# 1750.

*Ovo je članak o godini 1750.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1720-e  1730-e  1740-e  – 1750-e –  1760-e  1770-e  1780-e  |
| Godine:
 | 1747 1748 1749 – **1750** – 1751 1752 1753
 |

270pxwKarta svijeta izrađena u Nizozemskoj 1750.

1750.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1750.. (MDCCL) |
| Ab urbe condita
 | 2503.
 |
| Islamski
 | 1163–1164.
 |
| Iranski
 | 1128–1129.
 |
| Hebrejski
 | 5510–5511.
 |
| Bizantski
 | 7258–7259.
 |
| Koptski
 | 1466–1467.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1805–1806.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1672–1673.
 |
| • *Kali Yuga* | 4851–4852.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4386–4387.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11750.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1750** (**MDCCL**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po julijanskom kalendaru.

U posljednje vrijeme se godina 1750. koristi kao okvirna razdjelnica, odnosno posljednja godina predindustrijskog i/li prva godina industrijskog doba.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Brazil 1750
* 13. 1. - Sporazum u Madridu između španskog kralja Ferdinanda VI i portugalskog kralja Joaoa kojim su uvedene nove granice kolonijalnih posjeda dviju država u Južnoj Americi. Portugalcima je ozvaničeno ono što su zauzeli, dobijaju i dio Misiones Orientales, odakle se jezuiti moraju iseliti, a što će dovesti do Guaraní rata 1754-56.
* 14. 1. - Sulejman II Safavid je zbačen posle manje od mesec dana vladavine u Mešhedu na severoistoku Persije. Vraća se, u međuvremenu oslepljeni, Shahrokh Shah Afšarid (do 1796), ali više je figura posvađanih plemenskih poglavara.
	+ Afganski vladar Ahmed Šah Durani je 1750-51 na kampanji u Horasanu, osvaja Herat, neuspešno opseda Mešhed, zatim Nišapur.
* početkom god. - Regulacija Banske krajine: Marija Terezija određuje da se urede dvije pukovnije, kostajnička i glinska, zbog povećanih rashoda je povišena dika (porez) - Hrvatski sabor prima "preko volje", a krajišnici su uznemireni, šalju poslanstvo na dvor koje je uhvaćeno i u Zagrebu bačeno u okove, dogodine otvorena buna.
* 4. 2. - Veliki požar u Carigradu, počevši od Kučukpazara. Ove godine je izgoreo i Bitpazar, sa zdanjem šeih-ul-islama u Bahčekapiji.
* 25. 3. - Trojica ruskih oficira srpskog porekla došla u južnu Ugarsku u vrbovanje, pošto je razvojačenje šančeva svršena stvar - za sada nemaju uspeha.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 7. 4. ? - Maveeran Alagumuthu Kone, vladar u današnjem Tamil-Naduu, odbija plaćati porez Britancima - doći će do sukoba 1751-59. u kojem je poražen.
* april - Thomas Walker i družina istražuju zapad Kolonije Virdžinije za račun Lojalne kompanije koja spekuliše zemljom za naseljavanje - prvi su belci koji su prošli kroz Cumberland procep i u današnjem Kentakiju naišli na reku Kamberlend.
* 17. 4. - Revidirana Generalna privilegija za Jevreje u Pruskoj: podeljeni su u šest klasa, oni najbogatiji imaju praktično ista prava kao i ostali (u Brandenburgu živi svega 4.716 Jevreja, nešto manje od polovine u Berlinu).
* 7. 6. - Seid Abdulah-paša stigao u Sarajevo, u gradu dolazi do nereda nakon što je paša naredio da se zapali kuća Abdurahmana Muharemije, koji onda pokreće bunu u selima oko Tešnja. Ove godine su zabranjene "pare dinaruše", one od "dobre rude" idu po dve jaspre, inače nipošto, što je velika šteta za mnoge, naročito siromašne.
* 29. 6. - Nakon što su poglavari Ali Mardan Khan Bakhtiari i Karim Khan Zand zauzeli Isfahan u centralnoj Persiji, za persijskog šaha je proglašen Ismail III, unuk safavidskog vladar Soltan Hoseyna - vlada kao figura do 1773, a Karim-kan preuzima stvarnu vlast sledeće godine.
* sredinom god. - Porta izdaje ferman kojim se zabranjuje vršenje pritiska na raju da ustupa svoje zemlje čitluk-sahibijama. Janičari su "prvi u grabljenju čitluka", od raje koja se pod pritiskom poreza predaje pod "zaštitu" ili beži u Austriju (→ čitlučenje).
* polovinom godine - Voltaire odlazi u Prusku, kao gost Fridriha Velikog - ostaje do 1752.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 10. 7. - Začetak Teatra Volkov u Jaroslavlju, prvog ruskog pozorišta.
* 18. 7. - Kiril Razumovski je postavljen za hetmana Zaporoške vojske (do ukidanja pozicije 1764).
* 30. 7. - Beti, nova kraljica madagaskarskih Betsimisaraki, daje Francuzima otok Nosi Boraha, *Saint-Marie*, uz sjeveristočnu obalu.

