Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Temelj

Usporedba plitkog temelja za obiteljsku kuću i dubokog temelja za neboder.
Primjer plitkog temelja, osim temeljnih traka postavljena je i temeljna ploča.
**Temelj** je najniži element nosive konstrukcije, koji opterećenje građevine prenosi na temeljno nosivo tlo. To opterećenje temelj ravnomjerno raspodjeljuje na dovoljno veliku nosivu površinu, čime se zbijanje tla zadržava unutar prihvatljivih vrijednosti, a time i sprječava pretjerano slijeganje, nagibanje ili oštećenje građevine. Izbor načina temeljenja kao i oblik temelja ovise o veličini i vrsti tereta (obliku nadtemeljne konstrukcije), nosivosti, sastavu i svojstvima tla, o stanju podzemne vode, položaju buduće građevine u odnosu na već postojeće i drugo. Prije temeljenja određuju se geomehanička svojstva tla, što se u malim dubinama provodi iskapanjem i sondiranjem, a u većim dubinama bušenjem i pokusnim opterećivanjem. Dopušteno opterećenje za nekoherentno (krupnozrno) tlo, ovisno o zbijenosti i težini sloja iznad ravnine temeljne stope, iznosi 100 do 800 kN/m², a za koherentno (sitnozrno) tlo, ovisno o konzistenciji, 20 do 400 kN/m². Najjednostavnije je temeljenje na suhom nosivom tlu, a izvodi se stupnjevitim ili kosim proširenjem temeljnoga zida kojemu je stopa ispod granice smrzavanja, oko 90 centimetara ispod površine tla. Na slabijem tlu ili kod objekta veće težine temeljiti se može neposredno na tlu povećavanjem njegove nosivosti nabijanjem, nasipavanjem, injektiranjem, te izvedbom složenijih oblika temelja.

## Vrste temelja

Danas se temelji ponajprije izvode od betona ili armiranoga betona, a mogu biti plitki ili duboki.

### Plitki temelji

Plitki temelji, koji sežu do male dubine ispod površine tla, ostvaruju se kada tlo već na toj dubini ima dovoljnu nosivost. Među plitke temelje ubrajaju se:

* temeljni samac, koji se gradi u obliku približno kvadratičnoga proširenja (stope) ispod svakoga pojedinoga konstruktivnog elementa (najčešće stupa);
* temeljni nosač, koji prenosi sile više stupova zajedno;
* temeljna traka, koja se gradi ispod uzdužnih ili poprječnih zidova zgrade, odnosno niza stupova;
* temeljna mreža uzdužno i poprječno postavljenih trakova (roštilj), koja se gradi kada zgrada prenosi na tlo veća opterećenja i kada treba i u temeljima biti konstruktivno povezana u oba smjera;
* temeljna ploča, koja se primjenjuje kada opterećenje građevine prelazi mogućnosti prenošenja sila na trake ili roštilje, pa se ono mora rasporediti po cijeloj površini ispod građevine.

### Duboki temelji

Duboki temelji preuzimaju i izravno prenose opterećenje građevine u veću dubinu, na kojoj se nalazi nosivi sloj tla; masivni duboki temelji (na primjer temeljni bunari, kesoni) ostvaruju se za građevine manje tlocrtne površine, a velike težine, kao na primjer uporišta mostova; raščlanjeni duboki temelji (na primjer piloti) mogu se primijeniti za temeljenje svih vrsta građevina koje ne bi trebalo dublje ukopavati u teren, a svojstva tla zadovoljavaju tek na većoj dubini.

## Reference
# Asirci

**Asirci**, odnosno **Sirci**, ili **Haldejci** ili **Kaldejci**, semitski je narod naseljen u Iraku, Siriji, Libanonu, Armeniji, Gruziji, Iranu kao i po prekomorskim i europskim zemljama gdje su mnogi iselili. Većina Asiraca danas kao glavnim jezikom ili drugim jezikom govori novoaramejskim asirskim koji ima mnogo dijalekata; međutim se i oni koji govore arapski jasno razlikuju od većine stanovništva u svojim regijama (arapskog, turskog, kurdskog) činjenicom da su kršćani.

