# 1739.

*Ovo je članak o godini 1739.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1700-e  1710-e  1720-e  – 1730-e –  1740-e  1750-e  1760-e  |
| Godine:
 | 1736 1737 1738 – **1739** – 1740 1741 1742
 |

Bitka za Porto Bello.

1739.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1739.. (MDCCXXXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2492.
 |
| Islamski
 | 1151–1152.
 |
| Iranski
 | 1117–1118.
 |
| Hebrejski
 | 5499–5500.
 |
| Bizantski
 | 7247–7248.
 |
| Koptski
 | 1455–1456.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1794–1795.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1661–1662.
 |
| • *Kali Yuga* | 4840–4841.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4375–4376.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11739.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1739** (**MDCCXXXIX**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - Francuski istraživač Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier otkriva otok Bouvet u Južnom Atlantiku (pogrešno je zabilježio koordinate pa je ponovno otkriveno 1808).
* januar, početkom - Austrijsko-turski rat: konjičko odeljenje kap. Ravickog poslato kao pojačanje iz Beograda prema Šapcu, usput su pobedili i zarobili neke Turke, tako da su se ovi povukli iz valjevskog distrikta.
* 14. 1. - Konvencija iz Parda: špansko-britanski sporazum o trgovačkim pitanjima i razgraničenju španske Floride i britanske Džordžije - na kraju obe strane je odbijaju, rat počinje najesen.
* 29. 1. - Umro gornjokarlovački episkop i kostajnički administrator Danilo Ljubotina. U Kostajnicu će biti upućen Aleksije Andrejević, raniji episkop ariljski (vladarsku potvrdu dobio 1741), a novi gornjokarlovački episkop dolazi tek 1744.

### Februar/Veljača

* 14. 2. - Francuska Indija: Francuzi su kupili Karaikal na jugoistočnoj obali Indije od radže od Thanjavura.

"Karnalska bitka"
* 24. 2. - Bitka kod Karnala u istočnom Pandžabu, u kojoj perzijski car Nader-šah nanosi težak poraz mogulskom caru Muhammad Shahu. Ovaj pristaje na veliku isplatu, ali Nader će se predomisliti i ući u Delhi.

### Mart/Ožujak

* mart - Knez Atanasije Rašković, patrijarhov zet, imenovan je za pukovnika srpske narodne milicije umesto Staniše Markovića Mlatišume. Ovaj je pao u nemilost zbog toga što su srpski vojnici napuštali austrijske redove, zbog lošeg postupanja (dogodine je zatvoren, i umro).
* 20. 3. - Nader je ušao sa Mohamed-šahom, kao vazalom, u Delhi. Stanovništvo ubrzo započinje pobunu, zbog glasina o velikom nametu i da je Nader već ubijen.
* 22. 3. - Pošto je zamalo promašen, Nader naređuje da budu ubijeni svi u četvrtima Delhija gde su ubijani perzijski vojnici. Smatra se da je za nekoliko sati ubijeno 30.000 osoba. Porez se zatim naplaćuje uz pomoć konjice, uzeto je i veliko mogulsko blago, uključujući Paunov presto i dijamante Koh-i-Noor i Daria-i-Noor.

### April/Travanj

### Maj/Svibanj

Nader-šah na Paunovom prestolu
* maj, početkom - Nader napušta Delhi sa velikim blagom, na osnovu koga se u Persiji tri godine neće naplaćivati porez (mada su Siki oteli dosta blaga i roblja pri napadu na persijsku vojsku). Mogulski šah je predao sve zemlje zapadno od Inda Persiji. Propadanje Mogulskog carstva je ubrzano.
* februar - maj - Uspešna maratska invazija na portugalski Baçaim (Vasai), kod Bombaja. Britanci nakon ovoga utvrđuju svoje bombajske položaje.
* maj - Sabor srpskih arhijereja bira carigradskog Grka Joanikija III Karadžu za pećkog patrijarha, koji je još ranije rukopoložen i došao sa turskom vojskom - u lošoj uspomeni kod Srba, vlada do 1746.
* maj - Austrijsko-bavarska vojska se okuplja kod Petrovaradina pod komandom maršala Wallisa, 11. juna kampuju kod Zemuna.

