# 1781.

*Ovo je članak o godini 1781.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1750-e  1760-e  1770-e  – 1780-e –  1790-e  1800-e  1810-e  |
| Godine:
 | 1778 1779 1780 – **1781** – 1782 1783 1784
 |

Cornwallisova predaja kod Yorktowna.

1781.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1781.. (MDCCLXXXI) |
| Ab urbe condita
 | 2534.
 |
| Islamski
 | 1195–1196.
 |
| Iranski
 | 1159–1160.
 |
| Hebrejski
 | 5541–5542.
 |
| Bizantski
 | 7289–7290.
 |
| Koptski
 | 1497–1498.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1836–1837.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1703–1704.
 |
| • *Kali Yuga* | 4882–4883.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4417–4418.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11781.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1781** (**MDCCLXXXI**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u petak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - Željezni most iznad rijeke Severn u Engleskoj, prva takva građevina od lijevanog željeza, pušten u promet.
* 6. 1. - Američki rat za nezavisnost: Britanci američkog prebega Benedicta Arnolda su opljačkali i zapalili Richmond, Virginia; tijekom pohoda i povlačenja su opustošena i druga mjesta oko rijeke James. Arnoldova glava je ucijenjena na 5.000 gvineja.

"Smrt majora Peirsona, 6. januar 1781" (Copley, 1783)
* 6. 1. - Anglo-francuski rat: francuske trupe su se iskrcale na kanalsko ostrvo Jersey, ali su potučene; poginula su oba komandanta.
* 10. 1. - Pobuna Túpac Amarua II u Peruu: opsada Cusca je završena neuspehom. Snage pobune se osipaju.
* 17. 1. - Bitka kod Cowpensa je ubedljiva američka pobeda u Južnoj Karolini.
* 29. 1. - U Minhenu izvedena Mozartova opera *Idomeneo*.

### Februar/Veljača

* 2. 2. - Skupština Marylanda, kao posljednja od Trinaest kolonija ratificira Članke o konfederaciji.
* 3. 2. - Četvrti anglo-holandski rat: Britanci zauzimaju holandski otok Sint Eustatius u Karibima.
* februar - *Compte rendu*, izveštaj francuskog ministra finansija Jacquesa Neckera pogrešno predstavlja finansijsku situaciju stabilnom - nisu predstavljeni troškovi američkog rata - što podstiče novo zaduživanje.

### Mart/Ožujak

* 1. 3. - Carskim reskriptom je određeno naizmenično služenje na grčkom i srpskom u hramu sv. Spiridona u Trstu - Grci se nakon ovoga odvajaju od ovog hrama.
* 1. 3. - Američka revolucija: Drugi kontinentalni kongres počinje primjenjivati Članke o konfederaciji kao ustav Sjedinjenih Država (do 1789).
	+ Jedina savezna institucija je Kongres, bez ovlašćenja za oporezivanje ili sprovođenje svojih odluka.
* 9. 3. (26. 2. po j.k.) - Umro crnogorski vladika Sava Petrović Njegoš, nasleđuje ga sestrić Arsenije Plamenac (do 1784) - nije naročito ugledan ni popularan, među glavarima su podele.

jedan simbol za Uran
* 13. 3. - Britanski astronom William Herschell otkriva planetu Uran - prva neklasična planeta.
* 15. 3. - Bitka kod Guilfordske većnice, danas Greensboro, North Carolina: Cornwallisovi Britanci odnose skupu pobedu nad Greeneovim Amerikancima
* mart - Britanci uzimaju holandske kolonije Essequibo i Demerara u današnjoj Gvajani, ove godine osnivaju glavni grad te zemlje Georgetown.
* mart - Túpac Katari opseda La Paz (do juna, i opet od avgusta do oktobra).
* 16. 3. - Bitka kod rta Henry u Virdžiniji: strateška pomorska britanska pobeda, što omogućava pojačanja Benedictu Arnoldu.
* 16. 3. - Pobuna komunerosa u Socorru, Vicekraljevstvo Nova Granada, dan. Kolumbija, povodom povećanja poreza - ugušena je do oktobra.
* 30. 3. - Jozefinizam: *ius placeti* - papina pisma upravljena na ugarsku i hrvatsku crkvu mogu se proglasiti samo ako su prije toga stekla odobrenje vladara.

### April/Travanj

* 6. 4. - Túpac Amaru II je uhvaćen nakon izdaje, pogubljen je sledećeg meseca a pobuna traje još godinu dana.
* 16. 4. - Anglo-francuski rat: Bitka u Porto Prayi na portugalskim Zelenortskim ostrvima je strateški francuski uspeh - uspeli su pomoći holandski garnizon na Rtu dobre nade, kuda su se uputili i Britanci.
* 29. 4. - Bitka kod Fort Royala ispred Martinika: pristigli de Grasseov konvoj je prošao Hoodovu blokadu.

