# 1761.

*Ovo je članak o godini 1761.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1730-e  1740-e  1750-e  – 1760-e –  1770-e  1780-e  1790-e  |
| Godine:
 | 1758 1759 1760 – **1761** – 1762 1763 1764
 |

Svečano otvaranje Bridgewaterskog kanala.

1761.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1761.. (MDCCLXI) |
| Ab urbe condita
 | 2514.
 |
| Islamski
 | 1174–1175.
 |
| Iranski
 | 1139–1140.
 |
| Hebrejski
 | 5521–5522.
 |
| Bizantski
 | 7269–7270.
 |
| Koptski
 | 1477–1478.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1816–1817.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1683–1684.
 |
| • *Kali Yuga* | 4862–4863.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4397–4398.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11761.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1761** (**MDCCLXI**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 6. 1. - Danska arabijska ekspedicija kreće iz Kopenhagena: od šest članova vratiće se samo Carsten Niebuhr 1767
* 14. 1. - Peta Durranijeva invazija Indije: Treća bitka kod Panipata u kojoj koalicija na čelu sa afganistanskim vladarom Ahmad Shahom Durranijem nanosi odlučujući poraz snagama Marata Carstva, poznata i kao najkrvavija bitka u modernoj historiji Južne Azije, s procenjenih 60 - 70.000 mrtvih. Veliki broj maratskih zarobljenika je masakriran dan nakon bitke.
* 15. 1. - Sedmogodišnji rat, Treći Karnatski rat: Predajom francsukog garnizona završava opsada Pondicherryja čime je učvršćena britanska pozicija u Južnoj Aziji.
* 27. 1. - Francuski Prvi ministar Étienne François de Choiseul postaje ministar rata (do 1770), resor inostranih poslova će u oktobru preuzeti njegov rođak César Gabriel de Choiseul (do 1766, kada se vraća Étienne François).
* januar/februar - Francuski dvor poručuje ruskom da želi mir, ali ruska carica je odlučna da se ostvari cilj antipruske lige.
* 10. 2. - Bitka kod Langensalze: prusko-hanoverske snage iznenadile Francuze u Tiringiji.
* 12. 2. - Ugovor iz El Parda je opoziv Madridskog ugovora između Španjolske i Portugala iz 1750 - teško je uspostaviti jasne granice u južnoameričkim prostranstvima (novi pokušaj ugovorom iz 1777).
* 21. 3. - Bitka kod Grünberga: Francuzi porazili Ferdinanda od Braunšvajga, koji mora napustiti opsadu Kassela.
* 31. 3. - Još jedan Lisabonski zemljotres, pet i po godina nakon Velikog, potresao je zapad Evrope, praćen je cunamijem.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - Dositej Obradović, koji je zimus bio u Zagrebu, stigao u Dalmaciju - postaje učitelj u Kninskom Polju, pri crkvi Svetog Đurđa (do 1763).
* proleće - Pandemija gripa počinje u Severnoj Americi, zatim se širi na Evropu.
* 6. 6. - Tranzit Venere, posmatraju ga brojne ekspedicije iz raznih krajeva sveta. Sledeći tranzit je 1769.
* 6. 6. - Britanci se iskrcavaju na francusku Dominiku i osiguravaju je već iste večeri (ostrvo ostaje britansko do 1778. i 1783-1978).
* 8. 6. - Belle Île se predao Britancima.
* 12. 6. - Suradž Malovi Džati zauzeli mogulsku Agru, odneli su srebrna vrata sa Tadž Mahala.
* jun? - Hyder Ali postaje vladar Mysore na jugu Indije (do 1782).
* 23. 6. - Umro je Balaji Baji Rao, nasledni *peshwa*, "premijer", Marata Carstva. Nasleđuje ga sin Madhavrao I (do 1772), koji oporavlja carstvo, što se naziva "Uskrsnućem Marati".
* 25. 6. - U okviru zaključenja Ugovora iz Halifaxa, obavljena ceremonija Zakopavanja ratne sekire u Novoj Škotskoj, između Mi'kmaqa i Britanaca.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* jul - Novi paša, Mehmed-paša Muhsinzade, stigao u Bosnu, nije nasilan ali hoće novac ("ja nisam kasap već kujundžija").
* 15 - 16. 7. - Bitka kod Villinghausena na zapadu Nemačke je pobeda malobrojnijih anglo-nemačkih snaga Ferdinanda od Braunšvajga.
