# 1695.

*Ovo je članak o godini 1695.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1660-e  1670-e  1680-e  – 1690-e –  1700-e  1710-e  1720-e  |
| Godine:
 | 1692 1693 1694 – **1695** – 1696 1697 1698
 |

1695.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1695.. (MDCXCV) |
| Ab urbe condita
 | 2448.
 |
| Islamski
 | 1106–1107.
 |
| Iranski
 | 1073–1074.
 |
| Hebrejski
 | 5455–5456.
 |
| Bizantski
 | 7203–7204.
 |
| Koptski
 | 1411–1412.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1750–1751.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1617–1618.
 |
| • *Kali Yuga* | 4796–4797.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4331–4332.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11695.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1695** (**MDCXCV**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u utorak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

* Veoma hladna i kišovita godina: Engleska, Francuska (vino se smrzavalo u čašama u Versaju), Nemačka (Bodensko jezero sasvim zaleđeno), Baltik (Velika estonska glad).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 12. 1. - Veliki turski rat: Austrijanci zauzeli Gyulu (Turci tako gube sve posede iza Tise i Moriša).
* 6. 2. - Mustafa II je novi osmanski sultan (do 1703).
* 21. 2. - Morejski rat: nakon što je osmanska flota dva puta (9. i 19. 2.) porazila Mlečane, ovi napuštaju Hios u velikoj konfuziji i gubicima. Sultan nakon ovoga zabranjuje katoličkim misionarima da se obraćaju njegovim podanicima, već samo evropskim trgovcima.
* 4. 3. - Privilegija Leopolda I., preko Ugarske kancelarije: priznato preuređenje SPC u Habsburškoj monarhiji (potvrđeni episkopi), Srbi pravoslavci oslobođeni od desetka katoličkoj crkvi, potvrđena im sloboda veroispovesti.
* 9. 3. - Dvorski ratni savet poverava generalu Hajsleru da se srpski vojnici podrede nemačkim generalima i udalje od patrijarha Arsenija i podvojvode Monastirlije.
* 20. 3. - Dvorski ratni savet na zahtev Ludviga Badenskog naredio regrutaciju još nekoliko hiljada Srba za zapadni (francuski) front, 1. jula se traži još jedna regimenta.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - Engleski parlament odlučio da ne obnavlja zakon iz 1643. koji je zahtevao cenzuru štampe (prva zemlja bez cenzure?).
* proljeće - Hrvatski sabor zaključio da, pod pretnjom kazne od sto forinti, vlastelin mora vratiti odbjeglog kmeta njegovom gospodaru. Iste godine Sabor propisuje vrstu tkanine za odijevanje neplemića, zbog porasta odlijevanja novca.
* 3. 5. - Elmas Mehmed-paša je novi veliki vezir (do 1697).
* jun - Turci pokušavali da se iskrcaju na Peloponez, kod Argosa i Monemvasije, ali odbijeni s velikim gubicima.
* jun - Erdödyjevi izgubili čast kostajničkog kapetana - počinje spor da li će ban ili petrinjski kapetan upravljati ovom kapetanijom. Petrinjski zapovednici počinju podbunjivati Srbe.
* 29. 6. - Episkop Savatije Ljubibratić priznat za vjerskog starješinu pravoslavnih u mletačkoj srednjoj i sjevernoj Dalmaciji.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* jul-septembar - Prvi Azovski pohod cara Petra: Rusi neuspešno opsedali osmanski grad Azov. Ovo iskustvo navodi Petra da od kraja godine stvori Azovsku flotu.
* 10. 7. - Giuseppe Maria Bottari novi biskup Pule (do 1729).
* 14. 7. - Leopold Kolonić je novi estergomski nadbiskup i primat Ugarske (do 1707).

