Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cretaceous

| Cretaceous |
| --- |
|  |
| Chronology |
| සැකිල්ල:Cretaceous graphical timeline |
| Etymology |
| Name formality | Formal |
| Usage information |
| Celestial body | Earth |
| Regional usage | Global (ICS) |
| Time scale(s) used | ICS Time Scale |
| Definition |
| Chronological unit | Period |
| Stratigraphic unit | System |
| Time span formality | Formal |
| Lower boundary definition | Not formally defined |
| Lower boundary definition candidates | * Magnetic—base of Chron M18r
* Base of Calpionellid zone B
* FAD of Ammonite *Berriasella jacobi*
 |
| Lower boundary GSSP candidate section(s) | None |
| Upper boundary definition | Iridium-enriched layer associated with a major meteorite impact and subsequent K-Pg extinction event |
| Upper boundary GSSP | El Kef Section, El Kef, Tunisia ﻿ / ﻿ |
| GSSP ratified | 1991 |

**Cretaceous** යනු මීට වසර මිලියන 145-66 කට පෙර, එන්ම් Mesozoic යුගයේ තුන්වන සහ අවසාන කාලපරිඡ්ඡේදය වේ.

## ආශ්‍රිත

* Mesozoic Era
* Cretaceous-Paleogene extinction
* Chalk Formation
* Cretaceous Thermal Maximum
* List of fossil sites (with link directory)
* South Polar region of the Cretaceous

## මූලාශ්‍ර

## භාහිර සබැඳි

* UCMP Berkeley Cretaceous page
* Cretaceous Microfossils: 180+ images of Foraminifera
* Cretaceous (chronostratigraphy scale) සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-08-18 at the Wayback Machine
* "Cretaceous System". *එන්සයික්ලොපීඩියා බ්‍රිටැනිකා*. **7** (11th ed.). 1911. pp. 414–418.

සැකිල්ල:Cretaceous Footer
# ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය

**ප්ලෛස්ටොසීන** (සංකේතය PS) යනු, ලෝකයේ මෑත පුනරාවර්ත හිමායනයන් පාරායත, මින් පෙර වසර 2,588,000 සිට 11,700 දක්වා පැවතුණු, භූවිද්‍යාත්මක අවධියකි.

එහි පැවති මෘද්වංගික සත්ත්ව සංහතියේ අඩුම වශයෙන් 70% හෝ වර්තමානයේ තවමත් ජීවත් වෙමින් සිටි, 1839 වසරේදී සිසිලියේදී සොයා ගත් ස්තරය සඳහා චාල්ස් ලයිල් විසින් මෙම පදය යොදා ගන්නා ලදි. ලාබාලතම ෆොසිල පාෂාණ ස්තරය ලෙසින් මුලින් ලයිල් විසින් සිතූ පැරණි ප්ලයොසීන අවධිය වෙතින් මෙය වෙනස් කර දැක්විණි. " ප්ලෛස්ටොසීන" ("වඩාත් අළුත්" හෝ "නවතම") යන නම ඔහු තැනුවේ, ග්‍රීක πλεῖστος, *ප්ලීස්ටොස්*, "වඩාත්", සහ καινός, *චෙනූස්* (*කයෙනුස්* ලෙසින් ලතින්කෘත), "නව"; වෙතින් වන අතර, මෙය ආසන්නයෙන්ම පූර්වගාමීව පවතින ප්ලයොසීන ("වඩා නව", πλείων, *ප්ලෙයියෝන්*, "වඩා", සහ *කයයිනුස්* වෙතින්), සහ ආසන්නයෙන්ම අපරාපරිය සහ වර්තමාන කාලය දත්වා විහිදෙන හෙලොසීන ("සම්පූර්ණයෙන්ම අළුත්", ὅλος, *හොලොස්*, "සම්පූර්ණ", සහ *කයයිනුස්* වෙතින්) අවධියන්, වෙතින් වෙනස් ලෙස කැපී පෙනෙයි.

ප්ලෛස්ටොසීන යනු, චතූර්ථක කාල පරිච්ඡේදයෙහි පළමු අවධිය හෝ කීනොසොයික යුගයෙහි හයවන අවධිය වෙයි.

## ආශ්‍රිත
# සාර්වභෞමික ව්‍යාප්තිය

*Orcinus orca* සහ උන්ගේ ව්‍යාප්තිය (නිල් පැහැයෙන්)
යම් තක්සෝනයක් ලොව පුරා ගැලපෙන වාසභූමිවල ව්‍යාප්තව තිබීම ජීවවේදයේදී **සාර්වභෞමික ව්‍යාප්තිය** ලෙස හඳුන්වනුලබයි.
# ඇන්ටාක්ටිකාව

ඇන්ටාක්ටිකාව|  |
| භූමිප්‍රමාණය | 14,000,000 වර්ග කිලෝ මීටර (5,400,000 වර්ග සැතපුම්) |
| ජාතිකත්ව නාමය | ඇන්ටාක්ටිකානු |
| අන්තර්ජාලය TLD | .aq |

ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රදේශයේ සැටලයිට් ඡයාරෑපයකි.
දකුණු අර්ධගෝලයේ ධක්ෂිණධ්‍රැවයේ සමමිතාකාකරය ලෙස ඉතා විශාල වු ඇන්ටාක්ටික් මහද්වීපය පිහිටා ඇත. මෙය දකුණු පැසිෆික් සාගරයෙත්, අත්ලාන්ටික් සාගරය හා ඉන්දියන් සාගරයෙන් වට වී ඇත. මිලියන 14 Km2 ප්‍රමාණයක් වසා ගනිමින් ලොව පස්වන විශාලතම මහද්වීපය වේ. යුරෝපය මෙන් 1.3 ගුණයකින් විශාලය. මුහුදු තරය 17,968 Km වේ. මෙහි හිමතට්ටු පිළිබද පහත දැක්වේ.

**මුහුදු බඩ කලාපය**| Type | Frequency |
| --- | --- |
| අයිස් කුට්ටි/Ice shelf (floating ice front) | 44% |
| අයිස් තලාවන්/Ice walls (resting on ground) | 38% |
| ග්ලැෂියර්/Ice stream/outlet glacier (ice front or ice wall) | 13% |
| ගල්/Rock | 5% |
| එකතුව | 100% |

ඇන්ටාටික් මහද්විපය කදුයායකින් වෙන්වේ. වෙල්ඩ් මුහුදේ බටහිර සිට රෙවස් මසුහුදේ නැගෙනහිර දක්වා "බටහර ඇන්ටාටිකාවත්" අනෙකුත් කොටස නැගෙනහිර ඇන්ටාටිකාව වේ.

 98% ම මෙම මහද්වීපයේ අයිස් තට්ටු වලින් වැසි ඇත. අයිස් තට්ටුවක් 1.6 Km පමණක් ඝන වේ. තවද මෙහි ලොවෙන් 90% පමණ අයිස් ද, 70% පමණ පිරිසිදු වතුර ද ඇත. මෙහි ඇති අයිස් දියවුවහොත් මුහුද මට්ටම 60 m වැඩිවිය හැක. වර්ෂාව අඩුය.

බටහිර ඇන්ටාක්ටිකාවේ බහුතරයක් අයිස් තට්ටු ඇත. මෙය කැඩීයාමේ තර්ජනයක් ඇත. එය සිදුවුවොත් මුහුදු මට්ටම ඉහල ගොස් ව්‍යවසන තත්ත්වය උදා කල හැක.

ඉහත දැක්වෙන්න අරබස් (Mount Erebus) යමහලයි.
ඇන්ටාර්ටිකවේ උසම ස්ථානය වින්ස් මැසිෆ් (Winson Massit) නම් වේ. එය 482 m උසය. ‍ොස් දුපතෙහි ඇති අර්ධස් යමහල ක්‍රියාත්මක වු යමහලක් වේ. තවද ඩෙප්ෂන් දුපත නම් යමහලද ඉතා ප්‍රසිද්ධ වන්නේ 1970 දී වු යහමල් විදාරණය සමගය ඇන්ටාක්ටික් අර්ධවීපයේ මුහුදයට යමහලක් 2004 දී සොයාගන්නා ලදී. මෙම යමහල බොහෝ දිනනකින් ක්‍රියත්මක වන බවද සදහන් වේ.

 මෙම මහද්වීපය තුල 70 ක් පමණ විලවල් ඇත. මේවා මීටර දහස් ගණනක් අයිස් තට්ටු යට ඇත. වොස්ටොක් විල මෙහි ඇති විශාලතම විල වේ. මෙම විල අයිත් තත්ත්වයේ අවුරැදු මිලියන 500 000 ඇති බව විශ්වාස වේ. මෙම විලෙහි ජලය ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ඇති බව කියවේ. විලෙහි ඝනවු කබොල්ල (Surface) යුරෝපා (Europa) නම් බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයාගේ සමානකම් පෙන්වයි. මෙය යුරෝපා චන්ද්යා මත ජීවි ලක්ෂණ ඇති බව කියවෙන තර්කයක් විය හැක.

*
*
*
*
*

## මූලාශ්‍ර
# ඉත්තෑවා

| ඉත්තෑවා |
| --- |
|  |
| උතුරු ඇමරිකානු ඉත්තෑවා |
| විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය |
| රාජධානිය: | ඇනිමාලියා |
| Phylum: | කෝඩේටා |
| වර්ගය: | මැමාලියා |
| ගෝත්‍රය: | රොඩෙන්ෂියා |
| උපගෝත්‍රය: | හිස්ට්‍රිකොමෝර්ෆා |
| අධෝගෝත්‍රය: | හිස්ට්‍රිකොග්නැතායි (කොටස) |
| කුල |
|
හිස්ට්‍රිසිඩේ (පැරණි ලෝක ඉත්තෑවන්) එරෙතිසොන්ටිඩේ (නව ලෝක ඉත්තෑවන්) |

**ඉත්තෑවා** යනු ක්‍ෂීරපායි සතෙකි.ඌ ශ්‍රී ලංකාවේ ලදු කැලෑ වල සහ වගා බිම්වල වැඩිවශයෙන් දැකගත හැක.පොල්,පලතුරු සහ දාන්‍ය වර්ග අහාරයට ප්‍රිය කරන මෙම සත්ත්වයා කොඩේටා වංශයට අයත් සත්ත්වයෙකි.

සැකසුම- රනුල සස්මිත ගුණසේකර

## මූලාශ්‍ර