ථාපිත මහ නගර සභා 333 ක ජනගහනය 100,000 ඉක්මවූ අතර, නගර නවයක පදිංචිකරුවන් මිලියනයකට වඩා වැඩි වූ අතර, නිව්යෝර්ක් නගරය, ලොස් ඇන්ජලීස්, චිකාගෝ සහ හූස්ටන් යන නගර හතරක ජනගහනය මිලියන දෙකකට වඩා වැඩි විය. එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ අගනගර ජනගහනය, විශේෂයෙන් දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී.

|  * v
* t
* e

එක්සත් ජනපදය හි විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශ එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශයෙන් මෙට්‍රොපොලිටන් සංඛ්‍යානමය ප්‍රදේශය |
| --- |
|  | ස්ථානය |  | කලාපය | ජනගහණය | ස්ථානය |  | කලාපය | ජනගහණය |  |
|  නිව් යෝර්ක්  ලොස් ඇන්ජලීස් | 1 | නිව් යෝර්ක් | ඊසාන | 19,498,249 | 11 | බොස්ටන් | ඊසාන | 4,919,179 |  චිකාගෝ  ඩලස්-ෆෝට් වර්ත් |
| 2 | ලොස් ඇන්ජලීස් | බටහිර | 12,799,100 | 12 | රිවර්සයිඩ්–සැන් බර්නාඩිනෝ | බටහිර | 4,688,053 |
| 3 | චිකාගෝ | මධ්‍ය බටහිර | 9,262,825 | 13 | සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ | බටහිර | 4,566,961 |
| 4 | ඩලස්-ෆෝට් වර්ත් | දකුණ | 8,100,037 | 14 | ඩිට්‍රොයිට් | මධ්‍ය බටහිර | 4,342,304 |
| 5 | හූස්ටන් | දකුණ | 7,510,253 | 15 | සියැටල් | බටහිර | 4,044,837 |
| 6 | ඇට්ලන්ටා | දකුණ | 6,307,261 | 16 | මිනියාපොලිස්-සාන්ත පාවුලු | මධ්‍ය බටහිර | 3,712,020 |
| 7 | වොෂින්ටන්, ඩී.සී. | දකුණ | 6,304,975 | 17 | ටැම්පා–ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් | දකුණ | 3,342,963 |
| 8 | ෆිලඩෙල්ෆියා | ඊසාන | 6,246,160 | 18 | සැන් ඩියාගෝ | බටහිර | 3,269,973 |
| 9 | මියාමි | දකුණ | 6,183,199 | 19 | ඩෙන්වර් | බටහිර | 3,005,131 |
| 10 | ෆීනික්ස් | බටහිර | 5,070,110 | 20 | බැල්ටිමෝර් | දකුණ | 2,834,316 |

### සෞඛ්‍යය

හූස්ටන්හි ටෙක්සාස් වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය ලොව විශාලතම වෛද්‍ය සංකීර්ණයයි. 2018 දී එය පුද්ගලයින් 120,000 ක් සේවයේ යොදවා ඇති අතර රෝගීන් මිලියන 10 කට ප්‍රතිකාර කර ඇත.
රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථාන (CDC) ට අනුව, උපතේදී සාමාන්‍ය ඇමරිකානු ආයු අපේක්ෂාව 2023 දී අවුරුදු 78.4 ක් විය (පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 75.8 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 81.1). මෙය 2022 දී වසර 77.5 සිට වසර 0.9 ක වැඩිවීමක් වන අතර, CDC සඳහන් කළේ නව සාමාන්‍යය බොහෝ දුරට "COVID-19, හෘද රෝග, අහම්බෙන් සිදුවන තුවාල, පිළිකා සහ දියවැඩියාව හේතුවෙන් සිදුවන මරණ අඩුවීම" මගින් මෙහෙයවනු ලබන බවයි. 1998 සිට, එක්සත් ජනපදයේ ආයු අපේක්ෂාව අනෙකුත් ධනවත් කාර්මික රටවලට වඩා පහත වැටුණු අතර, ඇමරිකානුවන්ගේ "සෞඛ්‍ය අවාසි" පරතරය එතැන් සිට වැඩි වෙමින් පවතී.

2020 දී පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය අරමුදල වාර්තා කළේ ඉහළ ආදායම් ලබන රටවල් අතර එක්සත් ජනපදය ඉහළම සියදිවි නසා ගැනීමේ අනුපාතය ඇති බවයි. එක්සත් ජනපද වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ තරබාරු වන අතර තවත් තුනෙන් එකක් අධික බරින් යුක්ත වේ. ඒක පුද්ගල වියදම් සහ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස මනින ලද වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා එක්සත් ජනපද සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය බොහෝ දුරට වියදම් කරයි, නමුත් විවාදයට භාජනය වන හේතූන් මත සම වයසේ රටවල් හා සසඳන විට නරක සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රතිඵල අත්කර ගනී. විශ්වීය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියක් නොමැති එකම සංවර්ධිත රට එක්සත් ජනපදය වන අතර, සෞඛ්‍ය රක්ෂණයක් නොමැති ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයක් වේ. දුප්පතුන් (Medicaid) සහ වයස අවුරුදු 65 සහ ඊට වැඩි (Medicare) සඳහා රජයේ අරමුදල් සහිත සෞඛ්‍ය සේවා ආවරණය වැඩසටහන්වල ආදායම හෝ වයස් සුදුසුකම් සපුරාලන ඇමරිකානුවන්ට ලබා ගත හැකිය. 2010 දී, හිටපු ජනාධිපති ඔබාමා රෝගී ආරක්ෂණ සහ දැරිය හැකි සත්කාර පනත සම්මත කළේය. එක්සත් ජනපදයේ ගබ්සාව ෆෙඩරල් ලෙස ආරක්ෂා කර නොමැති අතර, එය නීති විරෝධී හෝ ප්‍රාන්ත 17 ක සීමා කර ඇත.

### අධ්‍යාපනය

ඇමරිකානු විද්‍යාල සිසුන්ගෙන් 77% ක් පමණ 1819 දී තෝමස් ජෙෆර්සන් විසින් ආරම්භ කරන ලද වර්ජිනියා විශ්ව විද්‍යාලය වැනි පොදු ආයතනවලට සහභාගී වෙති.
ඇමරිකානු ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය (එක්සත් ජනපදයේ K-12 ලෙස හැඳින්වේ, "ළදරු පාසල සිට 12 වන ශ්‍රේණිය දක්වා") විමධ්‍යගත කර ඇත. පාසල් පද්ධති රාජ්‍ය, භෞමික සහ සමහර විට නාගරික රජයන් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන අතර එක්සත් ජනපද අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නියාමනය කරනු ලැබේ. සාමාන්‍යයෙන්, දරුවන් වයස අවුරුදු පහේ හෝ හය (ළදරු පාසල හෝ පළමු ශ්‍රේණිය) සිට අවුරුදු 18 වන තෙක් පාසලකට හෝ අනුමත නිවාස පාසලකට යාමට අවශ්‍ය වේ. මෙය බොහෝ විට සිසුන් 12 වන ශ්‍රේණිය හරහා, එක්සත් ජනපද උසස් පාසලක අවසාන වසර වන නමුත් සමහර ප්‍රාන්ත සහ ප්‍රදේශ ඔවුන්ට වයස අවුරුදු 16 හෝ 17 දී කලින් පාසලෙන් පිටවීමට ඉඩ සලසයි. එක්සත් ජනපදය වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා අධ්‍යාපනය සඳහා වැඩි මුදලක් වැය කරයි, 2020–2021 දී රජයේ ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික පාසල් සිසුවෙකුට වසරකට සාමාන්‍යයෙන් ඩොලර් 18,614 කි. වයස අවුරුදු 25 සහ ඊට වැඩි ඇමරිකානුවන් අතර, 92.2% ක් උසස් පාසලෙන් උපාධිය ලබා ගත් අතර, 62.7% ක් යම් විද්‍යාලයකට සහභාගී වූ අතර, 37.7% ක් උපාධියක් ලබා ගත් අතර, 14.2% ක් උපාධි උපාධියක් ලබා ගත්හ. එක්සත් ජනපද සාක්ෂරතා අනුපාතය විශ්වීය මට්ටමට ආසන්නය. ඕනෑම රටක නොබෙල් ත්‍යාගලාභීන් වැඩිම සංඛ්‍යාවක් සිටින්නේ මෙම රට වන අතර, 411 දෙනෙකු (සම්මාන 413ක් දිනා ඇත) සමඟින්.

