# 1745.

*Ovo je članak o godini 1745.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1710-e  1720-e  1730-e  – 1740-e –  1750-e  1760-e  1770-e  |
| Godine:
 | 1742 1743 1744 – **1745** – 1746 1747 1748
 |

Napad pruske pješadije u bitci kod Hohenfriedberga.

1745.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1745.. (MDCCXLV) |
| Ab urbe condita
 | 2498.
 |
| Islamski
 | 1157–1158.
 |
| Iranski
 | 1123–1124.
 |
| Hebrejski
 | 5505–5506.
 |
| Bizantski
 | 7253–7254.
 |
| Koptski
 | 1461–1462.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1800–1801.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1667–1668.
 |
| • *Kali Yuga* | 4846–4847.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4381–4382.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11745.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1745** (**MDCCXLV**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u utorak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 8. 1. - Rat za austrijsko naslijeđe (RzAN): Varšavski ugovor stvara četvornu alijansu Britanije, Habsburškog carstva, Saske i Nizozemske republike protivu Pruske.
* 20. 1. - Umire sveti rimski car Karlo VII, kao izborni knez Bavarske ga nasleđuje Maximilian III. Joseph (do 1777), koji ubrzo izlazi iz rata.
* 23. 2. - Kraljevsko venčanje u Versaju: francuski prestolonaslednik se ženi španskom princezom (ona umire već sledeće godine a on 1765, pre oca).
* 24. 2. - Georgije Popović je potvrđen za temišvarskog episkopa (do 1757).

Markiza de Pompadour
* 25. 2. - Na maskenbalu u Versaju, kralj Louis XV objavljuje svoju privrženost Jeanne Antoinette Poisson, ubrzo proizvedenoj u markizu de Pompadour (zvanična ljubavnica do 1751, uticajna kao miljenica do smrti 1764).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 15. 4. - RzAN, Bitka kod Pfaffenhofena: Austrijanci hrvatskog bana Batthyánya odlučujuće poražavaju franko-bavarske snage u Gornjoj Bavarskoj, što vodi brzom izlasku te zemlje iz rata.
* 22. 4. - Ugovorom iz Füssena se okončava rat između Bavarske i Austrije: Bavarska se odriče pretenzija na Češku, priznaje Pragmatičku sankciju i podržaće izbor supruga Marije Terezije za svetog rimskog cara.
* 1. 5. - Ugovor iz Aranjueza o alijansi i subvenciji između Francuske, Napulja, Španije i Đenove.
* 11. 5. - Rat za austrijsko nasljedstvo: Bitka kod Fontenoya u kojoj francuska vojska pod Moritzom Saksonskim nanosi težak poraz britansko-hanoveranskim snagama i tjera ih da napuste Belgiju.
* maj - Po svedočenju Simeona Piščevića, njegova landmilicija je krenula iz zimovnika u Gornjem Pfalcu - krenuli su u Češku, ali im je zatim naređeno da se vrate u Slavoniju, gde stižu u julu.
* 18. 5. - Lajpciški ugovor Austrije i Saksonije, s namerom povratka Šlezije od Pruske.

Bitka kod Hohenfriedberga na zidnoj slici
* 4. 6. - Drugi šleski rat: Bitka kod Hohenfriedberga u donjoj Šleskoj, u kojoj pruska vojska pod kraljem Friedrichom II nanosi težak poraz Austrijancima.
* 27. 6. (16. 6. po j.k.) - Rat kralja Georgea: Britanci nakon šestonedeljne opsade zauzimaju Louisbourg, glavni grad francuske provincije Île-Royale, dan. Otok Cape Breton u Kanadi (do 1748).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Marija Terezija rešava da se srpske privilegije u Slavoniji i Sremu moraju držati, uprkos inkorporaciji kao ugarskih županija.
* 9. 7. - Bitka kod Mellea: Francuzi su presreli i odbili saveznički kontigent koji je trebao ojačati Ghent.
* 15. 7. - Francuska vojska grofa von Löwendala zauzima Ghent u dan. Belgiji, važnu bazu Pragmatičke armije.
* 20. 7. - Princ Charles Edward Stuart plovi sa dva broda prema škotskim Spoljnim Hebridima, presreće ih britanski brod - princ gubi jedan od dva svoja broda, ali se kasnije iskrcava na Eriskay.
* avgust - Osnovana Ilirska dvorska komisija (delegacija 1747-77) - pitanje samouprave u vezi sa privilegijama srpske crkve. Mađarska protivljenja dovode do pretvaranja komisije 1747. u Dvorsku Deputaciju za erdeljske, banatske i "ilirske" stvari.
* avgust - Francuzi zauzimaju Ostend u Austrijskoj Nizozemskoj nakon kraće opsade, kralj Louis XV stiže 3. 9..
* 9 - 19. 8. - Osmansko-persijski rat: Nader-šah Afšar je potukao osmansku vojsku kod Karsa. U isto vreme Osmanlije je potukao i princ Nassrollah Mirza kod Mosula. Slede pregovori o miru u kojima su Osmanlije u lošijem položaju.

