# Zaharija Pribislavljević

| Zaharije Pribislavljević
 |
| --- |
|  |
| Titula
 | knez Srbije
 |
| Period
 | 920-924 ?
 |
| Prethodnik
 | Pavle Branović
 |
| Poreklo
 |
| Dinastija
 | Vlastimirovići
 |
| Otac
 | Pribislav ili Prvoslav
 |
| Porodica
 |

**Zaharija Pribislavljević** (ili *Prvoslavljević* od izvornog grčkog *Πριβέσθλαβος*) je bio srpski vladar koji je, verovatno sa slovenskom titulom kneza, vladao Srbijom u trećoj deceniji X veka. Počeo je vladati 920/921. godine, ili 923/924. godine, a vladao je do 923/924. godine, ili do 926/927. Pripadao je vladarskoj porodici, koja je Srbe dovela na Balkansko poluostrvo, a koju istoričari većinom zovu Vlastimirovići. Zaharija (Ζαχαρίας) je postao vladar, kada ga je Simeon I (893—927) poslao da protera Pavla Branovića, prethodnog vladara Srbije. Posle tri godine vladavine, Zaharije je počeo podržavati Vizantiju, a Simeon je poslao vojsku sa kneževićem Časlavom Klonimirovićem da smeni sa vlasti Zaharija. Zaharije je pobegao u Hrvatsku i tu nestaju pisane vesti o njemu.

## O vremenu vladavine

Istoričari nisu saglasni kada je u Srbiji sa vlasti smenjen Pavle Branović, a vladar postao Zaharije. Do spora dolazi, prvenstveno, zbog dve različite pretpostavke o dužini vladavine Pavla Branovića. O dužini te vladavine Konstantin VII Porfirogenit napisao je: „ … dođe Pavle, sin Brana, i vladaše tri godine. Gospodin car Roman imaše pak u gradu kneževića Zahariju, sina Pribislava/Prvoslava, kneza Srbije, i pošalje ga da po stane knez u Srbiji. Ali kad ovaj pođe i zarati, bude pobeđen od Pavla. Taj ga uhvati i preda Bugarima, pa ga držahu okovanog. Zatim, posle tri godine, pošto Pavle zauzme neprijateljski stav prema Bugarima, pošalje (Simeon) Zahariju, koga prvo beše poslao gospodin car Roman, pa Zaharija otera Pavla i sam preuzme vlast nad Srbima.“ Suština spora se vodi oko toga da li je spominjući prvo: „ … dođe Pavle, sin Brana, i vladaše tri godine.“ pisac mislio na apsolutnu dužinu vladavine Pavla Branovića, ili relativni deo vladavine do neuspelog pokušaja Zaharija da smeni, uz pomoć Vizantije, svog srodnika sa mesta vladara Srbije. Nije jasno da li treba sabrati dva puta spomenute tri godine vladavine, ili se drugi put samo ponavlja da je ukupno vladao tri godine.
Zbog toga neki istoričari misle da je Pavle vladao tri, a drugi misle da je vladao šest godina. Dodatnu nejasnoću stvara određivanje početka vladavine Pavla Branovića, to jest da li je počeo da vlada u drugoj polovini 917. ili 918. godine.
Zbog svega toga različiti istoričari stavljaju početak vladavine Zaharija u 920/921. godinu,922. godinu, ili u 923. Za kraj vladavine Zaharija istoričari obično biraju 924. ili 926. Primer onih koji su izabrali 924. godinu može biti G. A. Ostrogorski, a predstavnik onih koji misle da je to bilo 926. godine može biti T. Živković.
Bez jedinstvenog rešenja, može se zaključiti, Zaharije je vladao Srbijom tri godine, ali nije jasno kada između 920. i 927.

## Poreklo i porodica

Zaharija je bio sin kneza Pribislava (*Prvoslava*), najstarijeg sina i naslednika kneza Mutimira, koji je bio najstariji sin kneza Vlastimira. Nakon smrti Zaharijevog dede, vlast u Srbiji preuzeo je njegov otac, prema pravu prvorodstva, ali posle godinu dana vladavine, od oko 891. godine, do oko 892. godine, njega je srušio sa vlasti Petar Gojniković, koji je došao iz Hrvatske. Pribislav je sa braćom, prema navodima cara Konstantina Porfirogenita (913-959), pobegao u Hrvatsku, ali ima istoričara koji izražavaju sumnju u ovo. Oni smatraju da je došlo do greške u pisanju i da su oni zapravo pobegli u Bugarsku.

## Vladavina

Srbija pre bugarskog osvajanja.
Bugarsko-vizantijski sukobi početkom X veka, uticali su i na političke prilike u tadašnjoj Srbiji. Bugarski car [[Simeon I je zbacio 917/918. godine svog kuma Petra Gojnikovića sa vlasti, zbog njegovih navodnih veza sa Vizantijom i na njegovo mesto postavio Pavla Branovića, u pokušaju da osigura svoj uticaj u Srbiji. Vizantijski car Roman Lakapin (920—944) je poslao, prema nekim mišljenjima 921. godine, vojsku predvođenu Zaharijom, Pavlovim bratom od strica i sinom Mutimirovog najstarijeg sina i naslednika Pribislava/Prvoslava da svrgnu Pavla sa vlasti. U borbama koje su usledile, Zaharijine trupe su poražene, zarobljen i poslan u Bugarsku, kao zarobljenik.

Međutim, političke prilike na Balkanu, navele su Pavla da promeni svoju politiku i približi se Vizantiji. Ovaj njegov potez, primorao je Simeona da ponovo vojno interveniše u Srbiji i ponovo izvrši promenu na srpskom prestolu. Na čelu bugarske vojske, on je poslao, nekadašnjeg vizantijskog štićenika, Zahariju, koji se nalazio u bugarskoj tamnici. Nije poznato da li je do borbe uopšte došlo, ali je izvesno da je Zaharija uspeo da preuzeo vlast, dok dalja Pavlova sudbina nije poznata.

Iako je na vlast došao podrškom bugarskog cara, Zaharija je brzo prešao na stranu Vizantije i priznao vrhovnu vlast vizantijskog cara. Ovaj njegov potez je izazvao Simeonovu reakciju, tako da je on 922/924. godine poslao protiv Zaharija vojsku predvođenu Marmenom i Teodorom Sigricom. Njihov cilj bio je da trajno zauzmu Srbiju, pošto se ne pominje da su sa sobom vodili nekog od srpskih prinčeva, kao što je to bio slučaj u prethodnim bugarskim pohodima, kada su samo zbacivani nelojalni kneževi. Međutim, bugarske snage su poražene, a Zaharija je glave i oružje dvojice bugarskih vojskovođa poslao u Carigrad, kao ratne trofeje.

Novi bugarski pohod usledio je 924. godine, ili 926, a uz vojsku je Simeon poslao i Časlava, Klonimirovog sina i Zaharijinog brata od strica.

Zaharija je pred Bugarima pobegao u Hrvatsku ne upuštajući se u borbu, nakon čega su bugarske vojskovođe pozvale srpske župane da dođu i priznaju Časlava za novog kneza. Kada su se župani pojavili, Bugari su ih sve pohvatali, nakon čega su upali u Srbiju i opustošili je, a župane su sa Časlavom odveli u Bugarsku. Dalja Zaharijina sudbina nije poznata, pošto se on više ne javlja u istorijskim izvorima.

## Napomene

## Reference

## Izvori i literatura

### Primarni izvori

* Anonimni sveštenik, *„Letopis Popa Dukljanina“* , (tekst *Letopisa*)
* Moravcsik, Gyula, ur. (1967) [1949]. *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (2. izd.). Washington: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies.
* Ferjančić, Božidar (1959). „Konstantin VII Porfirogenit”. *Vizantiski izvori za istoriju naroda Jugoslavije*. **2**. Beograd: Vizantološki institut. str. 1-98.

### Literatura

* Veselinović, Andrija; Ljušić, Radoš (2008). *Srpske dinastije* (2. izd.). Beograd: Službeni glasnik.
* Živković, Tibor (2002). *Južni Sloveni pod vizantijskom vlašću (600-1025)*. Beograd: Istorijski institut SANU, Službeni glasnik.
* Živković, Tibor (2006). *Portreti srpskih vladara (IX-XII vek)*. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
* Živković, Tibor (2012). „O takozvanoj "Hronici srpskih vladara" iz spisa De administrando Imperio cara Konstantina VII Porfirogenita”. *Vizantijski svet na Balkanu*. **2**. Beograd: Vizantološki institut SANU. str. 313-332. Arhivirano iz originala na datum 2017-12-09. Pristupljeno 2018-10-18.
* Ostrogorski, Georgije (1949). „Porfirogenitova hronika srpskih vladara i njeni hronološki podaci”. *Istoriski časopis* **1 (1948)**: 24-29.
* Ostrogorski, Georgije (1969). *Istorija Vizantije*. Beograd: Prosveta.
* Ostrogorski, Georgije (1970). *Vizantija i Sloveni*. Beograd: Prosveta.
* Ćirković, Sima (1981). „Obrazovanje srpske države”. *Istorija srpskog naroda*. **knj. 1**. Beograd: Srpska književna zadruga. str. 141-155.
* Ćirković, Sima (1981). „Srbija između Vizantijskog carstva i Bugarske”. *Istorija srpskog naroda*. **knj. 1**. Beograd: Srpska književna zadruga. str. 156-169.
* Ćirković, Sima (1995). *Srbi u srednjem veku*. Beograd: Idea.
* Ćirković, Sima (2004). *Srbi među evropskim narodima*. Beograd: Equilibrium.
* Fine, John Van Antwerp Jr. (1991) [1983]. *The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century*. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: **(Pave Branović)** | **Knez Srbije (920/921—924 ili 926)** | Nasljednik: **(Simeon I)** |