* 17. 7. - U sjeverozapadnoj Engleskoj otvoren Bridgewaterov kanal, kojim je značajno olakšan prijevoz ugljena iz rudnika prema manchesterskim tvornicama koji koriste parne strojeve. Jedan je od prvih u vrijeme Industrijske revolucije, tehnički je bio zahtjevan, potiče
* 20. 7. - Pravoslavne crkvene opštine Šibenika, Zadra, Skradina i dr. su molile za otvaranje srednjih škola koje bi sami izdržavali - Mlečani misle da prosveta nižeg staleža nije u državnom interesu.
* 1. 8. - Noćas se na Pješčanom otoku (Tromelin) u Indijskom okeanu nasukao francuski brod *L'Utile* sa Malgašanima namjenjenim prodaji - neki od preživjelih Malgašana će biti spašeni tek za 15 godina.
* 6. 8. - Uhićen je Angelo Querini, odvjetnik i pristaša reformi u Veneciji (do 1763).
* 15. 8. - Treći burbonski porodični pakt: Španija će, uz Napulj i Parmu, ući u Sedmogodišnji rat na strani Francuske - proći će katastrofalno.
* avgust - Bitka kod Sialkota: poražena je afganska ekspedicija protiv Sika, koji opet pobeđuju sledećeg meseca kod Gujranwale.
* 21. 9. - Nastavak afere Tavori u Portugalu: jezuita Gabriel Malagrida je pogubljen od strane Inkvizicije (glavni inkvizitor je brat markiza Pombala).
* 22. 9. - Krunidba britanskog kralja Georgea III i kraljice Charlotte, s kojom se oženio ranije ovog mjeseca. Kralj je ove godine kupio Buckinghamovu kuću za kraljičinu uporabu.
* 23. 9. - Počela gradnja Tvrđave Sv. Dimitrija Rostovskog (do 1763), začetka Rostova na Donu.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Schweidnitz
* 1. 10. - Sedmogodišnji rat: Laudonovi Austrijanci zauzeli Schweidnitz/Świdnicu u Šleskoj - "ponajviše prosu se horvatske, slavonske, sremske i banatske krvi, jer ovi su prvi bili i tako grad oteše".
* 5. 10. - William Pitt Stariji napušta Newcastleovu vladu (vraća se kao premijer 1766-68).
* 14. 10. - U Toulouseu pronađen leš Marc-Antoinea Calasa, čiji je otac, lokalni protestantski trgovac Jean Calas potom uhapšen i podvrgnut mučenju pod optužbom da je sina ubio kako bi ga kaznio zbog preobraćenja na katoličanstvo; time započinje jedan od prvih slavnih slučajeva u historiji moderne Francuske i Evrope.
* 19. 10. - Pošto je Frederik Karl od Schleswig-Holstein-Sonderburg-Plöna umro bez naslednika, vojvodstvo nasleđuje danska kruna.
* 27. 10. - Siki su zauzeli Lahore od Afganaca.
* 28. 10. - Brod *Auguste* sa izgnanicima za Francusku potonuo pored Nove Škotske - ima 114 stradalih, uključujući neke plemiće, brod je vozio i srebra i zlata.
* novembar - Skup nekolika Srba arhijereja i nastojatelja manastira u Nišu - žele da se Gavrilo III vrati na pećki patrijaršijski presto, ali on to ne želi (crkva je u velikim dugovima, patrijarh Kirilo II, Grk, tužaka srpske arhijereje i narod sultanu).
* 18. 11. - Brod *HMS Deptford* je isplovio iz Portsmoutha prema Kinstonu na Jamajci sa Harrisonovim marinskim hronometrom H4. Sprava se vraća drugim brodom u martu, greška longitude je bila sveta 1,25 minuta, tj. jedna nautička milja.
* 19. 11. - Jacinto Canek podigao ustanak u jednom majanskom selu na Jukatanu - selo je napadnuto i spaljeno 26-tog, Canek je pogubljen u decembru.
* novembar-decembar - Anglo-čiroki rat se zavšava ugovorima sa Virdžinijom i Južnom Karolinom. Timberlakeova ekspedicija odlazi Zagorskim Čirokijima, zapadno od Apalača, da obnovi mir.
* 16. 12. - Sedmogodišnji rat: Opsada Kolberga, treća po redu u ratu, završava predajom pruskog garnizona ruskim snagama i gubitkom jedine preostale važnije luke na Baltiku, čime je materijalno, financijski i ljudski iscrpljena Pruska dovedena u beznadan položaj.
* 31. 12. - Mletačka vlada naređuje da se poštuje sloboda veroispovesti "dalmatinskih Grka" i da se latinski biskupi ne mešaju u njihove verske stvari, ali i rešava da imenuje novog mletačko-dalmatinskog episkopa koji bi bio unijat - Srbi će se ponovo obratiti za pomoć Rusiji i karlovačkom mitropolitu.

