# 1632.

*Ovo je članak o godini 1632.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1600-e  1610-e  1620-e  – 1630-e –  1640-e  1650-e  1660-e  |
| Godine:
 | 1629 1630 1631 – **1632** – 1633 1634 1635
 |

Galilejev "Dijalog o dva glavna sistema sveta"

1632.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1632.. (MDCXXXII) |
| Ab urbe condita
 | 2385.
 |
| Islamski
 | 1041–1042.
 |
| Iranski
 | 1010–1011.
 |
| Hebrejski
 | 5392–5393.
 |
| Bizantski
 | 7140–7141.
 |
| Koptski
 | 1348–1349.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1687–1688.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1554–1555.
 |
| • *Kali Yuga* | 4733–4734.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4268–4269.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11632.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1632** (**MDCXXXII**) bila je prijestupna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u nedjelju po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

* 10. 2. - Veliki vezir Hafiz Ahmed-paša smenjen i ubijen od pobunjenih vojnika; postavljen Bosanac Topal Redžep-paša - grabež i korupcija, ekonomski problemi i opšta nesigurnost se pojačavaju.
* 22. 2. - Objavljen Galilejev "Dijalog o dva glavna sistema sveta".
* 22. 2. - Praizvedba drame "Pavlimir" Junija Palmotića.
* mart - Gazi Husrev-paša, bivši veliki vezir, pogubljen u Tokatu jer je okrivljen za nerede.
* mart - Tridesetogodišnji rat: švedski kralj Gustav II Adolf ulazi u Bavarsku.
* 29. 3. - Ugovorom iz Saint-Germaina Englezi posle tri godine vraćaju Novu Francusku (Quebec itd.) Francuzima.
* 15. 4. - Bitka kod Raina na Lechu: Gustav II Adolf po drugi put u pola godine porazio carskog komandanta Tillyja, koji je i smrtno ranjen.
* 21. 4. - Dordrehtska ispovest vere holandskih menonita.
* maj - Šveđani zauzeli Minhen.
* 18. 5. - Sultan Murat IV naređuje da se pogubi v. vezir Topal Redžep-paša i preuzima vlast u svoje ruke. Novi veliki vezir je Tabanijasi Mehmed-paša (do 1637).
* 20. 6. - Cecilius Calvert, 2nd Baron Baltimore dobio od kralja Charlesa I povelju za Provinciju Maryland.
* 25. 6. - Novi etiopski car Fasilides opet proglasio etiopsko pravoslavlje državnom religijom, jezuitima oduzeta imovina, ograničeni na Fremonu.
* jun - Osamdesetogodišnji rat: holandski vođa Frederik Hendrik van Oranje zauzima gradove Venlo, Roermond i Sittard i zatim opseda Mastriht kojeg osvaja u avgustu.
* 12. 7. - Hrvatski sabor u Zagrebu: žalba jer su štajerski staleži prenijeli slobodno trgovanje sa Bakra na Rijeku.
* avgust - Hrvatski konjanici pod Holkom ulaze u Saksoniju, osvajaju Zwickau, pljačkaju i pustoše okolicu gradova Chemnitz, Oederan i Freiberg.
* 31. 8. - Hrvatski sabor se protivi novačenju u Hrvatskoj za rat u Njemačkoj: malo ljudi zbog ranije gladi i jer je već "nekoliko hiljada" u Njemačkoj, a Turci provaljuju velikim snagama (nije uvaženo).
* 1. 9. - Bitka kod Castelnaudary-ja: poražena pobuna kraljevog brata Gastona Orleanskog.
* 9. 9. - Bitka kod Alte Veste: Albrecht von Wallenstein porazio kralja Gustava Adolfa pri pokušaju proboja iz Nirnberga. Hrvatski konjanici zarobili generala Torstenssona.
* septembar - Galileju naređeno da dođe u Rim na suđenje.
* oktobar - Počinje Smolenski rat (Rusko-poljski 1632-34) - Rusi pokušavaju uzeti Smolensk.
* 21. 10. - Hrvatski sabor: Turci "danomice" upadaju, otkrivene solane oko Ivanca i Bele na imanju obitelji Petev.

Pogibija Gustava II Adolfa
* 2. 11. - Wallenstein zauzeo Leipzig.
* 8. 11. - Vladislav IV Vasa izabran za kralja Poljske i Litvanije (do 1648).
* 16. 11. (6. 11. po j.k.)- Bitka kod Lützena: Šveđani odneli Pirovu pobedu nad Wallensteinom, jer je kralj Gustav Adolf poginuo početkom bitke.
	+ Kralja nasleđuje maloletna Kristina (do 1654), na čelu namesničkog veća je Axel Oxenstierna.

### Kroz godinu

Čas anatomije
* Prvi pomen Čapljine.
* Ogulinski kapetan Gašpar Frankopan upao u cazinski srez i preveo sa sobom 50 pravoslavnih porodica - ko nije hteo, bio je ubijen.
* Patrijarh Pajsije Janjevac došao u vezu sa Rusijom preko vršačkog mitropolita Antonija.
* Turci proterali Isusovce iz Beograda, po nagovoru bosanskih franjevaca.
* Petar Masarek, smederevski administrator, boravi u Srbiji.
* Tužba građana Koprivnice: kapetan uzurpirao vlast i posjede.
* Završena Kapucinska crkva u Beču, grobno mesto Habsburga.
* Englezi se naselili na Antigui i Montserratu.
* Osnovan Jakutsk u Sibiru.
* Počinje gradnja Taj Mahala.
* Rembrandtova slika "Čas anatomije doktora Nikolasa Tulpa".
* Novi kijevski mitropolit Petar Mogila osnovao Kijevo-mogiljansku kolegiju, prethodnicu Kijevske duhovne akademije.

## Rođenja

* 29. 8. - John Locke, filozof empirista († 1704)
* 20. 10. - Christopher Wren, arhitekta, matematičar († 1723)
* 24. 10. - Antoni van Leeuwenhoek, nizozemski trgovac i znanstvenik († 1723)
* oktobar - Johannes Vermeer, slikar († 1675)
* 23. 11. - Jean Mabillon, paleograf i diplomatik († 1707)
* 24. 11. - Baruch Spinoza, filozof racionalista († 1677)
* 28. 11. - Jean-Baptiste Lully, kompozitor († 1687)
* 31. 12. - Abas II, iranski šah († 1666)
* ? - Saro Bunić, pjesnik i političar († 1721)

## Smrti

* 23. 2. - Giambattista Basile, književnik, sakupljač bajki
* 14. 3. - Tokugawa Hidetada, bivši japanski šogun (\* 1579)
* mart - Gazi Husrev-paša, bivši veliki vezir
* 30. 4. - Johann ’t Serclaes Tilly, carski komandant (\* 1559)
* 30. 4. - Sigismund III Vasa, poljsko-litvanski vladar (\* 1566)
* 27. 5. - Nikola Brautić, pjesnik (\* 1566)
* 8. 9. - Stijepo Giman Đurđević, pjesnik (\* 1579)
* 16. 11. - Gustav II Adolf, kralj Švedske (\* 1594)
* 29. 11. - Friedrich V od Falačke, "zimski kralj" Češke na početku Tridesetogodišnjeg rata (\* 1596)
* 7. 12. - Susenios I, bivši etiopski car (\* 1572)

## Reference

Literatura
* Rudolf Horvat, *Ban Sigismund Erdedi* (hr Wikisource)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959