### Jun/Juni/Lipanj

* 17. 6. - Švedski izaslanik Malcolm Sinclair ubijen u habsburškoj Šleziji od strane dvojice ruskih oficira - vraćao se iz Carigrada gde je pregovarao o savezu protiv Rusije. Veliki gnev u Švedskoj doprinosi ratu 1741–1743.
* 27. 6. - Austrijska glavnina prešla nabujalu Savu pontonom kod Beogradske tvrđave - logoruju kod Mirijeva, zatim 20. jula stižu do Vinče.
* 28. 6. (17. 6. po j.k.) - Pošto je manastir Marča prošle godine predata unijatima, Srbi Krajišnici je zapalili - arhiva i privilegije preneti kod episkopa u Severin.

### Jul/Juli/Srpanj

* 7. 7. - Korzikanski lider Giacinto Paoli je otišao u egzil u Napulj, s njim je i sin Pasquale (14). Francuzi na čelu sa de Mailleboisom do kraja godine skoro potpuno smiruju ovo đenovsko ostrvo.
* jul - Pošto se guverner Sinda nije odazvao na audijenciju svojih kolega iz novoosvojenih indijskih pokrajina, Nader-šah kreće u pohod preko Hindukuša - Sind je potčinjen do februara.
* jul - Nicolas-Louis de Lacaille i César-François Cassini ponovo premeravaju Pariski meridijan. U Ekvadoru se u ovo vreme nalazi jedna od francuskih geodetskih misija, čije su namere da utvrde tačan oblik zemlje.
* 12. 7. - Britanska istočnoindijska kompanija potpisala ugovor o slobodnoj trgovini na prostoru Marata Carstva.
* 13. 7. - Plašeći se pobune, mletački dužd Alvise Pisani uzima dukalom u zaštitu pravoslavne Dalmatince od latinskih biskupa, ali im zabranjuje da biraju svog episkopa
* 14. 7. - Vojvoda Braunschweig-Lüneburga Anton Ulrich se oženio ruskom velikom vojvotkinjom Anom Leopoldovnom - njihov mali sin će biti ruski car Ivan VI 1740-41.

Plan Bitke kod Grocke
* 22. 7. - Rusko-austrijsko-turski rat (1735-1739): Bitka kod Grocke u kojoj turske snage nanose odlučujući poraz Austrijancima i prisiljavaju na povlačenje iz Srbije.
* 23. 7. - Austrijanci su kod Vinče odbili napad velikog vezira, ali Wallis se sledeće noći povlači u Beograd, a druge noći prelazi Dunav, nakon pojave turskih neregularnih trupa.
* 26. 7. - Veliki vezir Ivaz Mehmed-paša opseda Beograd, do 1. septembra, topovi gađaju grad sa Vračara još od juče, sa slabim efektom. Strah je zavladao i u Beču.
* leto? - Užički alajbeg dobio ferman da se odvoji u poseban sandžak, sa nahijama Osat, Užice, Požega, Valjevo, Rudnik i Lepenica, ali ferman je poništen već u novembru.

### Avgust/August/Kolovoz

* 20. 8. - Kraljevskim dekretom Felipea V obnavlja se u okviru Španskog Carstva Vicekraljevstvo Nova Granada na severu Južne Amerike.
* avgust - General Schmettau je izbacio Turke iz reduta u Borči.
* 28. 8. - Zvornički konvoj od 36 pontona sa topovima, barutom, đuladima i hranom stigao rekom do turskog logora kod Beograda.
* 28. 8. - Bitka kod Stavučana je ruska pobeda nad Turcima, Minih dva dana kasnije zauzima Hotin i veći deo Moldavije sledećeg meseca, ali uzalud.

