Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kraljevina Libija

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Ujedinjeno Kraljevstvo Libija** المملكة الليبية
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←     ←     ←   | **1951 – 1969** |   → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Zastava
 | Grb
 |

 |
| Lokacija  |
| **Glavni grad** | Tripoli / Bengazi / Beida
 |
| **Religija** | islam
 |
| **Vlada** | monarhija
 |
| **Historija** |  |
|  • Uspostavljena
 | 1951
 |
|  • Ukinuta
 | 1969
 |

 |

**Ujedinjeno Kraljevstvo Libija** (arapski: المملكة الليبية / Al-Mamlakah Al-Lībiyya) zvano i *Kraljevina Libija* bila je monarhija koja je egzistirala od 1951. do 1969. kad je njen kralj Idris I svrgnut sa trona državnim udarom koji je izveo Moamer Gadafi.

## Historija

Nakon četverogodišnjeg natezanja i pregovaranja u Ujedinjenim narodima o budućnosti tadašnje (bivše) talijanske kolonije, - na Generalnoj skupština Ujedinjenih naroda u novembru 1949. je izglasano da Libija najkasnije do 1. januara 1952. treba postati
ujedinjeno i nezavisno kraljevstvo.

Nakon tog je sastavljen ustav kojim se formira federalna država sa posebnim parlamentom za svaku od historijskih provincija (Tripolitaniju, Kirenajku i Fezan, a za kralja je izabran britanski favorit - Idris I.

On je 24. decembra 1951. proglasio je zemlju nezavisnom. Rad političkih partija je zabranjen, a kraljeva vlast je bila apsolutna. Uskoro su izbile i trzavice na relaciji Tripolitanija, Kirenajka jer je kralj osjećao veću sklonost prema Kirenajki i tamo počeo graditi novu prijestolnicu Beidu.

Iako se Kraljevina Libija pridružila Arapskoj ligi 1953. a 1956. za Sueske krize nije dozvolila Britanskoj armiji da koristi njeno ozemlje, ipak je Idrisova vlada u međunarodnim poslovima zauzimala prozapadna stajališta.

Kralj je na sebe privukao bijes mladih oficira za Šestodnevnog rata u junu 1967. kad je odbio jasno osuditi Izrael. Oni su na čelu sa pukovnikom Moamerom Gadafijem 1. septembra 1969. izveli državni udar i srušili monarhiju.

## Reference

## Vanjske veze

* *The United Kingdom of Libya* (`en`)
# Car bomba

Karta lokacije na kojoj je izbačena Car bomba
Car bomba (ruski *Царь-бомба*) je nadimak za RDS-220 hidrogensku bombu (kodnog imena Ivan, po svom konstruktoru). To je najjače nuklearno oružje ikad detonirano. Napravljena od strane SSSR-a, bomba je u početku trebala imati snagu od 100 megatona TNT-a, no zbog prevelikog rizika od zračenja i širenja reaktivnih čestica atmosferom, snaga se prepolovila. Izgrađene su dve bombe, jedna prava i jedna kopija.

Bomba je testirana 30. oktobra 1961. godine u 11:32 po lokalnom vremenu na arhipelagu Novaja Zemlja. Bomba je bila teška 27 tona, bila je dugačka 8 m, a obim joj je bio 2m. Bila je tako velika da nije mogla da stane u najveći bombarder tog vremena, zbog čega su na bombarderu napravljene određene izmene. Bomba je bačena sa visine od oko 10,5 km a detonirala na 4 km iznad zemlje. Vatrena kugla koja je tada nastala bila je široka 8 km, a pečurka nastala posle eksplozije bila je visoka 65 km, a pri dnu široka oko 40 km. Oblast u prečniku od 35 km oko bombe bila je potpuno razorena. Nikada nije ušla u vojnu službi i bila je samo kao demonstracija sovjetske moći i tehnologije u to vrijeme. Eksplozija je izazvala podrhtavanje tla koje je zabilježio seizmološki ured u Švedskoj. Neposredno nakon testiranja 87 država je zamolilo Rusiju da poštedi svijet daljnjih "Car bombi" zbog opasnosti za zdravlje milijuna ljudi.