එක්සත් ජනපද තෘතීයික හෝ උසස් අධ්‍යාපනය ගෝලීය කීර්තියක් ලබා ඇත. විවිධ ශ්‍රේණිගත කිරීමේ සංවිධාන විසින් ලැයිස්තුගත කර ඇති පරිදි, ලෝකයේ ඉහළම විශ්ව විද්‍යාල බොහොමයක්, ඉහළම 25 න් 19 ක් ඇතුළුව එක්සත් ජනපදයේ ඇත. ඇමරිකානු උසස් අධ්‍යාපනය රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාල පද්ධති මගින් ආධිපත්‍යය දරනු ලැබේ, නමුත් රටේ බොහෝ පෞද්ගලික විශ්ව විද්‍යාල සහ විද්‍යාල සියලුම ඇමරිකානු සිසුන්ගෙන් 20% ක් පමණ ඇතුළත් වේ. දේශීය ප්‍රජා විද්‍යාල සාමාන්‍යයෙන් විද්‍යාල අධ්‍යයනයේ පළමු වසර දෙක ආවරණය වන පරිදි පාඨමාලා සහ උපාධි වැඩසටහන් පිරිනමයි. ඔවුන්ට බොහෝ විට විවෘත ඇතුළත් වීමේ ප්‍රතිපත්ති, කෙටි අධ්‍යයන වැඩසටහන් සහ අඩු උපකාරක පන්ති ඇත.

උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා වන රාජ්‍ය වියදම් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, එක්සත් ජනපදය OECD සාමාන්‍යයට වඩා එක් සිසුවෙකුට වැඩි මුදලක් වැය කරන අතර ඇමරිකානුවන් සියලු ජාතීන්ට වඩා ඒකාබද්ධ රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික වියදම් සඳහා වියදම් කරයි. ෆෙඩරල් රජය විසින් සෘජුවම අරමුදල් සපයන විද්‍යාල සහ විශ්ව විද්‍යාල උපකාරක පන්ති අය නොකරන අතර එක්සත් ජනපද සේවා ඇකඩමි, නාවික පශ්චාත් උපාධි පාසල සහ හමුදා කාර්ය මණ්ඩල විද්‍යාල ඇතුළුව හමුදා නිලධාරීන්ට සහ රජයේ සේවකයින්ට සීමා වේ. සමහර ශිෂ්‍ය ණය සමාව දීමේ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක වුවද, 2010 සහ 2020 අතර ශිෂ්‍ය ණය ණය 102% කින් වැඩි වූ අතර, 2022 දී ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.7 ඉක්මවා ගියේය.

## සංස්කෘතිය සහ සමාජය

නිව් යෝර්ක් වරායේ ලිබර්ටි දූපතේ පිහිටි ලිබර්ටි ප්‍රතිමාව (ලෝකය ආලෝකමත් කරන නිදහස) 1866 දී ප්‍රංශයෙන් ලැබුණු තෑග්ගක් වූ අතර එය ඇමරිකානු සිහිනයේ සංකේතයක් බවට පත්ව ඇත.
ඇමරිකානුවන් සාම්ප්‍රදායිකව සංලක්ෂිත වන්නේ "ඇමරිකානු ඇදහිල්ලක්" පිළිබඳ ඒකාබද්ධ දේශපාලන විශ්වාසයක් මගින් වන අතර එය පාලනය කරනු ලබන අයගේ කැමැත්ත, නිදහස, නීතිය යටතේ සමානාත්මතාවය, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සමාජ සමානාත්මතාවය, දේපළ අයිතිවාසිකම් සහ සීමිත රජයක් සඳහා මනාපය අවධාරණය කරයි. සංස්කෘතික වශයෙන්, රට පුද්ගලවාදයේ සහ පුද්ගලික ස්වාධීනත්වයේ වටිනාකම් ඇති බවත්, මෙන්ම ශක්තිමත් වැඩ ආචාර ධර්ම, තරඟකාරිත්වය, සහ අන් අය කෙරෙහි ස්වේච්ඡා පරාර්ථකාමිත්වයක් ඇති බවත් විස්තර කර ඇත. පුණ්‍යාධාර ආධාර පදනම විසින් 2016 දී කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව, ඇමරිකානුවන් මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.44% ක් පුණ්‍ය කටයුතු සඳහා පරිත්‍යාග කළහ - එය විශාල ආන්තිකයකින් ලෝකයේ ඉහළම අනුපාතයයි. එක්සත් ජනපදය ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්, සම්ප්‍රදායන් සහ වටිනාකම් රාශියකට නිවහන වේ. රට එහි රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික බලපෑම, ආර්ථික බලය, මිලිටරි සන්ධාන සහ ඇමරිකානු චිත්‍රපට, සංගීතය, වීඩියෝ ක්‍රීඩා, ක්‍රීඩා සහ ආහාර වැනි සංස්කෘතික අපනයන හරහා සැලකිය යුතු දැඩි හා මෘදු බලයක් ලබා ගෙන ඇත. මෘදු බලය හරහා එක්සත් ජනපදය අනෙකුත් රටවල් කෙරෙහි කරන බලපෑම ඇමරිකානුකරණය ලෙස හැඳින්වේ.

