# 1580.

*Ovo je članak o godini 1580.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1550-e  1560-e  1570-e  – 1580-e –  1590-e  1600-e  1610-e  |
| Godine:
 | 1577 1578 1579 – **1580** – 1581 1582 1583
 |

Posedi Filipa II. od 1580. (sever Nizozemske je u pobuni)

1580.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1580.. (MDLXXX) |
| Ab urbe condita
 | 2333.
 |
| Islamski
 | 987–988.
 |
| Iranski
 | 958–959.
 |
| Hebrejski
 | 5340–5341.
 |
| Bizantski
 | 7088–7089.
 |
| Koptski
 | 1296–1297.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1635–1636.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1502–1503.
 |
| • *Kali Yuga* | 4681–4682.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4216–4217.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11580.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1580.** (**MDLXXX**) bila je prijestupna godina koja počinje u petak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* januar - Uskočki poslanici, na čelu Juraj Daničić sa braćom, došli u Rim gde ih papa Grgur XIII. miri sa Venecijom i Dubrovnikom i doznačio godišnju potporu od 2400 škuda.
* 22. 1. - Srušena astronomska opservatorija u Carigradu, navodno zato što je astronom Takiyüddin pogrešno protumačio neku kometu kao znamenje sultanove pobede.
* 31. 1. - Umro portugalski kralj Henrique, poslednji iz dinastije Aviz - dolazi do Sukcesione krize.
* 28. 2. - Jezuiti stigli na Akbarov dvor.
* 1. 3. - Michel de Montaigne potpisao predgovor svog najvažnijeg dela "Eseja", objavljenih kasnije tokom godine.
* 6. 4. - Jak zemljotres u Doverskom moreuzu.
* 1. 5. - Sabor u Varaždinu, odlučeno da Zagrepčani budu tuženi zbog pobune.
* 29. 6. - Ferhat-beg i Edris-beg odveli do 3.000 ljudi i "silu blaga" iz Turopolja.
* 11. 7. - Juan de Garay po drugi put osnovao Buenos Aires.
* 12. 7. - U Poljskoj-Litvaniji odštampana prva verzija Ostroške Biblije, prvo kompletno štampano izdanje na crkvenoslovenskom.
* srpanj - Pakrački Ali-beg napadao Turopolje, na povratku ga razbio koprivnički kapetan Ivan Panović; u ovo doba i požeški Skender-beg šalje čete u slavonsku Podravinu.
* 19. 7. - Turski odred iz Kostajnice harao iza rijeke Gline, general Vajkard Auersperg ga sustigao i oteo mu plijen.
* 25. 8. - Bitka kod Alcântare: španska habsburška vojska porazila domaćeg pretendenta na portugalski presto Antónia, priora do Cratoa - Filip II., španjolski kralj će dobiti portugalski presto čime nastaje Iberijska unija (do 1640).
* 30. 8. - Carlo Emanuele I je novi savojski vojvoda (do 1630).
* 26. 9. - Francis Drake dovršio obilazak sveta - polovina donetog začina i španskog plena koja pripada kraljici prevazilazi godišnji budžet.
* 29. 9. - Sudar vojske Juraja Zrinskog i Skender-bega - ovaj drugi poginuo.
* 26. 11. - Mirom iz Fleixa završen sedmi Hugenotski rat - potvrđeni raniji sporazumi.

### Tokom/tijekom godine

* **Bosanski pašaluk** umesto sandžaka (Ferhat-paša Sokolović).
	+ U njegovom sastavu osnovan Krčko-lički sandžak.
* Sinan-paša Topojani prvi put postao veliki vezir
* U Pulu dolazi 50 obitelji Grka sa Cipra, Krete i Moreje (otišli 1585).
* 1580-81 - U Sarajevu se diže geto za Jevreje.
* Mađarski i nemački kolegij u Rimu spojeni u Collegium Germanicum et Hungaricum; takođe osnovan Ilirski kolegij u Loretu.
* Prvo djelo Nikole Gučetića: "O supstanci".
* Bag se prvi put spominje kao Karlobag (po nadvojvodi Karlu).
* Nadvojvoda Karlo podigao konjušnicu u Lipici kod Sežane, gde će biti uzgajani konji lipicaneri.
* Primirje između Španije i Osmanskog carstva.
* Vulkan Billy Mitchell na otoku Bougainville imao veliku erupciju 1580. ± 20 godine.
* Prvo zasedanje jevrejskog *Va'ad Arba' Aratzot*, Saveta Četiri Zemlje (Velikopoljske, Malopoljske, Rutenije i Volinije), postoji do 1764.
* Veliki sekretar mingovske Kine Zhang Juzheng uveo Zakon jednog biča, kojim su svi porezi objedinjeni i izraženi u srebru.

## Rođenja

* pribl. januar - John Smith, kolonizator u Virdžiniji († 1631)
* 19. 8. - Pierre Vernier, matematičar i pronalazač († 1637)
* Gabrijel Betlen, erdeljski knez († 1629)

## Smrti

* 10. 6. - Luís de Camões, pesnik (\* ca. 1524)
* 19. 8. - Andrea Palladio, arhitekta (\* 1508)
* 7. 11. - Gáspár Bekes, erdeljski pretendent (\* 1520)
* Fatma Sultan, kćerka Selima II (\* 1548)

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Encyclopedia of the Ottoman Empire*, Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters