Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ජීවයේ ගස (ජීව විද්‍යාව)

හිලිස් විසින් ජීවයේ ගස සලකුණු කලේ, පරිපූර්ණ වශයෙන් පරම්පරාගත ජිනෝම පදනම් කර ගෙනය.
**ජීවයේ ගස** යනු, දැනට වසන සහ නෂ්ටවූ යන දෙවර්ගයෙහිම ජීවින් අතර බන්ධුතාවය විස්තර කිරීමට භාවිතා කරන රූපකයකි. එහි භාවිතය, 1800 ගණන් වල මුල් අවදිය දක්වා දිව යයි. චාල්ස් ඩාවින් විසින් එය භාවිතා කෙරුණේ, පොදු වංශ ක්‍රියාවලියක් ඔස්සේ, පූර්වජයන් වෙතින්, ප්‍රභේදයන් සහ ඉන් අනතුරුව විශේෂයන්, ශාඛන අපසාරීතා වීමේ සංකල්පය ප්‍රකාශ කිරීමටය.කාලය ඔස්සේ ජීවී විශේෂ සඳහා පරිණාමීය බන්ධුතාවය ඇති වීම සඳහා අර්න්ස්ට් හෙක්ල් විසින් වංශ ප්‍රවේණිය යන පදය ගැලපූ අතර, ඩාවින් හට වඩා ඉදිරියට යමින් ජීවයේ වංශ ප්‍රවේණිමය ඉතිහාසයන් යෝජනා කලේය. මෙම සංකල්පයෙහි නූතන ප්‍රවර්ධනය හැඳින්වෙන්නේ වංශ ප්‍රවේණික ගස යනුවෙනි.

|  |
| --- |
|  |

## ජීවයේ ගසෙහි මුල් ආකෘති

 'මූලික භූවිද්‍යාවෙහි' (1840) ඇල්ෆ්‍රඩ් හිච්කොක් විසින් නිර්මාණය කෙරුණු දිග-හැරුනු පුරා සත්ත්ව විද්‍යාත්මක ගස
විශේෂයෙන්ගේ විකෘතිපරභාවය යම් චිත්‍රයන්හී පෙන්නුම් වුවත් හා අනෙකුත් කටයුතු සඳහා රූපකයක් ලෙසින් වසර 1800 ට පෙර ශාක රූපය භාවිතා වුවත් (පෝෆරියානු ගස), ශාඛන පරිණාමයෙහි සංකල්පය සහ ශාක රූපයෙහි සංයෝජනය වසර 1800 ට පෙර දක්නට නොලැබුණි. වසර 1801 දී, ආදිතම ජීවයේ ගස ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ, ප්‍රංශ උද්භිද විද්‍යාඥ ඔගිස්තාන් ඕජියර් විසිනි. එය පෙන්නුම් කරන්නේ ශාක රාජධානියෙහි සාමාජිකයන් අතර බන්ධුතාවයන් වෙති.

 *වෙස්ටීජ්ස් ඔෆ් ද නැචුරල් හිස්ට්‍රි ඔෆ් ක්‍රියේෂන්*, 1844 වෙතින් රූප සටහනක්.
## අධෝසටහන්
# ආකියා

| ආකියා කාලීන ව්‍යාප්තිය: Paleoarchean - Recent |
| --- |
|  |
| *Halobacteria* sp. strain NRC-1, each cell about 5 μm long. |
| විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය |
| අධිරාජධානිය: | **ආකියා** Woese, Kandler & Wheelis, 1990 |
| Phyla |
|
Crenarchaeota
Euryarchaeota
Korarchaeota
Nanoarchaeota
Thaumarchaeota |

Archaea is a one of the domain.it has archibacteria kingdom.methanogens,Halophiles ,methanococos are some of archibacterian

## මූලාශ්‍ර

* Howland, John L. (2000). *The Surprising Archaea: Discovering Another Domain of Life*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-511183-4.
* Martinko JM, Madigan MT (2005). *Brock Biology of Microorganisms* (11th ed.). Englewood Cliffs, N.J: Prentice Hall. ISBN 0-13-144329-1.
* Garrett RA, Klenk H (2005). *Archaea: Evolution, Physiology and Molecular Biology*. WileyBlackwell. ISBN 1-40-514404-1.
* Cavicchioli R (2007). *Archaea: Molecular and Cellular Biology*. American Society for Microbiology. ISBN 1-55-581391-7.
* Blum P (editor) (2008). *Archaea: New Models for Prokaryotic Biology*. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-27-1. `{{cite book}}`: `|author=` has generic name (help)
* Lipps G (2008). "Archaeal Plasmids". *Plasmids: Current Research and Future Trends*. Caister Academic Press. ISBN 978-1-904455-35-6.

**General Introduction to the Archaea, ecology, systematics and morphology
* Oceans of Archaea - E.F. DeLong, *ASM News*, 2003

**Classification NCBI taxonomy page on Archaea
* Genera of the domain Archaea - list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
* Tree of Life illustration showing how Archaea relates to other lifeforms
* Shotgun sequencing finds nanoorganisms - discovery of the ARMAN group of archaea

**Genomics Browse any completed archaeal genome at UCSC
* Comparative Analysis of Archaeal Genomes සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-10-14 at the Wayback Machine (at DOE's IMG system)

සැකිල්ල:Archaea classification
සැකිල්ල:Extremophile
# න්‍යෂ්ටිකාව

සෙයිලයේ පවතින ප්දාන ම ඉන්දිකාවයි. සජීවී ය. පටල දෙකකින් ආවරණය වි ඇත.නය්‍යශ්ටිය තුළ නය්‍යශ්ටිකාව හා කොමැටින් දාවය්‍ය(වර්ණ දේහ)අඩංගු වේ.සාමාන්‍යයෙන් නය්‍යශ්ටියක හැඩය ගෝලාකාර හෝ දණ්ඩාකර වේ