වර්තමාන ඇමරිකානුවන් හෝ ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන් සියල්ලම පාහේ පසුගිය සියවස් පහ තුළ යුරෝපයෙන්, අප්‍රිකාවෙන් හෝ ආසියාවෙන් ("පැරණි ලෝකය") පැමිණියහ. ප්‍රධාන ධාරාවේ ඇමරිකානු සංස්කෘතිය යනු බොහෝ දුරට යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයන්ගේ සම්ප්‍රදායන්ගෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ බටහිර සංස්කෘතියකි, අප්‍රිකාවෙන් වහලුන් විසින් ගෙන එන ලද සම්ප්‍රදායන් වැනි වෙනත් බොහෝ ප්‍රභවයන්ගෙන් බලපෑම් ඇති වේ. ආසියාවෙන් සහ විශේෂයෙන් ලතින් ඇමරිකාවෙන් මෑත කාලීන සංක්‍රමණ සමජාතීය ද්‍රවාංකයක් සහ විෂමජාතීය සලාද භාජනයක් ලෙස විස්තර කර ඇති සංස්කෘතික මිශ්‍රණයකට එකතු වී ඇති අතර, සංක්‍රමණිකයන් ප්‍රධාන ධාරාවේ ඇමරිකානු සංස්කෘතියට දායක වන අතර බොහෝ විට එයට උකහා ගනී. ඇමරිකානු සිහිනය, නැතහොත් ඇමරිකානුවන් ඉහළ සමාජ සංචලතාව භුක්ති විඳින බවට ඇති මතය, සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. මෙම සංජානනය නිවැරදිද යන්න විවාදයට භාජනය වන මාතෘකාවක් වී ඇත. එක්සත් ජනපදය පන්ති රහිත සමාජයක් බව ප්‍රධාන ධාරාවේ සංස්කෘතිය දරන අතර, විද්වතුන් රටේ සමාජ පන්ති අතර සැලකිය යුතු වෙනස්කම් හඳුනා ගන්නා අතර එය සමාජකරණය, භාෂාව සහ වටිනාකම් වලට බලපායි. ඇමරිකානුවන් සමාජ ආර්ථික ජයග්‍රහණයන් බෙහෙවින් අගය කිරීමට නැඹුරු වෙති, නමුත් සාමාන්‍ය හෝ සාමාන්‍ය වීම සමහරුන් විසින් උතුම් තත්වයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරනු ලැබේ.

කලා හා මානව ශාස්ත්‍ර පිළිබඳ ජාතික පදනම යනු 1965 දී පිහිටුවන ලද එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජයේ ආයතනයකි, එය "එක්සත් ජනපදයේ මානව ශාස්ත්‍ර සහ කලාවන් සඳහා සහ එක්සත් ජනපදයේ සංස්කෘතික උරුමය ආරක්ෂා කරන ආයතන සඳහා පුළුල් ලෙස සංකල්පනය කරන ලද ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් සංවර්ධනය කිරීම සහ ප්‍රවර්ධනය කිරීම" අරමුණු කර ගෙන. එය උප ආයතන හතරකින් සමන්විත වේ:

* කලා සඳහා ජාතික දායාදය
* මානව ශාස්ත්‍ර සඳහා ජාතික දායාදය
* කෞතුකාගාර සහ පුස්තකාල සේවා ආයතනය
* කලා සහ මානව ශාස්ත්‍ර පිළිබඳ ෆෙඩරල් කවුන්සිලය

පළමු සංශෝධනය යටතේ ඕනෑම රටක නිදහස් භාෂණයේ ප්‍රබලම ආරක්ෂාව එක්සත් ජනපදය ලෙස සැලකේ, එය ධජයට අපහාස කිරීම, වෛරී ප්‍රකාශනය, අපහාස කිරීම සහ ලෙසේ-මහිමය ආරක්ෂිත ප්‍රකාශනයේ ආකාර ලෙස ආරක්ෂා කරයි. 2016 පිව් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ මත විමසුමකින් හෙළි වූයේ ඇමරිකානුවන් ඕනෑම දේශපාලන ක්‍රමයක නිදහස් ප්‍රකාශනයට වඩාත්ම සහයෝගය දක්වන බවයි. ඔවුන් "මාධ්‍ය නිදහසට සහ රජයේ වාරණයකින් තොරව අන්තර්ජාලය භාවිතා කිරීමේ අයිතියට වඩාත්ම සහයෝගය දක්වන" අයයි. එක්සත් ජනපදය මානව ලිංගිකත්වය වටා අවසර ලත් ආකල්ප සහිත සමාජීය වශයෙන් ප්‍රගතිශීලී රටකි. එක්සත් ජනපදයේ LGBT අයිතිවාසිකම් ගෝලීය ප්‍රමිතීන්ට අනුව දියුණු කර ඇත.

### සාහිත්‍යය

විලියම් ෆෝක්නර් "ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ පියා" ලෙස හැඳින්වූ මාර්ක් ට්වේන්
යටත් විජිත ඇමරිකානු කතුවරුන් ජෝන් ලොක් සහ අනෙකුත් විවිධ ප්‍රබුද්ධ දාර්ශනිකයන් විසින් බලපෑමට ලක් කරන ලදී. ඇමරිකානු විප්ලවවාදී යුගය (1765–1783) බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින්, ඇලෙක්සැන්ඩර් හැමිල්ටන්, තෝමස් පේන් සහ තෝමස් ජෙෆර්සන්ගේ දේශපාලන ලේඛන සඳහා කැපී පෙනේ. විප්ලවවාදී යුද්ධයට ටික කලකට පෙර සහ පසුව, පුවත්පත ප්‍රමුඛස්ථානයට පත් වූ අතර, බ්‍රිතාන්‍ය විරෝධී ජාතික සාහිත්‍ය සඳහා ඉල්ලුමක් පුරවන ලදී.. මුල් කාලීන නවකතාවක් වන්නේ 1791 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද විලියම් හිල් බ්‍රවුන්ගේ ද පවර් ඔෆ් සිම්පතී ය. දහනව වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට මැද භාගය දක්වා ලේඛක සහ විචාරක ජෝන් නීල්, වොෂින්ටන් අර්වින් වැනි පූර්වගාමීන් ඔවුන්ගේ බ්‍රිතාන්‍ය සගයන් අනුකරණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනය කිරීමෙන් සහ ඇමරිකානු කවි සහ කෙටි ප්‍රබන්ධ නව දිශාවන්ට ගෙන ගිය එඩ්ගර් ඇලන් පෝ වැනි ලේඛකයින්ට බලපෑම් කිරීමෙන් ඇමරිකාව අද්විතීය සාහිත්‍යයක් සහ සංස්කෘතියක් කරා ඉදිරියට ගෙන යාමට උපකාරී විය. රැල්ෆ් වෝල්ඩෝ එමර්සන් සහ මාග්‍රට් ෆුලර් බලගතු ට්‍රාන්සෙන්ඩෙන්ටලිසම් ව්‍යාපාරයට පුරෝගාමී වූහ; වෝල්ඩන් හි කතුවරයා වන හෙන්රි ඩේවිඩ් තොරෝ මෙම ව්‍යාපාරයෙන් බලපෑමට ලක් විය.

අහෝසි කිරීමේවාදය වටා ඇති ගැටුම හැරියට් බීචර් ස්ටෝව් වැනි ලේඛකයින්ට සහ ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස් වැනි වහල් ආඛ්‍යාන කතුවරුන්ට ආභාෂය ලබා දුන්නේය. නතානියෙල් හෝතෝර්න්ගේ ද ස්කාර්ලට් ලෙටර් (1850) හර්මන් මෙල්විල්ගේ මොබි-ඩික් (1851) මෙන්ම ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ අඳුරු පැත්ත ගවේෂණය කළේය. දහනව වන සියවසේ ඇමරිකානු පුනරුදයේ ප්‍රධාන ඇමරිකානු කවියන් අතර වෝල්ට් විට්මන්, මෙල්විල් සහ එමිලි ඩිකින්සන් ඇතුළත් වේ. බටහිර රටවල උපත ලැබූ පළමු ප්‍රධාන ඇමරිකානු ලේඛකයා මාර්ක් ට්වේන් ය. හෙන්රි ජේම්ස් ද පෝට්රේට් ඔෆ් අ ලේඩි (1881) වැනි නවකතා සමඟ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය. සාක්ෂරතා අනුපාත ඉහළ යත්ම, වාර සඟරා කාර්මික සේවකයින්, කාන්තාවන් සහ ග්‍රාමීය දුප්පතුන් වටා කේන්ද්‍ර කරගත් තවත් කථා ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ස්වාභාවිකවාදය, කලාපීයවාදය සහ යථාර්ථවාදය එම කාලපරිච්ඡේදයේ ප්‍රධාන සාහිත්‍ය ව්‍යාපාර විය.

