Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# International Standard Book Number

International Standard Book Number| A 13-digit ISBN, 978-3-16-148410-0, as represented by an EAN-13 bar code |
| တူဝ်ယေႃႈ | ISBN |
| သိုပ်ႇမိုတ်ႈ | 1970 (1970) |
| ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ် | International ISBN Agency |
| တိတ်ႉၵျိတ်ႉ တၢင်းၼမ် | 13 (ဢွၼ်တၢင်း 10) |
| ၵူတ်ႇထတ်း တိတ်ႉၵျိတ်ႉ | Weighted sum |
| ပိူင်ယၢင်ႇ | 978-3-16-148410-0 |
| ဝႅပ်ႉသၢႆႉ | www.isbn-international.org |

**မၢႆပပ်ႉ လၵ်းၸဵင်ပိူင်ယၢင်ႇ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း** (**ISBN**) ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Gordon Foster တီႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉထရီႇၼတီႇ၊ ဝဵင်းတပ်ႉပလိၼ်ႇ၊ မိူင်းဢၢႆႇယႃႇလႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉၶူင်သၢင်ႈမႃးသေ ပဵၼ်ပိူင်မၢႆ ဢၼ်ၸၢင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ပပ်ႉ ဢၼ်ဢိင်ဝႆႉတီႈၼိူဝ် တူဝ်ၼပ်ႉ 9 တူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1965 တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၶၢႆပပ်ႉ လႄႈ ၵူၼ်းၵဵပ်းသိမ်းပပ်ႉ ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးတေႁပ်ႉၸႂ်ႉ ISBN ၼၼ်ႉ David Whitaker ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵေႃႉႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးပၼ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
# မၢတ်ႉၶျ် 1902

|  |
| --- |
| **1902** : ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ •  ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ •  မၢတ်ႉၶျ် •  ဢေႇပရႄႇ •  မေႇ •  ၵျုၼ်ႇ •  ၵျူႇလၢႆႇ •  ဢေႃးၵၢတ်ႉ •  သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ •  ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ •  ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ •  တီႇသႅမ်ႇပႃႇ |

|  |
| --- |
|  |

## (1) ဝၼ်း

## (2) ဝၼ်း

## (3) ဝၼ်း

## (4) ဝၼ်း

## (5) ဝၼ်း

## (6) ဝၼ်း

## (7) ဝၼ်း

## (8) ဝၼ်း

## (9) ဝၼ်း

## (10) ဝၼ်း

## (11) ဝၼ်း

## (12) ဝၼ်း

## (13) ဝၼ်း

## (14) ဝၼ်း

## (15) ဝၼ်း

## (16) ဝၼ်း

## (17) ဝၼ်း

## (18) ဝၼ်း

## (19) ဝၼ်း

## (20) ဝၼ်း

## (21) ဝၼ်း

## (22) ဝၼ်း

* 76

## (23) ဝၼ်း

## (24) ဝၼ်း

## (25) ဝၼ်း

## (26) ဝၼ်း

## (27) ဝၼ်း

## (28) ဝၼ်း

## (29) ဝၼ်း

## (30) ဝၼ်း

## (31) ဝၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
# မၢတ်ႉၶျ် 8

|  |
| --- |
|  |

လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (8) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (67) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (68))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (298) ဝၼ်းယူႇ။

## လွင်ႈပႅၼ်

## ၵူၼ်းၵိူတ်ႇ

## ၵူၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ

## ဝၼ်းပွႆး

## ၽိုၼ်ဢိင်
# ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 26

|  |
| --- |
|  |

လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ (26) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (299) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (300))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (66) ဝၼ်း။

## လွင်ႈပႅၼ်

## ၵူၼ်းၵိူတ်ႇ

## ၵူၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ

## ဝၼ်းပွႆး

## ၽိုၼ်ဢိင်
# ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1962

|  |
| --- |
| **1962** : ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ •  ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ •  မၢတ်ႉၶျ် •  ဢေႇပရႄႇ •  မေႇ •  ၵျုၼ်ႇ •  ၵျူႇလၢႆႇ •  ဢေႃးၵၢတ်ႉ •  သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ •  ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ •  ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ •  တီႇသႅမ်ႇပႃႇ |