* නය්‍යශ්ටි නොමැති සෛල - රතු රුධිරාණු සෛල
* බහුන්‍යෂ්ටික සෛල -කංකාල පේශි සෛල
# ප්‍රෝටිස්ටා රාජධානිය

ප්රෝටිස්ටා රාජධානිය කෘත්‍රිම රාජධානියක් ලෙස සලකනු ලබයි. මක්නිසාද යත් මෙම රාජධානිය තුළ වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ දිලීර, ශාක සහ සත්ත්ව යන රාජධානි වලට ඇතුලත් කල නොහැකි ජීවීන් බැවිනි. මුලදී මෙම රාජධානිය තුළ ඒක සයිලික සුන්‍යෂ්ටික ජීවීන් පමණක් ඇතුලත් කර තිබුණද වර්තමානයේදී ඇල්ගී වැනි බහු සෛලික ජීවීන්ද මෙම රාජධානිය තුළ වර්ග කරනු ලබයි. මෙම රාජධානිය වංශ ගණනාවකට බෙදා දැක්වුවද මෙම ලිපියෙහි අවධානය යොමු කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ අ.පො.ස. උසස් පෙළ විෂය නිර්දේශයට අදාලව ඉගැන්වෙන පහත දැක්වෙන වංශ 6 පිළිබඳව පමණි. එම වංශ නම්,

* රයිසෆොඩ වංශය
* සිලියොෆෝරා වංශය
* ක්ලොරෝෆයිටා වංශය
* ක්‍රිසොෆයිටා වංශය
* ෆියෝෆයිටා වංශය
* රෝඩොෆයිටා වංශය

## රයිසොෆොඩ වංශය - phylum rhizopoda

උදාහරණ ජීවියෙක්- "Amoeba"

1. මෙම වංශයේ සියළුම ජීවීන් ඒක සෛලික වේ.
2. විෂම පෝෂීන් වේ.
3. සත්ත්ව සදෘෂ පෝෂණයක් පෙන්වයි.
4. සංචරණය සඳහා ව්‍යාජ පද උපයෝගී කර ගනී.
5. දේහය වට සෛල බිත්තියක් නැත. එබැවින් දේහ හැඩය නිතරම වෙනස් වේ. ව්‍යාජ පද දැරීම නිසා දේහය අසමමිතික වේ.
6. සංචිත අහාර නැත.
7. ජලජ වාසීන් වේ. තෙත් භෞමික පරිසර වල ජීවත් වේ.
8. ඇතැම් ආකාර අන්තඃ පරපෝෂිතයන් ලෙස ක්‍රියා කරයි. උදා:"Entamoeba histolitica"
9. නිදැලිවාසි ආකාර වල ජාල තුල්‍යතාවයට සංකෝචන රික්තකයක් පිහිටයි. පරපෝෂිත ආකාරවල සංකෝචන රික්තකයක් නැත.(සංකෝචන රික්තක මගින් ආසෘති විධානය සිදු කරයි.)
10. සෛල ප්ලාස්මය පැහැදිලි බහිෂ්ප්ලාස්මයකට හා කණිකාමය අන්තඃ ප්ලාස්මයකට විභේදනය වී ඇත.
11. අලිංගික ප්‍රජනනය පමණක් සිදු කරයි. එය ද්වි ඛණ්ඩනය බහු ඛණ්ඩනය හෝ බීජානු සෑදීම මගින් සිදු කරයි.

## සිලියොෆෝරා වංශය - phylum ciliophora

උදාහරණ ජීවියෙක් - Paramecium

1. ඒක සෛලික වේ.
2. විෂම පෝෂීන් වේ.
3. සත්ත්ව සදෘෂ පෝෂණයක් පෙන්වයි.
4. සංචරණය සඳහා පක්ෂ්ම තිබේ.
5. සෛල බිත්තියක් නැත. නමුත් සෛල ප්ලාස්මය වටා ශක්තිමත් ඡවිකාවක් ඇත. ඡවිකාව නිසා නියමිත හැඩයක් ලැබී ඇත.
6. සංචිත ආහාර නැත.
7. බහුලව මිරිදිය පරිසර වල වෙසෙයි. ඇතැම් ආකාර තෙත් භෞමික පරිසර වලද ජීවත් වෙයි.
8. දේහයේ ජල තුල්‍යතාවයට වැදගත් වන සංකෝචන රික්තක ඇත.
9. සෛලය තුළ ක්ෂුද්‍ර න්‍යෂ්ටිය හා මහා න්‍යෂ්ටිය ලෙස න්‍යෂ්ටි වර්ග 2කි. මහා න්‍යෂ්ටිය ප්‍රෝටීන සංස්ලේෂණයටත්, පරිවෘත්තීය ක්‍රියා පාලනයටත් වැදගත් වේ. ක්ෂ්ද්‍ර න්‍යෂ්ටිය සංයුග්මනය නම් ලිංගික ප්‍රජනනයට වැදගත් වේ.
10. ලිංගිකව හා අලිංගිකව ප්‍රජනනය සිදු කරයි.

## ක්ලොරෝෆයිටා වංශය - phylum chlorophyta

## ක්‍රිසොෆයිටා වංශය - phylum chrysophyta

## ෆියෝෆයිටා වංශය - phylum phaeophyta

## රෝඩොෆයිටා වංශය - phylum rodophyta
# නියුක්ලෙයික් අම්ලය

The structure of deoxyribonucleic acid (DNA), the picture shows the monomers being put together.
**නියුක්ලික් අම්ලය** යනු සංකිර්ණය රසායනික සංයෝගයකි. එය අධික අණුක ස්කන්ධයකින් යුක්තවන අතර ජාන තොරතුරු රැගෙන යන ජෛව රසායනික මහා අණුක නියුක්ලියෝටයිඩ දාමයකින් යුක්ත වේ. වඩා ප්‍රචලිත නියුක්ලික් අම්ල නම් ඩී ඔක්සිරි බොනියුක්ලින් අම්ලය (DNA) හා රිබොනියුක්ලික් අම්ලය (RNA) හැදින්විය හැක. නියුක්ලික් අම්ලය සෑම ජීවියෙකු හා වෛරසයකම අඩංගුවේ. නියුක්ලික් අම්ලය ඇඩියනෝසයින් පොස්පේට් සදහා මූලික අණුව සෑදිම හා ප්‍රාථමික ශක්ති වාහක අණුව ලෙස වියළි ජීව කොටස්වල ක්‍රියාකරයි. ඒනිසා මෙය සෛලයේ ජාන ද්‍රව්‍ය හැරුණු කොට දෙවැනි සන්නිවේදනය වශයෙන් ක්‍රියා කරයි.