නූතනවාදය සාමාන්‍යයෙන් ජාත්‍යන්තර චරිතයක් ගත් අතර, එක්සත් ජනපදය තුළ වැඩ කරන නූතනවාදී කතුවරුන් බොහෝ විට ඔවුන්ගේ කෘති නිශ්චිත කලාප, ජනතාව සහ සංස්කෘතීන් තුළ මුල් බැස ගත්හ. උතුරු නගරවලට සිදු වූ මහා සංක්‍රමණයෙන් පසුව, හාර්ලම් පුනරුදයේ අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු සහ කළු බටහිර ඉන්දීය කතුවරුන් අසමානතාවයේ ඉතිහාසයක් හෙළා දකින සහ කළු සංස්කෘතිය සැමරූ ස්වාධීන සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායක් වර්ධනය කළහ. ජෑස් යුගය තුළ වැදගත් සංස්කෘතික අපනයනයක් වූ මෙම ලේඛන, අප්‍රිකානු ඩයස්පෝරාවේ ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් ලේඛකයින් අතර 1930 ගණන්වල මතු වූ දර්ශනයක් වන නෙග්‍රිටූඩ් කෙරෙහි ප්‍රධාන බලපෑමක් විය. 1950 ගණන්වලදී, සමජාතීයතාවයේ පරමාදර්ශයක් බොහෝ කතුවරුන් මහා ඇමරිකානු නවකතාව ලිවීමට උත්සාහ කිරීමට හේතු විය, බීට් පරම්පරාව මෙම අනුකූලතාව ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, ලිංගිකත්වය සහ සමාජයේ අසාර්ථකත්වයන් විස්තර කිරීම සඳහා යාන්ත්‍ර විද්‍යාවට වඩා කථන වචනයේ බලපෑම ඉහළ නංවන ශෛලීන් භාවිතා කළේය. සමකාලීන සාහිත්‍යය පෙර යුගවලට වඩා බහුත්වවාදී වන අතර, ඒකාබද්ධ ලක්ෂණයකට ආසන්නතම දෙය භාෂාව සමඟ ස්වයං-සවිඥානික අත්හදා බැලීම් කෙරෙහි ප්‍රවණතාවයකි. ඇමරිකානු සම්මානලාභීන් දොළොස් දෙනෙකු සාහිත්‍ය සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය දිනා ඇත.

### ජනමාධ්‍ය

ලොව විශාලතම විදුලි සංදේශ සමාගම් සහ මාධ්‍ය සමූහ ව්‍යාපාරයක් වන කොම්කාස්ට් හි මූලස්ථානය වන ෆිලඩෙල්ෆියා හි කොම්කාස්ට් මධ්‍යස්ථානය.
නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් සමාගම එදිරිව එක්සත් ජනපදයේ පුනරුච්චාරණය කරන ලද පරිදි, මාධ්‍ය පුළුල් ලෙස වාරණය නොකෙරේ, පළමු සංශෝධනය සැලකිය යුතු ආරක්ෂාවක් සපයයි. එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන විකාශකයින් හතර වන්නේ ජාතික විකාශන සමාගම (NBC), Columbia Broadcasting System (CBS), American Broadcasting Company (ABC) සහ Fox Broadcasting Company (FOX) ය. ප්‍රධාන විකාශන රූපවාහිනී ජාල හතරම වාණිජ ආයතන වේ. කේබල් රූපවාහිනිය විවිධ ස්ථානවලට සේවය කරන නාලිකා සිය ගණනක් ඉදිරිපත් කරයි. 2021 දී, වයස අවුරුදු 12 ට වැඩි ඇමරිකානුවන්ගෙන් 83% ක් පමණ විකාශන ගුවන් විදුලියට සවන් දුන් අතර, 40% ක් පමණ පොඩ්කාස්ට් වලට සවන් දුන්හ. ෆෙඩරල් සන්නිවේදන කොමිසමට (FCC) අනුව, පෙර වසරේ දී, එක්සත් ජනපදයේ බලපත්‍රලාභී පූර්ණ බලැති ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන 15,460 ක් තිබුණි. 1967 මහජන විකාශන පනත යටතේ 1970 පෙබරවාරි මාසයේදී සංස්ථාගත කරන ලද NPR මගින් මහජන ගුවන් විදුලි විකාශනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සපයනු ලැබේ.

ගෝලීය ප්‍රවේශයක් සහ කීර්තියක් ඇති එක්සත් ජනපද පුවත්පත් අතරට The Wall Street Journal, The New York Times, The Washington Post සහ USA Today ඇතුළත් වේ. ප්‍රකාශන 800 ක් පමණ ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් නිෂ්පාදනය කෙරේ. සුළු ව්‍යතිරේක සහිතව, පුවත්පත් පුද්ගලිකව හිමිකාරීත්වය දරයි, එක්කෝ දුසිම් ගනනක් හෝ සිය ගණනක් පුවත්පත් හිමි ගැනට් හෝ මැක්ලැචි වැනි විශාල දාමයන් විසින්; අතලොස්සක් පත්‍රිකා හිමි කුඩා දාමයන් විසින්; හෝ, වැඩි වැඩියෙන් දුර්ලභ අවස්ථාවක, පුද්ගලයන් හෝ පවුල් විසින්. ප්‍රධාන නගරවල බොහෝ විට නිව් යෝර්ක් නගරයේ ද විලේජ් වොයිස් සහ ලොස් ඇන්ජලීස් හි LA වීක්ලි වැනි ප්‍රධාන ධාරාවේ දිනපතා පුවත්පත් වලට අනුපූරක වීමට විකල්ප පුවත්පත් තිබේ. එක්සත් ජනපදයේ භාවිතා වන වඩාත් ජනප්‍රිය වෙබ් අඩවි පහ වන්නේ ගූගල්, යූ ටියුබ්, ඇමේසන්, යාහූ සහ ෆේස්බුක් ය - ඒ සියල්ල ඇමරිකානුවන්ට අයත් ය.

2022 දී, එක්සත් ජනපදයේ වීඩියෝ ක්‍රීඩා වෙළඳපොළ ආදායම අනුව ලොව විශාලතම විය. කැලිෆෝනියාවේ පමණක් ප්‍රකාශකයින්, සංවර්ධකයින් සහ දෘඩාංග සමාගම් 444 ක් ඇත.