Nad Asircima je tokom 1915. i 1916. godine proveden Asirski genocid, kojega su provodili mladoturci paralelno sa Armenskim genocidom; dapače su Asirci i Armenci živjeli na istom geografskom prostoru. Tako je u turskoj pokrajini Diyarbakir smanjen broj Asiraca sa 100.000 prije Prvog svjetskog rata na 28.000 1918. godine (istovremeno je broj Armenaca u toj pokrajini smanjen sa 72.000 na 3000). Među kasnijim progonima u 20. vijeku, poznat je simelski masakr (ܦܪܡܬܐ ܕܣܡܠܐ; *Premta d-Simele*) u augustu 1933., u gradiću u sjevernom Iraku, u kojem je poklano preko 3000 Asiraca, a onda su slično prošla i 63 asirskih sela u provincijama Dohuku i Mosulu, u kojima danas poglavito žive Kurdi. Masakre nad Asircima bilježi se i ranije, tako 1900. godine od strane Osmanlija i Kurda.

Asirci su kršćani, a uz Uskrs i Božić slavi se asirska Nova godina koju nazivaju Akitu. Oko tri četvrtine Asiraca pripadaju Kaldejskoj Katoličkoj Crkvi i Sirijskoj Katoličkoj Crkvi koje su obje u punom crkvenom zajedništvu sa Svetom Stolicom; preostali uglavnom pripadaju Sirijskoj Pravoslavnoj Crkvi.

Prema SIL-u populacija Asiraca iznosi 4,250.000 (1994.). U sjevernom Iraku se bilježi tek 30.000 govornika aramejskog jezika, no etnička populacija je daleko veća, oko 700.000; na području Armenije ima 15.000 Asiraca, od kojih 3000 govori asirskim; u Siriji 700.000 (30.000 govornika; 1995); u Iranu 80.000 (1994.; od toga 10 do 20 tisuća govornika); Gruzija 14.000 (3000 govornika, 1994.). Značajni dio živi i po mnogim drugim državama: Australija, Austrija, Azerbajdžan, Belgija, Brazil, Kanada, Cipar, Francuska, Njemačka, Grčka, Italija, Libanon, Nizozemska, Novi Zeland, Rusija (Europa), Švedska, Švicarska, Turska (Azija), UK, SAD.

Uslijed ratnih zbivanja u Iraku i Siriji, od 2003. godine broj Asiraca u tom području svijeta oštro opada, te se smatra da ih se u zadnjih desetak godina preko 70 posto raselilo u prekomorske zemlje. Ovaj je proces praćen nezainteresiranošću međunarodne zajednice i medija.

## Reference

## Vanjske veze

* Assyrian Neo-Aramaic: A language of Iraq
# Pucolan

**Pucolan** je peskoviti vulkanski pepeo. Pronađen je još u vreme starog Rima, u blizini mesta Pocuoli u regionu Vezuva (Italija), i od tog vremena traje njegovo iskopavanje.

Prirodni **pucolan** je pucolanska zemlja (Italija), santorinska zemlja (Grčka) i vulkanski tuf. Sam se ne stvrdnjava, već se dodaje krečnom malteru. Upotrebljava se kao dodatak za maltere i betone, jer smanjuje mogućnost iscvetavanja i poboljšava obradivost. Pucolan vezuje slobodni kalcijum-hidrat i time deluje protiv mogućih iscvetavanja na površini. Povećava otpornost maltera i betona na delovanje vlage i hemijska nagrizanja.

## Povezano

* Cement
* Malter
* Beton

## Izvori
# Homogenizacija

Termin **homogenizacija** ima više značenja.