## Izvori

## Vanjske veze

* Informacije o bombi
* Najveća nuklearna eksplozija u svjetskoj povijesti - 1961. - 10 puta više snage nego sav eksploziv upotrijebljen u Drugom svjetskom ratu.
# Belize City

| Belize City
 |
| --- |
| Kolaž atrakcija gradaKolaž atrakcija grada |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Belize
 |
| **Okrug** | Belize
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **Gradonačelnik** | Darrell Bradley
 |
|  |
| **Visina** | 0
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2012.)
 |
|  - **Grad** | 67.964
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+6 (UTC)
 |
| **Službene stranice** belizecitycouncil.org
 |
| Karta
 |
| Belize City
 |

**Belize City** je najveći ali ne i glavni grad Belizea. U prošlosti je bio glavni grad Britanskog Hondurasa.

## Historija

Belize City (izvorno osnovan kao "Belize Town") su osnovali Britanci 1638. godine. Prije Britanaca na tom području bio je majanski grad Holzuz. Grad ima prirodno dobru lokaciju na moru te rijeke koje vode u unutrašnjost, preko kojih se u morske luke dovozi drvo. Zbog iskorištavanja šuma Britanci su doveli tisuće afričkih robova. Grad je gotovo u potpunosti uništen 1961. godine, kada je uragan Hattie zahvatio belizejsku obalu 31. listopada. Do 1970. godine bio je glavni grad Belizea kada je vlada preseljena u novi grad Belmopan. Belize City je također teško pogođen uraganom Richard 2010. godine, te požarima u nekoliko navrata. Danas je sjedište istoimenog okruga.

## Geografija

Grad je smješten u središnjem zapadnom dijelu zemlje na obali Meksičkog zaljeva.

## Stanovništvo

Prema podacima iz 2012. godine u gradu živi 67.964 stanovnika, dok sa susjednim naseljima ima oko 80.000 stanovnika. Grad se dijeli na dva dijela; Belize City North Side i Belize City South Side.

## Gradovi prijatelji

* Ann Arbor, SAD
* Kaohsiung, Tajvan

## Galerija

* Gradska luka
* Središte Belize Citya
* Gradska vijećnica

## Vanjske veze

* Povijest Belize Citya Arhivirano 2018-03-12 na Wayback Machine-u
* Časopis o Belize Cityi Arhivirano 2008-09-19 na Wayback Machine-u
* Povijest Belize Citya Arhivirano 2008-08-29 na Wayback Machine-u
* Gradsko vijeće

## Izvori
# Segregacija

**Segregacija** (lat. segregare - razlučiti, rastaviti) je razdvajanje ljudi na osnovu različitih kriterija koji se u pravilu kose sa načelima ljudskih prava i sloboda.

## Vrste segregacije

Razdvajanje može biti na osnovu raznih kriterija: rasnih, etničkih, nacionalnih, vjerskih, spolnih.

Postoje dva glavna oblika segregacije:

* stvarna(de facto) segregacija
* pravna segregacija

### Pravna segregacija

Pravna segregacija je ona segregacija koja je ugrađena u ustavnopravni poredak ojačana kaznenim mjerama, a sprovode je društvene institucije, uključujući i škole.

### Stvarna segregacija

Stvarna segregacija je ona segregacija koju susrećemo svakodnevno u našim životima, a predstavlja izraz nesnošljivosti između ljudi, a koja se najčešće temelji na predrasudama.

## Važniji događaji vezani uz ukidanje segregacije

* 1948, predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Harry Truman naredio je desegregaciju vojske Sjedinjenih američkih država;
* 17. maja 1954. godine, Vrhovni sud Sjedinjenih Država donio je odluku kojom je rasna segregacija u državnim školama proglašena neustavnom.

