# Linijski sistem

Neispisan *linijski sistem*
Svaki ton koji čujemo može da se zabeleži posebnim muzičkim znacima koji se zovu note.

**Linijski** (ili **notni**) **sistem** (francuski: *portée*, engleski: *staff, stave*, italijanski: *pentagramma*, njemački: *Notensystem, Notenlinien*)) služi kao osnova za beleženje nota.

## Kratki istorijat

Upotreba 4 linije u muzičkoj notaciji 14. veka.
Linije su u muzici u upotrebi još od 10. veka. Pomoću njih se određivala visina neuma. Prvo se upotrebljavala jedna do dve linije, a zatim je čuveni srednjevekovni muzički teoretičar Gvido iz Areca (995 - 1050) postavio osnove notnom sistemu odredivši da se neume pišu na 4 linije. Na njihovom početku je upisivao ključeve, tako da je pozicija notne glave označavala visinu tona (*vidi sliku desno*).

## = Prednosti današnjeg linijskog sistema =

Današnji linijski sistem je mnogo savršeniji od nekadašnjeg jer daje mogućnost (koju nekadašnji nije davao) tačnog zapisa:

1. *visine tonova*,
2. *trajanja tona*,
3. *intervalskih razmaka* između tonova.

|  |  |
| --- | --- |
| **Napomena.** | Što se tiče načina izvođenja, muzičari iznad linijskog sistema upisuju oznake za interpretaciju. |

## Osnovne karakteristike linijskog sistema

* Linijski sistem se sastoji od *5 horizontalnih paralelnih linija* i *4 praznine*. Linije linijskog sistema broje se odozdo-naviše. U njega može da se ubeleži ukupno **11** različitih osnovnih nota:

* Da bi se prostorno ograničen linijski sistem proširio, iznad i ispod njega dodaju se pomoćne linije - *pomoćnice*. Obično ne više od 4-5 naviše i 3 naniže, jer se prelazi u drugi ključ:

* Pomoćne linije su u neku ruku ostatak nekadašnjeg mnogolinijskog sistema kojeg je preuredio Gvido iz Areca u 11. veku.

## Elementi linijskog sistema

**1. Ključ**

Na početak linijskog sistema stavlja se znak koji se zove *kluč* (fr. i en. clef) na osnovu kojeg se određuje ime note i njena oktava. Današnja muzička notacija poznaje više vrsta ključeva. Ovde ćemo prikazati one koji su najviše u upotrebi:

**a)G-ključ (*violinski ključ*)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | beleži se od druge linije i daje ime noti *g¹* (*sol* u prvoj oktavi). Violinski ključ najviše koriste: violina; flauta, oboa, klarinet, saksofon, harmonika, truba; desna ruka klavira i harfe; deo udaraljki. U linijski sistem beleže se tonovi iz *prve* i delom iz *druge oktave*, dok se ostali tonovi iz *druge*, *trće*, *četvrte* i *pete oktave* beleže pomoćnicama iznad linijskog sistema.
 |

**b)F-ključ (*bas ključ*)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | beleži se od četvrte linije i daje ime noti *f* (*fa* u maloj oktavi). Bas ključ najviše koriste: violončelo, kontrabas; horna, trombon, bas klarinet, fagot; harmonika (basovi), leva ruka klavira i harfe. Tonove subkontra i kontra oktave beležimo pomoćnicama ispod linijskog sistema.
 |

**c)C-ključevi(vokalni ključevi)C-ključevi* se zovu i *vokalni ključevi* jer su pogodni za beleženje pevačkih glasova. Svi oni daju ime noti *c¹* (*do* u prvoj oktavi). Najčešće su u upotrebi *altovski* i *tenorski* ključ.

* **Altovski ključ**

|  |  |
| --- | --- |
|  | beleži se na trećoj liniji i daje ime noti *c¹* (*do* u prvoj oktavi) na trećoj liniji. Altovski ključ koristi viola.
 |

* **Tenorski ključ**

|  |  |
| --- | --- |
|  | beleži se na četvrtoj liniji i daje ime noti *c¹* (*do* u prvoj oktavi) na četvrtoj liniji. Tenorski ključ koristi violinčelo, fagot i trombon za visoke note da bi se izbeglo pisanje mnogo pomoćnih linija.
 |

Pogledajmo kako se jedna ista nota c¹ (do u prvoj oktavi) beleži u pomenuta tri ključa:

**2. Predznaci**

Predznaci se pišu:

|  |  |
| --- | --- |
|  | iza notnog ključa i važe *stalno* za sve istoimene note u kompoziciji. Oni predstavljaju tonalitet kompozicije.
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | predznaci se nalaze i ispred note na istoj liniji ili praznini i odnose se samo na istoimene note u tom taktu.
 |

**3. Taktovi**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Takt je najmanji metrički određen deo kompozicije koji se nalazi između dve taktice.
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | U muzici postoje mnoge vrste taktova. Oni se beleže na početku linijskog sistema, iza ključa i eventualnih predznaka koji određuju tonalitet i to razlomkom, bez razlomačke crte.
 |

**4. Note**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Nota je znak za beleženje tonova u linijski sistem.
 |

**5. Zagrade, spojnice (akolade)**

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | Više linijskih sistema na početku partiture može se zagraditi zagradom, tj. spojiti spojnicom ili akoladom (francuski: *accolade*, engleski: *brace, bracket, accolade*, italijanski: *graffa*, njemački: *Akkolade, Klammer*). Zagrade mogu biti *uglaste*  **[ ]** ili *savijene* **{ }** (tzv. *vitičaste*).
 |

U praksi ovako izgledaju partiture za 2 i 3 linijska sistema sa zagradom:

* *Vitičasta* spojnica u partituri za klavir:

* *Uglasta* spojnica u partituri za gudački trio:

* *Uglasta* i *vitičaste* spojnice u partituri za duvački orkestar i timpane:

## Povezano

* Pomoćne linije
* Notne skraćenice
* Predznaci
* Abrevijature

## Reference