|  |
| --- |
|  |

## (1) ဝၼ်း

## (2) ဝၼ်း

## (3) ဝၼ်း

## (4) ဝၼ်း

## (5) ဝၼ်း

## (6) ဝၼ်း

## (7) ဝၼ်း

## (8) ဝၼ်း

## (9) ဝၼ်း

## (10) ဝၼ်း

## (11) ဝၼ်း

## (12) ဝၼ်း

## (13) ဝၼ်း

## (14) ဝၼ်း

## (15) ဝၼ်း

## (16) ဝၼ်း

## (17) ဝၼ်း

## (18) ဝၼ်း

## (19) ဝၼ်း

## (20) ဝၼ်း

## (21) ဝၼ်း

## (22) ဝၼ်း

## (23) ဝၼ်း

## (24) ဝၼ်း

## (25) ဝၼ်း

## (26) ဝၼ်း

## (27) ဝၼ်း

## (28) ဝၼ်း

## (29) ဝၼ်း

## (30) ဝၼ်း

## (31) ဝၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
# Coordinated Universal Time

ပဵၼ်လၵ်းၸဵင်ပိူင်လူင် ဢၼ်ၼႄပၼ်ယၢမ်းမူင်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇၶႃႈဢေႃႈ။ တူဝ်ပွတ်းမၼ်းဝႃႈ UTC ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းၸပ်းၸမ်ၵၼ်တင်း လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်တွၼ်ႈပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉ UTC -12 သေ ပေႃးပဵၼ်တွၼ်ႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလူၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉ UTC +12 ဢေႃႈ။ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇတႄႉ ပဵၼ် UTC +6:30 ယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် UTC ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ သႃႇပိူဝ်ႇ ၵႃႈတီႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉဢဝ် ၸႂ်ႉပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉ UTC သေလႄႈ ၶွမ်းၸိူဝ်းမီးၼိူဝ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးဢဝ်လႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇတႃႇႁိူဝ်းမိၼ်တေမိၼ်၊ တႃႇၸႂ်ႉၸွမ်း လူတ်ႉတေႃႉသူင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉ UTC ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလိူဝ်သေ လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ် ယၢမ်းလဵဝ်
# ပိူင်ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ ပၢႆးလိၼ်

သၢႆလွင်ႇၵျီႇၵျူႉၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တင်း သၢႆ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇဝႃႈ တူၵ်းဢၼ်တင်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်သၢႆ လတ်ႉတီႇၵျူႉၼႆႉ ၼၢင်ၶၢင်းၵၼ်တင်း သၢႆဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။
**ပိူင် ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ ပၢႆးလိၼ်** ဢမ်ႇၼၼ် **ပိူင်ဢိင်ဢၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ပၢႆးလိၼ်** (Geographic coordinate system) ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတူဝ်ၼပ်ႉသေၼေပၼ် ဢွင်ႈတီႈၵူႈတီႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေ မေႃတူၺ်းတူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸီႉၸမ်ႈလႆႈ ဢွင်ႈတီႈ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးတႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃး သမ်ႉ တေလႆႈ ပွင်ႇၸႂ် သႆၢ တီႈဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၽႆၢႇပႆၢးလိၼ် ၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၼၼ်ႉတေႉၵေႃႈ တေပဵၼ် သႆၢ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ (equator) လႄႈ လႅတ်ႉထီႇၵျူႉ (Latitude) ၊ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ (prime meridian) တၢင်း လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ (Longitude) ယဝ်ႉ။

သႆၢသီႇဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉမီးတီႈပွင်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်?။

ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ ၼႆႉပဵၼ်သႆၢတီႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉႁဵတ်းပဵၼ်ပွတ်းႁွင်ႇ တၢင်း ပွတ်းၸၢၼ်း သေ လႅတ်ႉထီႇၵျူႉ သမ်ႉ ပဵၼ်သႆၢ ဢၼ်လႅၼ်ႈၸွမ်း ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ ယဝ်ႉ။ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇၼႆႉ တေမီးတီႈ တူဝ်ၼပ်ႉ သုၼ် (႐) သေ သႆၢလႅတ်ႉထီႇၵျူႉ သမ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇပွတ်းႁွင်ႇ တေတိူၵ်ႈထိုင် ၵဝ်ႈသိပ်း တီႇၵရီႇ(90° N) ၊ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ လူင်းမႃးပွတ်းၸၢၼ်း ၵဝ်ႈသိပ်း တီႇၵရီႇ(90° N)  ။ သႆၢသွင်ဢၼ်ၼႆႉ တေလႅၼ်ႈၼႃႈယၢဝ်း မၼ်းဢဝ်ယူႇ။

ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်သႆၢတီႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉႁဵတ်းပဵၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ တၢင်း ပွတ်းတူၵ်း သေ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ သမ်ႉ ပဵၼ်သႆၢ ဢၼ်လႅၼ်ႈၸွမ်း ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၵေႃႈ တေမီးတီႈ တူဝ်ၼပ်ႉ သုၼ် (႐) သေ သႆၢလွင်ႇထီႇၵျူႉ သမ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၵႂႃႇဢွၵ်ႇ တေတိူၵ်ႈထိုင် ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်း တီႇၵရီႇ(180°E) ၊ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၵႂႃႇပွတ်းတူၵ်း တေတိူၵ်းထိုင် ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်း တီႇၵရီႇ(180° W) မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ သႆၢသွင်ဢၼ်ၼႆႉ တေလႅၼ်ႈတၢင်းသိုဝ်ႈ (ၼႃႈၸုၵ်း) မၼ်းဢဝ်ယူႇ။

မၼ်းႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်?။
# ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်း

ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင် ၼႆႉပဵၼ်တီႈယူႇၵူၼ်းဢၼ်မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်လႄႈ မီးလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈၶွင်သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႇတၢင်ႈလူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ဝဵင်းလူင် လႄႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄၸိူဝ်းၼၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းလူင်၊ ဝဵင်းဢွၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလူင် ဢမ်ႇၼၼ် ၶႅပ်ႇဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼ်ႂးလွင်ႈႁဵတ်းဝဵင်းလူင်ၼၼ်ႉ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင်" ၼၼ်ႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢင်း ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈလႄႈ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ တီႈၼ်ႂးပၢႆးတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဝဵင်းလူင် ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးလႅင်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဝဵင်းလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢင်း သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉသၽႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
# ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင်

ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင် ၼႆႉ တေၵႂၢင်ႈလိူဝ် ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်း ၼႃႇၶႃႈ။ မၼ်းဢဝ် ဝဵင်းလူင် (Major City) ၼိုင်ႈဝဵင်း ပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်သေ ႁူမ်ႇငႃၵႂႃႇၸွမ်း ဝဵင်းဢွၼ်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈၵပ်းသႅၼ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၶႃႈ။