Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# လၵ်းမိူင်း

**လၵ်းမိူင်း** ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇပိူင်သၽေႃး လွင်ႈၽွင်းငမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းသေဢၼ်ဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈၽိင်ႈထုင်း သႃႇတၵၸိူဝ်းမီးမႃးဝႆႉၼၼ်ႉ ၸုတုမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်မၢႆမီးတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်သေ ၸိူဝ်းလႂ်မီးဝႆႉၼင်ႇတႃႁၼ် ၼႆ လႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်သၽေႃးတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တႅမ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်ၸေႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ၸေႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဢဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်/ၾိင်ႈမိူင်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။

လၵ်းမိူင်းၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၸၼ်ႉၸုမ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇ တေႃႇထိုင် ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢမ်ႇၼၼ် မူႇၸုမ်း တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈႁူမ်ႈမၢႆ လွင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၸုမ်းဢၼ်လႂ် တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၶဝ်ႈပႃးၽွတ်ႈႁႅၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈငဝ်ႈငုၼ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈလီ ၾိင်ႈထုင်းသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဢဝ် ၸိုင်ႈမိူင်းႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ၊ ၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ် ႁဵတ်းဝႆႉ လႄႈ ၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႉႁဵတ်းဝႆႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈ လၵ်းမိူင်း ယဝ်ႉ။ လၵ်ႈမိူင်းမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လၵ်းမိူင်း လႆႈတႅမ်ႈသေ လဝ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် သုၼ်ႇပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ် ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။

လၵ်းမိူင်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ မိူင်းဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ မီး 117,369 တူဝ်သေ တွၼ်ႈၽႄတီႈၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 444 ဢၼ်သေ ၸၼ်ႉၵၢၼ် 12 ဢၼ်လႄႈ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးထႅမ်သႂ်ႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 94 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ တႄႉ ပဵၼ်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ပွတ်းသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းဝေႃးႁၢၼ်

## လွင်ႈၶဝ်ႈပႃး ၵမ်ႉၼမ်

## သၢႆပိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ

### လၵ်းမိူင်း ႁူဝ်တီး

### လၵ်းမိူင်း ဝၢႆးလင်

#### ဢေႇတိၼ်ႇ

#### ရေႃးမ

#### ဢိၼ်းတီးယႃး

#### မီႇတီႇၼႃႇ

#### ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ

#### မိူင်းၶႄႇ

### လၵ်းမိူင်း ပၢၼ်ၼႆႉ

## လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ပိုတ်ႇပွင်ႇၸႅင်ႈလႅင်းမႃး

## လၵ်းမိူင်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၽွင်းငမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ

## ၽၢင်ႁၢင်ႈပိူင်လူင်

### ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်ဝႆႉ ၸွမ်းပိူင်

### လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ၸုႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ ၸွမ်းပိူင်

### လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸုႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ ၸွမ်းပိူင်

### ၸုႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ ၸွမ်းပိူင်

### လွင်ႈယၼ်ႇႁၢၵ်ႈ ၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈလီ

## ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇမူၼ်ႉမႄး

## လွင်ႈၽႄ ဢႃႇၼႃႇ

### လွင်ႈၽႄ ဢႃႇၼႃႇ

### ပိူင်ၽၢင်ႁၢင်ႈ လွင်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း

## သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ

## လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း
# 1871

|  |
| --- |
| **1871** : ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ •  ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ •  မၢတ်ႉၶျ် •  ဢေႇပရႄႇ •  မေႇ •  ၵျုၼ်ႇ •  ၵျူႇလၢႆႇ •  ဢေႃးၵၢတ်ႉ •  သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ •  ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ •  ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ •  တီႇသႅမ်ႇပႃႇ |

| ၸိူဝ်းပဵၼ်ပီ ၼႂ်း 19 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ |
| --- |
| 1801 | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 |
| 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 |
| 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 |
| 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839 | 1840 |
| 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 | 1850 |
| 1851 | 1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 |
| 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 |
| 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 |
| 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 |
| 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 | 1900 |