## Vanjske veze

* saopštenje za javnost helsinškog komiteta za ljudska prava o segregaciji u BiH Arhivirano 2007-04-08 na Wayback Machine-u
# Fokomelija

| Fokomelija |
| --- |
| lat. | *Fokomelija* |
| Specijalnost | Teratologija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | Q73.1 |
| ICD-9 | 755.2-755.4 |
| DiseasesDB | 10020 |
| MeSH | D004480 |

**Fokomelija** je kongenitalni poremećaj koga karakteriše nedostatak delova ruku ili nogu. Ne zna se tačan uzrok nastanka, ali se poremećaj povezuje sa uzimanjem talidomida u trudnoći.

Fokomelija predstavlja nedostatak nadlaktice i podlaktice ili natkolenice i potkolenice, pri čemu se šaka nastavlja neposredno iz ramena ili se stopalo nastvalja iz kuka. Može biti kompletna, kada nedostaju delovi i gornjih i donjih ekstremiteta (tetrafokomelija - kada telo novorođenčeta podseća na telo foke) i može biti inkompletna, kada nedostaju delovi jedne ruke ili noge.

Dijagnoza se postavlja prenatalno (pre rođenja) ultrazvukom. Tretman i rehabilitacija se planiraju od rođenja. Za poboljšanje kvaliteta života, preporučuju se proteze i ortoze, uz fizikalnu i suportivnu terapiju.

## Reference
# Mineola, New York

| Miniola *Mineola* |
| --- |
|  |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Sjedinjene Američke Države
 |
| Savezna država
 |  Njujork
 |
| Okrug
 | Naso
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2010) | 18.799
 |
| Gustina stanovništva
 | 391,6 st./km²
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Vremenska zona
 | UTC-5, leti UTC-4
 |
| Nadmorska visina
 | 33 m
 |
| Površina
 | 4,8 km²
 |
| Kopnena površina
 | 4,8 km²
 |
| Vodena površina
 | 0,0 km²
 |
|   |
| MiniolaMiniola (Sjedinjenih Država)
 |
| Ostali podaci
 |
| Pozivni broj
 | 516
 |
| ZIP kod
 | 11501
 |
| FIPS kod
 | 47636
 |

**Miniola** (engleski: *Mineola*) je grad u američkoj saveznoj državi Njujork.

## Demografija

Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 18.799, što je 435 (-2,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Grupa** | **2000.** | **2010.** |
| Belci
 | 15.227 (79,2 %)
 | 13.442 (71,5 %)
 |
| Afroamerikanci
 | 199 (1,0 %)
 | 376 (2,0 %)
 |
| Azijati
 | 870 (4,5 %)
 | 1.593 (8,5 %)
 |
| Hispanoamerikanci i Latinoamerikanci
 | 2.507 (13,0 %)
 | 3.090 (16,4 %)
 |
| Ukupno
 | 19.234
 | 18.799
 |

## Reference

## Literatura

* Morris, Richard B. (1996). *Encyclopedia of American History* (Seventh izd.). Collins Reference. ISBN 0062700553.
* Peter C. Mancall, Gary B. Nash, Allan M. Winkler, Charlene Mires, John W. Jeffries, ur. (2009). *Encyclopedia of American History*. Facts on File. ISBN 0816071365.
* Stanley I. Kutler (2002). *Dictionary of American History* (Third izd.). Charles Scribners & Sons. ISBN 0684805332.
* Paul S. Boyer (2001). *The Oxford Companion to United States History*. Oxford University Press. ISBN 0195082095.
* Michael Kazin, Rebecca Edwards, Adam Rothman, ur. (2011). *The Concise Princeton Encyclopedia of American Political History*. Princeton University Press. ISBN 0691152071.
* Kane, Joseph and Aiken, Charles (2004). *The American Counties: Origins of County Names, Dates of Creation, and Population Data, 1950-2000*. Scarecrow Press. ISBN 0-8108-5036-2.

