# 1594.

*Ovo je članak o godini 1594.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1560-e  1570-e  1580-e  – 1590-e –  1600-e  1610-e  1620-e  |
| Godine:
 | 1591 1592 1593 – **1594** – 1595 1596 1597
 |

Spaljivanje moštiju svetog Save

1594.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1594.. (MDXCIV) |
| Ab urbe condita
 | 2347.
 |
| Islamski
 | 1002–1003.
 |
| Iranski
 | 972–973.
 |
| Hebrejski
 | 5354–5355.
 |
| Bizantski
 | 7102–7103.
 |
| Koptski
 | 1310–1311.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1649–1650.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1516–1517.
 |
| • *Kali Yuga* | 4695–4696.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4230–4231.
 |
| • 60 godina
 | Yang Drvo Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11594.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1594** (**MDXCIV**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u utorak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

* 19. 2. - Sigismund III Vasa krunisan za švedskog kralja nakon što je obećao da će održati luteranizam u zemlji (Sigismund je od ranije poljsko-litvanski vladar).
* 27. 2. - Anri IV krunisan za kralja Francuske u Chartresu.
* 10. 3. - Kraljevska vojska prinudila na predaju Nograd, poslednju tursku tvrđavu na severozapadu "turske" Ugarske.
* oko 21. 3. - Juraj Zrinski osvaja nekoliko gradova između Kaniže i Sigeta.
* 22. 3. - Anri IV konačno ušao u Pariz.
* ožujak - Juraj Lenković je novi general hrvatske krajine.
* 21. 3. - Sabor u Zagrebu: ne žele da se hrvatski ban (Tomo Erdedi) potčinjava bilo kome, makar i nadvojvodi Maksimilijanu (ima raditi sporazumno).
* 26. 3. - Umro Stjepan Grasswein, general slavonske krajine, zamjeniće ga barun Ivan Sigismund Herberstein.
* mart - Banatski ustanak, ustanici i hajduci Petra Majžaša zapalili Vršac .
* 14. 4. - Kralj Rudolf II imenovao svog brata Matiju za zamjenika u Ugarskoj i drugim zemljama.
* 16. 4. - Od trovanja umro Ferdinando Stanley, 5th Earl of Derby, drugi na redu za englesku krunu.
* 4. 5. - 28. 6. - Nadvojvoda Matija opsjeda Ostrogon, uz pomoć srpskih žitelja zauzeo gornji grad ne i samu tvrđavu; Christoph von Teuffenbach krenuo na Hatvan.
* 7. 5. (27. 4. po j.k.) - Spaljivanje moštiju svetog Save.
	+ Banatski ustanak se ipak pojačava: padaju Bečkerek, Lipovo, Titel i dr.; na kraju ipak moraju pobeći u Erdelj (knez Žigmund Batori).
	+ Vladika Teodor otišao u Erdelj pa odran od Turaka po povratku.
	+ U ovo vreme se pobunili i Srbi oko Peći.
* 1. 6. - Herberstein provalio u Pakrački sandžak, 4. 6. zapalio Sirač.
* 5. 6. - Willem Barentz krenuo na prvo putovanje potrage za Severoistočnim prolazom (stiže do Novaje Zemlje).
* 11. 6. - *Principalía*: španski kralj Filip II. priznaje prava i privilegije domorodačkih plemića i poglavara na Filipinima.
* 1. 7. - Anglo-španski rat: na kraju akcije kod zaliva San Mateo (Ekvador), Španci zarobili engleskog pomorca Richarda Hawkinsa.
* 10. 7. - Srbi odlučujuće poraženi oko Bečeja i Bečkereka, beže u Erdelj.
* 14. 7. - Sigismund postavio svog strica Karla za namesnika u Poljskoj-Litvaniji.
* srpanj, polovinom - Turci pokorili pobunjeni Banat.
* 22. 7. - Osamdesetogodišnji rat: holandski republikanci zauzeli Groningen (zaokružen sever Nizozemske).

