# 1767.

*Ovo je članak o godini 1767.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1730-e  1740-e  1750-e  – 1760-e –  1770-e  1780-e  1790-e  |
| Godine:
 | 1764 1765 1766 – **1767** – 1768 1769 1770
 |

Mason-Dixonova linija.

1767.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1767.. (MDCCLXVII) |
| Ab urbe condita
 | 2520.
 |
| Islamski
 | 1180–1181.
 |
| Iranski
 | 1145–1146.
 |
| Hebrejski
 | 5527–5528.
 |
| Bizantski
 | 7275–7276.
 |
| Koptski
 | 1483–1484.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1822–1823.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1689–1690.
 |
| • *Kali Yuga* | 4868–4869.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4403–4404.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11767.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1767** (**MDCCLXVII**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 12. 1. - Punoletstvo napuljskog kralja Ferdinanda.
* 16. 1. - Ohridski arhiepiskop Arsenije daje ostavku, sultan ubrzo donosi odluku o ukidanju ove autokefalne arhiepiskopije, čije eparhije dolaze pod direktnu jurisdikciju Vaseljenske patrijaršije. Prostor O. a. priključen Prespanskoj - nastaje Prespansko-*lihnidska* arhiepiskopija. Ovo se dešava nekoliko meseci nakon što je Vaseljenska patrijaršiju priključila Pećku.
* 16. 2. - Korzikanski pobunjenici protiv Đenove se iskrcavaju na otok Capraia u Toskanskom arhipelagu i osvajaju ga do maja.
* zima? - Burmanci su porazili i drugu kinesku invaziju - uništili su one koji nisu stradali od bolesti i zauzeli deo Junana.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 1. 4. - Španjolci preuzimaju od Francuske Port Saint Louis na istočnom Malvinskom/Falklandskom otoku i nazivaju ga Puerto Soledad (napušten 1811, privatno naselje od 1828, od 1833. britanski Port Louis).
* 2. 4. - Španija protjeruje pripadnike Isusovačkog reda (jezuiti) sa svoje teritorije - u svitanje su u Španjolskoj vicekraljevi i komandanti otvorili pisma sa uputama.
* 7. 4. - Burmanske trupe zauzimaju i uništavaju grad Ayutthaya, tadašnji glavni grad Sijama. Ekkathat, poslednji kralj iz dinastije Ban Phlu Luang umire nekoliko dana kasnije.
* 28. 5. - Marija Josipa, supruga habsburškog suvladara Josipa, umire od boginja.
* 31. 5. - Korzikanci su dovršili osvajanje Kapraje. Nemogućnost Đenove da suzbiju ustanak ih navodi da sledeće godine prepuste ostrvo Francuskoj.
* 1. 6. - Maria Theresia, koja se zarazila boginjama od pokojne snahe, dobila je pomazanje - ali narednih dana se oporavlja.
* 19. 6. - Britanski kapetan Samuel Vallis otkriva Tahiti.
* 19. 6. - Zvijer iz Gévaudana je izgleda ulovljena.
* 23. 6. - Ruski ambasador u Poljskoj Nikolaj Repnjin osnovao katoličku prorusku Radomsku konfederaciju plemića, koja se protivi reformama i poziva rusku caricu da zaštiti Žečpospolitu.
* 24. 6. - Bivši ohridski arhiepiskop Arsenije dao je ostavku i na čelu Pelagonijske eparhije, verovatno odlazi na Svetu goru.
* 24. 6. - Dekret o protjerivanju jezuita je pročitan u Meksiku. U zemlji je bilo nereda, kalifornijske misije (gde je dekret pročitan 30. 11.) dogodine preuzimaju franjevci na čelu sa Juníperom Serrom.
* 25. 6. - Eskpedicija Samuela Wallisa: por. Tobias Furneaux je prvi Evropljanin na Tahitiju, prisvojio ga je za Britaniju (Francuzi uzimaju 1842).
	+ Komandant drugog broda misije, Philip Carteret, otkrio je Pitcairnove otoke, Otoke vojvode od Jorka, kod Papue, ponovno otkrio Solomonove otoke i Otoke Juan Fernández.
* 29. 6. - 2. 7. - Geneza Američke revolucije – Townshendovi zakoni:
	+ O Prihodu: uvedeni su porezi na neke artikle koji se uvoze u kolonije i dato ovlašćenje vrhovnim sudovima kolonija da pretražuju privatnu imovinu za krijumčarenom robom - kolonisti osuđuju ovo kao kršenje prava.
	+ O carinskim komesarima: osniva se carinski odbor u samoj Americi, radi boljeg sprovođenja propisa - što uvećava konfrontacije sa kolonistima.
	+ O restrikcijama na New York (nije primenjen): ovoj koloniji se zabranjuje donositi nove zakone dok ne pristanu na Zakon o ukonačivanju iz 1765.
	+ O osiguranju (drugo značenje od *Indemnity*): Britanskoj istočnoindijskoj kompaniji je snižen porez kada uvozi čaj u Britaniju, pa ga mogu jeftinije reeksportovati u kolonije (kompanija je bila na ivici propasti zbog švercovanog holandskog čaja).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 3. 7. - Britanska pomorska ekspedicija na čelu sa kapetanom Philipom Carteretom otkriva otok Pitcairn u Pacifiku.
* 7. 7. - Osnovano Kraljevsko vijeće, *Consilium regium in regnis Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae*, ograničeno na područje banske Hrvatske i Slavonije. To je prva zemaljska vlada za Hrvatsku, sa sjedištem u Varaždinu do 1776, predsjedava ban, na čelu kancelarije Nikola Škrlec Lomnički (podvrgnuto Ugarskom namjesničkom vijeću 1779). U Hrvatskoj i Slavoniji ima 24 osnovne škole, tri godine kasnije 60.
* 31. 7. (kalendar?) - U Rusiji je otvorena Zakonodavna komisija, čija je namera doneti novi zakonik. Za njene potrebe carica Katarina je spremila "Nakaz", tj. Instrukciju, prosvetiteljsko delo inspirisano Monteskjeom (→ Rusko prosvetiteljstvo).
* leto - Pošto su u Srbiji zapažena "mnoga neidentifikovana lica odevena kao pravoslavni kaluđeri", Portin ferman dozvoljava kretanje samo onim duhovnim licima sa urednim ispravama od nadležnih vlasti (sprema se rusko-turski rat).