* Homogenost i heterogenost
* Homogene smeše
* Homogenizacija (hemija)
* Homogenizacija (klima)
* Homogenizacija (biologija)
* Homogenost (ekologija)
* Homogenost (statistika)
* Homogenizacija (metalurgija)
# Ekstremitet

Pod **ekstremitetima** (lat.) se najčešće podrazumijevaju dijelovi ljudskog ili životinjskog tijela koji su ekstremno istureni u odnosu na trup.

U užem smislu riječi misli se samo na one dodatke tijelu koji služe za kretanje, dok se u širem smislu misli na sve dodatke izvedene iz tog oblika (člankonošci).

U anatomiji čovjeka se ekstremiteti nazivaju još udovi, koji se sastoje od ruku (gornji ekstremiteti) i nogu (donji ekstremiteti).
# Draž

**Draž** (latinski: *stimulus*) je bilo koji vid energije (mehaničke, svetlosne, toplotne, hemijske) koji deluje na čula i izaziva neku promenu u organizmu ili njegovom ponašanju. Promena u organizmu izazvana dražima naziva se **nadražaj**. Sposobnost reagovanja organizma na draži naziva se **nadražljivost**.

**Prag draži** je najmanja količina energije koju registruje receptor, a utiče na neku promenu u organizmu. Da bi neki uticaj imao svojstvo draži, mora dostići određenu minimalnu veličinu koja je u stanju da izazove nadražaj. To je minimalna količina energije koja je u stanju da dovede receptore u pobuđeno stanje, što rezultira pokretanjem biostruja.

Na osnovu toga da li dolaze iz životne sredine ili se javljaju u međudelovanjima delova organizma, draži mogu biti *spoljne* i *unutrašnje*.

Aktivnost draži počiva na dodavanju ili oduzimanju izvesnih količina energije, u obimu koji može poremetiti postojeću energetsku ravnotežu i dovesti ćeliju receptora u stanje nadraženosti. Pritom draži ne dopremaju vlastitu energiju, nego pobuđuju energetski sistem nadražljivih struktura.

U klasičnom biheviorizmu, stimulus ili draž igra veoma važnu ulogu u ponašanju koje se može svesti na niz S-R (stimulans-reakcija).

S obzirom na raznovrsnost draži kao i na subjektivnost reakcija, neophodno je voditi računa o psihološkom ili socijalnom kontekstu reakcije pojedinih klijenata.

## Izvori

## Povezano

* Čula
* Opažanje
# Hitin

Struktura hitinskog molekula. Prikazana su dve N-Acetilglukozaminske jedinice, koje se ponavljaju da formiraju dugačke lance sa β-1,4 vezivanjem.
**Hitin** je kompleksni polisaharid izgrađen od aminošećera. Gradi omotač zglavkara, gljiva, lišajeva i bakterija. Ima zaštitnu ulogu jer je veoma otporan prema mnogim rastvaračima.

Hitin se razlaže:

* u smeši sumporne kiseline i nekih baza;
* u ćelijama pod dejstvom hitinaze; hitinaza je enzim koji se nalazi i u crevu puževa koji se hrane sitnim zglavkarima.

## Reference

## Vanjske veze

* Horseshoe Crab Chitin Research Arhivirano 2009-06-26 na Wayback Machine-u
* Information about Chitin (Heppe Medical Chitosan)
* Martín-Gil FJ, Leal JA, Gómez-Miranda B, Martín-Gil J, Prieto A, Ramos-Sánchez MC (1992). „Low temperature thermal behaviour of chitins and chitin-glucans”. *Thermochim. Acta* **211**: 241–254. DOI:10.1016/0040-6031(92)87023-4.
* MeSH *Chitin*
# Kutikula

**Kutikula** je površinski zaštitni sloj na telu mnogih životinja i biljaka, naročito onih koje naseljavaju suvozemne ekosisteme. Sintetiše je epidermis, nema ćelijsku strukturu, a u sastav kutikule često ulaze lipidi. Funkcija kutikule je mehanička zaštita i zaštita od prekomernog isušivanja tela.

