# Drevna književnost

**Historija književnosti** počinje sa pronalaskom pisma u Mezopotamiji i Drevnom Egiptu u Brončanom dobu. Pismo se razvilo od sistema znakova u 30. vijeku pne., ali najstariji književni tekstovi datiraju od 27. ili 26. vijeka pne..

Književnost Željeznog doba uključuje najranije tekstove koji su sačuvani kroz predaju putem rukopisa (nasuprot onih koje su otkrili arheolozi), a što uključuje avestanske *gathe* (v. Zoroaster), indijske Vede (v. Vedski period), dijelove hebrejske Biblije (v. Stari zavjet i datiranje Biblije), te najstariju književnost drvne Grčke.

Za antički period se općenito smatra da je počeo sa Homerom u 8. vijeku pne. i završio sa padom Rimskog Carstva u 5. vijeku pne. Iako su najstarija klasična djela napisana na starogrčkom, od 3. vijeka pne. se grčkoj književnosti priključila latinska književnost. Kao i kod zapadnog kanona, također postoje periodi klasične sanskritske književnosti i Sangam književnosti u Indiji, kineski klasici u Kini, a u kasnoj antici započinje i klasična sirijska i srednjoperzijska književnost.

Dolje je naveden kronološki prikaz književnih djela do 5. vijeka n.e. Književnost od 6. do 9. vijeka pokriva ranosrednjovjekovna književnost.

## Popis drevnih tekstova

### Brončano doba

*V. također: Sumerska književnost, Akadska književnost, Staroegipatska književnost, Hetitski tekstovi, Vedski sanskrit*
**Rano brončano doba**: 3. milenijum pne. (prikazani približni datumi)
Najstarija pisana književnost datira od oko 2600. pne. (klasični sumerski).
Najstariji književni autori poznati po imenu su Shuruppak i Urukagina, koji datiraju oko 27., odnosno 24. vijeka pne.
Neke književne tekstove je teško datirati, kao što je slučaj sa *Egipatskom knjigom mrtvih* koja je zabilježena u *Papirusu Anija* oko 1240. pne., iako ranije verzije knjige vjerojatno datiraju iz 18. vijeka pne..

* 2600 Sumerski tekstovi iz Abu Salabikha, uključujući *Instrukcije Shuruppaka* i *Himna hrama u Keshu*
* 2600 Akadska *Legenda o Etani*
* 2400 Egipatski *Piramidski tekstovi*, uključujući *Kanibalsku himnu*
* 2400 Sumerski *Urukaginin zakonik*
* 2400 Egipatski *Kamen iz Palerma*
* 2350 Egipatske *Maksime Ptahhotepa*
* 2270 Sumerske *Enheduannine himne*
* 2250-2000 Sumerske najranije priče u *Epu od Gilgamešu*
* 2100 Sumersko *Prokletstvo Agadea*
* 2100 Sumerska *Debata između ptice i ribe*
* 2050 Sumerski *Zakonik Ur-Nammua*
* 2000 Egipatski *Tekstovi lijesova*
* 2000 Sumerska *Žalopojka za Urom*
* 2000 Sumerski *Enmerkar i Gospodar Aratte*

**Srednje brončano doba**: o. 2000. do 1600. pne. (prikazani približni datumi)

* 1950 Akadski *Zakoni Eshnunne*
* 1900 Sumerski *Zakonik Lipit-Ishtar*
* 1900 Akadski *Ep o Gilgamešu*
* 1850 Akadski *Tekstovi Kultepea*
* 1800 Egipatska *Priča o Sinuheu* (hijeratski)
* 1800 Sumerska *Geneza Eridua*
* 1800 Akadski *Enûma Eliš*
* 1800 Akadski *Ep Atra-Hasis*
* 1780 Akadska stela *Hamurabijev zakonik*
* 1780 Akadska pisma iz Marija, uključujući *Ep o Zimri-Limu*
* 1750 Hetitski *Tekst iz Anite*
* 1700 Egipatski *Papirus Westcar*
* 1650 Egipatski *Papirus Ipuwer*

**Kasno brončano doba**: o. 1600. do 1200. pne. (prikazani približni datumi)

* 1700-1100 Vedski sankrst: oribližni datum sastavljanja Rigvede. Mnogi od tih tekstova nisu zapisani do mnogo kasnije.
* 1600 Hetitski *Zakonik Nesilima*
* 1500 Akadski *Siromah iz Nippura*
* 1500 Hetitska vojna zakletva
* 1550 *Egipatska knjiga mrtvih*
* 1500 Akadska *Dinastija Dunnuma*
* 1440-1400 Hebrejska *Tora*, također poznata kao *Petoknjižje* ili Pet knjiga Mojsijevih uz konačnu redakciju u periodu 900-450. pne. Some give an alternate date of 1320-1280.
* 1400 Akadski *Vjenčanje Nergala i Ereshkigal*
* 1400 Akadska *Autobiografija Kurigalzua*
* 1400 Akadska Pisma iz Amarne
* 1330 Egipatska *Velika himna Atenu*
* 1240 Egipatski *Papirus Anija*, Knjiga mrtvih
* 1200-900 Akadska verzija i kasnije priče *Epa o Gilgamešu*
* 1200 Akadski *Ep o Tukulti-Ninurti*
* 1200 Egipatska *Priča o dva brata*

### Antika

*V. također starogrčka književnost, sirijska književnost, rimska književnost, indijska književnost, hebrejska književnost, Avesta*
*V. također: vijekovi u poeziji: 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1*
**8. vijek pne. Grčki Trojanski ratni ciklus, uključujući *Ilijadu* i *Odiseju*
* 800-500. pne.: Sanskritske *Brahmane*
* Najstarije ne-mojsijevske knjige Hebrejske Biblije (Nahum, Hošea, Amos, Izaija)

**7. vijek pne. *Grčki:*
	+ Hesiod: *Teogonija* i *Djela i dani*
	+ Arhiloh
	+ Alkman
	+ Semonid iz Amorga
	+ Solon
	+ Mimnermo
	+ Stesihor

**6. vijek pne. *Hebrejska Biblija:* Psalmi (prema kasnijem datiranju) Knjiga o Ezekijelu, Knjiga o Danijelu (prema konzervativnom ili ranom datiranju)
* *Kineski:* Sun Tzu: *Umjetnost ratovanja (Sūnzǐ Bīngfǎ)*
* *Sanskrit*:
	+ Sutea književnost
	+ pojedine Mukhya Upanišade (Katha Upanišada, Maitrayaniya Upanišsada)
* *Grčki:*
	+ Sappho
	+ Ibik
	+ Alkej iz Mitilene
	+ Ezopove basne

**5. vijek pne. 5 - 4. vijek pne.: *Sanskrit*: Epovi (*Mahabharata* i *Ramayana*)
* *Avestan:* *Yasht*
* *Kineski:*
	+ *Anali Proljeća i Jeseni (Chūnqiū)* (722–481. pne., kronike države Lu)
	+ Konfucuhe: *Analekte (Lúnyǔ)*
	+ *Klasici obreda (Lǐjì)*
	+ *Komentari Zuoa (Zuǒzhuàn)*
* *Grčka:*
	+ Pindar: Odes
	+ Herodot: *Historija*
	+ Tukidid: *Historija Peloponeskog rata*
	+ Eshil: *Pribjegarke*, *Perzijanci*, *Sedmorica protiv Tebe*, *Oresteia*
	+ Sofoklo: *Kralj Edip*, *Edip na Kolonu*, *Antigona*, *Elektra* i druge drame
	+ Euripid: *Alkestida*, *Medeja*, *Heraklidi*, *Hipolit*, *Andromaha*, *Hekuba*, *Pribjegarke*, *Elektra*, *Heraklo*, *Trojanke*, *Ifigenija na Tauridi*, *Ion*, *Helena*, *Feničanke*, *Orest*, *Bakhe*, *Ifigenija na Aulidi*, *Kiklop*, *Rezos*
	+ Aristofan: *Aharnjani*, *Vitezovi*, *Oblaci*, *Ose*, *Mir*, *Ptice*, *Lizistrata*, *Tesmoforijazuse*, *Žabe*, *Eklesijazuse*, *Plut*
* *Hebrejski*: datum sačuvanog teksta Tore