සෛල න්‍යෂ්ටියේ පැතිර ඇති අම්ලය නිසා නම්කරනු ලැබූ අම්ල ජෛව බහු අවයවික වර්ගයට අයත්වේ. මෙහි තැනුම් ඒකක නියුක්ලියෝටයිඩ වේ. එක් තැනුම් ඒකකයක මෙවැනි සංරචක තුනක් අඩංගුය. නයිට්‍රජනීය විෂම චක්‍ර භෂ්ම (පිරමීඩය හෝ පියුරික් ආකාරය), පෙන්ටෝස් සීනි හා පෙන්පේට කාණ්ඩ විවිධ නියුක්ලික් අම්ලවල එහි දාමයේ විවිධ සීනි කාණ්ඩ ඇත. (DNA අම්ලයේ ඇත්තේ - 2 deoxyriboses සීනි කාණ්ඩයයි) එමෙන්ම නියුක්ලික් අම්ල දෙකක ඇති නයිට්‍රජනීය භෂ්ම ද විවිධාකාරය, ඇඩ්තින් , සයිටෝසින් හා ගුවනීන් DNA හා RNA යන අණු දෙකෙහි පැවතුණ ද තයිමීන් DNA හි පමණක් ද යුරසිල් RNA හි පමණක් ද ඇතිවේ.
# ස්වභාවික ඉතිහාසය

Black and white illustrations and tables of natural history, from Ephraim Chambers's 1728 *Cyclopaedia*.
**ස්වභාවික ඉතිහාසය** (**ඉංග්‍රීසි:**  Natural history), යනු පර්යේෂණාත්මක අධ්‍යයන ක්‍රමවලට වඩා නිරීක්ෂණ වෙත නැඹුරු වන සතුන්, දිලීර සහ ශාක ඇතුළු ජීවීන් ඔවුන්ගේ ස්වභාවික පරිසරය තුළ සම්බන්ධ වන විමර්ශන වසමකි. ස්වභාවික ඉතිහාසය හදාරන පුද්ගලයෙකු **ස්වභාවවාදියෙකු** (**ඉංග්‍රීසි:**  naturalist) හෝ **ස්වභාවික ඉතිහාසඥයෙකු** (**ඉංග්‍රීසි:**  natural historian) ලෙස හැඳින්වේ.

ස්වභාවික ඉතිහාසය [[Scientific method|විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ] ඇතුළත් නමුත් එයට සීමා නොවේ. එයට ස්වභාවික වස්තූන් හෝ ජීවීන්ගේ ඕනෑම කාණ්ඩයක් ක්‍රමානුකූලව අධ්‍යයනය කිරීම ඇතුළත් වේ.

## ආශ්‍රිත ලිපි

* Evolutionary history of life
* History of evolutionary thought
* Naturalism (philosophy)
* Nature documentary
* Nature study
* Nature writing
* Russian naturalists
* Timeline of natural history
* ස්වභාවිකවේද

## මූලාශ්‍ර

## භාහිර සබැඳි

* A History of the Ecological Sciences by Frank N. Egerton
# ජීවය

| **ජීවය (Biota / Vitae / Eobionti)** |
| --- |
|  |
| උගන්ඩාවේ Rwenzori Mountainsහි ශාක |
| විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය  |
| Domains and kingdoms |
|
Life on Earth:
* Non-cellular life (viruses)
* Cellular life
	+ Bacteria
	+ Archaea
	+ Eukarya
		- Protista
		- Fungi
		- Plantae
		- Animalia
 |

තම වර්ගයාගේ අඛණ්‍ඩ පැවැත්ම උදෙසා ජෛව ක්‍රීයාවලි සිදුකර‍‍න වස්තූන් එසේ නොවන වස්තූන්ගෙන් වෙනස්වන ලක්‍ෂණය ජීවය නම්වේ.

## සටහන්

## මූලාශ්‍ර
# දිලීර විද්‍යාව

හතු යනු දිලීරමය ප්‍රජනක ව්‍යුහ වර්ගයකි
**දිලීර විද්‍යාව** යනු දිලීර ගැන ඉගෙන ගැනීමයි. මෙයට දිලීරවල ජාන සහ ජීව රසායනික ගුණ මෙන්ම ඒවායේ වර්ගීකරණය සහ පෙනිසිලින් වැනි ප්‍රතිජීවක ඖෂධ, ආහාර (uq` - බීර , වයින්, චීස් සහ හතු වර්ග) සහ එන්තියෝජන (පැරණි ආගමික චාරිත්‍ර සඳහා භාවිතා කළ ද්‍රව්‍යයන්) ලබා දීම ආදී මිනිසාට ඇති ප්‍රයෝජන ද දිලීර නිසා සිදු වන විසවීම් සහ ආසාදන වීම් ගැන හැදෑරීම ද අන්තර්ගත වේ. දිලීර විද්‍යාවෙන් ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාව ද පැන නැගී ඇත. ශාක ව්‍යාධිවලින් විශාල ප්‍රමාණයක් සෑදෙන්නේ දිලීර මගින් නිසා මෙම ක්ෂේත්‍රයන් දෙක එකිනෙකට සමීප සබඳතාවක් දක්වයි. දිලීර ගැන හදාරන්නා වූ ජීව විද්‍යාඥයන් දිලීර විද්‍යාඥයින් ලෙස හඳුන්වයි.

## පසුබිම

ඉතිහාසයේ දී දිලීර විද්‍යාව උද්භිද විද්‍යාවේම අංශක්ව පැවතිනි. (දිලීර පරිණාමයේ දී ශාකවලට වඩා සත්වයාට ළඟ සම්බන්ධතාවක් පෙන්වන අතර එය අදින් දශක කිහිපයකට පෙරදී හඳුනාගනු ලැබුවේ). පුරෝගාමී දිලීර විද්‍යාඥයින් අතර ඒලියස් මැග්නස් ෆ්රයිස් (Elias Magnus Fries) , ක්‍රිස්ටියන් හෙන්ඩ්‍රික් පර්සූන් (Cristian Hendrik Persoon), ඇන්ටන් ද බාරි (Anton de Bary) සහ ලුවිස් ඩේවිස් ශ්වීනිට්ස් (Lewis David von Schweinitz) වැදගත් තැනක් උසුලයි.

අද වඩාත්ම සම්පූර්ණ ලෙස අධ්‍යයනය කර වටහා ගෙන ඇති දිලීර වන්නේ යීස්ට් සහ සූන්‍යෂ්ටික ආදර්ශ ජීවීන් වන Saccharomyces cerevisiae සහ Schizosaccharomyces pombe යන දිලීර වේ.

බොහෝ දිලීර විෂ වර්ග , ප්‍රති ජීවක සහ වෙනත් ද්විතීයක පරිවෘත්තීය නිෂ්පාදන නිපදවයි. උදාහරණ වශයෙන් ලොව පුරා පැතිරී ගිය වර්ගයක්වන Fusarium (ෆියුසේරියම්) සහ ඒවායේ විෂ ආහාර මාර්ගයේ විෂ වීම ඇතිකර මරණීය ව්‍යසනයක් මිනිසාට ඇති කරන බව ප්‍රත්‍යක්ෂව අධ්‍යයනය කරන ලද්දේ ඒබ්‍රහම් ජොෆේ විසිනි. දිලීර පෘථිවි ජීවයේ ආවශ්‍යක ජීව කොට්ඨාශයක් වන අතර සහජීවීන් ලෙසද වැදගත් වේ. උදාහරණ ලෙස දිලීරකමුල (mycorrhizae), කෘමීන් සමඟ ඇති සහජීවී සබඳතා සහ ලයිකන දැක්විය හැක. තවද දිලීර මගින් ලිග්නින්(ශාක වල අන්තර්ගත කල් පවතින සංයෝගයක්) වැනි සංකීර්ණ කාබනික අණු ද සෙනොබයොටික නම් වියෝජනයට අධික ලෙස ප්‍රතිරෝධය දක්වන සංයෝගද බිඳ හෙලයි. මෙය කාබන් චක්‍රයේ වැදගත් අවස්ථාවකි.

දිලීර සහ සම්ප්‍රදායිකව දිලීර ලෙස හඳුනාගත් අනෙකුත් ජීවීන් (උදා - ඌමයිසිටේස්, මික්සෝමයිටෙස්/සෙවෙල දිලීර) ආර්ථික සහ සමාජීය වශයෙන් වැදගත් වන අතර ශාකවලට හා සතුන්ට වැළ‍ඳෙන සමහර රෝගවලට ද හේතු කාරක වේ. උදාහරණ ලෙස ශාක වල පෘතුගීසි එල්ම් රෝගය (Dutch elm disease), ගොයම් අංගමාරය (Rice blast) සහ සතුන්ට වැළ‍ඳෙන හිස්ටොප්ලැස්මෝසියාව (Histoplasmosis) දැක්විය හැක.

ක්ෂේත්‍රයේ දී නව දිලීර විශේෂ සොයා ගැනීම සඳහා පැවැත්වෙන රැස්වීම් “ආක්‍රමණ ලෙස නම් කෙරෙන අතර එවැනි ප්‍රථම රැස්වීම සංවිධානය කරන ලද්දේ “වූල්හෝප් ස්වභාව” විද්‍යාඥයින්ගේ ක්ෂේත්‍ර සමාජයයි. ඒ 1868 දී වන අතර එය “දිලීර ආක්‍රමණය” ලෙස නම් කෙරුණි.

සමහර දිලීරවලට මිනිසාට හෝ අනෙකුත් ජීවීන්ට රෝග සෑදිය හැක. ව්‍යාධිජනක දිලීර ගැන අධ්‍යයන වෛද්‍ය දිලීර විද්‍යාව ලෙස හැඳින් වේ.
# Author citation (botany)

botanical nomenclature වලදී **author citation** යනු යම් botanical name එකක් වලංගු ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ පුද්ගලයා හෝ කණ්ඩායම හඳුන්වා දීමේ ක්‍රමය වේ. එනම් *International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants* (*ICN*) හි අඩංගු විධිමත් අවශ්‍යතා (formal requirements) සම්පූර්ණ කොට ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සිදුකළේ කවුද යනවග දැක්වීම වේ.

## ආශ්‍රිත

Specific to botany
* Botanical name
* International Code of Nomenclature for Cultivated Plants
* Correct name (botany)
* Hybrid name (botany)
* List of botanists by author abbreviation

More general
* Author citation (zoology)
* Biological classification
* Binomial nomenclature
* Nomenclature codes
* Glossary of scientific naming

## මූලාශ්‍ර

## භාහිර සබැඳි

* the IPNI Author Query page.