## Vanjske veze

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak o temi: **Mineola, New York** |

* United States Census Bureau
# Niterói

| Niterói
 |
| --- |
| Panorama gradaPanorama grada |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Brazil
 |
| **Savezna država** | Rio de Janeiro
 |
| **Osnovan** | 1573.
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **Prefeito** | Axel Grael
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 133,9 km²
 |
| **Visina** | 5
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2021./2022.)
 |
|  - **Urbano područje** | 516,980
 |
|  - **Područje utjecaja** | 516,981
 |
|  - **Gustoća područja utjecaja** | 3,860 stan/km²
 |
|  |
| **Vremenska zona** | VST (UTC-4:30)
 |
| **Poštanski broj** | 24000-000
 |
| **Pozivni broj** | 21
 |
| Karta
 |
| Niteróiclass=notpageimage| Pozicija Niterója u Brazilu
 |

**Niterói** je grad od 516,980 i općina od 516,981 stanovnika na jugoistoku Brazila u Saveznoj državi Rio de Janeiro.

## Geografija

Niterói se nalazi na istočnoj strani ulaza u Zaljev Guanabara, prekoputa grada Rio de Janeira, sa kojim je povezan trajektima, željeznicom, a od 1974. i mostom *Presidente Costa e Silva* dugim 13,29 km.

## Historija

Utvrda Santa Cruz
Niterói je nastao kad je tadašnji guverner Martim Afonso de Sousa u strahu od novog francuskog napada, nakon invazije 1555.
dao 1568. Tupí indijancu *Arariboju* zemljište da podigne naselje (taj teren odgovara današnjem teritoriju općine).

Araribóino naselje je formalno osnovano na svečanosti 1573. pod imenom *São Lourenço dos Índios*.
São Lourenço je 1817. dobio status vile, a 1819. je prezvan u *Vila Real da Praia Grande*.

Kad je za Brazilskog Carstva 1834. odlučeno da tadašnja prijestonica carstva Rio de Janeiro, postane neutralne općina, koja ne pripada nijednoj provinciji Vila Real je postala administrativni centar tadašnje Provincije Rio de Janeiro, a ime joj je promjenjeno u domorodačko - Nictheroi (*Skrivena voda*, na Jeziku Tupí-Guaraní). Iste godnine dobio je i status grada.

Političko-administrativni značaj dao je novi zamah gradu, pa je njegov rast postao očigledan, gradnjom javnih i stambenih zgrada i ulica.

Od 1960. je i univerzitetski grad, jer je tad osnovan *Federalni univerzitet Fluminense*.

Administrativni centar bio je do 1975., jer je tad odlučeno da se ujedine Država Guanabara i Država Rio de Janeiro, pa je Rio de Janeiro ponovno postao prijestolnica Države Rio de Janeiro.

Niterói je danas rezidencijalno predgrađe grada Rio de Janeira, pored tog on je i snažan industrijski centar.
Mjesto najvećeg brazilskog brodogradilišta i brojnih tvornica, prehrambene, tekstilne, mašinske i farmaceutske industrije.

## Izvori

## Vanjske veze

* *Prefeitura de Niterói* (službene stranice) (`pt`)
# Aneksija Goe

| Aneksija Goe
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Datum
 | 18–19. decembar 1961
 |
| Lokacija
 | * Portugalska Indija
* more i zračni prostor
 |
| *Casus belli* | odbijanje Portugala da Indiji preda svoje prekomorske posjede na Indijskom Potkontinentu
 |
| Ishod
 | odlučujuća indijska pobjeda
* pripajanje teritorija Goe, Damana i Diua Republici Indiji
 |