Sinan-paša osvaja Győr
* srpanj - Sinan-paša krenuo iz Beograda, osvaja Tatu 23. 7. i utvrđenu opatiju sv. Martina 30. 7., zatim dolazi pred Győr (Đer); krimski Tatari upadaju u Mađarsku s istoka.
* 1. 8. - Nadvojvoda Maksimilijan započinje opsadu Petrinje.
* kolovoz, početkom - Srbi morali vratiti Turcima grad Fačet, po naređenju erdeljskog kneza (inače, knez nije mogao ući u rat jer je staleška skupština bila protiv).
* 5. 8. - Lenković sa uskocima zauzeo Hrastovicu, takođe i Goru, zatim važnu kulu kod Petrinje.
* 10. 8. - Turci bježe iz Petrinje, zapalivši je na odlasku, isto se događa i sa **Siskom**; nadvojvoda ubrzo raspušta vojsku.
* 16. 8. - Dubrovčanin Ivan de Marini, izaslanik kralja Rudolfa, sklopio savez sa moldavskim vojvodom Aronom; ovih dana se savezu priklonio i erdeljski knez Žigmund Batori.
* avgust - Počinje Devetogodišnji rat u Irskoj, neuspeo pokušaj zbacivanja engleske vlasti u zemlji.
* rujan, zadnja dekada - Rustam-beg se vratio u Hrastovicu i Petrinju; Erdogli-beg upada u Turopolje ali biva zarobljen.
* 29. 9. - **Győr** se predao Sinan-paši; poslao jedinice koje zauzimaju Pápu.
* 4 - 28. 10. - Sinan-paša neuspješno opsjeda Komarno (brani ga Vuk Stančić) zatim odlazi u zimovnik i otpušta Tatare.
* 5. 11. - Juraj Lenković upao u bihaćku varoš i zapalio je, odvodi 1200 kršćana sa sobom.
* 15. 11. - Vladari Erdelja, Vlaške i Moldavije, Žigmund, Mihaj i Aron, sklopili antiturski savez.
	+ 23. 11. ubijeni svi Turci u Bukureštu i Jašu, Mihaj Hrabri prelazi Dunav i napada Silistriju, Ruščuk, Vidin, Nikopolj; Deli-Markova srpska četa zalazi pljačka do Jedrena.
* 27. 12. - Student Jean Châtel pokušao ubiti kralja Anrija IV.

### Tokom/tijekom godine

* Aleksandar Komulović u papinskoj misiji za stvaranje antiturskog saveza (ove godine posjećuje Erdelj, Moldaviju i Poljsku-Litvaniju).
* Podignuta crkva manastira Orahovica; dovršen ikonostas u Dečanima.
* U Amsterdamu osnovana *Compagnie van Verre*, prethodnica Nizozemske istočnoindijske kompanije, ne bi li bio prekinut portugalski monopol na biber.
* Procvetali tulipani Carolusa Clusiusa u Botaničkoj bašti Lajdenskog univerziteta - to se smatra početkom gajenja lala u Holandiji, mada ih je i ranije bilo u privatnim baštama.

## Rođenja

* 15. 6. - Nicolas Poussin, slikar († 1665)
* 9. 12. - Gustav II Adolf, švedski kralj († 1632)
* pribl. - Ivan Belostenec, leksikograf († 1675)

## Smrti

* 2. 2. - Giovanni Pierluigi da Palestrina, kompozitor (\* ca. 1525)
* 26. 3. - Stjepan Grasswein, general slavonske krajine
* 30. 5. - Bálint Balassi, pesnik (\* 1554)
* 26. 5. - Teodor Nestorović, vršački vladika
* 31. 5. - Tintoretto, slikar (\* 1518)
* 14. 6. - Orlando di Lasso, kompozitor (\* ca. 1532)
* 22. 11. - Martin Frobisher, istraživač (\* ca. 1539)
* 2. 12. - Gerardus Mercator, kartograf (\* 1512)
* ? - Husein-paša Boljanić, osmanski velikodostojnik

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959