Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# බහිර්-යානා ක්‍රියාකාරකම

2011 අගෝස්තු 3 දිනදී ගගනගාමී සර්ගේ වොල්කොෆ් අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය පිටත ඇවිදියි.
 STS-114 තුලදී ස්ටීවන් රොබින්සන් රොබෝ හස්තය මත නැග යමින්, අභ්‍යාවකාශ ෂටලයෙහි පළමු පියාසරය-තුල අළුත්වැඩියාව සිදු කරමින්. පසුතිරයෙහි දිස්වන භූමිකොටස සෝමාලියාවෙහි බාරි ප්‍රදේශය වෙයි.
**බහිර්-යානා ක්‍රියාකාරකම** (**ඊවීඒ්**) යනු, අභ්‍යාවකාශගාමියෙක් හෝ ගගනගාමියෙක් හෝ විසින් අභ්‍යාවකාශයානයකින් පිටත සහ පෘථිවියෙහි සැලකිය යුතු වායුගෝලයෙන් ඔබ්බෙහි සිදු කෙරෙන ඕනෑම ක්‍රියාකාරකමකි. පෘථිවිය වටා භ්‍රමණය වන ( අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය වැනි) යානයකින් පිටත සිදු කෙරෙන **අභ්‍යාවකාශ ඇවිදීමක්** සඳහා අති බහුල ලෙසින් මෙම පදය භාවිතා කෙරෙයි. 1965, මාර්තු 18 දිනදී, වොස්කොඩ් 2 මෙහෙයුම තුලදී, විනාඩි12ක් සහ තත්පර 9ක කාලසීමාවක් තුලදී කැප්සියුලයෙන් පිටතට පැමිණි ඇලෙක්සි ලියනෝෆ්, අභ්‍යාවකාශ ඇවිදීමක් සිදු කල පළමුවන මිනිසා විය. 1969 සිට1972 දක්වා ඇපලෝ වැඩසටහන තුලදී ඇමරිකානු අභ්‍යාවකාශගාමී යුගල හයක් විසින් සිදු කල (සාමාන්‍යයෙන් **චන්ද්‍ර සක්මන්** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන) චන්ද්‍ර පෘෂ්ඨ ගවේෂණය සඳහාද මෙම පදය භාවිතා වෙයි.

 ඇමරිකානු අජටාකාශගාමී බෲස් මැක්කැන්ඩල්ස් රැහැනක් රහිතව , තමාම පාලනය කරන ඒකකයක් භාවිතා කරමින් අභ්‍යාවකාශයේ ඇවිදියි
## ආශ්‍රිත

* ස්වෙට්ලනා සවිට්ස්කායා
# අධික අවුරුද්ද

**අධික අවුරුද්දක්** යනු සාමාන්‍ය වසරකට වඩා වැඩිපුර එක් දිනයක් හෝ දින ගණනක් හෝ අඩංගුවන වර්ෂයකි.

අපේ කැලැන්ඩරයට අධික අවුරුද්ද ආ හැටි
අධික අවුරුද්දක් යනු වසරේ දවස් 366ක් සහිත එමෙන්ම පෙබරවාරි මාසයට දින 29ක් ඇති වසරකි. යම් වසරක් අධික අවුරුද්දක් ද යන්න සොයා ගැනීමේ පහසුම ක‍්‍රමය එම ඉලක්කම් දෙක 4න් බෙදීමය. එසේ බෙදූවිට ඉතිරි නොවී බෙදෙන්නේ නම් එය අධික අවුරුද්දකි. නිදසුනක් හැටියට 2012 වසර අධික අවුරුද්දකි.

අධික අවුරුද්දක් පිළිබඳව ඉහතින් දැක්වූ හැඳින්වීම සියයට සීයක් නිවැරදි නොවේ. හරියටම නිවැරදිව කිවහොත් සෑම වසර 400කට වරක් අධික අවුරුද්දක් අත හැර දමනු ලැබේ. ඒ අනුව කි‍්‍ර.ව. 1900 වසර අධික අවුරුද්දක් නොවූ අතර කි‍්‍ර.ව. 2300 වසර ද අධික අවුරුද්දක් නොවනු ඇත.

