# 1283.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 12. vijek – **13. vijek** – 14. vijek
 |
| Decenija:
 |  1250-e  1260-e  1270-e  – 1280-e –  1290-e  1300-e  1310-e  |
| Godine:
 | 1280 1281 1282 – **1283** – 1284 1285 1286
 |

1283.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1283.. (MCCLXXXIII) |
| Ab urbe condita
 | 2036.
 |
| Islamski
 | 681–682.
 |
| Iranski
 | 661–662.
 |
| Hebrejski
 | 5043–5044.
 |
| Bizantski
 | 6791–6792.
 |
| Koptski
 | 999–1000.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1338–1339.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1205–1206.
 |
| • *Kali Yuga* | 4384–4385.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 3919–3920.
 |
| • 60 godina
 | Yin Voda Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11283.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1283** (**MCCLXXVIII**) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru (1. jan/sij.).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar - Bivši vaseljenski patrijarh Jovan XI potpisuje odricanje od unije sa zapadnom crkvom i od svešteničkog zvanja, proteran je u manastir u Prusi/Bursi.
* januar - Hafsidski emir Abu Ishaq Ibrahim I beži iz grada Tunisa zbog južne pobune plemena na čelu sa Ibn Abi Umarom - pobegao je kod sina Abu Farisa u Bedžaju, ali on ga u februaru smenjuje i proglašava se za kalifa pod imenom Al-Mu’tamid.

* 2. 2. - Giovanni da Procida je postavljen za velikog kancelara Sicilije, pošto kralj Pedro III od Aragona/I od Sicilije odlazi u Francusku, gde bi se trebao održati duel sa napuljskim kraljem Karlom Anžujskim.
* 13 - 14. 2. - Mongolske invazije Vijetnama: juanski Mongoli preduzimaju pomorsku invaziju Čampe (centralni i južni Vijetnam), kod glavnog grada Vidžaje - kralj Indravarman V je potisnut u Zapadne visije, odakle vodi gerilski rat.
	+ Sogetu, komandant ovog pohoda, pretio je i vladaru Kmerskog Carstva Džajavarmanu VIII, ovaj je pristao plaćati danak.

* 5. 3. - Ilhanidski guverner Bagdada, i historičar, Ata-Malik Juvayni je umro od šloga. Argun ga je sumnjičio za smrt oca [[Abaka-kan|Abake], bivšeg vladara.
	+ Argun se ove godine u Horasanu buni protiv polustrica Ahmeda Tekudera. Pridružio mu se vicekralj Anadolije Konkurtaj, koji je sa sobom povukao i rumskog sultana Kejhusreva III (Argun će dogodine uspeti a ostala dvojica će stradati od Tekuderovog zeta Alinaka, vicekralja Gruzije).
* mart? - Novi vizantijski car Andronik II je uputio vojsku na Srbiju, manju od one koju je spremao njegov otac, kao odgovor na prošlogodišnje Milutinovo zauzeće Skoplja i severa Makedonije. Odredi, pretežno tatarski, dopiru do Lipljana i Prizrena, jedan je stradao na nabujalom Drimu.
* 23. 3. - Umro je vaseljenski patrijarh Josif I (veliki protivnik unije, kasnije je kanonizovan).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 11. 4. (ili 28. 3.?) - Grigorije II je novi vaseljenski patrijarh (do 1289). Svi unionistički episkopi su smenjeni.
* 17. 4. (Velika subota)? - Jak zemljotres u Gruziji, srušen je veći deo pećinskog manastira Vardzia.
* 25. 4. - Velški ustanak: Englezi su zauzeli poslednji zamak, Castell y Bere.

* 1. 6. - Rheinfeldenski ugovor ili kućni red (*Hausordnung*), prvi habsburški red nasleđivanja. Uspostavljena je primogenitura, pa mlađi brat Rudolf II prepušta starijem Albrechtu I vojvodstva Austriju i Štajersku i markgrofoviju Kranjsku, koju su od zimus držali zajedno. Rudolfu su obećani posedi u Švapskoj, Prednja Austrija, ali ih neće dobiti (pa će njegov sin Johann ubiti strica 1308).
* 1. 6. - Rat Sicilijanske večernje: Karlo I Anžujski i Pedro III od Aragona su dogovorili za danas u Bordeauxu da reše rat duelom sa po 100 vitezova, ali papa je to zabranio.
* jun - Mamelučki vladar Qalawun potpisuje 10-godišnje primirje sa križarskim državicama - u narednim godinama ipak zauzima nekoliko mesta.
* jun - Uzurpator Ibn Abi Umara je potukao hafsidsku Abu Farisovu vojsku blizu Kalaat es Senama. Faris je poginuo sa nekoliko braće, a preživeli polustric Abu Hafs Umar bin Yahya će dogodine ipak obnoviti hafsidsku vlast u Tunisu.
* 22. 6. - Dafydd ap Gruffudd, knez velškog Gwynedda je uhvaćen u skrovištu u močvari, uhvaćeni su i članovi njegove porodice.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 8. 7. (ili 8. 6.) - Rat Sicilijanske večernje – Bitka kod Malte: aragonska flota Rogera de Laurije je porazila anžujsku na ulazu u Veliku luku.
* ljeto - Pruski križarski rat se privodi kraju: Conrad von Thierberg mlađi je imenovan provincijskom majstorom Pruske, vodi vojsku u Sudoviju/Jotvingiju: nailazi na mali otpor, Sudovijci/Jatvjagi se predaju, raseljeni su, zemlja ostaje pusta tampon zona prema Litvancima.