## Kutikula biljaka

Kutikula je prisutna kod pojedinih grupa algi i kod svih kopnenih biljaka. U sastav kutikule kopnenih biljaka ulazi voštano jedinjenje kutin, dok se kod algi mogu pronaći i druga jedinjenja. Kutin je nepropustan za vodu te sloj koji gradi uspešno zadržava vodu u tijelu, sprečavajući isparavanje sa površine. Kod vaskularnih biljaka kutikula ne prekriva jedino otvore za razmenu gasova (stome i lenticele).

## Kutikula beskičmenjaka

Kutikula je prisutna kod većine grupa beskičmenjaka, ali najznačajniju ulogu ima kod životinja kod kojih dolazi do njenog presvlačenja (Ecdysozoa). Kod ove grupe beskičmenjaka (u koju spadaju i najbrojniji - zglavkari) kutikula je izgrađena od dva sloja:

* spoljašnje epikutikule, koja je najčešće izgrađena iz lipoproteina;
* unutrašnje prokutikule, koja je većim delom izgrađena od hitina i može se diferencirati na dva podsloja:

* spoljašnji, egzokutikulu
* unutrašnji, endokutikulu

Čvrstina kutikule se ponekad ostvaruje inkrustacijama kalcijum-karbonata, kao što je slučaj kod endokutikule dekapodnih rakova. Kako kutikula sprečava rast organizma, tokom životnog ciklusa nekoliko puta se dešava njeno presvlačenje. Presvlačenje je hormonski regulisano.

## Kutikula hordata

Među hordatima, samo primitivnije (vodene grupe poput tunikata i riba) sadrže kutikulu na površini tela. Uloga kutikule je mehanička odbrana, zaštita od patogena, kao i omogućavanje lakšeg kretanja kroz vodenu sredinu.
# 661.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 1. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 6. vijek – **7. vijek** – 8. vijek
 |
| Decenija:
 |  630-e  640-e  650-e  – 660-e –  670-e  680-e  690-e  |
| Godine:
 | 658 659 660 – **661** – 662 663 664
 |

Godina **661.** (**DCLXI**) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. Oznaka 661. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* 27. 1. - Kalif Ali ibn Abi Talib je ubijen čime prestaje Rašidunski Kalifat. Novim kalifom postaje Muavija I koji uspostavlja Omejadski Kalifat.
* Japanska carica Saimei naređuje carskoj floti da napadne otok i osvoji otok Kyūshū. Ekspediciju prati princeza Nukata koja će ispjevati znamenitu pjesmu u Nikitatsuu u Iyou.
* Perktarit i Godepert, nakon smrti svog oca Ariperta, postaju zajedničkim vladarima Langobarda.
* Carica Saimei u mjestu Asakura na otoku Kyūshū daje sagraditi palaču od drva prikupljenog rušenjem tamošnjih hramova i svetišta. Dva mjeseca kasnije umire, a što narod tumači bijesom bogova zbog skrnavljenja svojih hramova.
* Kralj Munmu postaje 30. po redu vladar korejske države Silla.
* Car Tenji dolazi na japansko prijestolje nakon smrti carice Saimei.