"Šćepan Mali", ilustracija iz Zanovićeve knjige (1784)
* rujan, potkraj - U primorskim naseljima se čitaju i šire proglasi Šćepana Malog. Poziva narod da se međusobno umiri, predstavljaju ga kao ruskog cara Petra III. Šćepan će vladati Crnom Gorom do 1773.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* listopad, početkom - Crnogorske starješine na zboru u Ćeklićima pozdravljaju Šćepana Malog kao ruskog cara Petra III.
* 9. 10. - Mason–Dixonova linija: ova dvojica su završili premer kod današnjeg Pentress, West Virginia, pošto ih irokeški vodiči ne mogu voditi u zemlju Lenapea, sa kojima su u neprijateljstvu. Druga ekspedicija dovršava premer pensilvanijske granice 1784.
* 15. 10. - Habsburška princeza Marija Jozefa (16), nesuđena nevesta napuljskog kralja, umire od boginja. Sledećeg proleća u Napulj odlazi mlađa sestra Marija Karolina.
* 17. 10. - Opšti crnogorski zbor, navodno s 4.000 ljudi, jedan od većih u crnogorskoj istoriji: pod Šćepanovim uticajem iz Maina, odlučeno da se prekine s krvnim osvetama, zametanjima kavgi i da se preduzmu mere protiv lopova - nakon plemenske anarhije zavladao je red. Sestrić mitropolita Save, Arsenije Plamenac postaje u ovo vreme saprestolnik (koadjutor) - ovome su se protivili u Katunskoj nahiji i dr., ali Savi je pomogao Šćepanov uticaj.
* oktobar - U Varšavi je otvoren takozvani Repnjinov sejm, poljski sabor kojim upravlja ruski ambasador, u prisustvu ruske vojske - između ostalog, biće garantovane privilegije Zlatne slobode, koje otežavaju upravu Poljske-Litvanije.
* 28. 10. - U Bostonu je pokrenuta akcija za bojkot nekih tipova engleske robe.
* 1. 11. - U Portsmouth, Virginia je osnovano Brodogradilište Gosport, od 1862. Mornaričko brodogradilište Norfolk, najveće u SAD.
* 3. 11. - Napuljski jezuiti su proterani u Papsku državu.
* studeni, sredinom - Mlečani planiraju da otruju Šćepana Malog: Maine, Pobori i Brajići su uz njega, vrenje je i među pravoslavcima u Boki kotorskoj.
* novembar - Treća kineska invazija Burme, sada osnovu čine mandžurski ratnici
* 2. 12. - U američkim britanskim kolonijama se počinju pojavljivati "Pisma jednog farmera u Pensilvaniji", rad Johna Dickinsona, koja osuđuju Townshendove zakone - tvrdi se da Britanski parlament nema prava uzimati prihode od kolonija.
* decembar - Bivši pećki patrijarh Vasilije Jovanović-Brkić stiže, sa Kipra, u Crnu Goru, među Pipere - prije dolaska kod Šćepana u Maine, podbunio je protiv Turaka crnogorska plemena u Brdima.Vasilije Jovanović-Brkić.
* 28. 12. - Taksin se krunisao za kralja Sijama u Thonburiju, danas delu Bangkoka. Thonburijska kraljevina traje do Taksinovog zbacivanja 1782, ujedinjuje zemlju do 1770, vodi devet kampanja protiv Burmanaca, ratovaće i sa Vijetnamcima i Laošanima.
* decembar/januar - Bitka u klisuri Goteik: kinesko-mandžurski invazori su potukli burmanske snage, kralj Hsinbyushin tek sada odlučuje opozvati trupe iz Sijama. Komandant Mingrui će doći na par dana od Ave, burmanske prestonice.