### Septembar/Rujan

Situacija u današnjoj Vojvodini posle Beogradskog mira
* 1. 9. - Preliminarni mir u Beogradu, kojeg je grof Neipperg potpisao u turskom taboru, pod prinudom i na ubeđivanje francuskog diplomate Villeneuvea: Austrijanci izgubili sve dobijeno Požarevačkim mirom u Bosni, Srbiji i Maloj Vlaškoj, osim Furjana na hrv. granici. Austrijski predstavnici su kasnije kažnjeni jer su, na francusko urgiranje, prebrzo sklopili mir, i ne čekajući na punu suglasnost dvora (pravi mir 18. septembra, Beogradska tvrđava napuštena u julu 1740)
	+ Srbiju napuštaju crkvena jerarhija, oficiri i vojničke porodice i građanstvo. Pećka patrijaršija nakon mira ima 13 eparhija, veza sa Karlovačkom mitropolijom postoji ako je patrijarh Srbin.
	+ Prema memoaru iz 1771, u prizrenskoj oblasti je za vreme austrijsko-turskih ratova hrišćana skoro nestalo, "a potom su se naselili Albanci i postali Turci i napunili mesta i sela, poseli zemlju i mnogo se obogatili".
	+ Državni prihodi Austrije su 25 miliona forinti, prema rashodima od 30 miliona (iz 1737); državni dug je dostigao 99 miliona forinti - važan razlog za Beogradski mir.
	+ Beogradske i šabačke fortifikacije izgrađene nakon 1717. treba srušiti za tri do šest meseci - šabačka tvrđava predata Turcima nakon tromesečnog rušenja a beogradska dogodine.
* 4. 9. - Veliki vezir Ivaz Mehmed-paša ulazi u beogradsku varoš, srušeni su, tek dovršena, Saborna crkva i mitropolitska rezidencija, crkva Roždestva sv. Jovana Preteče je pretvorena u džamiju. Prvi beogradski muhafiz nakon mira je Ali-paša Abdipašazade, namesnik Rumelije (do 1740). Stanovništvo Beča je gnevno zbog ishitrene predaje, kao i jezuiti, car je u velikoj žalosti, krivica se baca na Wallisa i Neipperga
* 9. 9. - Pobuna na reci Stono u Južnoj Karolini: robovi, izgleda iz afričke Kraljevine Kongo, pobunili se i krenuli ka Španskoj Floridi ali su presretnuti i većinom ubijeni.

Potpisivanje Beogradskog mira
* 18. 9. - Potpisan Beogradski mir (Habsburzi i Osmanlije će ratovati još jednom, 1787–1791).

### Oktobar/Listopad

* 3. 10. - Niški sporazum: mir između Osmanskog carstva i Rusije (pominje se i 28. novembar.). Rusija se za sada odriče Krima i Moldavije, dozvoljena joj je gradnja luke u Azovu, ali bez utvrđenja i flote. Preživjeli bosanski zarobljenici pušteni na slobodu tek krajem listopada 1742.
	+ Osmansko carstvo neće ratovati sa evropskim silama do 1768. - ponovo sa Rusijom.
* 17. 10. - Papski legat Ravenne kardinal Giulio Alberoni okupirao San Marino - papa mu u februaru naređuje da se povuče.
* 23. 10. - Nakon neuspjelih pokušaja da se mirno riješi spor oko *asienta*, monopola na prodaju afričkog roblja španskim kolonijama u Novom svijetu, Velika Britanija objavljuje Španiji rat, kasnije poznat kao Rat Jenkinsovog uha.
* 25. 10. - Španski princ Filip se oženio svojom rođakom, francuskom princezom Louise-Élisabeth - vladarski par Parme 1748-65, osnivački par doma Bourbon-Parma.

### Novembar/Studeni

* 8. 11. - Umro carski nastojnik pošte Anselm Franz von Thurn und Taxis, nasleđuje ga sin Alexander Ferdinand (do 1773).
* 19. 11. (8. 11. po j.k.) - U Novgorodu pogubljena četvorica Dolgorukovih, stariji Sergej i Ivan Grigorjevič i mlađi Vasilij Lukič i Ivan Aleksejevič.

"Zauzeće Porto Bella"
* 22. 11. - Rat Jenkinsovog uha: Bitka za Porto Bello završava britanskom pobjedom kojom je zauzet strateški važan grad, i "srebrna" luka, Portobelo u španskoj Panami (Španci se vraćaju već 1741, ali će mnoga mesta u anglo svetu biti nazivana Portobello i po viceadmiralu Vernonu).