### Kroz godinu

* Potvrđen mir između "Crne Gore i Hercegovine" i produžen za još tri.
* Habsburško carstvo je dobilo *Staatsrat*, najviši izvršni organ, kao i Hof-Rechen-Cammer, za računovodstvo.
* "Pobuna Sekuljaca i Vlaha" 1761-62.
* Zaharije Orfelin: "Gorestni plač slavnija inogda Serbija" - prevedeno sa na srpski kao "Plač Serbiji" objavljeno 1762-63.
* Nikola Škrlec Lomnički je vrhovni zemaljski blagajnik, Ivan Bužan je podban.
* Nove crkve: Borovo selo (Svetog arhidjakona Stefana), Tenja (Prenosa mostiju Svetog Nikole), Prelog (sv. Jakoba),
* Venecijanski štampar Dimitrije Teodosije, Grk , otvorio i ćirilski odsek svoje štamparije - u sledećih desetak godina izdaje preko 40 knjiga namenjenih Srbima.
* Aradski episkop Sinesije Živanović štampao u Rimniku "Srbulju", molebna pravila srpskih prosvjetitelja.
* Klimentski povratnici iz Srema se dragovoljno islamiziraju.
* Manufaktura porcelana Nymphenburg je premeštena na tu lokaciju
* Osnivanje Abu Dabija: smatra se da su pripadnici plemena Bani Yas otkrili vodu na ostrvu i nastanili se.
* Leopold Auenbrugger predlaže perkusionu dijagnostiku.
* Benjamin Franklin izmislio staklenu harmoniku.
* Jean-Jacques Rousseau je u Amsterdamu objavio epistolarni roman *Julie, ou la nouvelle Héloïse* (prvotno *Lettres de Deux Amans, Habitans d'une petite Ville au pied des Alpes*). Izuzetno popularno predromantičarsko djelo
* Kaspar Faber osnovao firmu u Steinu u Bavarskoj, preteču današnjeg Faber-Castell.
* Johann Heinrich Lambert dokazuje da je π iracionalan broj.
* Giovanni Battista Morgagni izdao *De Sedibus et causis morborum per anatomen indagatis*, temeljno delo patološke anatomije.

## Rođenja

* 29. 1. - Albert Gallatin, američki političar i etnolog († 1849)
* 16. 2. - Charles Pichegru, francuski general († 1804)
* 8. 3. - Jan Potocki, plemić, književnik, putopisac († 1815)
* 3. 5. - August von Kotzebue, književnik, diplomat († 1819)
* 3. 6. - Henry Shrapnel, oficir i pronalazač († 1842)
* 28. 8. - Sava Tekelija, srpski prvak u Austrijskom carstvu († 1842)
* 18. 10. - Franz Seraph von Orsini-Rosenberg, habsburški general († 1832)
* 22. 10. - Antoine Barnave, francuski političar († 1793)
* 25. 10. - Andrija Dorotić, franjevac, hrvatski patriot († 1837)
* 11. 11. - Philippe Buonarroti, zaverenik, utopijski socijalista († 1837)
* 20. 11. - Francesco Castiglioni, papa Pio VIII. († 1830)
* 1. 12. - Marie Tussaud, modelarka u vosku († 1850)
* 24. 12. - Selim III., sultan Osmanlijskog carstva († 1808)
* 27. 12. - Michael Andreas Barclay de Tolly, ruski feldmaršal († 1818)

## Smrti

* 4. 1. - Stephen Hales, znanstvenik i izumitelj (\* 1677)
* 10. 1. - Edward Boscawen, britanski admiral i političar (\* 1711)
* 19. 1. - Charlotte Aglaé d'Orléans, vojvotkinja Modene (\* 1700)
* 26. 1. - Charles Louis Auguste Fouquet de Belle-Isle, maršal Francuske i sekretar rata (\* 1684)
* 6. 2. - Clemens August von Bayern, nadbiskup-knez Kelna, veliki majstor Teutonskog reda (\* 1700)
* 21. 3. - Pierre Fauchard, pionir stomatologije (\* 1679)
* 7. 4. - Thomas Bayes, engleski matematičar (\* ca. 1701)
* 14. 5. - Thomas Simpson, matematičar (\* 1710)
* 4. 7. - Samuel Richardson, književnik, pionir sentimentalizma (\* 1689)
* 13. 7. - Tokugawa Ieshige, bivši japanski šogun (\* 1712)
* 19. 9. - Pieter van Musschenbroek, izumitelj Leidenske boce (\* 1692)
* 30. 11. - John Dollond, tvorac teleskopa (\* 1706)
* Mehmed-paša Kukavica, bivši bosanski vezir

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)