# 1575.

*Ovo je članak o godini 1575.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1540-e  1550-e  1560-e  – 1570-e –  1580-e  1590-e  1600-e  |
| Godine:
 | 1572 1573 1574 – **1575** – 1576 1577 1578
 |

1575.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1575.. (MDLXXV) |
| Ab urbe condita
 | 2328.
 |
| Islamski
 | 982–983.
 |
| Iranski
 | 953–954.
 |
| Hebrejski
 | 5335–5336.
 |
| Bizantski
 | 7083–7084.
 |
| Koptski
 | 1291–1292.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1630–1631.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1497–1498.
 |
| • *Kali Yuga* | 4676–4677.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4211–4212.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11575.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1575** (**MDLXXV**) bila je redovna godina koja počinje u subotu (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* 7. 1. - Ferhat-paša Sokolović razbio Ivana Auersperga tokom provale niz Koranu, prethodno stradao Cetingrad.
* 8. 2. - Osnovan Univerzitet Leiden.
* 13. 2. - Henri III od Francuske krunisan u Reimsu.
* veljača - Nadvojvoda Karlo postavljen za namjesnika u Austriji, Ugarskoj i Hrvatskoj-Slavoniji, dok su Maksimilijan i Rudolf u Češkoj i Njemačkoj (do studenog).
* 12. 5. - Poljsko-litvanski parlament proglasio presto upražnjenim jer se Anri, sada francuski kralj, nije vratio u zemlju.
* svibanj-lipanj - Turski napadi na Hrastovicu i Ivanić, veliki broj kmetova napušta hrvatsku krajinu, ljudi udove banice Erdedi četovali do Dubice.
* 28. 6. - Bitka kod Nagashina: Oda Nobunaga i Tokugawa Ieyasu porazili Takedu Katsuyorija.
* 5. 7. - Redeswirski upad je poslednji okršaj između Engleske i Škotske.
* 10. 7. - Bitka kod Kerelőszentpála, erdeljski knez Stefan Batori porazio pretendenta Gašpara Bekeša.
* 23. 7. - Turci iz Bobovišća prešli preko Drave i odagnali 200 grla stoke iz Đurđevca.
* ca. 13. 8. - Sabor Kranjske, Štajerske i Koruške u Bruku na Muri: ističe se veliki nered u hrvatskoj krajini
* kolovoz - Više turskih napada na Koprivnicu, spaljeno joj predgrađe; paljevine i oko Rasinje, Kuzminca, Martijanca i Ludbrega.

† Herbard Turjaški
* 1. 9. - Španski kralj Filip II. proglasio državni bankrot (prethodni bio 1557).
* rujan - Ferhat-paša Sokolović sa ostalim bosanskim sandžacima napadao Bihać, zatim pljačka prema severu.
* 22. 9. - Boj kod Budačkog: u okršaju sa Ferhat-pašinom vojskom poginuo Herbard VIII. von Auersperg, zapovjednik vojne krajine, zarobljen njegov sin Vuk Engelbert i mnogi drugi, ako nisu poginuli.
	+ Turci zatim robe do Kranjske (poharana Metlika), vraćaju se s mnogo roblja i plena.
	+ Novi kapetan hrvatske krajine biće Ivan Auersperg.
	+ Od velikog otkupa za Vuka Engelberta biće izgrađena džamija Ferhadija u Banjaluci.
* 22. 9. - Rudolf II krunisan za češkog kralja.
* 26. 9. - Alžirski gusari Arnaut Memija zarobili Miguela de Cervantesa - pet godina ropstva.
* 10. 10. - Bitka kod Dormansa je katolička pobeda u francuskom Petom hugenotskom ratu.
* 27. 10. - Rudolf II izabran i za nemačko-rimskog kralja.
* 22. 11. - Murat III potvrđuje mir sa Ugarskom, ali borbe na granici se nastavljaju.
* 14. 12. - Erdeljski knez Stefan Batori izabran za poljsko-litvanskog kralja (vl 1576-86), suvladar mu je supruga Ana Jagelonska; pretendent bio i car Maksimilijan II..
* 16. 12. - Valdivijski zemljotres 1575. u Čileu, procenjena magnituda 8,5.

### Tokom/tijekom godine

* 1574-75 - Bivši zagrebački kanonik Franjo Filipović, zvani Delipop, došao kao islamski preobraćenik u Bosnu, gdje je dobio zijamet od sultana.
* Novi srpski patrijarh je Gerasim Sokolović (do 1586), rođak dvojice prethodnika i velikog vezira.
* Prvi put se pominju pravoslavni Srbi u Mostaru.
* Jaka epidemija kuge u Veneciji, ali i ostatku Evrope.
* Mimar Sinan završio džamiju Selimiju u Jedrenu.
* Oko ove godine u Beogradu izgrađena Čohadži-džamija, današnja Bajrakli džamija.
* U Veneciji formiran prvi *Fondaco dei Turchi* (Tursko konačište) u all'Angelu blizu pijace Rialto.
* "Oslobođeni Jeruzalem" Torquata Tassa.
* Giovanni Leonardo Di Bona pobedio na prvom poznatom šahovskom turniru u Madridu.
* Portugalci osnovali Luandu u Angoli.

## Rođenja

* 26. 4. - Maria de' Medici, druga supruga Anrija IV († 1642)
* 15. 8. - Bartol Kašić, jezikoslovac i isusovac († 1650)
* 4. 11. - Guido Reni, slikar († 1642)
* Gjergj Bardhi, barski nadbiskup († 1646)
* pribl. - Ivan Lukačić, skladatelj († 1648)

## Smrti

* 11. 3. - Matija Vlačić Ilirik, reformator, književnik (\* 1520)
* 22. 9. - Herbard VIII. von Auersperg, zapovjednik vojne krajine (\* 1528)
* 18. 12. - Marcin Bielski, hroničar (\* ca. 1495)
* Antonije Sokolović, patrijarh srpski
* Pavao Skalić, hrvatski pustolov i humanist-polihistor (\* 1534)
* Limahong, kineski pirat
* Ahmed Šemsudin, bosanski književnik na arapskom

## Fikcija

* "Kagemuša" Akira Kurosawe se završava bitkom kod Nagašina ove godine.

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, str. , Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)