## ၽိုၼ်မၢႆ ပီ 1871

### လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ

(1) ဝၼ်း။

### လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ

(1) ဝၼ်း။

### လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်

(1) ဝၼ်း။

### လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ

(1) ဝၼ်း။

### လိူၼ်မေႇ

(1) ဝၼ်း။

### လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ

(1) ဝၼ်း။

### လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ

(1) ဝၼ်း။

### ဢေႃးၵၢတ်ႉ

(1) ဝၼ်း။

### သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ

(1) ဝၼ်း။

### ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ

(1) ဝၼ်း။

### ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ

(1) ဝၼ်း။

### တီႇသႅမ်ႇပႃႇ

(1) ဝၼ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
# မိူင်းပႃးပႂႃႇၼိဝ်းၵီးၼီး

| မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ပႃးပႂႃႇၼိဝ်းၵီးၼီး* *Independen Stet bilong Papua Niugini* (Tok Pisin)
* *Independen Stet bilong Papua Niu Gini* (Hiri Motu)

 |
| --- |
|
ၸွမ်ပိဝ်

National emblem

 |
| **ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ:**'Unity in diversity' |
| **ၽဵင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ:** "O Arise, All You Sons" |
|  မိူင်းပႃးပႂႃႇၼိဝ်းၵီးၼီး   (green) |
| ဝဵင်းလူင်and largest city | Port Moresby ﻿ / ﻿ |
| Official languages | * English
* Hiri Motu
* PNG Sign Language
* Tok Pisin
 |
| **Indigenous languages** | 839 languages |
| ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း  | * Papuan
 |
| သႃႇသၼႃႇ (2011 census) | * + 95.5% Christianity
		- 64.3% Protestantism
		- 26.0% Catholicism
		- 5.2% other Christian
* 3.1% unspecified
* 1.4% others / none
 |
| ၵူၼ်းၶိူဝ်းငဝ်ႈမိူင်း | Papua New Guinean • Papuan |
| လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ | Unitary parliamentary constitutional monarchy |
|  |
| • Monarch  | Charles III |
| • Governor-General  | Bob Dadae |
| • Prime Minister  | James Marape |
|  |
| ၸုမ်းသၢင်ႈၵူတ်းမၢႆ | National Parliament |
| Independence from Australia |
|  |
| • Papua and New Guinea Act 1949  | 1 July 1949 |
| • Declared and recognised  | 16 September 1975 |
|  |
| လႅၼ်တီႈ |
| • ႁူမ်ႈလေႃး | 462,840 km2 (178,700 sq mi) (54th) |
| • ၼမ်ႉ (%) | 2 |
| ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း |
| • 2021 estimate |  11,781,559 (82nd) |
| • 2011 census | 7,257,324 |
| • Density | 15/km2 (38.8/sq mi) (201st) |
| GDP (PPP) | 2023 estimate |
| • ႁူမ်ႈလေႃး |  $41.785 billion (124th) |
| • Per capita |  $3,403 (145th) |
| GDP (nominal) | 2023 estimate |
| • ႁူမ်ႈလေႃး |  $31.692 billion (110th) |
| • Per capita |  $2,581 (129th) |
| Gini (2009) | 41.9 medium inequality |
| HDI (2022) |  0.568 medium (154th) |
| ယူင်ႉငိုၼ်းတွင်း | Kina (PGK) |
| ၸူၼ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း | UTC+10, +11 (PNGST) |
| ပိူင်ႁေႃႈလူတ်ႉ | Left |
| ၶူတ်ႉႁွင်ႉၽူၼ်း | +675 |
| ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ TLD | .pg |

## ၽိုၼ်ဢိင်
# မူႇၵုၼ် ၼေႃႇၾုၵ်ႉ

| မူႇၵုၼ် ၼေႃႇၾုၵ်ႉ |
| --- |
| ၼႃႈလိၼ် ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး ဢၼ်မီးၼွၵ်ႈမိူင်း |
| Territory of Norfolk Island *Teratri a' Norf'k Ailen* (Norfuk) |
|  ၸွမ်ပိဝ် မိၵ်ႈမၢႆ |
| ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ "Inasmuch" |
| ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း: "God Save the Queen"[*လူဝ်ႇၽိုၼ်ဢိင်*]  |
| Territorial anthem: "Come Ye Blessed" |
| Location of Norfolk Island |
| Sovereign state | Australia |
| Separation from Tasmania | 1 November 1856 |
| Transfer to Australia | 1 July 1914 |
| ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ | Kingston ﻿ / ﻿ |
| Largest city | Burnt Pine |
| ၽႃႇသႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းလုမ်း | * English
* Norfuk
 |
| ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း (2016) | * English
* Pitcairn
* Scottish
* Irish
 |
| ၵူၼ်းၸႃႇတိ | Norfolk Islander |
| လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ | Directly administered dependency |
|  |
| • Monarch  | Elizabeth II |
| • Governor-General  | David Hurley |
| • Administrator  | Eric Hutchinson |
|  |
| ဢေႇရိယႃႇ |
| • ႁူမ်ႈ | 34.6 km2 (13.4 sq mi) |
| • ၼမ်ႉ (%) | negligible |
| ၼႃႈလိၼ်သုင်သုတ်း  | 319 m (1,047 ft) |
| ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း |
| • သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2016 | 1,748 |
| • လွင်ႈသတ်ႉ | 61.9/km2 (160.3/sq mi) (not ranked) |
| HDI (2008) | 0.958 very high |
| ငိုၼ်း | Australian dollar (AUD) |
| ၸူၼ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း | UTC+11:00 (NFT) |
|  • ၶၢဝ်မႆႈ (DST) | UTC+12:00 (NFDT) |
| ပိူင်သၢႆလူတ်ႉ | မိုဝ်းသၢႆႉ |
| ၶူတ်ႉတႄႇလီႇၾူင်း | +672 |
| မၢႆသူင်ႇလိၵ်ႈ | NSW 2899 |
| ၶူတ်ႉ ISO 3166  | NF |
| TLD ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ | .nf |

## ၽိုၼ်ဢိင်
# မိူင်းဢႄႇသႃႇဝႃႇတေႃႇ

| မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႄႇသႃႇဝႃႇတေႃႇ*República de El Salvador* (သပဵၼ်ႇ) |
| --- |
|
ၸွမ်ပိဝ်

မိၵ်ႈမၢႆ

 |
| **ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ:Dios, Unión, Libertad* "God, Union, Liberty" |
| **ၽဵင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ:Himno Nacional de El Salvador* "National Anthem of El Salvador"Duration: 1 minute and 29 seconds.1:29 |
|  |
|  |
| ဝဵင်းလူင်and largest city | San Salvador ﻿ / ﻿ |
| ၽႃႇသႃႇဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် | Spanish |
| Recognized languages | Nawat |
| ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း  | * 86.3% Mestizo (mixed White and Indigenous)
* 12.7% White
* 0.2% Indigenous
* 0.1% Black
* 0.6% other
 |
| သႃႇသၼႃႇ (2017) | * + 84.1% Christianity
		- 44.9% Catholicism
		- 37.1% Protestantism
		- 2.1% other Christian
* 15.2% no religion
* 0.7% other
 |
| ၵူၼ်းၶိူဝ်းငဝ်ႈမိူင်း | Salvadoran |
| လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ | Unitary presidential republic |
|  |
| • President  | Nayib Bukele |
| • Vice President  | Félix Ulloa |
|  |
| ၸုမ်းသၢင်ႈၵူတ်းမၢႆ | Legislative Assembly |
| Independence |
|  |
| • Declared from Spain  | 15 September 1821 |
| • Declared from the First Mexican Empire  | 1 July 1823 |
| • Declared from the Federal Republic of Central America | 30 January 1841 |
| • International recognition  | 18 February 1841 |
|  |
| လႅၼ်တီႈ |
| • ႁူမ်ႈလေႃး | 21,041 km2 (8,124 sq mi) (148th) |
| • ၼမ်ႉ (%) | 1.5 |
| ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း |
| • 2024 census | 6,029,976 (109th) |
| • Density | 324.4/km2 (840.2/sq mi) (26th) |
| GDP (PPP) | 2025 estimate |
| • ႁူမ်ႈလေႃး |  $88.323 billion (107th) |
| • Per capita |  $13,753 (114th) |
| GDP (nominal) | 2025 estimate |
| • ႁူမ်ႈလေႃး |  $37.843 billion (104th) |
| • Per capita |  $5,893 (108th) |
| Gini (2022) |  38.8 medium inequality |
| HDI (2022) |  0.674 medium (127th) |
| ယူင်ႉငိုၼ်းတွင်း | * United States dollar (USD; since 2001)
* Bitcoin (BTC; since September 2021)
 |
| ၸူၼ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း | UTC−6 (CST) |
| ပိူင်ႁေႃႈလူတ်ႉ | Right |
| ၶူတ်ႉႁွင်ႉၽူၼ်း | +503 |
| ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ TLD | .sv |
|  |

## ၽိုၼ်ဢိင်