* septembar-oktobar - Aragonska unija: plemići i burgeri su se okupili na kortesu u Saragosi, Katalonski sudovi su imali sličan sastanak u Taragoni; oni žele očuvati svoja prava nasuprot kralja Pedra III koji je zauzet Ratom Sicilijanske večernje i suočen sa ekskomunikacijom i papinim pozivom na križarski rat protiv njega (1284-85), a što zahteva ekstra poreze. Pedro mora dati Generalnu privilegiju Aragonskoj uniji.
* 22. 9. - Počinje Prva mongolska invazija Burme, ubrzo stavljaju pod opsadu utvrdu Ngasaunggyan.
* 27. 9. - Kralj Vaclav II od Češke je napunio 12 godina, vraća se u Češku; pod uticajem je majke Kunigunde Galičke († 1285) i njenog partnera Záviša od Falkensteina.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 3. 10. - U Shrewsburyju. princ Dafydd ap Gruffydd, posljednji vladar nezavisnog Walesa, postaje prva važnija osoba pogubljena metodom vješanja, rasparanja i četvorenja, nekoliko dana nakon što je postao prva osoba osuđena za veleizdaju, novo kazneno djelo koje je uveo engleski kralj Edward I.
	+ Edward više neće dozvoljavati lokalne vladare na severu Velsa, već naređuje gradnju zamkova i tvrdih gradova za kolonizaciju zemlje - među njima znameniti zamkovi Caernarfon, Conwy i Harlech (→ Zamkovi i gradske zidine kralja Edwarda u Gwyneddu).

* 16. 11. - Kraljica-majka Elizabeta izdaje ispravu u Virovitici: priznaje da je bila "krivo obavještena" da joj pripada desetina iz Virovitice i Lipove i virovitičke županije, a što zapravo pripada zagrebačkom biskupu - izmirenje sljedeće godine.
	+ O lošem stanju u Slavoniji svjedoči da je knez Ivan Okićki prodao grad Lipovac kod Samobora Radoslavu Baboniću jer je zapušten i lišen stanovnika zbog neprestanih ratova.

* 3. 12. - Mongoli su nakon opsade zauzeli burmansku tvrđavu Ngasaunggyan, Kaungsin pada već 9-tog, zatim nastavljaju niz dolinu Iravadija.
* koncem godine - Kralj Ladislav IV podijelio Mačvu i Bosnu svom šurjaku Stjepanu Dragutinu. (ili u drugoj polovini sledeće godine).
* decembar - Milutin i Dragutin Nemanjić upadaju duboko u vizantijsku teritoriju, iza Božića su opljačkane strumička i serska oblast, dopiru do Atosa i Kavale.

* 1283/84? - Vizantijski pohod kopnom i morem, na čelu sa Mihajlom Tarhaniotisom, protiv Tesalije Jovana Duke - uspeli su zauzeti Dimitrijadu nakon opsade, ali moraju se povući zbog malarije, od koje umire mnogo ljudi, uključujući Tarhaniotisa.
* 1283/84 - Epirski despot Nikifor I se vraća sa anžujske na vizantijsku stranu, sa suprugom Anom je namamio Mihajla, naslednika tesalskog vladara Jovana i poslao ga u Carigrad.

### Tokom/tijekom godine

Elizabetina crkva u Marburgu
* Piran i Rovinj su pod mletačkom vlašću (ranije Istarska markgrofovija pod akvilejskim patrijarhom).
* Prvi put se spominje Dugopolje.
* Historija šaha: po narudžbi Alfonsa X Kastiljskog završena je *Libro de los juegos*, "Knjiga igara", o šahu i nekoliko igara na ploči i s kockicama.
* Prema tradiciji, Ram Khamhaeng, kralj države Sukhothai stvara proto-tajlandsko pismo (อักษรไทย), iz kurzivnog kmerskog pisma.
* Ramon Llull piše 1283-85. *Blanquernu*, prvo značajnije djelo katalonske književnosti, a prema nekim tumačenjima i prvi evropski roman (približni datum).
* Na mletačkom Kritu je u toku pobuna Aleksija Kalergisa (1282-96).
* Dmitrij Aleksandrovič je ponovo vladimirski veliki knez (do 1293), pošto ga je Nogaj podržao u sukobu sa bratom Andrejem, koji ga je pre dve godine proterao uz pomoć kana Zlatne horde.
* Posvećena je Crkva sv. Elizabete u Marburgu, jedna od nastarijih gotičkih u Nemačkoj (tornjevi završeni 1340). Izgrađena je na grobu Elizabete Ugarske († 1231, kanonizovana 1235, kada je gradnja i počela).

## Rođenja

## Smrti

* 23. 3. - Josif I Carigradski, vaseljenski patrijarh i pravoslavni svetac
* 3. 10. - Dafydd ap Gruffydd, princ od Walesa
* 15. 12. - Filip I Courtenay, titularni latinski car (\* 1243)

## Reference

Literatura
* Svezak prvi. Prvo doba: Vladanje knezova i kraljeva hrvatske krvi (641-1102) i Drugo doba: Vladanje kraljeva Arpadovića (1102-1301). Vjekoslav Klaić (archive.org)
* *Istorija srpskog naroda*, Prva knjiga, Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 (I)