දැනට අප විසින් භාවිත කරනු ලබන සම්මත දින දර්ශනය වූ ග්‍රෙගරියන් කැලැන්ඩරයට ප‍්‍රථම භාවිත වූයේ ජුලියන් කැලැන්ඩරයයි. ඒ ජුලියන් කැලැන්ඩරයට අනුව වසරකට දින 365.25ක් විය. එම 0.25 ඉතිරිය ද නිවරද කර ගැනීම පිණිස සෑම වසර හතරකම එක් දිනක් (0.25×4=1) බැගින් අධික අවුරුද්දක් ලෙස නම් කොට එම දිනය පෙබරවාරි මාසයට එකතු කර නිවරද කර ගන්නා ලදී.

මේ ක‍්‍රමය යටතේ වසන්ත විෂූවයේ වෙනස් කමක් සිදුවන බව පෙනී ගියේ ය. එකල කැලැන්ඩරයේ පූර්ණ බලධාරියා වූ අති උතුම් පාප්වහන්සේ විසින් මෙම වසන්ත විෂූවයේ වෙනස් වීම නිවැරදි කිරීමට එකල සිටි ගණිතඥයන්ගෙන් ඉල්ලීමක් කරන ලදී. වසන්ත විෂූවය (vernal equinox) යනු පෘථිවිය සුර්යයා වටා යන කක්ෂගත ගමනේ දී සූර්යයා පෘථිවියේ සමකයට ඉහළින් පිහිටන දිනයයි. එය මාර්තු 20 හෝ 21 දිනට යෙදේ. මෙවැනි අවස්ථා දෙකක් ඇත. අනෙක් අවස්ථාව සැප්තැම්බර් 22 හෝ 23 දිනට යෙදේ.

ඉතාලි වෛද්‍යවරයකු මෙන්ම ගණිතඥයකු ද වූ ඇලෝසියස් ලිලියස් විසින් පෘථිවියේ එක් කක්ෂයක් සම්පූර්ණ කිරීමට ගත වන කාලය දින 365.25ක් නොව දින 365 පැය 5 විනාඩි 49 තත්පර 12ක් බව පෙන්වා දුන්න ද වසන්ත විෂුවය ඇති වෙනස නිවරද කිරීමට පියවර නොගැනිණ. එහෙත් ආසන්න වශයෙන් පෘථිවි කක්ෂයේ ගමන් කාලය මිනිත්තු 11කින් අඩු බව තහවුරු වී තිබුණි.

ඉන් වසර 6කට පසුව ජර්මානු තාරකා විද්‍යාඥ කි‍්‍රස්ටෝපර් ක්ලේවියස් විසින් මෙම වෙනස අවම කරනු පිණිස සංශෝධිත කැලැන්ඩරයක් නිර්මාණය කර ඉදිරිපත් කරන ලදී. එවකට සිටි XIII වැනි ග්‍රෙගරි අති උතුම් පාප්වහන්සේ විසින් ඉතාමත් සූක්ෂම ලෙස එය පරීක්ෂා කරවා 1582 පෙබරවාරි 24 වැනි දින අත්සන් කළ පාප්වහන්සේගේ ආඥාවක් (Papal bull) මගින් ඒ කැලැන්ඩරයට අනුමැතිය දෙනු ලැබීය. අද ලොව පුරා අප කි‍්‍ර.ව. ලෙස මේ දක්වා භාවිත කරන්නේ ඒ කැලැන්ඩරයයි. එය උන්වහන්සේගේ නමින් ‘ග්‍රෙගරියන් කැලැන්ඩරය’ කියා ද හැඳින්වෙයි.