**4. vijek pne. *Hebrejski:* Knjiga o Jobu, početak hebrejskih mudroslovnih knjiga
* *Kineski:*
	+ Laozi (ili Lao Tzu): *Tao Te Ching*
	+ Zhuangzi: *Zhuangzi (knjiga)*
	+ Mencije: *Mencije*
* *Grčki:*
	+ Ksenofont: *Anabaza*, *Kirupedija*
	+ Aristotel: *Nikomahova etika*, *Metafizika*
	+ Platon: *Euthyphro*, *Apologija*, *Kriton*, *Tetej*, *Parmenid*, *Simpozij*, *Fedro*, *Protagora*, *Gorgija*, *Menon*, *Meneksen*, *Država*, *Timej*
	+ Euklid: *Elementi*
	+ Menandar: *Dyskolos*
	+ Teofrast: *Proučavanje biljaka*

**3. vijek pne. *Avestanski*: *Avesta*
* *Etrurski:* *Liber Linteus Zagrabiensis (Lanena knjiga iz Zagreba)*
* *Sanskrit:* *Panchatantra*; autor: Vishnu Sarma
* *Tamilski:*
	+ 3. vijek pne. - 3. vijek n.e.: *Sangamske pjesme*
	+ *Tolkāppiyam* (knjiga gramatike)
* *Hebrejski*: Propovjednik
* *Grčki*:
	+ Apolonije sa Rodosa: *Argonautica*
	+ Kaliha (310/305-240. pne.), lirski pjesnik
	+ Manetho: *Aegyptiaca*
	+ Teokrit, lirski pjesnik
* *Latinski*:
	+ Lucije Livije Andronik (o. 280/260. pne. — o. 200. pne.), prevodilac, začetnik rimske drame
	+ Gnej Nevije (o. 264 — 201. pne.), dramatičar, epski pjesnik
	+ Tit Makcije Plaut (o. 254 — 184. pne.), dramatičar, autor komedija: *Poenulus*, *Miles Gloriosus* i drugih tekstova
	+ Kvint Fabije Piktor (3. vijek pne.), historičar
	+ Lucije Cinkije Aliment (3. vijek pne.), vojni historičar i učenjak

**2. vijek pne. *Avestanski:* *Vendidad*
* *Kineski:* Sima Qian: *Zapisi Velikog historičara (Shǐjì)*
* *Aramejski*: Knjiga o Danijelu
* *Hebrjski*: Sirah
* *Grčki*
	+ Polibije: *Historije*
	+ Knjiga Mudrosti
	+ Septuaginta
* *Latinski*:
	+ Terencije (195/185. pne. — 159. pne.), komediograf: *Braća*, *Djevojka sa Androsa*, *Eunuchus*, *Samomučitelj*,
	+ Quintus Ennius (239. pne. — o. 169. pne.), pjesnik
	+ Marko Pakuvije (o. 220. pne. — 130. pne.), tragičar, pjesnik
	+ Stacije Cecilije (220. pne. — 168/166. pne.), komediograf
	+ Marko Porcije Katon (234. pne. — 149. pne.), opći pisac
	+ Gaj Acilije (2. vijek pne.), historičar
	+ Lucije Akcije (170. pne. — o. 86. pne.), tragičar, filolog
	+ Gaj Lucilije (o. 160-ih pne. — 103/2. pne.), satiričar
	+ Kvint Lutacije Katul (2. vijek pne.), političar, epigraf
	+ Aulo Furije Ancija (2. vijek pne.), pjesnik
	+ Gaj Julije Cezar Strabon Vopisk (130. pne. — 87. pne.), političar, tragičar
	+ Lucije Pomponije Bononiensis (2. vijek pne.), komediograf, satiričar
	+ Lucije Kasije Hemina (2. vijek pne.), historičar
	+ Lucije Kalpurnije Pizon Frugi (2. vijek pne.), historičar
	+ Manije Manilije (2. vijek pne.), političar, pravnik
	+ Lucius Coelius Antipater (2nd century BC), pravnik, historičar
	+ Publije Sempronije Aselion (158. pne. — iza 91. pne.), oficir, historičar
	+ Gaj Sempronije Tuditan (2. vijek pne.), pravnik
	+ Lucije Afranije (2. i 1. vijek pne.), komediograf
	+ Tit Albucije (2. i 1. vijek pne.), orator
	+ Publije Rutilije Ruf (158. pne. — iza 78. pne.), pravnik
	+ Lucije Elije Stilon Prekonin (154. pne.— 74. pne.), filolog
	+ Kvint Klaudije Kvadrigarije (2. i 1. vijek pne.), historičar
	+ Valerije Ancije (2. i 1. vijek pne.), historičar
	+ Lucije Kornelije Sisena (121. pne. — 67. pne.), oficir, historičar
	+ Kvint Kornificije (2. i 1. vijek pne.), retoričar