Važni trenuci markiza Pombala
* 31. 7. - Umro portugalski kralj João V, nasleđuje ga sin José I, zvani Reformator (do 1777). Njegovom vladom u stvari upravlja markiz Pombal.
* 15. 8. - Dvor doneo odluku o potpunom razvojačenju Potiske i Pomoriške granice, uprkos žalbi graničara, kojima se ostavlja do Miholjdana 1751. da se odluče za vojnički ili civilni stalež (tj. preseljenje ili ostanak na mestu). Mnogi će dogodine otići u Banat, zatim i u Rusiju.
* 22. 8. - Patrijarh Atanasije II hirotonisao u Beogradu crnogorskog vladiku Vasilija (do 1766), pored strica Save. Vasilije zatim odlazi u Beč. U Crnu Goru se vraća iduće godine, preko Beča. Atanasije II je slao Vasilija u karlovačku mitropoliju zbog milostinje i da vrati neke crkvene stvari koje je sa sobom poneo Arsenije IV.
* 10. 9. - Sindiči inkvizitori u mletačkoj Dalmaciji izdali naredbu da srpski sveštenik može vršiti parohijsku službu tek posle ispita u kuriji biskupa.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 1. 10. - Dekretom Marije Terezije date povlastice Glavnoj trgovačkoj kompaniji Trsta i Rijeke, uključujući dozvolu za osnivanje kompanije koja se imala baviti industrijom šećera - riječka rafinerija šećera.
* 5. 10. - Madridskim ugovorom su regulisani trgovački odnosi Britanije i Španjolske, popravljeni su odnosi dvije zemlje nakon Rata Jenkinsovog uha 1739-48.
* 14. 10. - Luj XV je odlučio izložiti 96 slika u Luksemburškoj palati - galerija postoji do 1780, anticipira muzej Louvre.
* oktobar - Nicolas-Louis de Lacaille kreće na misiju merenja meridijanskog luka na jugu Afrike (do 1752), vrši i astronomska istraživanja, imenovao je 14 južnih sazvežđa.
* jesen-zima - Protestni zborovi i zahtevi protiv ukidanja Potisko-pomoriške granice (Bečej, Čurug, Nadlak i dr.), na plebiscitarnom izjašnjavanju većina je za militarski stalež.
* novembar - Zbor na Dalmatinskom Kosovu: Srbi Dalmacije i Boke kotorske biraju, bez mletačke dozvole, Simeona Končarevića za svog episkopa (hirotonisan 1751, proteran 1753).
* 7. 11. - U austrijskim zemljama je uveden konvencijski talir, deset u finoj marci srebra (23,385 g), umesto rajhstalira.
* 11. 11. - Neredi u Lhasi: qingovski ambani su ubili Gyurme Namgyala, u očekivanju da će se ovaj pobuniti. Dolazi do nereda u kojima su ubijeni ambani, njihova kineska straža i jedan broj kineskih civila. Plemstvo ne podržava pobunu, Dalaj Lama VII preuzima kontrolu, kineska vojska dolazi u januaru i brutalno kažnjava vođe pobunjenika.
* 18. 11. - U Londonu otvoren Westminsterski most (novi most od 1862).
* 28. 11. - Razoran potres u Rijeci, naknadni udari do 17. 12..

### Kroz godinu

Thomas Gainsborough: *Gospodin i gospođa Andrews*, c. 1750
* Stanovništvo svijeta (suvremene procjene): 791,000.000
	+ Afrika: 106,000.000
	+ Azija: 502,000.000
	+ Evropa: 163,000.000
	+ Latinska Amerika: 16,000.000
	+ Sjeverna Amerika: 2,000.000
	+ Oceanija: 2,000.000
* Talir Marije Terezije: monetarna reforma srebrnog novca, 24 nove forinte = 22 i 6/21 starih. Do ovog vremena u Hrvatskoj su cirkulirali i dubrovački dinar, solide i "stari horvatski novac".
* Hrvatska:
	+ Kraljica Marija Terezija obećala da će vratiti Hrvatskoj Rijeku sa Primorjem (ostvareno 1776).
	+ Izgrađena cesta Zagreb - Karlovac.
	+ Posebni odbor počinje rad na stalnom urbaru u Virovitičkoj županiji.
	+ Počinje kampanja za unijaćenje pravoslavaca u Žumberku.
	+ Dubrovački novac: prestaje kovanje perpere (još jedan period 1801-03).
	+ Splitski nadbiskup Pacific Bizza osnovao glagoljaško sjemenište u Priku kod Omiša, uz crkvu sv. Petra (ukinuto 1879).
* Srbija:
	+ Mitropolit Pavle Nenadović osnovao klerikalni fond za izdržavanje škola prilozima crkvenih i narodnih krugova, radi i na osnivanju štamparije (knjige se štampaju u Rimniku u Maloj Vlaškoj)
	+ Proslavljen završetak radova na beogradskoj tvrđavi, da bi ubrzo bilo ustanovljeno da je "nezavršeno preko sto hiljada neimarskih aršina tvrde gradnje" - ponovo slede pozivi po Balkanu za doprinos.
	+ Približno vreme osnivanja Gnjilana, na mestu srušenog manastira.
* Prema istoriji vladike Vasilija, turska vojska Bošnjaka i Hercegovaca je napadala Crnu Goru (u "Ogledalu srpskom II" postoje pesme "Sinovi Obilića" i "Stan polako, Rogoje, mnogo ti je oboje" pod ovom godinom); narod je ubio Kajmak-pašu Mahmudbegovića i njegovog brata.
* Graumannov standard novca u Pruskoj: od jedne fine kelnske marke srebra će se kovati 14 talira.
* Carstvo Ašanti: umire Opoku Ware I, nasleđuje ga Kusi Obodom (do 1764).
* 1750-70 - U srpskom crkvenom slikarstvu se ispoljava uticaj ukrajinskog ikonopisa.
* 1750-69 - Vrhunac prosperiteta cincarskog naselja Moskopolja, na jugoistoku današnje Albanije - 12.000 domaćinstava sa oko 50.000 stanovnika.
* Nauka i tehnika:
	+ Rousseauova Rasprava o znanostima i umjetnostima nagrađena na konkursu Dižonske akademije - njegovo prvo uspešno objavljeno filozofsko delo, tvrdi da umetnost i nauka kvare ljudsku moralnost.
	+ Denis Diderot je izdao prospekt za *Encyclopédie*, prvi tom sledeće godine.
	+ Gabriel Cramer iznosi Kramerovo pravilo za rešavanje jednačina putem determinanti.
	+ Johann Andreas von Segner je opisao jednu vrstu vodene turbine, Segnerovo kolo.
	+ 1750-52 - Ruđer Bošković i Christian Mayer mjere meridijanski luk između Rima i Riminija.
	+ c. Leonhard Euler i Daniel Bernoulli razvijaju Euler–Bernoullijevu teoriju greda.

## Rođenja

* 27. 1. - Josip Voltić, jezikoslovac, leksikograf († 1825)
* 28. 2. - Ignacy Potocki, poljski političar († 1809)
* 26. 3. - Gilbert Romme, fracuski političar i matematičar († 1795)
* 28. 3. - Francisco de Miranda, venecuelanski revolucionar († 1816)
* 1. 4. - Hugo Kołłątaj, poljski političar i prosvetitelj († 1812)
* 29. 4. - Vićentije Rakić, književnik, sveštenik († 1818)
* 23. 6. - Déodat Gratet de Dolomieu, geolog († 1801)
* 25. 7. - Henry Knox, prvi sekretar rata SAD († 1806)
* 28. 7. - Fabre d'Églantine, francuski glumac, dramatičar te političar iz perioda francuske revolucije († 1794)
* 12. 8. - Matija Petar Katančić, hrvatski književnik, latinist, sveučilišni profesor poetike, arheologije i numizmatike († 1825)
* 15. 8. - Sylvain Maréchal, književnik, politički teoretik († 1803)
* 18. 8. - Antonio Salieri, kompozitor († 1825)
* 24. 8. - Letizia Ramolino, matrijarh porodice Boanaparta († 1836)
* 23. 12. - Friedrich August I, kralj Saksonije, vojvoda varšavski († 1827)
* Mitropolit beogradski Dionisije († 1828)

## Smrti

* 23. 1. - Ludovico Antonio Muratori, historičar (\* 1672)
* 27. 1. - Ivan Trubeckoj, ruski maršal, poslednji boljar (\* 1667)
* 28. 5. - Sakuramachi, bivši japanski car (\* 1720)
* 26. 7. - Vasilij Tatiščev, ruski državnik, historik, osnivač gradova (\* 1686)
* 28. 7. - Johann Sebastian Bach, nemački kompozitor (\* 1685)
* 31. 7. - João V, kralj Portugala (\* 1689)
* 31. 7. - Toma Babić, franjevac i književnik (\* ca. 1680)
* 2. 9. - Nikola Lašvanin, franjevački ljetopisac (\* ca. 1703)
* 17. 9. - Carl Theodorus Pachelbel, orguljaš, kompozitor (\* 1690)
* 11. 11. - Gyurme Namgyal, vladar Tibeta
* 11. 11. - Apostolo Zeno, libretist (\* 1668)
* 20. 11. - Maurice de Saxe, general maršal Francuske (\* 1696)
* 21. 12. - Elizabeta Kristina, majka Marije Terezije (\* 1691)
* Šejh Mehmed Užičanin (\* ca. 1710)
* Abdulah-efendija Muzaferija, geometar i konstruktor

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), tom 2 (IV-2)
* Nikola Lašvanin: *Ljetopis*, priredio dr fra Ignacije Gavran, Sarajevo, Zagreb 2003

## Vanjske veze