### රංග ශාලා

මෑන්හැටන්හි බ්‍රෝඩ්වේ සිනමාහල්
එක්සත් ජනපදය එහි රංග ශාලාව සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන ධාරාවේ රඟහල පැරණි යුරෝපීය නාට්‍ය සම්ප්‍රදායෙන් උපුටා ගත් අතර බ්‍රිතාන්‍ය රඟහලෙන් දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක්ව ඇත. 19 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ඇමරිකාව ටොම් ෂෝස්, ෂෝබෝට් රඟහල සහ මින්ස්ට්‍රල් සංදර්ශනය තුළ නව සුවිශේෂී නාට්‍යමය ආකාර නිර්මාණය කර තිබුණි. ඇමරිකානු රඟහල ක්ෂේත්‍රයේ කේන්ද්‍රීය මධ්‍යස්ථානය වන්නේ බ්‍රෝඩ්වේ, ඕෆ්-බ්‍රෝඩ්වේ සහ ඕෆ්-බ්‍රෝඩ්වේ යන අංශ සහිත මෑන්හැටන්හි රඟහල දිස්ත්‍රික්කයයි.

බොහෝ චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී කීර්තිමත් පුද්ගලයින් නිව් යෝර්ක් නිෂ්පාදනවල වැඩ කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ විශාල විවේකයක් ලබාගෙන ඇත. නිව් යෝර්ක් නගරයෙන් පිටත, බොහෝ නගරවල තමන්ගේම වාර නිෂ්පාදනය කරන වෘත්තීය කලාපීය හෝ නේවාසික නාට්‍ය සමාගම් තිබේ. විශාලතම අයවැය නාට්‍ය නිෂ්පාදන සංගීතමය වේ. එක්සත් ජනපද රඟහල ක්‍රියාකාරී ප්‍රජා නාට්‍ය සංස්කෘතියක් ඇත

ටෝනි සම්මාන සජීවී බ්‍රෝඩ්වේ රඟහලේ විශිෂ්ටත්වය හඳුනා ගන්නා අතර මෑන්හැටන්හි වාර්ෂික උත්සවයකදී ප්‍රදානය කෙරේ. බ්‍රෝඩ්වේ නිෂ්පාදන සහ රංගනයන් සඳහා සම්මාන ලබා දෙනු ලැබේ. එකක් කලාපීය රඟහල සඳහා ද ලබා දෙනු ලැබේ. විශේෂ ටෝනි සම්මානය, නාට්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ විශිෂ්ටත්වය සඳහා ටෝනි ගෞරව සහ ඉසබෙල් ස්ටීවන්සන් සම්මානය ඇතුළුව අභිමතය පරිදි තරඟකාරී නොවන සම්මාන කිහිපයක් ද පිරිනමනු ලැබේ.

### දෘශ්‍ය කලා

ග්‍රාන්ට් වුඩ් විසින් රචිත ඇමරිකානු ගොතික් (1930) යනු වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඇමරිකානු සිතුවම් වලින් එකක් වන අතර එය පුළුල් ලෙස උපහාසයට ලක් කර ඇත.
යටත් විජිත ඇමරිකාවේ ජන කලාව වර්ධනය වූයේ සාමාන්‍යයෙන් පුහුණුව ලත් පුද්ගලයින්ට තනි තනිව ප්‍රකාශ කිරීමට ඉඩ සලසන ප්‍රජාවන් තුළ ශිල්පීය ශිල්පීය හැකියාවන්ගෙනි. එය යුරෝපයේ උසස් කලා සම්ප්‍රදායෙන් වෙනස් වූ අතර එය මුල් ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන්ට ප්‍රවේශ විය නොහැකි සහ සාමාන්‍යයෙන් අඩු අදාළත්වයක් සහිත විය. යටත් විජිත ඇමරිකාවේ කලාව සහ ශිල්පීයත්වයේ සංස්කෘතික චලනයන් සාමාන්‍යයෙන් බටහිර යුරෝපයේ ඒවාට වඩා පසුගාමී විය. නිදසුනක් වශයෙන්, 16 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 17 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී එංගලන්තයේ පුනරුද ශෛලීන් මතුවීම නොතකා, පවතින මධ්‍යකාලීන ලී වැඩ සහ ප්‍රාථමික මූර්ති විලාසය මුල් ඇමරිකානු ජන කලාවට අත්‍යවශ්‍ය විය. නව ඉංග්‍රීසි ශෛලීන් ඇමරිකානු ජන කලාවට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කිරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් මුල් විය, නමුත් ඇමරිකානු ශෛලීන් සහ ආකෘති දැනටමත් ස්ථිරව අනුගමනය කර තිබුණි. මුල් ඇමරිකාවේ ශෛලීන් සෙමින් වෙනස් වූවා පමණක් නොව, එහි ග්‍රාමීය ශිල්පීන් ඔවුන්ගේ නාගරික සගයන්ට වඩා දිගු කාලයක් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ආකාර දිගටම කරගෙන යාමේ ප්‍රවණතාවක් තිබුණි - සහ බටහිර යුරෝපයේ ඒවාට වඩා බොහෝ කාලයක්.

හඩ්සන් ගංගා පාසල යුරෝපීය ස්වභාවිකවාදයේ දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායේ 19 වන සියවසේ මැද භාගයේ ව්‍යාපාරයක් විය. 1913 දී නිව්යෝර්ක් නගරයේ පැවති යුරෝපීය නූතනවාදී කලා ප්‍රදර්ශනයක් වූ අවි ගබඩා ප්‍රදර්ශනය මහජනයා කම්පනයට පත් කළ අතර එක්සත් ජනපද කලා ක්ෂේත්‍රය පරිවර්තනය කළේය.

ජෝර්ජියා ඕ'කීෆ්, මාර්ස්ඩන් හාර්ට්ලි සහ තවත් අය නව සහ පුද්ගලවාදී ශෛලීන් අත්හදා බැලූ අතර එය ඇමරිකානු නූතනවාදය ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. ජැක්සන් පොලොක් සහ විලෙම් ඩි කූනිංගේ වියුක්ත ප්‍රකාශනවාදය සහ ඇන්ඩි වෝර්හෝල් සහ රෝයි ලිච්ටෙන්ස්ටයින්ගේ පොප් කලාව වැනි ප්‍රධාන කලාත්මක ව්‍යාපාර බොහෝ දුරට එක්සත් ජනපදයේ වර්ධනය විය. ප්‍රධාන ඡායාරූප ශිල්පීන් අතර ඇල්ෆ්‍රඩ් ස්ටීග්ලිට්ස්, එඩ්වඩ් ස්ටීචන්, ඩොරතියා ලැන්ජ්, එඩ්වඩ් වෙස්ටන්, ජේම්ස් වැන් ඩර් සී, ඇන්සල් ඇඩම්ස් සහ ගෝර්ඩන් පාර්ක්ස් ඇතුළත් වේ.

නූතනවාදයේ රැල්ල සහ පසුව පශ්චාත් නූතනවාදය ෆ්‍රෑන්ක් ලොයිඩ් රයිට්, පිලිප් ජොන්සන් සහ ෆ්‍රෑන්ක් ගෙරි ඇතුළු ඇමරිකානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන්ට ගෝලීය කීර්තියක් ගෙන දී ඇත. මෑන්හැටන්හි මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය එක්සත් ජනපදයේ විශාලතම කලා කෞතුකාගාරය වේ සහ ලෝකයේ සිව්වන විශාලතම වේ.