Zastava *Bonnie Prince Charliea*
* 19. 8. - Princ Charles Edward Stuart diže u Glenfirnanu na zapadu Škotske ustanak protiv britanske dinastije Hanover.
* 21. 8. - Sofija od Anhalta se udaje za ruskog prijestonasljednika Petra.
* 12. 9. - Umro zadarski nadbiskup Vicko Zmajević, nasljediće ga Matej Karaman (1746-71).

Franjo
* 13. 9. - Franjo, suprug Marije Terezije, izabran je za svetog rimskog cara (do 1765), krunidba 4. 10..
* 17. 9. - Jakobitski ustanak 1745: Princ Charles Edward Stuart zajedno sa jakobitskom vojskom ulazi u Edinburgh gdje svog oca Jamesa Stuarta (koji se nalazi u egzilu u Francuskoj) proglašava novim škotskim kraljem pod imenom James VII.
* 21. 9. - Jakobitski ustanak 1745: Bitka kod Prestonpansa u kojoj jakobitski ustanici tuku hanoveranske (britanske vladine) trupe.
* 27. 9. - Bitka kod Bassignana: franko-burbonska pobeda nad Sardincima i Austrijancima u Pijemontu.
* 28. 9. - Izvedena himna *God Save the King*.
* 30. 9. - Bitka kod Soora, tj. Hajnice na severu Češke: Fridrih Veliki je porazio mnogobrojniju austro-saksonsku vojsku Karla Lorenskog.
* druga pol. god. - Reorganizovanje granice:
	+ rasformirani graničarski šančevi Subotica, Sombor, Brestovac, Palanka i Petrovaradinski u Bačkoj;
	+ takođe i svi šančevi u Podunavskoj granici, na sremskoj strani Dunava, graničari koji nisu hteli pod županijsku vlast su preseljeni u novu Podunavsku granicu (Petrovaradin-Zemun). Osnovan je Komorski dominijum (Šid, Čalma, Čerević itd).
	+ Titel i Kovilj zadržali graničarski status, uključeni u Potisku granicu.
	+ Počinje reorganizacija Savske granice (produženje do Zemuna). Mitrovačko vlastelinstvo sa 15 naselja pripojeno Vojnoj krajini.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Raniji tip Leidenske tegle
* 11. 10. - Ewald Georg von Kleist otkriva prvi kondenzator u obliku tegle - nekoliko meseci potom, pojavu potvrđuje i leidenski profesor Pieter van Musschenbroek, tako da će sprava biti poznata kao Leidenska tegla.
* 1. 11. - Papina bula *Vix pervenit* osuđuje naplatu kamate na zajmove.
* 8. 11. - Jakobitske trupe ulaze u Englesku.
* 21. 11. - Korzikanski pobunjenici Domenica Rivarole zauzimaju Bastiju uz pomoć Austro-sardinaca i britanske flote - Đenovljani se vraćaju sledeće godine.
* 23. 11. - Bitka kod Hennersdorfa u donjoj Šleskoj pruska je pobjeda nad Saksoncima.
* 24. 11. - Japanski šogun Tokugawa Yoshimune abdicira u korist sina Tokugawa Ieshigea (šogun do 1760), mada nastavlja voditi poslove.
* 28. 11. - Rat kralja Georgea: Franko-indijanske snage uništavaju Fort Saratogu, današnji Schuylerville, New York.
* 4. 12. - Jakobitski ustanak 1745: Jakobitske trupe su doprle sve do Derbyja u centralnoj Engleskoj, izazivajući paniku u Londonu. Međutim, dva dana kasnije počinju povlačenje iz Engleske natrag u Škotsku, pošto nema niti engleskih jakobitskih pojačanja, niti francuskog iskrcavanja.
* 15. 12. - Bitka kod Kesselsdorfa, blizu Dresdena u Saskoj, pruska je pobjeda. Saski vojnici bezglavo bježe, tako da Fridrih ulazi u Dresden 18-tog.
* 16. 12. - Španci zauzimaju Milano.
* krajem god. - Inkorporaciona komisija (Engelshofen, Patačić, Vajaj) stiže u Slavoniju i Srem. Kao što je Marija Terezija navijestila 1741, obnovljeno županijsko uređenje Slavonije formiranjem Virovitičke, Požeške i Srijemske županije. U "upravnim i provincijalnim poslovima" su podređene hrvatskom banu, a "u poslovima kontribucije" ugarskom namjesničkom vijeću. Ova Slavonija je Varaždinskom krajinom odvojena od Hrvatske, a posavski dio je vojna granica. Rastu žalbe seljaka na vlastelu, što će kulminirati pobunom 1755.
* 25. 12. - Dresdenski mirovni sporazum kojim je okončan Drugi šleski rat; Habsburška Monarhija priznaje dotadašnje pruske granice i ranije osvajanje Šleske dok se Friedrich II sa svoje strane priznaje habsburgovskog monarha Franza Stephana I za novog rimsko-njemačkog cara priključivši se tako Pragmatičkoj koaliciji u Ratu za austrijsko nasljedstvo. Francuska ostaje sama u ratu.