## Rođenja

* 15. 2. – Princeza Oku
* Carica Gemmei, carica Japana
* Chen Zi'ang, kineski pjesnik i službenik (u. 702)
* Liu Zhiji, kineski historičar (u. 721)

## Smrti

* 3. 1. – Benjamin, koptski patrijarh Aleksandrije
* 27. 1. – Alija, prvi šijitski imam i četvrti rašidunski (sunitski) kalif
* Carica Kōgyoku (također carica Saimei), carica Japana
* Aripert, kralj Langobarda
* Sveti Finan, biskup Lindisfarnea

## Reference
# 750.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 1. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 7. vijek – **8. vijek** – 9. vijek
 |
| Decenija:
 |  720-e  730-e  740-e  – 750-e –  760-e  770-e  780-e  |
| Godine:
 | 747 748 749 – **750** – 751 752 753
 |

Godina **750.** (**DCCL**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. Oznaka 750. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* 25. 1. - Bitka na Zabu u kojoj abasidski ustanici nanose odlučujući poraz vojsci omejadskog kalifa Marvana II; ustanici nakon toga zauzimaju Damask, a Marvan II je ubijen prilikom bijega u Egiptu čime prestaje Omeajdski Kalifat; ustanici novim kalifom proglašavaju Al-Saffaha čime započinje novi, Abasidski Kalifat; vodeći se podrškom nekadašnjih sasanidskih provincija pri dolasku na vlast, Al-Saffah donosi odluku da se prijestolnica Kalifata iz Damaska premjesti na istok, na lokaciju koja će kasnije postati poznata kao Bagdad.
* Gopala proglašen prvim vladarom Pala Carstva.
* U subsaharskoj Africi nastaje državnopravni entitet koji će kasnije postati poznat kao Ghana Carstvo.
* U Meksiku uništen Teotihuacan.
* U Spilji 217 u Dunhuangu, današnja kineska provincija Gansu izrađena slika Zapadni raj Amitabha Budhe (približni datum).

## Rođenja

* Ragnvald Sigurdsson, pradjed norveškog kralja Haralda Lijepokosog

## Smrti

* Marvan II, posljednji omejadski kalif
* Al-Abbas ibn al-Walid, omejadski princ i vojskovođa

## Reference
# Rašiduni

**Rašiduni** (arapski **الخلفاء الراشدون** transkr. **Hulefau-rašidun**, dosl. *Pravedne kalifi*) je termin koji se koristi u sunitskom islamu da označi četvericu kalifa koji su vladali nakon smrti Poslanika. To su (poredani po periodu vladavine):

* Abu Bekr
* Omer ibn el-Hattab
* Osman ibn Affan
* Alija ibn Ebu-Talib

Osim ovog termina, susrećemo i termin "Ispravni kalifi". Oni su zvani tako jer su bili model muslimanskih vođa po viđenju sunita. Svi pravedni kalifi su bili ashabi Muhammeda i njegovi rođaci. Kćeri Ebu-Bekra i Omera su bile udate za Muhammeda, a tri njegove kćerke su bile udane za Osmana i Aliju. Također spadaju u grupaciju od 10 ashaba za koje je Poslanik rekao da im je Allah (Bog) obećao Džennet (Raj) za vrijeme njihovog života.

Tokom vladavine ove četverice kalifa osvojene su brojne teritorije i kalifat je nekoliko puta povećan.

## Šijitski pogled

Šijitski islam smatra da su prva trojica uzurpirali vlast, po njima prvog ispravnog kalifa, Alije. Po Šiitskom shvatanju islama prvi kalif je trebao biti Alija, jer vjeruju da je Allah naredio Muhammedu da odabere Aliju za prvog kalifa.

## Manjinski pogledi

Neki uključuju i Hasana ibn Alija, sina Alije kao petog pravednog kalifa, dok neki čak i ne smatraju da je on uopće bio kalif u pravom smislu. Šijiti smatraju da je on drugi imam.

Po haridžijskom shvatanju, jedino Ebu-Bekr i Omer pripadaju *"pravednim kalifima"*.

