# Turski rat za nezavisnost

| Turski rat za nezavisnost
 |
| --- |
|  Turska vojska nakon Izmirske ofanzive ulazi u Izmir 9. septembar 1922)
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Datum
 | 19. maj 1919 – 11. oktobar 1922 (primirje) / 24. jul 1923 (mir)
 |
| Lokacija
 | Anadolija, sjeverna Mezopotamija i Trakija |
| *Casus belli* | podjela Osmanskog Carstva
 |
| Ishod
 | odlučujuća turska pobjeda
* svrgavanje osmanskog sultanata
* Mir u Lausannei
* uspostava Republike Turske
 |

 |
| Sukobljene strane
 |
| **Turski nacionalni pokret**
 Velika narodna skupština (1920–23)
 Kuva-yi Milliye (1919–20)

---

**Podržan od:**  Ruska SFSR  Italija (tajno) | **Saveznici**
 Grčka

* pobunjeni pontski Grci

 Francuska

* Francuska Zapadna Afrika
* Francuska Armenska legija

 Ujedinjeno Kraljevstvo

* Indija

 Armenija  Italija (službeno)  Gruzija  Sjedinjene Države (mornarička podrška)

---

 Osmansko Carstvo (1919–22) |
| Komandanti i vođe
 |
|  Mustafa Kemal paša  Fevzi paša  Kâzım Karabekir paša  Ali Fuat paša  İsmet paša
 |  Anastasios Papoulas  Georgios Hatzianestis  Henri Gouraud  Louis Franchet d'Esperey  George Milne  Somerset Arthur Gough-Calthorpe  Charles Harington Harington  Drastamat Kanayan  Movses Silikyan  Giorgi Kvinitadze  Mark Bristol

---

 Süleyman Şefik paša
 |
| Snage
 |
|  maj 1919: 35.000 novembar 1920: 86.000 (stvaranje redovne vojske) Aug. 1922: 271.000
 |  80.000 (decembar 1919) 1922: 200.000-250.000
 60.000  10.150 (jug) i 20.000 (istok)  40.000
 17.900
 36.000
ustanici: 50.000+
**Total:** 434.000 - 484.000

 |
| Žrtve i gubici
 |
|  13.000 poginulih 22.690 umro od bolesti 5.362 umrlih izvan borbe 35.000 ranjenih 7.000-22.000 ratne zarobljenike
**ukupno:** 83.052 - 98.052

 |  19.362 poginulih 18.095 nestalih 48.880 ranjenih 4.878 umrlih izvan borbe 10.000 zarobljenih  ~7.000  1.100+ poginulih 3.000+ zarobljenih
**ukupno:** ~112.315

 |
| 15.000 turskih civila ubijeno 264.000 grčkih civila ubijeno 250.000 ubijenih armenskih civila **ukupno:** 529.000 mrtvih
 |

**Turski rat za nezavisnost** (turski: *İstiklâl Harbi,* doslovno "Rat za nezavisnost" ili *Kurtuluş Savaşı,* doslovno "Oslobodilački rat;") je naziv za niz međusobno povezanih oružanih sukoba koji su se od 1919. do 1923. vodili između turskih nacionalista okupljenih u Turski nacionalni pokret na jednoj, i država Antante na drugoj strani. Uzrok je predstavljao poraz Osmanskog Carstva u prvom svjetskom ratu, odnosno podjela njegovih teritorija među pobjedničkim silama, koja je izazvala etničke sukobe na područjima sa miješanim stanovništvom, a koji su, pak, služili kao izgovor silama Antante da okupiraju značajne dijelove Turske. Nacionalisti, na čije se čelo stavio proslavljeni vojskovođa Mustafa Kemal paša, su glavno uporište imali u unutrašnjosti Anadolije gdje je osnovana privremena vlada koja se suprotstavila ne samo savezničkim trupama, nego i osmanskom sultanu i nominalnoj turskoj vladi u Istanbulu pod britanskom okupacijom koja je 1920. potpisala mirovni sporazum u Sevresu. Nacionalisti su, zahvaljujući gerilskoj strategiji, Kemalovom vojničkom umijeću, logističkim problemima za Antantine trupe, podršci Sovjetske Rusije, kao i sve većim nesuglasicama između saveznika s vremenom stegli prevagu i sva tri važnija sukoba - sa Francuskom oko južne granice (1920 - 1921), novostvorenom državom Armenijom (1920) oko istočne, te sa Grčkom (1919 - 1922) oko zapadne granice uspjeli riješiti u svoju korist. Rat, koji je formalno okončan sporazumom u Lausannei 1923. je imao značajne posljedice u transformaciji Turske u etnički homogenu nacionalnu državu, ukidanju kalifata i uvođenju republikanskog uređenja kojim su omogućene sekularne Atatürkove reforme 1920-ih i 1930-ih, ali i u masovnom etničkom čišćenju ne-turskog stanovništva koje dan-danas opterećuje odnose Turske sa susjednom Grčkom i Armenijom.

## Povezano

* Armenski genocid
* Ruski građanski rat
* Invazija Crvene armije na Gruziju

## Fusnote

---

- **^** Kuva-yi Milliye je došla pod komandu VNS poslije 4. septembra 1920.

- **^** Velika Britanija zauzela je Carigrad, a zatim se borila protiv izravnih turskih nepravilnih sila u Bitci Izmita s grčkim vojnicima. Štoviše, britanske trupe okupirale su nekoliko gradova u Turskoj. Primjerice, Mudanya je pokušano uhititi već 25. lipnja 1920. od strane pomorskih snaga slijetanja, ali tvrdoglavi otpor Turske nanio je na britanske snage i prisilio ih da se povuku. Bilo je mnogo slučajeva uspješnog odgađanja operacija malih turskih nepravilnih sila protiv numeričkih vrhunskih neprijateljskih vojnika. Britanske su se postrojbe borile protiv turske vojske u bitci kod Derbenta (31. kolovoza 1922). Velika Britanija, koja se diplomatski borila protiv turskog nacionalnog pokreta, došla je na rubu velikog rata u rujnu 1922. godine (Čanakale kriza).

- **^** Italija je okupirala Carigrad i dio jugozapadne Anadolije, ali se nije direktno sukobila sa Turskom vojskom. Tokom okupacije su italijanske trupe štitile turske civile na svom okupacijskom području te prihvaćale turske izbjeglica sa područja pod grčkom okupacijom. U julu 1921. se Italija počela povlačiti iz jugozapadne Anadolije.

- **^** Za više informacija v. Invazija Crvene armije na Anadoliju.

- **^** Osmanska Kalifatska vojska se borila protiv turskih revolucionara u Bitci kod İzmita, a osmanska vlada je podržavala druge ustanka (e.g. Anzavur).

- **^** Grčka je zarobila 22.071 vojnika i civila. Od njih su 520 bili oficiri a 6002 vojnici. Za vrijeme razmjene zarobljenika 1923. godine je Tursku stiglo 329 oficira, 6002 vojnika i 9410 civilnih zarobljenih. Za ostalih 6330, uglavnom civila, se pretpostavlja da su umrli u grčkom zarobljeništvu.

## Izvori