# မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး

| မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်းတီးယႃး*Bhārat Gaṇarājya* |
| --- |
|
ၸွမ်ပိဝ်

State emblem

 |
| **ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ:**Satyameva Jayate (Sanskrit)"Truth Alone Triumphs" |
| **ၽဵင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ:** Jana Gana Mana (Hindi) "Thou Art the Ruler of the Minds of All People"
 |
| **National song: Vande Mataram (Sanskrit)** "I Bow to Thee, Mother"
 |
|   Territory controlled by India  Territory claimed but not controlled
 |
| ဝဵင်းလူင် | New Delhi ﻿ / ﻿ |
| Largest city by city proper population | Mumbai |
| city by metropolitan area population ဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း | Delhi |
| ၽႃႇသႃႇဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် | * Hindi
* English
 |
| Recognised regional languages |
State level and Eighth Schedule* Eighth Schedule
	+ Assamese
	+ Bengali
	+ Boro
	+ Dogri
	+ Gujarati
	+ Hindi
	+ Kannada
	+ Kashmiri
	+ Konkani
	+ Maithili
	+ Malayalam
	+ Manipuri
	+ Marathi
	+ Nepali
	+ Odia
	+ Punjabi
	+ Sanskrit
	+ Santali
	+ Sindhi
	+ Tamil
	+ Telugu
	+ Urdu
* State level
	+ Kokborok
	+ Lepcha
	+ Mizo
	+ Sikkimese
	+ all the 8th scheduled languages – except Sindhi, Kashmiri and Dogri
 |
| Native languages | 424 languages |
| သႃႇသၼႃႇ (2011) | * 79.8% Hinduism
* 14.2% Islam
* 2.3% Christianity
* 1.7% Sikhism
* 0.7% Buddhism
* 0.4% Jainism
* 0.23% unaffiliated
* 0.65% other
 |
| ၵူၼ်းၶိူဝ်းငဝ်ႈမိူင်း | * Indian
* others
 |
| လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ | Federal parliamentary republic |
|  |
| • President  | Droupadi Murmu |
| • Prime Minister  | Narendra Modi |
|  |
| ၸုမ်းသၢင်ႈၵူတ်းမၢႆ | Parliament |
| • Upper house | Rajya Sabha |
| • Lower house | Lok Sabha |
| Independence from the United Kingdom |
|  |
| • Dominion  | 15 August 1947 |
| • Republic  | 26 January 1950 |
|  |
| လႅၼ်တီႈ |
| • ႁူမ်ႈလေႃး | 3,287,263 km2 (1,269,219 sq mi) (7th) |
| • ၼမ်ႉ (%) | 9.6 |
| ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း |
| • 2023 estimate |  1,428,627,663 (1st) |
| • 2011 census |  1,210,854,977 (2nd) |
| • Density | 434.7/km2 (1,125.9/sq mi) (30th) |
| GDP (PPP) | 2024 estimate |
| • ႁူမ်ႈလေႃး |  $16.020 trillion (3rd) |
| • Per capita |  $11,112 (122nd) |
| GDP (nominal) | 2024 estimate |
| • ႁူမ်ႈလေႃး |  $3.94 trillion (5th) |
| • Per capita |  $2,698 (141st) |
| Gini (2021) |  32.8 medium inequality |
| HDI (2022) |  0.644 medium (134th) |
| ယူင်ႉငိုၼ်းတွင်း | Indian rupee (₹) (INR) |
| ၸူၼ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း | UTC+05:30 (IST) |
|  | *DST is not observed.* |
| ပိူင်ဝၼ်းထိ | * dd-mm-yyyy
 |
| ပိူင်ႁေႃႈလူတ်ႉ | Left |
| ၶူတ်ႉႁွင်ႉၽူၼ်း | +91 |
| ISO 3166 code | IN |
| ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ TLD | .in (others) |

**ဢိၼ်ႇတိယ**ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မၼ်း ပဵၼ် "ၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်ႇတိယ"ၼႆသေ၊ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ဢေးသျႃးၸၢၼ်း။ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မၢႆထီႈၸဵတ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်လႄႈ ၵႃႊၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ တင်းလၢႆၼၼ်ႉ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉသမုတ်ႉတရႃႇဢိၼ်ႇတိယ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ပၢင်ႇလၢႆႇဢႃႇရပ်ႉလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ပင်းၵလႃးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ မီးမွၵ်ႈ 4671 လၵ်း (7517 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၸမ်း ၽၢႆႇတူၵ်းပဵၼ် မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်း မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၼီႇပေႃး လႄႈ မိူင်းပူႇတၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸမ်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ် လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၼမ်ႉသမုတ်ႉတရႃႇ ဢိၼ်ႇတိယ ဢၼ်ၸမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူင်းမေႃႇလတၢႆႉ လႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈငႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႄႈလွႆဢိၼ်ႇတု ပဵၼ်မႃး မီးမႃးပိုၼ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ မီးပႃး ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵႂၢင်ႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ပိုၼ်းႁိုင်ႁီးသေယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈထုင်ႉမိူင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ပၢႆးယဵၼ်ႇငႄႈ လိူင်ႇၼမ်ယမ်တွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈ ၽႃႇသႃႇႁိၼ်ႇတူႇ၊ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ၊ ၽႃႇသႃႇၵျဵၼ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇသိၵ်ႉ သီႇဢၼ် မုတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇၶရိယၢၼ်ႇ ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႉၸလၢမ်ႇ ၸင်ႇလုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ၽႃႇသႃႇ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် မီးၸွတ်ႇမီးၸေးတႄႉတႄႉ။ တႄႇဢဝ် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 မႃး ၶွမ်ႇပၼီႇပရိတိသျ ဢိၼ်ႇတိယပွတ်းဢွၵ်ႇၶဝ် ၽိုတ်ႉၶဝ်ႈမႃးလွႆးလွႆးသေ ထိုင်မႃး ၵၢင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ တူၵ်းၵႂႃႇတႂ်ႈမိုဝ်း မိူင်းပရိတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1947 ဢဝ်လွင်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉသေ တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းတေႃးမႃးလႄႈ ပီ 1947 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ တႂ်ႈမိုဝ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။

မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ ၾႅတ်ႇတရႄႇ ဢၼ်ဢဝ် ၸႄႈမိူင်း 28 မိူင်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ 7 မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် လွၵ်းၵၢတ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈၸိုင် ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁႅင်းယႂ်ႇလူင် မၢႆ 12 မိူင်းဢၼ်ႁႅင်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင် မၢႆ 4 ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၵ်းပိူင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမိူင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႆႇမေႃလိၵ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၽၢၼ်ၵႅၼ်း၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယူႇ။ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ဢၼ်မီး ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ဢၼ်မီးၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တင်းၼမ်၊ ဢၼ်မီးၶိူဝ်းၵူၼ်း တင်းၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇလႃႈလီႈ ဢဝ်တၢႆ တူဝ်သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတယၼႆႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းတီႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ပုၼ်ႈပၢင်ႈ သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၶဝ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

## မၢႆတွင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်