## Povezano

* Kalifat
* Rašidunski Kalifat

## Vanjske veze

* Historija islamskog svijeta Arhivirano 2006-10-08 na Wayback Machine-u Vidi poglavlje: Političari, državnici, kalifi, dinastije
* 01. 04. 2006. Uslovi koje treba ispunjavati kalif
* Šiitsko viđenje nasljednika Poslanika Muhammeda Arhivirano 2006-08-31 na Wayback Machine-u
# Muavija I

| Muavija I |
| --- |
| Vladavina | 661 – 680 |
| Rođen/a | 602 |
| Umro/la | 6. maj (680. (dob: 77–78) |
| Prethodnik | Ali ibn Abi Talib |
| Nasljednik | Yazid I |
| Dinastija | Omejadi |
| Otac | Abu Sufyan ibn Harb |
| Majka | Hind bint Utbah |

**Muavija I** (arapski: معاوية ابن أبي سفيان‎ *Muʿāwiyah ibn ʾAbī Sufyān*; **Mu'avija ibn Ebu-Sufjan**; 602 – 6. maj 680) bio je prvi kalif Omajadske dinastije. Nakon što su muslimani zauzeli Meku, Muavijina porodica se preobratila na islam. Muavija je postao pisar proroka Muhameda, a za vrijeme Abu Bakrovog i Umarovog kalifata se zajedno sa drugim muslimanima borio protiv Bizantinaca u Siriji.

Kada je Uthman ibn Affan, Muavijin rođak, postao trećim kalifom, Muaviju je postavio za guvernera Sirije. Međutim, kada je Alija, četvrti i posljednji rašidunski kalif, smijenio Muaviju sa tog mjesta, on je to odbio učiniti. Muavija je odbio poslušati Aliju, pri čemu su ga podržali Sirijci, među kojima je stakao popularnost. Alija je pozvao na rat protiv Muavije, ali je većina političkih vođa u u Medini bila protiv toga, pa je Alija od toga ispočetka odustao. Na kraju je Alija ipak marširao na Damask te se sukobio sa Muavijinim pristašama u neodlučnoj bitci kod Siffina (657).

Nakon toga je Alijin sin Hasan ibn Ali potpisao primirje i povukao se u privatni život u Medini. Muavija je tako uspostavio Omajadski Kalifat, na čijem čelu su otada stajali nasljedni vladari, i upravljali državom iz Damaska u Siriji umjesto Medine u Arabiji.

Muavija se smatra jednom od najomraženijih historijskih ličnosti među šijitima, prema čijem tumačenju se pobunio protiv Alije kao legitimnog nasljednika Muhameda i imenovanja svog sina Jezida kao nasljednika; te bio odgovoran za smrt niza ashabija.

## Reference
# 1031.

*Ovo je članak o godini 1031.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 10. vijek – **11. vijek** – 12. vijek
 |
| Decenija:
 |  1000-e  1010-e  1020-e  – 1030-e –  1040-e  1050-e  1060-e  |
| Godine:
 | 1028 1029 1030 – **1031** – 1032 1033 1034
 |

1031.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1031.. (MXXXI) |
| Ab urbe condita
 | 1784.
 |
| Islamski
 | 421–423.
 |
| Iranski
 | 409–410.
 |
| Hebrejski
 | 4791–4792.
 |
| Bizantski
 | 6539–6540.
 |
| Koptski
 | 747–748.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1086–1087.
 |
| • *Shaka Samvat* | 953–954.
 |
| • *Kali Yuga* | 4132–4133.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 3667–3668.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11031.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1031.** (**MXXXI**) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru.

## Događaji

* U al-Andalusu nestaje maurski Kordopski kalifat.
* Bizantsko-arapski ratovi: Bizantski vojskovođa Georgi Manijak osvaja Edesu.
* Henri I postaje kralj Francuske.
* Bezprym otima poljsko prijestolje od Mieszka II.