**Lua දෝෂය in Module:Authority\_control\_files at line 17: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).**
# ආසියානු අලි

| ආසියානු අලි කාලීන ව්‍යාප්තිය: Late Pliocene – recent |
| --- |
|  |
| ඉන්දියාවේ බන්ඩිපූර් ජාතික උද්‍යානයේ සිටින පිරිමි අලියෙක් |
| සංරක්ෂණ තත්ත්වය |
| අවලංගු තත්ත්වය (IUCN 3.1) |
| විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය |
| රාජධානිය: | Animalia |
| Phylum: | Chordata |
| වර්ගය: | Mammalia |
| ගෝත්‍රය: | Proboscidea |
| කුලය: | Elephantidae |
| ගණය: | '**Elephas'** |
| විශේෂය: | ''E. maximus'' |
| ද්වීපද නාමය |
| Elephas maximus Linnaeus, 1758 |
|  |
| Asian elephant range (brown — native, black — origin uncertain) |

**ආසියානු** හෝ **ආසියාතික අලි** (*එලිෆාස් මැක්සිමස්*) යනු ජීවත්වන එකම ජාතිය *එලිෆාස්* වර්ගයේ. ඔවුන් පැතිරී පවතින්නේ ගිණිකොන දිග ආසියාවේ බටහිරට වන්න පිහිටි ඉන්දියාවේ සිට නැගෙනහිරට වන්න පිහිටි බොර්නියෝ වන තෙක්ය. උප විශේෂ 3ක් හදුනාගෙන තිබේ. — *එලිෆාස් මැක්සිමස් මැක්සිමස්* ශ්‍රී ලංකාවෙන්, ඉන්දියානු අලි හො *E. m. ඉන්ඩිකස්* ආසියාවේ මහා භූමි ප්‍රදෙශයෙන්, සහ *E. m. සුමත්‍රානස්* සුමත්‍රාදූපතෙන්. ආසියානු භූමියෙ ජිවත් වන විශාලම සතව කොඨ්ටාශය ආසියානු අලියන් වේ..

1986 සිට , *E. මැක්සිමස්* ලෑස්තු ගතකරා අනතුරට මුහුනපා අති ලෙස අයි.යු.එන්.සි. මගින්. අවසන පරම්පරා 3 අතුලත ඔවුන්ගේ ජනගහනය 50% දක්වා ක්ශය වී තිබේ, ගනනය කර තිබෙනුයේ අව්රුදු 60–75 තුලය. ඔවුන්ගේ වර්ගය ප්‍රකට වදවී යන ජතියක් ලෙසය. 2003 දී, ගනන් බලා තිබෙන ආකාරයට කැලේ සිටින අලි ප්‍රමානය තනි වශයෙන් 41,410 සහ 52,345 අතර වෙයි.අල්ලා ගත් ගෑනු සතුන් අර්ධ ස්වාභාවික තත්වයන් තුල ජිවත් වුයේ අවුරුදු 60 කට අඩු කලයකි, තාව කාලික වාසස්ථාන තුලදීත්. සත්ව උද්‍යාන තුලදී, අලියන් ගොඩාක් තරුණ අවධියේ දී මිය ගිය අතර ඔවුන් ක්ශය වුනා අඩු උපත් අනුපාතය හා වැඩි මරණ අනුපාතය නිසා.

*එලිෆාස්* වර්ගය පැවතෙන්නෙ උප-සහරන් අප්‍රිකා during the ප්ලයෝසීන ranging throughout Africa into southern Asia.
The earliest indications of domestication of Asian elephants are engravings on seals of the Indus Valley civilization dated as third millennium BC.

## මූලාශ්‍ර
# දත්ත සංචිත

SQL ප්‍රකාශනයක් සහ ප්‍රතිඵල
**දත්ත සංචිතය** හෙවත් **දත්ත සමුදාය** (Database) යන්නෙහි පොදු අර්ථ දැක්වීම, එකිනෙකට සම්බන්ධ දත්ත එකතුවක් යන්නයි. දත්ත සමුදාය යන වචනය ඇසෙත්ම අපට මතකයට නැගෙන්නේ පරිඝනක ගත කරන ලද (computerized) දත්ත එකතුවක් වුවත්, එය එසේම නොවේ. ව්‍යාපාරයක ගිනුම් සටහන් තබා ඇති පොත් කට්ටලය සලකන්න. එහි සටහන් තබා ඇති ගිනුම් එකිනෙකට යම් කිසි ආකාරයකින් සම්බන්ධ වී ඇත. එනිසා එය පරිඝනක ගත නොවූ දත්ත සමුදායක් සඳහා උදාහරණයකි. නමුත් අප මෙහිදී සලකා බලනුයේ පරිඝනක ගත කල හැකි දත්ත සමුදාය පිලිබඳව වන අතර එය පුලුල්ව පැතිරුණු විෂය පථයකි. පරිඝනකය තුල දත්ත සමුදායක් ගබඩා කර තබා ගනිමින් එය මෙහෙයවීම සඳහා විශේෂ මෘදුකාංග (Software) අවශ්‍ය වේ. මෙලෙස දත්ත සමුදායක් නිර්මාණය කර එය පවත්වාගෙන යාම සඳහා භාවිතා කරන මෘදුකාංග පද්ධතියක් (Collection of programs) දත්ත සමුදාය කලමනාකරණ පද්ධතියක් (Database Management System) ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. දැනට ලෝකයේ භාවිතා වන ප්‍රසිද්ධ දත්ත සමුදාය කලමනාකරණ පද්ධති ලෙස MySQL, Microsoft SQL server, Oracle, Microsoft Access සැලකිය හැකිය.

දත්ත සමුදාය භාවිතයට පැමිනීමට පෙර සාමාන්‍ය දත්ත ගබඩා කර තැබීමේ ආකාරය වූයේ, ගොනු (files) ලෙස ගබඩා කිරීමයි. නමුත් මෙහිදී විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් පවතින අවස්ථාවක එය කලමනාකරණය කර ගැනීමේ නොයෙකුත් අපහසුතා ඇති වූයෙන් මෙම දත්ත කලමනාකරණය කර ගැනීමට විශේෂ මෘදුකාංග එකතුවක අවශ්‍යතාවය පිලිබඳව අදහසක් ඇතිවිය.

## භාහිර සබැඳි

* DB File extension සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2024-09-12 at the Wayback Machine – information about files with the DB extension
# කුලක වාදය

කුලක දෙකක ඡේදනය හුවාදක්වන වෙන් රූප සටහනක් .
**කුලක** ලෙස හැඳින්වෙන වස්තු සමුහ අධ්‍යයනයට ලක්කරන ගණිත ක්ෂේත්‍ර **කුලක වාදය** නම් වේ. ඕනෑම වර්ගයක වස්තූන් කුලකයක් බවට සමුහනය කල හැකි නමුදු බොහෝවිට ගණිතයට අදාල වස්තූන් සඳහාම කුලක වාදය භාවිතා වේ.

1870 දි පමණ කැන්චර් හා ඩෙඩකින්ඩ් කුලක වාදය පිලිබඳ නූතන අධ්‍යයනයන්ට මුලාරම්භය සැපයීය. අවිධිමත් කුලක වාදයේ විරුද්ධාර්ථ සොයා ගැනීමෙන් අනතුරුව විසිවැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී විවිධ ස්වසිද්ධි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඒවා වේ.

පලමු පෙල තර්කනය යොදා ගෙන විධිමත් කරන ලද කුලක වාදය ගණිතයේ දී වඩාත් පොදුවේ භාවිතා වන මූලික පද්ධතිය වේ. ශ්‍රිතයන් ආදී වන සියළු ගණිතමය වස්තූන් පාහේ අර්ථ දැක්වීමේදී කුලක වාදයේ භාෂා ක්‍රමය භාවිතා වේ. තවද සමස්ථ ගණිත විෂය නිර්දේශය පුරාම කුලකවාදයේ සංකල්ප අන්තර්ගත වේ. එදිනෙදා හමුවන භෞතික වස්තු සමුහයක් අධ්‍යයනය සදහා ප්‍රාථමික පාසල් තුළ දී මෙන් වෙන් සටහන් කුලක සහ කුලක අවයව පිලිබඳ මූලික කරුණු හදුන්ව‍ාදීම සිදුකල හැක. මේ යටතේ මුලික කුලක කර්ම වන කුලක මේලය හා කුලක ජේදනය මේ යටතේ අධ්‍යයනය කල හැක. අනෙකත්වය වැනි වු වඩාත් උසස් සංකල්ප උපාධි අපේක්ෂක විෂය නිර්දේශයේ පිළිගත් කොටසක් වේ.

ගණිතයේ මූලික පද්ධතියක් ලෙස භාවිතය හැරුනු විට කුලක වාදය ඒ සඳහාම වෙන් වු ක්‍රියාකාරී පර්යේෂක සමාජයක් සහිත වෙනමම විෂය පථයක් ද වේ. තාත්වික සංඛ්‍යා රේඛාවේ ව්‍යුහයේ පටන් විශාල අනේකත්වයන්හි සංගතතාව පිලිබඳ අධ්‍යයනය දක්වා විශාල පරාසයක විහිදුණු මාතෘකා රාශියක් වර්ථමානයේ කුලක වාදය යටතේ පර්යේෂණයට ලක් කෙරේ.

## අමතර අවධානයට

* කුලක වාදයේ මූලික සංකල්ප
* කුලක පිලිබඳ වීජ ගණිතය
* Glossary of set theory
* Class (set theory)
* List of set theory topics
* Relational model – borrows from set theory
* Venn diagram
* Elementary Theory of the Category of Sets
* Structural set theory

## සටහන්

## මූලාශ්‍ර

## බාහිර සබැඳි

* Online books, and library resources in your library and in other libraries about set theory
* "Axiomatic set theory", *Encyclopedia of Mathematics*, EMS Press, 2001,
* "Set theory", *Encyclopedia of Mathematics*, EMS Press, 2001,
# එන්සයික්ලොපීඩියා බ්‍රිටැනිකා

එන්සයික්ලොපීඩියා බ්‍රිටැනිකා | ගොනුව:Encyclopædia Britannica.svg |
| කර්තෘ | As of 2008, 4,411 named contributors |
| රට | (1768–1900) ස්කොට්ලන්තය (1901–2012) ඇ.එ.ජ. |
| භාෂාව | ඉංග්‍රීසි |
| විෂයය | General |
| ප්‍රභේදය | Reference encyclopaedia |
| ප්‍රකාශකයා | Encyclopædia Britannica, Inc. Official site |
| ප්‍රකාශිත දිනය | 1768–2012 (මුද්‍රිත පොත) |
| මාධ්‍ය වර්ගය | As of 2008, 32 volumes (hardbound) |
| අයිඑස්බීඑන් | ISBN 1-59339-292-3 |
| ඕසීඑල්සී | 71783328 |

**එන්සයික්ලොපීඩියා බ්‍රිටැනිකා**, යනු විශ්වකෝෂයක් වෙයි.
# වායව ජීව විද්‍යාව

ජීව විද්‍යාව ශාඛාවක් වන අතර බැක්ටීරියා, දිලීර බීජාණු ඉතා කුඩා කෘමීන් හා පොලන්/ පරාග ආදී වූ නිදහසේ සුළඟේ පාවී පරිවහනය වන කාබනික අංශු පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. මෙම විද්‍යාවේ වැදගත් එක් ක්ෂේත්‍රයකින් වාතය හරහා යන පරාග මැන බලා ප්‍රමාණ වාර්තා කර අසාත්මිකතා ඇති අයට සේවයක් සපයයි. 2002 දී ඇල්ගී හා අනෙකුත් කුඩා ජලයෙන් උපත ලද/ පැමති ජීව සංවිධාන වළාකුළුවල/ ස්ථරයක් වෙසෙන බවට සොයා ගනී. විශාල වළාකුලක් එයට සමාන බූ සීමා විශාලත්වයකින් යුතු ඉතා නොගැඹුරු වතුර වලක ඇති තරම් ජලය ඇත. මෙම විද්‍යාවේ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක අතින් වැදගත් වන්නේ වාතය හරහා බෝවන රෝග පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි. බිඳිති මඟින් බොහෝ බැක්ටීරියා හා වෛරස රෝග පැතිරේ. මෙය ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වන විද්‍යාවන් වන අතර ඉංජිනේරු විද්‍යාව, මැනීම් විද්‍යාව හා කාලගුණ විද්‍යාව - වල අන්තර් ක්‍රියා පිළිබඳ අදාල වේ.
# මානවවේදය

**මානවවේදය** (**ඉංග්‍රීසි:**  Anthropology) යනු මිනිසුන්, මිනිස් හැසිරීම් සහ සමාජයන් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය වෙයි.

## අමතර අවධානයට

* Anthropological science fiction
* Christian anthropology, a sub-field of theology
* Circumscription theory
* Culture – සනකපකකවPages displaying wikidata descriptions as a fallback
* Dual inheritance theory
* Emic and etic
* Engaged theory
* Ethnobiology
* Human behavioral ecology
* Human ethology
* Human Relations Area Files
* Intangible cultural heritage
* Origins of society
* Philosophical anthropology, a sub-field of philosophy
* Prehistoric medicine
* Qualitative research

### ලැයිස්තු

* Outline of anthropology
* List of indigenous peoples
* List of anthropologists

## සටහන්

## මූලාශ්‍ර

## භාහිර සබැඳි

* Open Encyclopedia of Anthropology.
* Haller, Dieter. "Interviews with German Anthropologists: Video Portal for the History of German Anthropology post 1945". Ruhr-Universität Bochum. සම්ප්‍රවේශය 22 March 2015.

(AIO)
# බැක්ටීරියාවේදය

Scanning electron micrograph of Escherichia coli, a common human pathogen and research organism.
**බැක්ටීරියාවේදය** (**ඉංග්‍රීසි:**  Bacteriology) යනු, බැක්ටීරියා විශේෂ හඳුනා ගැනීම, වර්ගීකරණය සහ චරිතායනය ඇතුළත් ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදයේ උප බෙදීමක් වෙයි.

## මූලාශ්‍ර
# ජෛව තාක්ෂණය

ඉන්සියුලින් ස්ඵටික
ජෛව තාක්ෂණය යනු ජෛව විද්‍යාව මත පදනම්ව ඇති තාක්ෂණයක් වන අතර විශේෂයෙන්ම මෙය කෘෂිකර්මය ආහාර විද්‍යාව සහ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයන් හි සිදු වන භාවිතයන් සදහා යොදා ගනී. එක්සත් ජාතීන්ගේ ජෛව විවිධත්වය පිළිබදව හෝ සම්මුති‍ෙයහි සදහන් වන ආකාරයට ජෛව තාක්ෂණය අර්ථ දක්වා ඇත්තේ,

“විශේෂිතත වූ ප්‍රයෝජනයක් ලබාගැනීම සදහා නිෂ්පාදනයක් හෝ ක්‍රියාවලියක් නවීකරණය කරනු පිණිස ජෛව විද්‍යාත්මක පද්ධති, ජීවීන් හෝ එහි ව්‍යුත්පන්නයන් සදහා තාක්ෂණය යොදා ගැනීමයි.”

ජෛව තාක්ෂණය බොහෝ අවස්ථාවලදී 21 වන ශත වර්ෂයෙන් ප්‍රවේනි ඉන්ජිනේරු විද්‍යාව හැදින්වීම සදහා ලබාදුණි. කෙසේ වුවද මෙමගින් මිනිසුන්ගේ අවශ්‍යතාවය මත පදනම්ව ජීවී ද්‍රව්‍යය නවීකරණය වීමක් සිදු කෙරිණි. දේශීය ශාක වර්ග වඩාත් හොද අස්වැන්නක් ලැබෙන පරිදි ස්වාභාවික වර්ණය සහ දෙමුහුන් කිරීම මගින් නවීකරණය කෙරුණි. ජෛව ඉංජිනේරු විද්‍යාව යනු සියළුම ජෛව තාක්ෂණික යොදා ගැනීම් මත පදනම් වූ විද්‍යාවකි. නූතන තාක්ෂණය සහ නව ප්‍රවේශයන් සංවර්ධනය වීමත් සමගම සාම්ප්‍රදායික ජෛව තාක්ෂණ කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රය තුළ නිම්වළලු පුළුල් වූ අතර ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනයන් වන ගුණාත්මක බව වර්ධනය කරමින් එම පද්ධතිවල නිෂ්පාදන හැකියාව ඉහළ නැංවුණි.

1971 ට ප්‍රථම ජෛව තාක්ෂණය යන යෙදුම ප්‍රාථමික වශයෙන් යොදා ගැනුනේ ආහාර නිෂ්පාදනය සහ කෘෂිකර්මාන්තයේදීය. 1970 වේ සිට එය බටහිර විද්‍යාත්මක සංවිධාන මගින් විද්‍යාගාර මත පදනම් වූ ක්‍රමෝපායන් ලෙස ජෛව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයන් සදහා අන්තර්ගත කරන ලදී. ඩී.එන්.ඒ ප්‍රතිසංයෝජනය, පටක වර්ධක මාධ්‍යයක් ලෙස භාවිතා කිරීම, ජීවී ශාක තුළ තිරස් ජාන ප්‍රවාහනය සහ ධාරක ජීවියෙකු තුළට බැක්ටීරියාවක් වාහකයා ලෙස භාවිතා කරමින් ඩී.එන්.ඒ ප්‍රවාහනය කිරීම මේ සදහා නිදසුන්ය. සත්‍ය වශයෙන්ම මෙම විග්‍රහ කෙරුම අතීතයේ දී සහ නූතනයේදී කාබනික ද්‍රව්‍යයන් භාවිතා කරමින් ආහාර නිෂ්පාදනය වැඩිකර ගැනීම සදහා සිදු කරන ලද සියළුම ක්‍රමෝපායන් හැදින්වීම සදහා පුළුල් වශයෙන් භාවිතා කළ යුතු වේ. එමනිසා මෙම යෙදුම පහත ආකාරයට ද අර්ථ දැක්විය හැකිය. “දේශීය හෝ විද්‍යාත්මක දැනුම භාවිතා කරමින් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් හෝ උසස් ජීවීන්ගේ සෛල සහ පටක කළමණාකරණය කරමින් ආහාර කර්මාන්තයෙහි සහ එහි පාරිභෝගිකයන් හට තත්වයෙන් උසස් වෙළද ද්‍රව්‍ය සහ සේවාවක් සැපයීමයි.