### Kroz godinu

* Ali-paša Hećimoglu, poslije pet godina, ponovo u Bosni: uvodi velike poreze jer je državna blagajna prazna, dolazi do otpora, pobune muslimanskih seljaka u gornjoj Hercegovini, pa je premješten iste godine (slično se događa i 1747). Nasleđuje ga Bostandži Sulejman-paša (do 1747), ali otpor se nastavlja, sada s centrom u Sarajevu.
* Baron Marko Aleksandar Pejačević odlučio napraviti novo naselje u ataru sela Ruma.
* Odobrena gradnja pravoslavne Nikolajevske crkve u Zemunu.
* Georgije Stojanović je napravio bakrorez Pećke patrijaršije.
* Bavarski pivar Sebastian Kreizesen otvorio prvu pivarsku radionicu u Bečkereku (Zrenjaninu).
* Amnestija razbojnika u Slavoniji, mnogi se odazivaju; mnogi su i poginuli u Trenkovim pandurima (koji i ove godine regrutuje u Sremu) tako da ta pojava slabi.
* Doseljavanje u dan. Vojvodinu:
	+ Početak naseljavanja Rusina: Kula, Ruski Krstur, Kucura i drugde u Bačkoj.
	+ Slovaci dolaze u Bački Petrovac.
* Naredba vladike Pavla Nenadovića parohijanima o stavljanju krstova na grobove, a ne kao što je običaj "prostaja drvesa i preslici vozdružiti i nekije šari pregraždenija djelati".
* Stjepan Badrić: *Ukazanje istine među Carkvom istočnom i zapadnom*.
* Pravilnik Dubrovačke Republike o nacionalnoj plovidbi.
* Pripremljen je francuski prevod Chambersove *Cyclopædije*, pojavio se i prospekt koji najavljuje novo delo: čuvena *Encyclopédie*, objavljena 1751-72.
* Umro džungarski kan Galdan Tseren, nasleđuje ga srednji sin Tsewang Dorji Namjal, ali dolazi do sukoba sa dvojicom njegove braće, kanat je fatalno oslabljen.

## Rođenja

* 6. 1. - Jacques Étienne Montgolfier, pionir balonistike († 1799)
* 18. 2. - Alessandro Volta, talijanski fizičar († 1827)
* 24. 2. - Fjodor Ušakov, ruski admiral († 1817)
* aug. - Henry Mackenzie, škotski pisac († 1831)
* 16. 9. - Mihail Kutuzov, ruski feldmaršal († 1813)
* 24. 11. - Maria Luisa od Španjolske, supruga cara Leopolda II († 1792)
* 24. 12. - John Jay, prvi Vrhovni sudija SAD († 1829)
* Olaudah Equiano, abolicionista u Britaniji († 1797)
* Arslan Mehmed-paša, bosanski paša († 1812)

## Smrti

* 20. 1. - Karlo VII, car Svetog Rimskog Carstva (\* 1697)
* 18. 3. - Robert Walpole, bivši, prvi, britanski premijer (\* 1676)
* 22. 5. - François-Marie de Broglie, maršal Francuske (\* 1671)
* 12. 9. - Vicko Zmajević, zadarski nadbiskup (\* 1670)
* 19. 10. - Jonathan Swift, irski književnik, satiričar, pisac pamfleta (\* 1667)
* 6. 12. - Mirko Eszterházy, estergomski nadbiskup, bivši zagrebački biskup (\* 1663)
* 19. 12. - Jean-Baptiste van Loo, slikar (\* 1684)
* Ibrahim Muteferika, osmanski diplomat, pionir štamparstva u islamu (\* 1674)
* Galdan Tseren, džungarski vladar

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)

## Vanjske veze