# Italijanska socijalistička partija

| **Italijanska socijalistička partijaPartito Socialista Italiano |
| --- |
|  |
|  |
| Istorijski lideri
 | Filipo Turati, Đakomo Mateoti, Sandro Pertini, Pietro Neni, Betino Kraksi
 |
|  |
|  |
| Osnovana
 | 14. avgust 1892
 |
| Raspuštena
 | 12. novembar 1994
 |
| Prethodne stranke
 | *Partija italijanskih radnika* |
| Naslednik
 | vidi ovde
 |
| Sedište
 | Milano, via del Corso, 476
 |
| Država
 |  Italija
 |
| Zvanične novine
 | *Avanti!* (Napred!)
 |
| Mladi ogranak
 | Omladinska socijalistička federacija Italije (*Federazione Giovanile Socialista Italiana*)
 |
|  |
| Ideologija
 | Demokratski socijalizam, Socijaldemokratija, Revolucionarni socijalizam, Liberal-socijalizam.
 |
| **Politička pozicija** | Levi centar
 |
|  |
| Međunarodno članstvo
 | Socijalistička internacionala
 |
| **Evropska stranka** | Partija evropskog socijalizma
 |

**Italijanska socijalistička partija**(ital.:*Partito Socialista Italiano, **PSI) je bivša politička partija Italije demokratsko-socijalističke orijentacije, član Socijalističke internacionale i Partije evropskog socijalizma.

## Historija

### Osnivanje i prve godine

PSI je osnovan 1892 pod imenom *Partija italijanskih radnika*.1895 menja ime a nakon toga otpočinje sve intezivniji rad koji će dovesti već krajem 1898 do prvih represija od strane policije.

Međutim od 1907 počinju prve podele unutar partije između reformista i masimalista(komunisti). A na kongresu 1910 dolazi do direktnog konflikta između Filipa Turatija(reformisti) i Benita Musolinija(masimalisti). Ali ipak Turati je izabran za sekretara.

1914 PSI odlučno odbija ulazak Italije u Prvi Svetski rat i radi toga Musolini je izbačen iz partije jer u neslaganju sa tom odlukom,1921 on će osnovat Fašističku nacionalnu partiju, koja će 1923 dobiti vlast.

### Fašistički režim

Pojava fašista na političkoj sceni, dovodi do definitivnog rascepa i krize:1921 masimalistička struja izlazi iz partije i osniva Komunističku partiju Italije(**PCI**).
Fašistički režim,1926 proglašava nezakonitost PSI i drugih antifašističkih pokreta u Italiji.

### Ponovo osnivanje, Oslobodilački rat i stvaranje Republike

8 septembra 1943 Kralj Italije Viktor Emanuel III i novoimenovani premijer Pietro Badoljo, će potpisat primirje sa Saveznicima.
Dok će severocentralni deo Italije, ostat pod okupacijom Nemaca i Italijanske Socijalne Republike, jug će uglavnom spast pod okriljem oslobodilačkih snaga.

Primirje omogućava antifašistima povratak u otadžbinu.22 avgusta 1943 u Rimu vođe socijalista će osnovati *Socijalističku partiju proleterskog jedinstva*, koja 1945 preuzima svoje staro ime.
Pad fašizma i oslobođenje dovode do uspostavljanja demokratske republike nakon istitucionalnog referenduma, koji će izgasat 54,3% podrške republikancima, među kojima najaktivniji su bili baš socijalisti.

### Savez s komunistima

U toku rata komunisti i socijalisti, su se bili odlučili za zajednički otpor.
Nakon rata taj savez je doveo do stvranja socijal-komunističke koalicije pod imenom:**Narodno Demokratski Front**(*Fronte Democratico Popolare*). Deo socijalista će odbiti taj predlog i time 10 avgusta 1947 će biti formirana *Socijalistička partija-Italijanska sekcija Socijalističke internacionale*, kasnije Italijanska socijalističko demokratska partija.

### Raskid s komunistima i *Vlade levog centra*

Ipak i koalicija s komunistima, nakon poraza na izborima 1948(gde su dve partije jedva dobile 33,5%) od strane **Hrišćanske demokratije** (DC), je oslabila.
1956, u toku Mađarske revolucije došlo je do kraja Narodno Demokratskog Fronta radi podrške koju je Komunistička partija pružila SSSR, u neslaganju sa socijalistima.

1963 PSI ulazi u koaliciju sa Hrišćanskom demokratijom. Tzv.*Vlade Levog Centra* će biti rezultat koalicije tih dvih partija i još nekoliko pokreta i trajaće sve do kraja '80-ih godina.

### Kraksi

Na izborima 1976 Socijalistička partija će doživiti jak poraz, zaustavljajući se na jedva 9,95%. Dotadašnji sekretar Frančesko Di Martino, je primoran na ostavku, dok je za sekretara izabran intraprendentni četrdesetogodišnjak Betino Kraksi.

Kraksijeva "autonomistička" struja, odlučuje definitivno odbijanje marksizma i menja simbol partije napuštajući srp i čekić i preuzimajući amblem potugalske revolucije 1974:crveni karanfil.

Ideološka okretnica omogućava porast konsenzusa. Kraksi odlučuje nastavak koalicije sa Hrišćanskom demokratijom i drugim liberalnim snagama Italije stvarajući novu antikomunističku koaliciju "Pentapartije"(*Pentapartito*).

**1983 Kraksi postaje premijer** a PSI osvaja rekordnih 14,3% glasova i liderstvo u koaliciji(iako demohrišćani ostaju prva partija).

### Kriza,"Tanđentopoli" i raspuštanje(1992-1994)

1992 italijanski sudija Antonio di Pietro, oktriva seriju ilegalnih finansiranja partija, i umešanost Betina Kraksija i drugih političkih lidera sa italijanskom mafijom. Vrlo brzo skandal smanjuje ugled partije, dok Kraksi beži u egzil u Tunis gde će 1999 i umreti. Na izborima 1994 socijalisti osvajaju jedva 2,0% malo nakon toga 13 novembra 1994 partija je raspuštena.

### Stranke naslednice

Direktni naslednici SPI su:

* Italijanski socijalisti, kasnije Italijanski demokratski socijalisti;
* Socijalistička partija - Socijaldemokratija;
* Laburistička federacija Italije;
* Demokratski savez.

Pored političkih stranaka navedenih, ključni članovi raspuštene italijanske Socijalističke partije takođe su kanališu kroz različite iskustva u naredne partije:

* Demokrate levice, kasnije Demokratska partija;
* Napred Italijo, kasnije Narod slobode;
* Nova Italijanska socijalistička partija takođe kasnije u Narodu slobode;

2007. godine stranke naslednice SPI koje se nisu kanalisale u Demokratska partiju ili u Narod slobode su odlučile da se ujedine i osnovale su Socijalističku partiju,kao ideološkog naslednika istorijske socijalističke partije.