 |
| Sukobljene strane
 |
|  Portugal
 |  Indija
 |
| Komandanti i vođe
 |
| * Américo Tomás
* A. O. Salazar
* M. A. Vassalo e Silva
* Cunha Aragão
 | * Rajendra Prasad
* Jawaharlal Nehru
* Maj.Gen. K. P. Candeth
* AVM Elric Pinto
* V. K. Krishna Menon
 |
| Snage
 |
| * 3.995 pripadnika kopnenih snaga
* 200 pripadnika mornarica
* 1 fregata
* 3 patrolna broda
 | * 45.000 pripadnika kopnene vojske
* 1 laki nosač aviona
* 2 krstarice
* 1 razarač
* 8 freagata
* 4 minopologača
* 20 mlaznih bombardeera Canberra
* 6 mlaznih lovaca Vampire 6 lovaca-bombardera Toofani
* 6 aviona Hunter
* 4 mlaznih lovaca-bombardera Mystère
 |
| Žrtve i gubici
 |
| * 30 poginulih
* 57 rnjenih
* 1 fregata onesposobljena
 | * 22 poginula
* 54 ranjena
 |
| a generalni guverner.
 |

**Aneksija Goe**, također poznata i kao **Invazija Portugalske Indije**, **Oslobođenje Goe** u Indiji, ili **Pad Portugalske Indije**, bio je kratoktrajni oružani sukob koji se 1961. godine odigrao između Indije na jednoj, te Portugala na drugoj strani, te završio indijskim preuzimanjem vlasti nad dotadašnjim portugalskim prekomorskim posjedima u Indiji, odnosno Portugalskom Indijom. Uzrok sukoba je bila nezavisnost Indije od Britanskog Imperija 1947. godine, odnosno nastojanje mlade države da se teritorijalno zaokruži pripajanjem prekomorskih posjeda drugih kolonijalnih sila. Za razliku od Francuske koja je mirno pristala predati svoje posjede nakon prijelaznog perioda završenog 1954. godine, Portugal, kojim je tada vladao autoritarrni režim Estado novo je to odbio učiniti. To je dovelo do napetosti, oružanih incidenata na granici, kao i gerilskog pokreta u Goi koji je podžavala indijska vlada. Incident prilikom koga su Portugalci u borbi sa gerilcima pogodili indijski putnički brod je poslužio kao izgovor za invaziju. Indijske snage su uživale izrazitu geostratešku prednost, isto kao i brojčanu i tehničku nadmoć; usprkos toga su portuaglske snage pružile simbolični otpor prije nego što su prisiljene na predaju. Iako je Portugal bio član NATO-pakta, SAD i druge zapadne države nisu pružile nikakvu pomoć izuzev simboličkih protesta, dok je indijska akcija dobila podršku SSSR i Kine. Goa je nakon portugalske predaje anektirana Indiji, a što je i sam Portugal 1974. priznao nakon Revolucije karanfila sklopivši sporazum sa Indijom.

## Povezano

* Ruska aneksija Krima

## Izvori

## Vanjske veze

* Time Magazine Coverage of the conflict Arhivirano 2009-03-06 na Wayback Machine-u
* Photo gallery of the Liberation of Goa Arhivirano 2007-10-12 na Wayback Machine-u
* Image: Ram Manohar Lohia
* Image: The Protests of 18 June 1946
* Image: Foreign journalists rescue a protestor shot by Portuguese police officers
* Portugal-India relations (Ministry of External Affairs, Government of India) Arhivirano 2009-06-19 na Wayback Machine-u
# Daman i Diu

**Daman i Diu** (gujarati: દમણ અને દિવ, Marathi: दमण आणि दीव) je unijska teritorija Indije. Preko 450 godina su te enklave na obali Arapskog mora bile dio Portugalske Indije, zajedno s Goom i Dadra i Nagar Haveli. Goa, Daman i Diu su uključene u Republiku Indiju 19.12. 1961; Portugal nije priznao indijsku aneksiju tih teritorija sve do 1974. Goa, Daman i Diu su predstavljale jedinstvenu unijsku teritoriju sve do 1987, kada je Goa postala državom, ostavivši Daman i Diu kao zasebnu unijsku teritoriju; svaka enklava čini jednu od dva distrikta unije.

Marathi i gujarati su dva glavna jezika [1][2] Arhivirano 2015-02-28 na Wayback Machine-u; korištenje portugalskog je u padu jer više nije u službenoj upotrebi niti se uči u školama (iako ga govori 10% stanovnika Damana). Postoje portugalski kreolski jezici u Damanu (poznati kao *Língua da Casa*, "Kućnu jezik") i Diuu (*Língua dos Velhos*, "Jezik staraca").

## Veze

* Bitka kod Diua
* Damania

## Vanjske veze

* Putni vodič vezan za temu Daman and Diu na Wikivodiču
# Catanzaro

| Catanzaro Comune di Catanzaro |
| --- |
| Piazza MatteottiPiazza Matteotti |
|  |
|

|  |
| --- |
|  **Grb** |

 |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Italija
 |
| **Regija** | Kalabrija
 |
| **Provincija** | Catanzaro (CZ)
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **Gradonačelnik** | Sergio Abramo
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 111 km²
 |
| **Visina** | 320 m
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2012)
 |
|  - **Grad** | 89.062
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+1 (UTC+2)
 |
| **Poštanski broj** | 88100
 |
| **Pozivni broj** | 0961
 |
| **Službene stranice** www.comune.catanzaro
 |
| Karta
 |
| Catanzaroclass=notpageimage| Catanzaro na karti Italije |

**Catanzaro** je grad u Italiji, glavni grad regije Kalabrije i istoimene Catanzarske provincije. Grad je 2012. imao od 89.062 stanovnika.

## Geografija

Catanzaro leži na jugu Italije, pored zaljeva Squillacea, 80 km jugoistočno od Cosenze. Catanzaro je poznat kao "Grad dva mora" jer leži točno u sredini Kalabrije, na dijelu gdje je taj poluotok najuži, pa se s njegova tri brda (visoka 343 m) vide i Tirensko i Jonsko more.

Pogled iz Catanzara na dva mora

## Historija

Panorama historijskog centra grada
Ulica prema katedrali
Catanzaro je osnovan u 10. vijeku kao bizantski Katasarion, kojeg je 1059. zauzeo normanski lider Robert Guiscard. Zbog njegove izuzetne strateške pozicije grad je često bio meta brojnih osvajača, konkretno Saracena, Normana, Švicaraca i Anžuvinaca. Catanzaro je 1528. uspio izdržati četvoromjesečnu francusku opsadu. Grad je igrao važnu ulogu za Napoleonskih ratova i Risorgimenta. Od 1928. grad je sjedište dijeceze, a od 1971. i glavni grad regije. Catanzaro leži na trusnom tlu i više je puta razaran i obnavljan nakon potresa (1783, 1905. i 1907), a pretrpio je i teška razaranja za Drugog svjetskog rata od strane savezničke avijacije.

## Znamenitosti i obrazovanje

Najveća znamenitost Catanzara je njegova katedrala, podignuta još za Normana 1121. i kompletno obnovljena 1511. godine, a kasnije stradala 1638. u potresu i 1943. za vrijeme savezničkog bombardiranja. Odmah pored nje nalazi se barokna crkva Santissimo Rosario. U gradu od 1998. djeluje Univerzitet Magna Grecia koji je drugi po veličini u Kalabriji.