ග්‍රෙගරියන් කැලැන්ඩරයේ සෑම වසර 400කට වරක් අධික අවුරුද්දක් අත හැර දැමීම සිදුවීම ගණනය කරන්නේ මෙසේය:

පෙර පැවති කැලැන්ඩරයේ වසරකට දින : 365.25
සංශෝධිත කැලැන්ඩරයේ වසරකට දින : 365.2475
වෙනස දින : 0.0025
ඒ අනුව වර්ෂ 100ක දී ඇති වන වෙනස දින 0.0025×100 = දින 0.25
වර්ෂ 400ක දී ඇති වන වෙනස = දින 1
ඒ අනුව 400 වන වර්ෂය අවසානයේ දී කැලැන්ඩරයේ එක් දිනක් ඉවත් කළ විට වර්ෂයක දී ඇති වන දින 0.0025 වෙනස නිවැරදි කළ හැකි වේ.

සටහන : නීතිඥ කේ. එස්. විජේසේකර (kswije@sltnet.lk

Read more:

## ග්‍රෙගරි දින දසුන

## සිංහල සහ චීන දින දසුන්

## හීබෲ දින දසුන

## ඉස්ලාම් දින දසුන

## හින්දු දින දසුන

## බාහිර සබැඳුම්

* Famous persons born on Leap Day සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-08-20 at the Wayback Machine
* Leap Day Campaign: Galileo Day සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-12-29 at the Wayback Machine
# ජනවාරි 16

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << |  **ජනවාරි 2026** | >> |
| සඳු | අඟ | බදා | බ්‍රහ | සිකු | සෙන | ඉරි |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

**ජනවාරි 16**, ග්‍රෙගරි දින දසුනට අනුව අවුරුද්දේ 16 වන දිනය වේ. අවුරුද්ද අවසන් වීමට තවත් දින 349 ඉතිරිව තිබේ  (අධික අවුරුද්දක් නම් 350).
# 1980

|  |  |
| --- | --- |
| සහශ්‍රවර්ෂය: | 2 වන සහස්‍රවර්ෂය |
| සියවස්: | 19 වන සියවස – **20 වන සියවස** – 21 වන සියවස |
| දශක: |  1950ගණන්  1960ගණන්  1970ගණන්  – 1980ගණන් –  1990ගණන්  2000ගණන්  2010ගණන්  |
| වසර: | 1977 1978 1979 – **1980** – 1981 1982 1983 |

**ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1980 (MCMLXXX)**
නම් a leap year starting on අඟහරුවාදා ‌ වෙතින් ඇරඹෙන සාමාන්‍ය වසරක්, the 1980 වන year of the Common Era (CE) and *Anno Domini* (AD) designations, 2 වන සහස්‍රවර්ෂය තුල 980 වන වසර, 20 වන සියවස තුල 80 වන වසර, සහ 1980ගණන් දශකයෙහි 1 වන වසර .
# ජපානයේ භූගෝලීය ලක්ෂණ

Geography of Japan|  |
| Continent | Asia |
| Region | East Asia |
| Coordinates | ﻿ / ﻿ |
| Area | Ranked 61st |
|  • Total | 377,975.26 km2 (145,937.06 sq mi) |
|  • Land | 87.93099% |
|  • Water | 12.06901% |
| Coastline | 29,751 km |
| Borders | None |
| Highest point | Mount Fuji 3,776 m |
| Lowest point | Hachirōgata −4 m |
| Longest river | Shinano River 367 km |
| Largest lake | Lake Biwa 671 km2 (259 sq mi) |
| Climate | Varied; tropical in the south to cool continental in the north, and mountainous areas being Subarctic, or Alpine Tundra |
| Terrain | Mostly rugged, volcanic and mountainous |
| Natural resources | Marine life and mineral resources in the territorial waters. Small deposits of coal, oil, iron and minerals on land. |
| Natural hazards | Volcanic eruptions, tsunami, earthquakes and typhoons |
| Environmental issues | Air pollution; acidification of lakes and reservoirs; overfishing; deforestation |
| Exclusive economic zone | 4,470,000 km2 (1,730,000 sq mi) |

ජපානය යනු නැගෙනහිර ආසියාවේ, පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ දූපත් සමූහයකින් සමන්විත රටකි. එය දූපත් 6,852 කින් සමන්විත වේ. ප්‍රධාන දූපත් පහ (5) වන්නේ හොකයිඩෝ, හොන්ෂු, කියුෂු, ෂිකෝකු සහ ඔකිනාවා ය. Remote islands 6,847ක් ඇත. Ryukyu දූපත් සහ Nanpō දූපත් ප්‍රධාන දූපත් වලට දකුණින් සහ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත.