### සංගීතය

ටෙනසිහි නැෂ්විල් හි කන්ට්‍රි මියුසික් හෝල් ඔෆ් ෆේම් සහ කෞතුකාගාරය
ඇමරිකානු ජන සංගීතයට සාම්ප්‍රදායික සංගීතය, සාම්ප්‍රදායික ජන සංගීතය, සමකාලීන ජන සංගීතය හෝ මූල සංගීතය ලෙස විවිධ ලෙස හැඳින්වෙන සංගීත ප්‍රභේද රාශියක් ඇතුළත් වේ. බොහෝ සාම්ප්‍රදායික ගීත පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ එකම පවුලක් හෝ ජන කණ්ඩායමක් තුළ ගායනා කර ඇති අතර සමහර විට බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්, ප්‍රධාන භූමි යුරෝපය හෝ අප්‍රිකාව වැනි සම්භවයන් දක්වා දිව යයි. විශේෂයෙන් අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු සංගීතයේ රිද්මයානුකූල සහ ගීතමය ශෛලීන් ඇමරිකානු සංගීතයට බලපෑම් කර ඇත. බැන්ජෝස් වහල් වෙළඳාම හරහා ඇමරිකාවට ගෙන එන ලදී. 19 වන සියවසේදී උපකරණය ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්ට ඇතුළත් කිරීමෙන් මින්ස්ට්‍රල් සංදර්ශන එහි ජනප්‍රියතාවය වැඩි කිරීමට සහ පුළුල් නිෂ්පාදනයක් ලබා ගැනීමට හේතු විය. 1930 ගණන්වල ප්‍රථම වරට සොයා ගන්නා ලද සහ 1940 ගණන්වල මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කරන ලද විදුලි ගිටාරය, විශේෂයෙන් රොක් ඇන්ඩ් රෝල් වර්ධනය හේතුවෙන් ජනප්‍රිය සංගීතයට දැවැන්ත බලපෑමක් ඇති කළේය. සංස්ලේෂක, ටර්න්ටබ්ලිසම් සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික සංගීතය ද බොහෝ දුරට එක්සත් ජනපදයේ සංවර්ධනය කරන ලදී.

බ්ලූස් සහ පැරණි-කාලීන සංගීතය වැනි ජන ව්‍යවහාරවල අංග සම්මත කර ගෝලීය ප්‍රේක්ෂකයින් සමඟ ජනප්‍රිය ප්‍රභේද බවට පරිවර්තනය කරන ලදී. ජෑස් 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී බ්ලූස් සහ රැග්ටයිම් වලින් වර්ධනය වූ අතර, W.C. හැන්ඩි සහ ජෙලි රෝල් මෝර්ටන් වැනි නිර්මාපකයින්ගේ නවෝත්පාදන සහ පටිගත කිරීම් වලින් වර්ධනය විය. ලුවී ආම්ස්ට්‍රෝං සහ ඩියුක් එලින්ටන් 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී එහි ජනප්‍රියතාවය වැඩි කළහ. 1920 ගණන්වල කන්ට්‍රි සංගීතය, 1930 ගණන්වල රොක් ඇන්ඩ් රෝල්, සහ බ්ලූග්‍රාස් සහ 1940 ගණන්වල රිද්මය සහ බ්ලූස් වර්ධනය විය. 1960 ගණන්වලදී, බොබ් ඩිලන් ජන පුනර්ජීවනයෙන් රටේ වඩාත්ම කීර්තිමත් ගීත රචකයෙකු බවට පත්විය. පන්ක් සහ හිප් හොප් යන සංගීත ආකාර දෙකම 1970 ගණන්වල එක්සත් ජනපදයේ ආරම්භ විය.

ලොව විශාලතම සංගීත වෙළඳපොළ එක්සත් ජනපදය සතුව ඇති අතර, 2022 දී එහි මුළු සිල්ලර වටිනාකම ඩොලර් බිලියන 15.9 කි. ලොව ප්‍රධාන තැටි සමාගම් බොහොමයක් එක්සත් ජනපදයේ පිහිටා ඇත; ඒවා නියෝජනය කරනු ලබන්නේ ඇමරිකානු පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමය (RIAA) විසිනි. ෆ්‍රෑන්ක් සිනාට්‍රා සහ එල්විස් ප්‍රෙස්ලි වැනි 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ ඇමරිකානු පොප් තරු ගෝලීය කීර්තිමත් පුද්ගලයින් සහ වැඩියෙන්ම අලෙවි වන සංගීත කලාකරුවන් බවට පත්විය. මයිකල් ජැක්සන්, මැඩෝනා, විට්නි හූස්ටන්, සහ මරියා කේරි, සහ 21 වන සියවසේ මුල් භාගයේ එමිනෙම්, බ්‍රිට්නි ස්පියර්ස්, ලේඩි ගාගා, කේටි පෙරී, ටේලර් ස්විෆ්ට් සහ බියොන්සේ වැනි කලාකරුවන් ද සිටිති.

### විලාසිතා

නිව් යෝර්ක් විලාසිතා සතිය අතරතුර කැට්වෝක් එකේ සිටින හොට් කෝචර් විලාසිතා නිරූපිකාවන්
ආදායම අනුව ලොව විශාලතම ඇඟලුම් වෙළඳපොළ එක්සත් ජනපදයයි. වෘත්තීය ව්‍යාපාරික ඇඳුම් වලට අමතරව, ඇමරිකානු විලාසිතා විවිධාකාර හා ප්‍රධාන වශයෙන් අවිධිමත් ය. ඇමරිකානුවන්ගේ විවිධ සංස්කෘතික මූලයන් ඔවුන්ගේ ඇඳුම් වලින් පිළිබිඹු වේ; කෙසේ වෙතත්, සපත්තු, ජීන්ස්, ටී-ෂර්ට් සහ බේස්බෝල් කැප් ඇමරිකානු විලාසිතාවන්ගේ සංකේතයකි. එහි විලාසිතා සතිය සමඟ නිව්යෝර්ක්, පැරිස්, මිලාන් සහ ලන්ඩන් සමඟ "විශාල හතර" ගෝලීය විලාසිතා අගනගරයන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකේ. මෑන්හැටන්හි ඇඟලුම් දිස්ත්‍රික්කයට සාමාන්‍ය සමීපත්වය 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ ආරම්භයේ සිටම ඇමරිකානු විලාසිතාවට සමාන පදයක් බව අධ්‍යයනයකින් පෙන්නුම් කෙරිණි.

බොහෝ නිර්මාණ ලේබල්වල මූලස්ථානය මෑන්හැටන් හි පිහිටා ඇත. ලේබල් පූර්ව යොවුන් විය වැනි නිකේතන වෙළඳපොළවල් සඳහා සේවය කරයි. නිව් යෝර්ක් විලාසිතා සතිය ලෝකයේ වඩාත්ම බලගතු විලාසිතා සතිවලින් එකක් වන අතර එය වසරකට දෙවරක් පැවැත්වේ; මෑන්හැටන් හි වාර්ෂික මෙට් ගාලා සාමාන්‍යයෙන් විලාසිතා ලෝකයේ "විශාලතම රාත්‍රිය" ලෙස හැඳින්වේ.

### සිනමාව

හොලිවුඩ් කඳුකරයේ පිහිටි නිරූපිත හොලිවුඩ් සලකුණ, බොහෝ විට ඇමරිකානු චිත්‍රපට කර්මාන්තයේ සංකේතය ලෙස සැලකේ.
එක්සත් ජනපද චිත්‍රපට කර්මාන්තයට ලොව පුරා බලපෑමක් සහ අනුගාමිත්වයක් ඇත. ජාතියේ දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වන උතුරු ලොස් ඇන්ජලීස් හි දිස්ත්‍රික්කයක් වන හොලිවුඩ්, ඇමරිකානු චිත්‍රපට නිෂ්පාදන කර්මාන්තය සඳහා ද සංකේත නාමයක් දරයි. එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන චිත්‍රපට චිත්‍රාගාර ලෝකයේ වඩාත්ම වාණිජමය වශයෙන් සාර්ථක සහ වඩාත්ම ටිකට්පත් අලෙවි වන චිත්‍රපටවල ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වේ. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට, එක්සත් ජනපද චිත්‍රපට කර්මාන්තය බොහෝ දුරට හොලිවුඩය හා ඒ අවට පදනම් වී ඇත, නමුත් 21 වන සියවසේ වැඩිවන චිත්‍රපට සංඛ්‍යාවක් එහි නිෂ්පාදනය නොවන අතර චිත්‍රපට සමාගම් ගෝලීයකරණයේ බලවේගවලට යටත් වී ඇත. ඔස්කාර් ලෙස ජනප්‍රියව හැඳින්වෙන ඇකඩමි සම්මාන, 1929 සිට වාර්ෂිකව චලන පින්තූර කලා හා විද්‍යා ඇකඩමිය විසින් පවත්වනු ලබන අතර, සහ ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මාන 1944 ජනවාරි සිට වාර්ෂිකව පවත්වනු ලැබේ.

"හොලිවුඩයේ ස්වර්ණමය යුගය" ලෙස පොදුවේ හඳුන්වන කාලය තුළ කර්මාන්තය උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය, මුල් ශබ්ද යුගයේ සිට 1960 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා, ජෝන් වේන් සහ මර්ලින් මොන්රෝ වැනි තිර නළුවන් නිරූපික චරිත බවට පත්වීමත් සමඟය. 1970 ගණන්වලදී, "නව හොලිවුඩ්" හෝ "හොලිවුඩ් පුනරුදය", පශ්චාත් යුධ සමයේ ප්‍රංශ සහ ඉතාලි යථාර්ථවාදී පින්තූරවලින් බලපෑමට ලක් වූ වඩාත් රළු චිත්‍රපට මගින් අර්ථ දක්වා ඇත. සාම්ප්‍රදායික සිනමාවට තරඟ කිරීමට පැමිණි ඇමරිකානු ප්‍රවාහ වේදිකා වල නැගීම මගින් 21 වන සියවස සනිටුහන් කර ඇත.

### ආහාර

බැදපු තුර්කිය, පොඩි කළ අර්තාපල්, අච්චාරු, ඉරිඟු, කැන්ඩිඩ් අල, ක්‍රැන්බෙරි ජෙලි, ඉස්සන්, පිරවුම, මුං ඇට, ඩෙවල් කළ බිත්තර, කොළ සලාද සහ ඇපල් සෝස් සමඟ ස්තුති දීමේ රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක්.
මුල් පදිංචිකරුවන්ට තුර්කිය, බතල, ඉරිඟු, ස්කොෂ් සහ මේපල් සිරප් වැනි ආහාර හඳුන්වා දෙන ලදී. වඩාත්ම කල් පවතින හා පුළුල් උදාහරණ අතර සුකොටෑෂ් ලෙස හඳුන්වන ස්වදේශීය ආහාරයේ වෙනස්කම් වේ. මුල් පදිංචිකරුවන් සහ පසුකාලීන සංක්‍රමණිකයන් මේවා තිරිඟු පිටි, හරක් මස් සහ කිරි වැනි හුරුපුරුදු ආහාර සමඟ ඒකාබද්ධ කර සුවිශේෂී ඇමරිකානු ආහාරයක් නිර්මාණය කළහ. නිව් වර්ල්ඩ් බෝග, විශේෂයෙන් වට්ටක්කා, ඉරිඟු, අර්තාපල් සහ තුර්කිය ප්‍රධාන ආහාරය ලෙස ස්තුති දීමේ දිනයේ බෙදාගත් ජාතික මෙනුවක කොටසකි. බොහෝ ඇමරිකානුවන් මෙම අවස්ථාව සැමරීම සඳහා සාම්ප්‍රදායික කෑම පිළියෙළ කරන විට හෝ මිලදී ගන්නා විට.

ඇපල් පයි, බැදපු කුකුල් මස්, ඩෝනට්ස්, ප්‍රංශ ෆ්‍රයිස්, මැකරෝනි සහ චීස්, අයිස්ක්‍රීම්, හැම්බර්ගර්, හොට් ඩෝග් සහ ඇමරිකානු පීසා වැනි ලාක්ෂණික ඇමරිකානු කෑම විවිධ සංක්‍රමණික කණ්ඩායම්වල වට්ටෝරු වලින් ලබා ගනී. බුරිටෝ සහ ටැකෝ වැනි මෙක්සිකානු කෑම එක්සත් ජනපදයේ පසුව මෙක්සිකෝවෙන් ඈඳා ගත් ප්‍රදේශවල පැවති අතර, චීන ආහාරවල අනුවර්තනයන් මෙන්ම ඉතාලි ප්‍රභවයන්ගෙන් නිදහසේ අනුවර්තනය කරන ලද පැස්ටා කෑම බහුලව පරිභෝජනය කෙරේ.ඇමරිකානු සූපවේදීන් දේශීයව සහ ජාත්‍යන්තරව සමාජයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කර ඇත. 1946 දී, කැතරින් ඇන්ජල් සහ ෆ්‍රැන්සිස් රොත් විසින් ඇමරිකාවේ සූපශාස්ත්‍ර ආයතනය ආරම්භ කරන ලදී. මෙය එක්සත් ජනපදයේ වඩාත්ම කීර්තිමත් සූපශාස්ත්‍ර පාසල බවට පත්වනු ඇති අතර, එහිදී වඩාත් දක්ෂ ඇමරිකානු සූපවේදීන් බොහෝ දෙනෙක් සාර්ථක වෘත්තීන්ට පෙර අධ්‍යාපනය ලබනු ඇත.

2020 සඳහා එක්සත් ජනපද අවන්හල් කර්මාන්තයේ විකුණුම් ඩොලර් බිලියන 899 ක් ලෙස පුරෝකථනය කර ඇති අතර, එය රටේ ශ්‍රම බලකායෙන් 10% ක් සෘජුවම නියෝජනය කරමින් මිලියන 15 කට වැඩි පිරිසක් සේවයේ යොදවා ඇත. එය රටේ දෙවන විශාලතම පෞද්ගලික සේවා යෝජකයා වන අතර සමස්තයක් වශයෙන් තුන්වන විශාලතම සේවා යෝජකයා වේ. එක්සත් ජනපදය මිචිලින් තරු ශ්‍රේණිගත අවන්හල් 220 කට අධික සංඛ්‍යාවකට නිවහන වන අතර ඉන් 70 ක් නිව් යෝර්ක් නගරයේ පමණක් ඇත. 1500 ගණන්වල සිට වයින් නිෂ්පාදනය කර ඇති අතර, පළමු පුළුල් නිෂ්පාදනය දැන් නිව් මෙක්සිකෝව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයෙන් 1628 දී ආරම්භ විය. නූතන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, වයින් නිෂ්පාදනය ප්‍රාන්ත පනහෙහිම සිදු කරනු ලබන අතර, කැලිෆෝනියාවේ එක්සත් ජනපදයේ සියලුම වයින් වලින් සියයට 84 ක් නිෂ්පාදනය කෙරේ. වැල් වගා කරන අක්කර 1,100,000 (කිලෝමීටර 4,500) කට වඩා ඇති එක්සත් ජනපදය, ඉතාලිය, ස්පාඤ්ඤය සහ ප්‍රංශයට පසුව ලෝකයේ සිව්වන විශාලතම වයින් නිපදවන රට වේ.