## Privreda i transport

Catanzaro je tokom 17. i 18. vijeka bio slavan po svojim svilenim tkaninama, a danas je centar poljoprivrednog kraja, poznatog po proizvodnji maslinovog ulja i umjetnih gnojiva. Catanzaro je i željeznički čvor, iz njega se račva pruga za njegovu luku Marina di Catanzaro u zaljevu Squillaceu, koja inače vodi prema Reggiu Calabriji i Siciliji.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada (`it`)
* *Catanzaro* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
# Predrag Vranicki

| Predrag Vranicki |
| --- |
| Filozofija 20. stoljeća |
| Zapadna filozofija |
| Rođenje | 21. januar 1922, Benkovac, Kraljevina SHS |
| Smrt | 31. januar 2002, Zagreb, SFR Jugoslavija |
| Filozofija |
| Škola/Tradicija | marksizam |
| Glavni interesi | humanizam, historija i sloboda |
| Inspiracija |
| proširi
Od
* Marx
 |

**Predrag Vranicki** (Benkovac, 21. januara 1922 - Zagreb, 31. januara 2002) bio je hrvatski i jugoslavenski filozof marksističke orijentacije - aktivni praxisovac 1960-ih.

## Biografija

Za vrijeme Drugog svjetskog rata Vranicki se aktivno uključio u borbu na strani partizana protiv okupatora tadašnje Jugoslavije. Nakon rata nastavio je studij filozofije na Filozofskom fakultetu u Zagrebu gdje je diplomirao 1947. Nakon studija nastavio je raditi na *Katedri za filozofiju* kao asistent. Potom je doktorirao u Beogradu 1951 ubrzo postaje docent, potom i redovni profesor.

Predrag Vranicki bio je niz godina predstojnik katedre za teorijsku filozofiju i ujedno Katedre za marksističku filozofiju , dekan Filozofskog fakulteta (1964./1965. do 1965./1966.) Uz profesora Vladimira Filipovića jedan je od utemeljitelja *Instituta za filozofiju* i njegov prvi direktor 1967, 1966 izabran je za predsjednika *Jugoslavenskog udruženja za filozofiju*. Od 1972 do 1976 je rektor Zagrebačkog sveučilišta, a od 1973 je redovni član Jugoslavenske Akademije znanosti i umjetnosti. Do svog umirovljenja 1976 radio je kao profesor na Filozofskom fakultetu, 1990-ih nije ušao u nikakve političke vode, nastavio je raditi svoje kapitalno djelo Filozofija historije koje mu je izašlo neposredno pred smrt.

Predrag Vranicki bio je aktivni sudionik Korčulanske škole kao i časopisa *Praxis*od njegovog osnutka 1965 do ukidanja 1974 (član je njegova uredničkog savjeta)

## Popis značajnijih djela

Kao filozofa njega su osobito intrigirali problemi humanizma, povijesti i slobode, njegova najznačajnija filozofska djela bila su:

* *Prilozi problematici društvenih nauka*, Zagreb 1951.
* *Dijalektički i historijski materijalizam* Filozofska hrestomatija, kniga X, Nakladni zavod Matice Hrvarske, Zagreb, (1958.)1982.
* *Čovjek i historija*, Sarajevo 1966.
* *Historija marksizma* (1987., 3 knjige) Cekade, Zagreb, ISBN 86-7091-062-4
* *Misaoni razvitak Karla Marxa*, Zagreb 1953.
* *Filozofske studije i kritike* Zagreb 1957.
* *Marksizam i socijalizam* , Liber, Zagreb 1979.
* *Socijalistička alternativa* Školska knjiga, Zagreb 1982.
* *Filozofija historije* (2 knjige) Golden marketing, Zagreb, 1988. i 2001.

## Napomene

## Vanjske veze

* Predrag Vranicki: *Država i partija u socijalizmu* Arhivirano 2009-06-27 na Wayback Machine-u
* Predrag Vranicki: *On the Problem of Practice* (`en`)
* MARKSIST PRAKSISOVSKE ORIJENTACIJE (In memoriam Ivana KUVAČIĆA u *Novom listu* Arhivirano 2007-07-07 na Wayback Machine-u
* In memoriam u beogradskom časopisu *Nin*