## Rođenja

* Matilda of Flandrije, engleska kraljica (u. 1083)
* Shen Kuo, kineski polimat u službi dinastije Song (u. 1095)

## Smrti

* 20. 7. – Kralj Robert II od Francuske (r. 972)
* 2. 9. – Sveti Emerik od Mađarske
* Gang Gam-chan, korejski državni službenik i vojskovođa (r. 948)

## Reference
# Inkvizicija

Inkvizicija muči osumnjičenog.
Inkvizicija spaljuje osobe proglašene hereticima.
**Inkvizicija** (lat. *inquisitio* - istraživanje) je bila ustanova Rimokatoličke crkve čiji je zadatak bio da pronalazi, zatvara, optužuje, isleđuje, sudi i kažnjava ljude proglašene hereticima. U najširem smislu inkvizicija znači svaki onaj pravosudni organ koji u sebi objedinjuje istražnu i sudsku funkciju. (V. inkvizitorni postupak.)

Inkvizicija je postojala od 12. stoljeća do Napoleonskih ratova u 19. veku. Prvo su papa Lucije III. i car Fridrik I. Barbarossa 1184. osnovali *Biskupsku inkviziciju*, kojom daju ovlasti biskupima da imenuju svećenika-inkvizitora koji će voditi postupke protiv "heretika". Potom je papa Grgur IX osnovao univerzalnu Papsku Inkviziciju u periodu 1231–1233. godine, kao specijalni sud za iskorenjivanje jeresi. Sveta Inkvizicija, jedna od najsurovijih institucija u istoriji državne represije, je osnovana da bi ugušila jeretičke pokrete bezemljaškog proletarijata. Godine 1252, papa Inoćentije IV je, uz saglasnost vodećih teologa tog vremena, odobrio mučenje jeretika.

Od svih inkvizicija najpoznatija i najzloglasnija je Španska inkvizicija, osnovana 1478. godine radi obračuna sa Židovima, muslimanima i kršćanskim "hereticima" nakon reconquiste.

Andre Voše smatra da je tajna „uspeha“ Inkvizicije bila u njenoj proceduri. Hapšenje osumnjičenih se izvodilo u krajnjoj tajnosti. Progon se u početku sastojao iz upada na jeretičke skupove, u saradnji sa javnim vlastima. Kasnije, kada su valdenzi i katari već bili potisnuti u ilegalu, osumnjičeni su bili izvođeni pred sud bez objašnjenja za njihovo privođenje. Ista tajnost je odlikovala i proces ispitivanja. Optuženima nije saopštavano zbog čega su optuženi, a onima koji bi uspeli da ospore optužnicu bilo je dopušteno da ostanu anonimni. Osumnjičeni bi bili oslobođeni ako bi potkazali svoje saučesnike i obećali da će ćutati o svom priznanju. Uhapšeni jeretici tako nisu mogli da znaju da li ih je odao neko iz njihove zajednice.

Italo Mereu ukazuje da je delovanje rimske Inkvizicije ostavilo duboke ožiljke u istoriji evropske kulture, tako što je stvorilo klimu netolerancije i institucionalne sumnjičavosti, koja je nastavila da nagriza legalni sistem sve do naših dana. Nasleđe Inkvizicije je kultura podozrenja, koja počiva na anonimnim optužbama i preventivnim hapšenjima i u kojoj se osumnjičeni tretiraju kao da je njihova krivica već dokazana.

## Reference

## Povezano

* Hrišćanska jeres
# Hamam

**Hamam** (od turske riječi *hamam*, **حمّام**) je kupalište nastalo na srednjem istoku.

Kupanje u hamamu je bilo dio obreda i dio užitka. Osoba koja se kupa u hamamu prvo ide u prostoriju (saunu) koja se neprestano zagrijava toplim i suhim zrakom. U ovim sobama počinje dio kupanja gdje usljed toplote dolazi do znojenja i čiščenja organizma. Nakon preznojavanja slijedi kupanje hladnom vodom i masaža, te odlazak u sobu za hlađenje i relaksaciju.

U Osmanskom carstvu hamami su bili važan dio turske kulture koja služila kao mjesta za socijalizaciju.