## ආශ්‍රිත

* List of peninsulas of Japan
* Japanese addressing system

## මූලාශ්‍ර

* All Geography of Japan information taken from the Japan සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2021-01-05 at the Wayback Machine. *The World Factbook*. Central Intelligence Agency..

## භාහිර සබැඳි

* "Colton's Japan: Nippon, Kiusiu, Sikok, Yesso and the Japanese Kuriles" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2017-05-04 at the Wayback Machine a map from 1855
* Terrain of Japan – GJI Maps (Geospatial Information Authority of Japan)
# ස්වභාවිකවේද

The natural sciences seek to understand how the world and universe around us works. There are five major branches: astronomy, physics, chemistry, Earth science, and biology.
**ස්වභාවිකවේද** (**ඉංග්‍රීසි:**  Natural science) යනු නිරීක්ෂණ සහ අත්හදා බැලීම් වල ආනුභවික සාක්ෂි මත පදනම්ව ස්වභාවික සංසිද්ධි විස්තර කිරීම, අවබෝධ කර ගැනීම සහ පුරෝකථනය කිරීම සම්බන්ධ නවීන විද්‍යාවේ ශාඛා වලින් එකකි. විද්‍යාත්මක ප්‍රගතියේ වලංගුභාවය සහතික කිරීමට උත්සාහ කිරීම සඳහා peer review සහ repeatability of findings වැනි යාන්ත්‍රණ භාවිතා වේ.

## ආශ්‍රිත ලිපි

* Empiricism
* Branches of science
* List of academic disciplines and sub-disciplines
* Natural Sciences (Cambridge), for the Tripos at the University of Cambridge
* ස්වභාවික ඉතිහාසය

## මූලාශ්‍ර

## බාහිර සබැදි

* The History of Recent Science and Technology
* Reviews of Books About Natural Science This site contains over 50 previously published reviews of books about natural science, plus selected essays on timely topics in natural science.
# අක්ෂාංශ

Earth's *graticule*. The vertical lines from pole to pole are lines of constant longitude, or *meridians*. The circles parallel to the equator are lines of constant latitude, or *parallels*. The graticule shows the latitude and longitude of points on the surface. In this example meridians are spaced at 6° intervals and parallels at 4° intervals.
අක්ෂාංශ යනු පෘථිවිය මතුපිට ලක්ෂයක කොණික දුරයි. ධ්‍රැවය කේන්ද්‍ර කොට ගත් ගෝලයක් තුළ විහිදෙන කල්පිත ඒක කේන්ද්‍රීය වෘත්ත වේ. නමුත් පෘථිවිය පරිපුර්ණ ගෝලයක් නොවන නිසා මෙම අක්ෂාංශයන් නිවැරදි නොවන බව නුතන විදුවතුන්ගේ අදහසයි. පුරාණ ග්‍රීකයන් විසින් මෙය සංකල්පයක් ලෙස පෘථිවිය විස්තර කිරීමට ‍මුලින්ම යොදා ගන්නා ලදි. නිරක්ෂය හෙවත් මහා ගෝලය ඒනම් සමකය, අක්ෂාංශ අංශක 0 විසින් පෘථිවිය අර්ධගෝල දෙකකට බෙදනු ලැබේ. සමකය නම් කල්පිත රේඛාව විශාලතම අක්ෂාංශයයි. ධ්‍රැවය යනු උතුරු හා දකුණු අක්ෂාංශ අංශක 90 වේ. පෘථිවියේ පිහිටීම විස්තර කිරීමට නුතනයේත් මෙය දේශාංෂ සමඟ භාවිතා කරයි. උදාහරණ : ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටිම උතුරු අක්ෂාංශ අංශක 5’ ත් 10’ ත් අතරය.

පෘථිවිය උතුරු හා දකුණු අර්ධගෝල ලෙස 2කට බෙදෙන කල්පිත වෘත්තය අක්ෂාංශ අංශක බිංදුව 0ං හෙවත් සමකය ලෙස හැඳින්වේ

## ආශ්‍රිත ලිපි

* Altitude (mean sea level)
* Bowditch's American Practical Navigator
* Cardinal direction
* Circle of latitude
* Colatitude
* Declination on celestial sphere
* Degree Confluence Project
* Geodesy
* Geodetic datum
* Geographic coordinate system
* Geographical distance
* Geomagnetic latitude
* Geotagging
* Great-circle distance
* History of latitude
* Horse latitudes
* International Latitude Service
* List of countries by latitude
* Longitude
* Natural Area Code
* Navigation
* Orders of magnitude (length)
* World Geodetic System

## මූලාශ්‍ර

### පාද සටහන්

### උපහරණ

## භාහිර සබැඳි

* GEONets Names Server සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-03-09 at the Wayback Machine, access to the National Geospatial-Intelligence Agency's (NGA) database of foreign geographic feature names.
* Resources for determining your latitude and longitude සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-05-19 at the Wayback Machine
* Convert decimal degrees into degrees, minutes, seconds
* Distance calculation based on latitude and longitude - JavaScript version
* 16th Century Latitude Survey
* Determination of Latitude by Francis Drake on the Coast of California in 1579
# චින් රාජවංශය

**ක්‍රි.පු 210 දී චින් රාජවංශය**
අගනුවර සියෑන්යෑන්ග්
භාෂාව චීන භාෂාව‍
පාලනය රජු යටතේ
**ඉතිහාසය**
චීනය එක්සේසත් කිරීම ක්‍රි.පු. 221
චින් ෂී හුවාන්ග්ඩිගේ මරණය ක්‍රි. පු. 210
ලියු බෑන්ග්හට යටත්විම ක්‍රි.පු. 206

චීන රාජවංශයක් වන **චින් රාජවංශය** ක්‍රි.පු. 221 දී පළමු අධිරාජ්‍යයා වු චින් ෂී හුවාන්ග්ඩි විසින් චීනය එක්සත් කිරීමත් සමග ආරම්භ විය. ක්‍රි.පු. 221 ආරම්භ වු මෙම පාලන සමයට පෙර අතුව චීනය පාලනය වුයේ රදළ වංශික ෂෝවු රාජ වංශය මගින් වේ. ක්‍රි.පු. 206 දී මෙම රාජ වංශය බිද වැටීමත් සමග චීනය හැන් රාජවංශයේ පාලනයට නතුවිය. මෙම රාජවංශයට අයත් පළමු අධිරාජ්‍යයා ෂී වෑන්ග් ටි ලෙස ද හැදින්වෙන අතර ඔහු චීනය එක්සේසත් කිරීමත් සමග චීනයේ අධිරාජ්‍යමය පාලන සමය ආරම්භ විය. එය අවසන් වුයේ 1912 වසරේදී චින්ග් රාජවංශය බිද වැටීමත් සමගයි. චින් රාජ වංශය එහි පාලන සමය තුළදී කේන්ද්‍රගත වු නිළධාරී වාදි පාලන ක්‍රමයක් නිර්මාණය කල අතර එය එතැන් පටන් අනුයාත රාජ වංශයන් මගින් භාවිතා කරන ලදී. චින් රාජ වංශයේ පාලන සමයේ උපරිම අවධියේදී ඔය යටතේ පාලනය වු ජනතාව මිලියන 40 ක් පමණ වේ.