### Maj/Svibanj

* 10. 5. - Španjolci Bernarda de Gálveza uzimaju Britancima nakon dvomesečne opsade Pensacolu, glavni grad Zapadne Floride.
* maj - Guvernadur Radonjić je opet u poseti Beču, delegacija traži da car uzme u zaštitu zemlju kako bi se uveo red iznutra i pripremila odbrana.
* 19. 5. - Smenjen je francuski ministar finansija Jacques Necker, usled neprijateljstva de Maurepasa i de Vergennesa.
* 22. 5. - Ségurov edikt određuje da kandidati za francuske oficire moraju imati bar četiri generacije plemstva - nezadovoljstvo buržoazije i novijeg plemstva.
* maj-jun - Dogovorena je Austro-ruska alijansa. U narednom periodu Josip II i Katarina Velika razgovaraju o podeli Osmanskog carstva, gde bi Austrija uzela BiH i Srbiju, kao i, sada mletačke, Istru i Dalmaciju, dok Katarina sledi Grčki projekt, stvaranje Neovizantije. Austrijanci organizuju obaveštajnu službu u Srbiji, u kojoj ima dosta sveštenika, kaluđera i trgovaca. (→ Austrijsko-turski rat (1787–1791), Rusko-turski rat (1787–1792)).

### Jun/Juni/Lipanj

* 2. 6. - Anglo-francuski rat: De Grasseovi Francuzi su dovršili osvajanje Tobaga

Mojsije Putnik
* 10. 6. - Temišvarski episkop Mojsije Putnik, "dvorski kandidat", izabran je za karlovačkog mitropolita (do 1790).

### Jul/Juli/Srpanj

* 1. 7. - Drugi anglo-mysorski rat: Britanci su porazili mnogobrojnije mysorske snage u bici kod Porto Nova (dan. Parangipettai).
* 27. 7. - Francuz François Henri de la Motte je obešen zbog špijuniranja pred 80.000 gledalaca u Tyburnu, delu Londona.

### Avgust/August/Kolovoz

* 5. 8. - Anglo-holandski rat: pomorska Bitka na Dogger Banku bez jasnog pobednika.
* 18. 8. - Alojz I. je novi knez Lihtenštajna (do 1805).
* 30. 8. - Francuski pomorski general François Joseph Paul de Grasse stigao je sa flotom i trupama na ulaz u zaliv Chesapeake - britanski gen. Cornwallis je blokiran.

### Septembar/Rujan

Pueblo Los Angeles 1853
* 4. 9. - Španjolci su osnovali El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles,
* 5. 9. - Američki rat za nezavisnost: Bitka u zalivu Chesapeake u kojoj francuska flota pod komandom admirala grofa de Grassea nanosi veliki poraz britanskoj floti, čime je prekinuta opskrba britanskih trupa u Virdžiniji.
* 6. 9. - Bitka na Grotonskim visovima: Arnoldovi Britanci zauzimaju Fort Griswold u Connecticutu, ubijeno mnogo branitelja koji su se predali. Poslednji veći okršaj na severu SAD je neuspešni pokušaj diverzije da Washington ne bi otišao u Virdžiniju.
* 17. 9. - Jozefinska kolonizacija: car je izdao patent za naseljavanje Galicije i Bukovine
* 28. 9. - Počinje Opsada Yorktowna, odlučujuća bitka Američkog rata: američke i francuske kopnene i pomorske snage su opsele britanskog generala Cornwallisa u Yorktown, Virginia.

### Oktobar/Listopad

* 13. 10. odn. 21. 12. - Jozefinizam - Edikt o vjerskoj toleranciji među kršćanskim vjerama: sloboda vjere za protestante i pravoslavce, uključujući i Ugarsku i Hrvatsku. Pravoslavci tako mogu osnivati svoje vjerske općine i u banskoj Hrvatskoj, npr. u Zagrebu 1786. Sada se protestantski Slovaci i kalvinski Mađari slobodno mogu naseljavati u Banat odn. Bačku.
* oktobar - Sofronije Kutovali je preuzeo iz Venecije upravu nad pravoslavnim crkvama u Veneciji, Istri, Dalmaciji i Boki kotorskoj kao egzarh vaseljenskog patrijarha.
* 17. 10. - Španski lojalisti su rasturili Túpac Katarijevu opsadu La Paza, on je ubrzo uhvaćen i pogubljen sledećeg meseca.
* 19. 10. - Američki rat za nezavisnost: Opsada Yorktowna završena kapitulacijom britanskih snaga pod Lordom Cornwallisom američkim i francuskim trupama čime su praktički okončana neprijateljstva u Sjevernoj Americi.
* 20. 10. - Robert R. Livingston je prvi sekretar ino. poslova SAD (do 1783, naziv funkcije promenjen u državni sekretar 1789).