### Decembar/Prosinac

* prosinac - Na Hrvatskom saboru u Varaždinu donijeta je odluka o izgradnji kapele u Ludbregu, ako Svevišnji zaustavi kugu u Moslavini i Slavoniji, a od koje je umrlo 4.500 ljudi. Svetište Predragocjene Krvi Kristove u Ludbregu podignuto je 1996.

### Kroz godinu

* Mletačke vlasti tek sada istupaju protiv seljaka Kaštela i zadarske okolice koji su 1736. uskratili plodove posjednicima zemlje - protiv najupornijih Kaštelana će biti slana i vojska.
* Banat, habsburško komorno područje, naglo je napredovao 1730-tih, nakon što je 1720. bio nepregledna močvara - postaje jedno od najnaprednijih agrarnih i rudarskih područja.
* Matej Karaman: *Alfabetar* ili *Bukvar*, glagoljičnim i ćiriličnim slovima.
* Vladika Vasilije, "Istorija o Crnoj Gori": "Opet, 1739. godine. vezir Hodaverdi-paša Mahmutbegović sa osam paša i mnogobrojnom vojskom udari na kuću vojvode Drekalovića, i 7 godina ratovaše, ...".
* Njegoš, Ogledalo Srpsko II: "Boj s Kučima".
* Franjevci osnivaju samostan uz crkvu Sv. Nikole u Prčnju (do 1908).
* Širenje Rusije u Sibiru: na ušću Minuse u Jenisej osnovan Minusinsk, jedno kraće vreme radi topionica bakra. Moreplovci u ruskoj službi Martin Spangberg i William Walton plove pored istočne obale Japana (severni Honšu i Hokaido).
* Mirovni sporazum Džungara i ćingovske Kine (Galdan Tseren odn. Qianlong imperator), omogućena trgovina, granica na Altaju.
* Na Jamajci se privodi kraju Prvi marunski rat: Zavetreni Maruni na čelu sa Kudžom potpisuju ugovor, priznaje im se sloboda, ali na ograničenom prostoru i ne smeju primati nove odbegle robove.

## Rođenja

* 25. 1. - Charles François Dumouriez, francuski političar i vojskovođa († 1823)
* 19. 3. - Charles-François Lebrun, francuski državnik († 1824)
* 20. 3. - Maria Josepha von Bayern, druga supruga Josipa II. († 1767)
* 5. 6. - Đuro Ferić Gvozdenica, prevoditelj i skupljač narodnoga blaga († 1820)
* 11. 10. - Grigorij Potemkin, ruski maršal i državnik († 1791)
* 20. 11. - Jean-François de La Harpe, književnik, kritičar († 1803)
* 12. 12. - Baltazar Mirko Kocijančić, hrvatski prevoditelj († 1806)
* 25. 12. - Miho Sorkočević, pisac, prevoditelj, biograf i diplomat († 1796)

## Smrti

* 20. 1. - Francesco Galli Bibiena, arhitekt (\* 1659)
* 29. 1. - Danilo Ljubotina, episkop gornjokarlovački (\* ca. 1660)
* 7. 4. - Dick Turpin, engleski drumski razbojnik (\* 1705)
* 30. 4. - Franjo Sušnik, pisac, leksikograf (\* 1686)
* 3. 5. - Marie Anne de Bourbon, kneginja od Contija (\* 1666)
* 18. 6. - Karl Friedrich von Schleswig-Holstein-Gottorp, otac ruskog cara Petra III (\* 1700)
* 24. 7. - Benedetto Marcello, kompozitor, pisac, pravnik (\* 1686)
* 21. 9. - Saliha Sultan, majka sultana Mahmuda I (\* ca. 1680)
* 5. 10. - Nikanor Melentijević, vladika pečujski, arhimandrit krušedolski (\* 1656-58)
* 18. 10. - António José da Silva, pisac, žrtva Inkvizicije (\* 1705)
* 8. 11. - Anselm Franz von Thurn und Taxis, upravnik carske pošte (\* 1681)
* 19. 11. - Vasilij Lukič Dolgorukov, nekada moćni ruski državnik (\* 1670-72)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)