ජෛව තාක්ෂණය ප්‍රවේනි විද්‍යාව, අනුක ජීව විද්‍යාව, ජෛව රසායනය, කළල විද්‍යාව සහ සෛල ජීව විද්‍යාව සමග සම්බන්ධතා දක්වන අතර ඒවා රසායනික ඉංජිනේරු විද්‍යාව, තොරතුරු තාක්ෂණය සහ රොබෝ විද්‍යාව වැනි ප්‍රායෝගික සංකල්පයන් සමග ද සම්බන්ධතා පවතී. ව්‍යාධි ජෛව තාක්ෂණය මගින් ප්‍රයෝජනවත් ප්‍රතිඵල ලබාගත හැකි පරිදි ව්‍යාධි ජනකයින් සහ ඔවුන්ගේ ව්‍යුත්පන්නයන් උපයෝජනය කරන ආකාරය පිළිබදව විස්තර කරනු ලබයි.

## මූලාශ්‍ර

## භාහිර සබැඳි

* What is Biotechnology? – A curated collection of resources about the people, places and technologies that have enabled biotechnology
* Science news website for biotech update
# කාලව විද්‍යාව

Overview of human "circadian biological clock" with some physiological parameters.
## හැඳින්වීම

 වැදගත් ජීව විද්‍යාත්මක ක‍්‍රියාවලි සඳහා සජීවී ජීවීන්ගේ ජීව ක‍්‍රියා නිසි කලට හා නියමිත කාලාන්තරය පුරා සිදුවීම වැදගත් වේ. මෙය සතුන් තුල (ආහාර ගැනීම නිදාගැනීම සංසර්ගය පර්යටනය සෛල පුනර්ජනනය ආදිය) හා ශාක තුල (පත‍්‍ර චලන ප‍්‍රභාසංස්ලේශණ ප‍්‍රතික‍්‍රියා ආදිය) සිදුවේ. කාලව විද්‍යාවේ ඉතාමත් වැදගත් රිද්මය ලෙස සළකනු ලබන්නේ සර්කේඩියානු රිද්මය හෙවත් ශාක හා සතුන් තුල දළ වශයෙන් පැය 24කට වරක් සිදුවන කායික විද්‍යාත්මක ක‍්‍රියාවලි සමූහය යි. (සර්කේඩියානු යන වචනය ඇති වන්නේ ලතින් භාෂාවෙන් දළ වශයෙන් දිනක් යන අරුත ඇති සර්කා යන වදන මගිනි) වෙනත් බොහෝ වැදගත් චක‍්‍ර ද අධ්‍යයනය කර ඇත ඒවායින් සමහරක් පහත දැක්වේ.

.

* ඉන්ෆේ‍්‍රඩියානු රිද්ම- දිගු කාලීන චක‍්‍ර වේ වාර්ශික පර්යටන ඇතැම් සතුන්ගේ ප‍්‍රජනන චක‍්‍ර හා මානව ඔසප් චක‍්‍රය මෙයට නිදසුන් ය.
* අල්ටේ‍්‍රඩියානු රිද්ම -කෙටි කාලීන චක‍්‍ර වේ මිනිත්තු 90 රෙම් චක‍්‍රය පැය 4 නාසික චක‍්‍රය හා වර්ධක හෝමෝනය නිපදවීමේ තුන් පෑ චක‍්‍රය මෙයට නිදසුන් ය.මේවාට මාස 24කට අඩු කාල සීමා ඇත.
* උදම් රිද්ම- සාමාන්‍යයෙන් සාගර ජීවීන්ගේ දැකිය හැක වඩදිය හා බා දිය අතර දළ වශයෙන් ඇති පැය 12 පමණ කාලසීමාව මෙයට අයත් වේ.

ජීව සංවිධාන වල සිදුවන චක්‍රීය විද්‍යාමාන සිද්ධීන් හා ජීවින්ගේ සඳ හා ඉරු අදාල රිද්මයන්ට වන හැඩගැසීම් අධ්‍යයනය කරන විද්‍යාවේ අංශයකි. මෙම චක්‍ර ජීව රිද්මයන් නොවේ. Chronomics වලින් කාලයක් ජීව විද්‍යාව යන්නෙන් විද්‍යාව, අධ්‍යයනය, ජීවය පිළිබඳ වේ. chronomics, chronome නම් තවත් වචන යොදා ගන්නා අතර එම chronobiological කාලව විද්‍යා සංසිද්ධිවල දී සිදුවන අනුක ක්‍රියාවලීන් විස්තර කිරීමටත් chronobiology, වල සංඛ්‍යාත්මක අංශ දැක්වීමටත් (ජීවින් අතර මෙම වක්‍ර වල සංසන්දනයන් අවශ්‍ය වු විට) යොදා ගනී.

කායච්ජේද විද්‍යාව, කායික විද්‍යාව, ජාන විද්‍යාව අනුක ජීව විද්‍යාව, ජීවින්ගේ හැසිරීම් (ජීව විද්‍යාත්මක චක්‍රිය ක්‍රියාවලීන්ගේ) වල ආදි විශාල ක්ෂත්‍රගණනාවක ඇති මුත් Chrobiological ඒවාට සීමා නොවේ.