### Novembar/Studeni

* 1. 11. - Jozefinizam - Patent o kmetstvu: ukinuta lična zavisnost kmetova u austrijskoj polovini države. (ili u češkim zemljama).
* 7. 11. - U Sevilji (Španija) rimokatolička inkvizicija posljednji put počinila zločin javnog spaljivanja "grešnika" optuženih za jeres.
* 11. 11. - Opsada Negapatama: Britanci zauzimaju glavnu holandsku luku na istoku Indije (Holandski Koromandel).
* 15. 11. - Car Josip je ukinuo Collegium Illyrico-Hungaricum, Hrvatski kolegij u Bologni.
* 21. 11. - Umro je francuski prvi ministar de Maurepas, nasleđuje ga de Vergennes (do 1787), koji je i ministar ino. poslova.
* 26. 11. - Francuske i irske trupe preotele Sint Eustatius Britancima.
* 29. 11. - Masakr na *Zongu*, prilikom koga posada istoimenog britanskog teretnog broda baca stotinjak prevoženih robova u more; kasniji pokušaj brodovlasnika da naplate osiguranje tereta izaziva sudski spor koji će dovesti do zgražanja javnosti i dati značajan poticaj abolicionističkom pokretu.
* 29. 11. - U Londonu osnovan Drevni red druida, prva organizacija koja nastoji obnoviti i njegovati druidske tradicije iz pret-kršćanskog doba.

### Decembar/Prosinac

* 12. 12. - Pomorska bitka kod Ushanta u Biskajskom zalivu: Britanci su zarobili deo brodova iz francuskog konvoja za Karibe.
* krajem godine - Posebna sultanova naredba traži obustavljanje nasilja i da se raja odvraća od iseljavanja u Austriju - spahije, čitluk-sahibije i zakupci poreza vrše zulum nad rajom. Početkom 1780-tih ipak prelaze manje grupe, npr. 30 porodica iz Bosne u Srem i Slavoniju u prvoj polovini ove godine.
* 28. 12. - Pošto je ranije tokom godine crnogorski guvernadur Jovan Radonjić ponovo dolazio u Beč radi pomoći i zaštite, sada je u Crnu Goru došlo poslanstvo pukovnika Pavlića/Paulića - dogodine vrše snimanja i šalju izveštaje.

### Kroz godinu

* Njemački filozof Immanuel Kant objavljuje *Kritiku čistog uma*.
* Car Josif II je naredio da se u srpske škole uvede latinica - nakon više predstavki će odustaje od te odluke 1785.
* Dekret o Banatu: Josif II je nedavno inkorporirani Tamiški Banat podredio različitim dvorskim ustanovama, banatskim administrativnim tijelima i vojsci.
* 1778-81 - Trgovac Avram Miletić je sastavio "Pesmaricu" sa 129 pesama, urbanih lirskih i nekoliko epskih.
* Budimski episkop Sofronije Kirilović prelazi u Temišvar (do smrti 1786). Ove godine je završen ikonostas Saborne crkve u Sentandreji.
* 1781-83 - Draškovićevo vlastelinstvo Steničnjak se uključuje u Karlovački generalat.
* Konačni Messierov katalog, sa 103 objekta - još sedam je priključeno u 20. st..

* "Porodica Sharp" (Zoffany)
* "Košmar" (Fuseli)
* "Vizija Katarine Aragonske" (Fuseli)

## Rođenja

* 26. 1. - Achim von Arnim, književnik († 1831)
* 30. 1. - Adelbert von Chamisso, njemački književnik i naučnik († 1838)
* 8. 2. - Ante Franjin Alačević, skupljač narodnih pjesama († 1856)
* 17. 2. - René Laennec, izumitelj stetoskopa († 1826)
* 6. 5. - Karl Christian Friedrich Krause, filozof († 1832)
* 9. 6. - George Stephenson, "otac železnice" († 1848)
* 21. 6. - Siméon Denis Poisson, matematičar, fizičar († 1840)
* 4. 7. - Aleksandar Benkendorf, ruski general, osnivač tajne policije († 1844)
* 5. 7. - Stamford Raffles, osnivač Singapura († 1826)
* 3. 9. - Eugène de Beauharnais, Napoleonov posinak, vicekralj Italije († 1824)
* 20. 10. - Jovan Došenović, filozof, pesnik i prevodilac († 1813)
* 11. 12. - David Brewster, fizičar, izumitelj u optici († 1868)

## Smrti

* 15. 2. - Gotthold Ephraim Lessing, filozof, pisac (\* 1729)
* 18. 3. - Anne Robert Jacques Turgot, francuski ekonomist, bivši prvi ministar (\* 1727)
* 10. 4. - Teodor Kračun, slikar, ikonopisac (\* 1730)
* 16. 5. - Gašpar Petar Vinjalić, svećenik, povjesničar (\* 1707)
* 18. 5. - Túpac Amaru II, vođa ustanka u Peruu (\* ca. 1742)
* 18. 8. - Franjo Josip I., knez Lihtenštajna (\* 1726)
* 7. 10. - Franjo Ksaver Pejačević, povjesničar (\* 1707)
* 21. 11. - Jean-Frédéric Phélypeaux de Maurepas, prvi ministar Francuske (\* 1701)
* Jovan Četirević Grabovan, ikonopisac (\* 1720)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)