1. vijek pne.
* *Pali*: Tipitaka
* *Latinski:*
	+ Ciceron: *Catiline Orations*, *Pro Caelio*, *Scipipnov san*
	+ Julije Cezar: *Galski ratovi*
	+ Virgilije: *Ekloga*, *Georgike* i *Eneida*
	+ Lukrecije: *O prirodi stvari*
	+ Livije: *Ab Urbe Condita (Historija Rima)*

*V. također: Pahlavi književnost*, vijekovi u poeziji: 1, 2. i 3.
1. vijek n.e.
* *Kineski:* Ban Gu: *Knjiga o Hanu (Hànshū)*
* *Grčki:*
	+ Plutarh: *Životi znamenitih Grka i Rimljana*
	+ Flavije Josip: *Jevrejski rat*, *Jevrejske starine*, *Protiv Apiona*
	+ Knjige Novog zavjeta
* *Latinski:* v. klasični latinski
	+ Tacit: *Germania*
	+ Ovidije: *Metamofroze*
	+ Plinije Stariji: *Historija prirode*
	+ Petronije: *Satirikon*
	+ Seneka Mlađi: *Fedra*, Dijalozi

2. vijek
* *Sanskrit:* Aśvaghoṣa: *Buddhacharita (Djela Buddhina)*
* *Pahlavi:*
	+ *Yadegar-e Zariran (Spomena Zarēra)*
	+ *Visperad*
	+ *Drakht-i Asurig (Babilonsko stablo)*
* *Grčki*:
	+ Arijan: *Anabasis Alexandri*
	+ Marko Aurelije: *Meditacije*
	+ Epiktet i Arijan: *Enchiridion*
	+ Ptolomej: *Almagest*
	+ Atenej: *Banket učenih*
	+ Pauzanij: *Opis Grčke*
* *Latinski:* v. klasični latinski
	+ Apulej: *Zlatni magarac*
	+ Lucius Ampelius: *Liber Memorialis*
	+ Svetonije: *Životi dvanaest Cezara*

3. vijek
* *Avestanski*: *Khordeh Avesta* (zoroastrijanski molitvenik)
* *Pahlavi:* Mani: *Shabuhragan* (manihejska sveta knjiga)
* *Kineski:* Chen Shou: *Zapisi Tri kraljevstva (Sānguó Zhì)*
* *Grčki:* Plotini: *Eneade*
* *Latinski:* v. kasni latinski
	+ Dvostihovi Katona
* *Hebrejski:* Mishnah

### Kasna antika

*V. također: 4. vijek u poeziji, 5. vijek u poeziji*
4. vijek
* *Latinski:* v. kasni latinski
	+ Augustin Hiponski: *Ispovijesti, O kršćanskom nauku*
	+ *Apicije* (*De re coquinaria*, *O temi kuhanja*)
	+ *Pervigilium Veneris (Vigil od Venere)*
* *Sirijski:* Aphrahat, Efrem Sirin
* *Hebrejski:* Gemara

5. vijek
* *Kineski:* Fan Ye: *Knjiga Kasnijeg Hana (Hòuhànshū)*
* *Sanskrit:* Kālidāsa (špekulacije): *Prepoznavanje Śakuntale*, *Oblačni glasnik*
* *Pahlavi:*
	+ *Matigan-i Hazar Datistan (Hiljadu zakona Magistana)*
	+ *Frahang-i Oim-evak* (Pahlavi-avestanski rječnik)
* *Latinski:* v. kasni latinski
	+ Publije Flavije Vegecije Renat: *De Re Militari*
	+ Augustin Hiponski: *Grad Božji*
	+ Paulus Orosius: *Sedam knjiga historije protiv pogana*
	+ Jeronim: *Vulgate*
	+ Prudencije: *Psychomachia*
	+ Konsencijeva gramatika
	+ Pseudo-Dionisije Aeropagita: *Nebeska hijerahrija*, *Mistična teologija*

6. vijek
* Latinski: Boecije, *De consolatione philosophiae* (Utjeha filotofije) 524 AD, djelo koje se smatra posljednjim u historiji klasične filotofije.

## Izvori