### Kroz godinu

* U Vojnoj Krajini se organiziraju cehovi 1767-74.
* U Bačkoj se zavodi ugarski urbar 1767-72.
* U mletačkom Splitu osnovana Poljoprivredna akademija, od 1774. Ekonomsko društvo.
* Grof Perlas predlaže da se Rumuni s ivice planina presele u bečkerečki distrikt - izvedeno ali mnogi su se vratili u stari kraj ili nastavili hajdukovanje.
* Obnavlja se franjevački samostan u Kreševu: od 12.106 groša troškova, za građu je dato 1.553, zanatlijama 1.760 a Turcima čak 8.793.
* Egzarsi vaseljenskog patrijarha su bili u Sarajevu, ostavljena beleška na grčkom kaže da su došli da prikupe patrijaršijski prihod po davnašnjem običaju (crkvena opština u Sarajevu je među najbogatijim i uticajnijim u srpskom narodu).
* Grčki mitropolit Antim dolazi u Mostar (do 1772, ranije je sedište hercegovačke eparhije bilo u manastiru Duži).
* Skopski nadbiskup Matija Masarek primećuje da se "Srbija" potpuno promenila u poslednjih dvadeset godina, mnogo je više "poturčenih Arbanasa" koji čine zlodela i kojih se boje i Turci.
* Vasilije Damjanović izdao prvu aritmetiku na srpskom.
* Kraljevski astronom Nevil Maskelyne objavljuje prvi Nautički almanah, sa podacima za određivanje longitude metodom lunarne distance.
* Crkve: sv. Karla Boromejskoga u Karlobagu, Arhanđela Mihaila u Risnu
* Prvi anglo-majsorski rat (1767-69) na jugu Indije.

## Rođenja

* 23. 1. - Jean-Lambert Tallien, francuski revolucionar († 1820)
* 15. 3. - Andrew Jackson, predsednik SAD († 1845)
* 25. 3. - Joachim Murat, maršal Francuske, kralj Napulja († 1815)
* 7. 4. - Henry Bell, škotski poduzetnik
* 25. 4. - Filip Višnjić, guslar i pesnik († 1834)
* 25. 4. - Nicolas Oudinot, maršal Francuske († 1847)
* 12. 5. - Manuel Godoy, španjolski državnik († 1851)
* 13. 5. - João VI, kralj Portugala i Brazila († 1826)
* 1. 7. - Maria Edgeworth, anglo-irska književnica
* 11. 7. - John Quincy Adams, američki diplomat, političar i državnik († 1848)
* 25. 8. - Louis Antoine de Saint-Just, revolucionar († 1794)
* 8. 9. - August Wilhelm Schlegel, indolog, prevoditelj († 1845)
* 6. 10. - Henri Christophe, kralj Haitija († 1820)
* 24. 10. - Tomaš Mikloušić, književnik († 1833)
* 25. 10. - Benjamin Constant, politički mislilac († 1830)
* 29. 11. - Andrija Ljudevit Adamić, riječki trgovac († 1828)
* Anouvong, poslednji kralj Vijentijana († 1828)
* Crni Jastreb, poglavica († 1838)
* c. Jevta Savić-Čotrić, srpski političar, diplomata († 1820-21)

## Smrti

* 20. 1. - Étienne de Silhouette, francuski ekonomista, eponim siluete (\* 1709)
* 13. 3. - Marija Josipa Poljska i Saska, majka Luja XVI, Luja XVIII, i Šarla X (\* 1731)
* 17. 4. - Ekkathat, poslednji kralj Ayyuthaye (\* 1718)
* 28. 5. - Marija Josipa od Bavarske, sveta rimska carica (\* 1739)
* 25. 6. - Georg Philipp Telemann, njemački kompozitor (\* 1681)
* 5. 8. - Johann Christoph von Bartenstein, habsburški državnik (\* 1689)
* 27. 10. - Burkhard Christoph von Münnich, ruski feldmaršal (\* 1683)
* 8. 12. - Dionisije Novaković, episkop budimski (\* 1705)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)