Opsada Namura (1695)
* 9. 8. - Sultan stigao u Beograd.
* 11. 8. - Car poklonio patrijarhu Arseniju zamak Sirač, ali grof Štaremberg sprečava preuzimanje (kasnije će mu davati Sečuj u Baranji).
* 13 - 15. 8. - Rat Velike alijanse: francusko Bombardovanje Brisela, najrazorniji događaj u istoriji tog grada, u nadi da će skrenuti pažnju Alijanse sa opsade Namura.
* 1. 9. - Posle par meseci opsade, Velika alijansa povratila Namur od Francuza.
* 7. 9. - Pirat Henry Every opljačkao mogulski brod sa blagom *Ganj-i-Sawai* - šteta za anglo-mogulske odnose, engleske vlasti ponudile nagradu za hvatanje. Poginuo pirat Thomas Tew.
* septembar - Sultanova vojska povratila Lipovu.
* septembar - Turci beogradskog Džafer-paše uspeli osvojiti Titel, stradao komandant Prodan Šteta sa 800-1000 branitalja, saski izbornik Fridrih August se samovoljno povukao iz Arada u Segedin; grof Štaremberg ubrzo povratio Titel.
* 18. 9. - Mletačka flota poražena kod Zeytinburnua.
* 25. 9. - Bitka kod Lugoša je velika turska pobeda - maršal Federico Veterani uhvaćen i pogubljen, komandant Srpske milicije Antonije Znorić poginuo. Turci zauzeli Lugoš i Karansebeš, sultan se početkom novembra vraća u Carigrad.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* oktobar, početkom - Većinski srpsko odeljenje zauzima Šabac, Raču i Kupinovo.
* 8. 10. - Car Lepold izdao zaštitno pismo gradu Satmaru - nakon žalbi građana zabranjeno naseljavanje Srba i Grka u gradu, kojima je dozvoljeno trgovanje samo istočnjačkom robom.
* 14. 11. - Hrvatski sabor potvrdio svojim zaključkom prošlogodišnji carev Odvjetnički statut, čime ovaj postaje zakon i u Hrvatskoj.
* 6. 12. - Totalno pomračenje Sunca: senka kreće iz istočne Hercegovine, zatim preko Crne Gore, Metohije itd. - totalitet tu traje svega nekoliko sekundi.
* 20. 12. - Petar Veliki postavio Kozmu Nefimonova za svog poslanika u Beču, s ciljem sklapanja antiturskog saveza.

### Kroz godinu

* Hrvatskom saboru priznato pravo na područje između Kupe i Une, uprkos protivljenju Komore.
* Monah Mihailo Račanin se žali na stanje Srba. Već ove godine ima ideja za seobu u Rusiju.
* Počinje izdavanje Baylovog "Povijesnog i kritičkog rječnika" (do 1697).
* U Vlaškoj izgrađen manastir Sinaja, u blizini nastaje i grad Sinaja.
* U osmanskom carstvu uveden sistem *malikâne*, doživotnih sakupljača poreza.
* Na Floridi završena španska tvrđava Castillo de San Marcos, najstarije zidano utvrđenje u kontinentalnim SAD.

## Rođenja

* 3. 5. - Henri Pitot, hidraulički inženjer († 1771)
* 3. 9. - Pietro Locatelli, italijanski violinista i kompozitor sonata i koncerata († 1764)
* 10. 11. - John Bevis, astronom († 1771)

## Smrti

* 4. 1. - François-Henri de Montmorency-Luxembourg, maršal Francuske (\* 1628)
* 6. 2. - Ahmed II, osmanski sultan (\* 1643)
* 13. 4. - Jean de La Fontaine, francuski književnik-basnopisac (\* 1621)
* 17. 4. - Juana Inés de la Cruz, pjesnikinja (\* 1651)
* 8. 7. - Christiaan Huygens, nizozemski astronom, matematičar i teorijski fizičar (\* 1629)
* 12. 8. - Huang Zongxi, politikolog, pisac, vojnik (\* 1610)
* 20. 11. - Zumbi, vođa odbeglih robova u Brazilu (\* 1655)
* 21. 11. - Henry Purcell, engleski skladatelj (\* 1659)
* c. - Bernardo Bobić, slikar i pozlatar
* c. - Ivan Komersteiner, kipar i drvorezbar

## Reference

Literatura
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5 (III-1)
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)