ඇමරිකානු ක්ෂණික ආහාර කර්මාන්තය ජාතියේ මෝටර් රථ සංස්කෘතිය සමඟ වර්ධනය විය. ඇමරිකානු අවන්හල් 1920 ගණන්වල ඩ්‍රයිව්-ඉන් ආකෘතිය සංවර්ධනය කළ අතර, එය 1940 ගණන් වන විට ඩ්‍රයිව්-ත්‍රූ ආකෘතියෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට පටන් ගත්හ. මැක්ඩොනල්ඩ්ස්, කෙන්ටකි ෆ්‍රයිඩ් චිකන්, ඩන්කින් ඩෝනට්ස් සහ තවත් බොහෝ ඇමරිකානු ක්ෂණික ආහාර අවන්හල් දාමයන්ට ලොව පුරා අලෙවිසැල් රාශියක් ඇත.

### ක්‍රීඩා

ඇමරිකානු පාපන්දු යනු එක්සත් ජනපදයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවයි; මෙම 2022 සැප්තැම්බර් ජාතික පාපන්දු ලීග් තරඟයේදී, ජැක්සන්විල් ජගුවර්ස් සහ වොෂින්ටන් කමාන්ඩර්ස් අතර FedExField හිදී තරඟ වදිනු ඇත.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වඩාත් ජනප්‍රිය ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩා වන්නේ ඇමරිකානු පාපන්දු, පැසිපන්දු, බේස්බෝල්, පාපන්දු සහ අයිස් හොකී ය. බේස්බෝල් සහ ඇමරිකානු පාපන්දු වැනි බොහෝ ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද ක්‍රීඩා යුරෝපීය භාවිතයන්ගෙන් පරිණාමය වී ඇති අතර, පැසිපන්දු, වොලිබෝල්, ස්කේට්බෝඩිං සහ හිම පුවරු පැදීම ඇමරිකානු නව නිපැයුම් වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් ලොව පුරා ජනප්‍රිය වී ඇත. ලැක්‍රෝස් සහ සර්ෆින් යුරෝපීය සම්බන්ධතා වලට පෙර පැවති ස්වදේශික ඇමරිකානු සහ ස්වදේශික හවායි ක්‍රියාකාරකම් වලින් ඇති විය. 2013 ජූලි මාසයේදී එක්සත් ජනපදයේ වෘත්තීය ක්‍රීඩා සඳහා වෙළඳපොළ ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 69 ක් වූ අතර එය යුරෝපය, මැද පෙරදිග සහ අප්‍රිකාව ඒකාබද්ධ කළ ප්‍රමාණයට වඩා දළ වශයෙන් 50% ක් විශාලය.

ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩාව මිනුම් කිහිපයකින් එක්සත් ජනපදයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය ප්‍රේක්ෂක ක්‍රීඩාවයි; ලෝකයේ ඕනෑම ක්‍රීඩා ලීගයක ඉහළම සාමාන්‍ය පැමිණීම ජාතික පාපන්දු ලීගය සතු වන අතර, ලොව පුරා මිලියන ගණනක් සුපර් බෝල් නරඹති. කෙසේ වෙතත්, 19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට බේස්බෝල් එක්සත් ජනපදයේ "ජාතික ක්‍රීඩාව" ලෙස සැලකේ. ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩාවෙන් පසු, ඊළඟ වඩාත් ජනප්‍රිය වෘත්තීය කණ්ඩායම් ක්‍රීඩා හතර වන්නේ පැසිපන්දු, බේස්බෝල්, පාපන්දු සහ අයිස් හොකී ය. ඔවුන්ගේ ප්‍රමුඛ ලීග පිළිවෙලින් ජාතික පැසිපන්දු සංගමය, මේජර් ලීග් බේස්බෝල්, මේජර් ලීග් පාපන්දු සහ ජාතික හොකී ලීගය වේ. එක්සත් ජනපදයේ වැඩිපුරම නරඹන තනි ක්‍රීඩා වන්නේ ගොල්ෆ් සහ ඔටෝ රේසිං, විශේෂයෙන් NASCAR සහ IndyCar ය.

කොලෙජියට් මට්ටමින්, සාමාජික ආයතන සඳහා ඉපැයීම් වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියන 1 ඉක්මවයි, සහ විද්‍යාල පාපන්දු සහ පැසිපන්දු විශාල ප්‍රේක්ෂකයින් ආකර්ෂණය කරයි, මන්ද NCAA මාර්තු පිස්සු තරඟාවලිය සහ විද්‍යාල පාපන්දු ක්‍රීඩා ඕෆ් වඩාත්ම නරඹන ලද ජාතික ක්‍රීඩා ඉසව් කිහිපයකි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, අන්තර් විද්‍යාලීය ක්‍රීඩා මට්ටම වෘත්තීය ක්‍රීඩා සඳහා පෝෂක පද්ධතියක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෙය රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අරමුදල් සහිත ක්‍රීඩා සංවිධාන මෙම කාර්යය ඉටු කරන අනෙකුත් සියලුම රටවල පාහේ පිළිවෙත්වලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ය.

එක්සත් ජනපදයේ ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා අටක් පවත්වා ඇත. 1904 දී මිසූරි හි ශාන්ත ලුවී හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙල යුරෝපයෙන් පිටත පැවති පළමු ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල විය. ලොස් ඇන්ජලීස් 2028 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙල පවත්වන නවවන වරටත් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල එක්සත් ජනපදයේ පැවැත්වේ. එක්සත් ජනපද ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී මුළු පදක්කම් 2,968 ක් (රන් 1,179) දිනා ඇති අතර එය ඕනෑම රටකට වඩා වැඩිම වේ.

ජාත්‍යන්තර වෘත්තීය තරඟාවලියේදී, එක්සත් ජනපද පිරිමි ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම ලෝක කුසලාන එකොළහකට සුදුසුකම් ලබා ඇති අතර, කාන්තා ජාතික කණ්ඩායම FIFA කාන්තා ලෝක කුසලානය සහ ඔලිම්පික් පාපන්දු තරඟාවලිය හතර වතාවක් දිනා ඇත. 1994 FIFA ලෝක කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය දැරූ එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ මෙක්සිකෝව සමඟ එක්ව 2026 FIFA ලෝක කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය දරනු ඇත. 1999 FIFA කාන්තා ලෝක කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය දැරුවේ ද එක්සත් ජනපදයයි. එහි අවසන් තරගය 90,185 ක් නරඹා ඇති අතර, එය එවකට වැඩිම පිරිසක් සහභාගී වූ කාන්තා ක්‍රීඩා ඉසව්ව සඳහා ලෝක වාර්තාව පිහිටුවයි.

## සටහන්

## යොමු කිරීම්

උතුරු ඇමරිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව