# 1559.

*Ovo je članak o godini 1559.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1520-e  1530-e  1540-e  – 1550-e –  1560-e  1570-e  1580-e  |
| Godine:
 | 1556 1557 1558 – **1559** – 1560 1561 1562
 |

1559.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1559.. (MDLIX) |
| Ab urbe condita
 | 2312.
 |
| Islamski
 | 966–967.
 |
| Iranski
 | 937–938.
 |
| Hebrejski
 | 5319–5320.
 |
| Bizantski
 | 7067–7068.
 |
| Koptski
 | 1275–1276.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1614–1615.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1481–1482.
 |
| • *Kali Yuga* | 4660–4661.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4195–4196.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11559.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1559** (**MDLIX**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* 1. 1. - Frederik II je novi kralj Danske i Norveške (do 1588).
* 15. 1. - Elizabeta I. krunisana u Westminsterskoj opatiji.
* siječanj-veljača - Ugarski sabor u Požunu/Bratislavi, opiranje zahtjevima kralja Ferdinanda; u isto vrijeme bosanski paša Malkoč-beg pustoši i robi po Hrvatskoj i Kranjskoj; žitelji Gvozdanskog privremeno priznali tursku vlast.
* 27. 2. - Ustanovljena Crkva Engleske.
* 23. 3. - Etiopski car Gelawdewos poginuo u invaziji hararskog sultana Nur ibn Mujahida, nasleđuje ga brat Menas (do 1563).
* 3. 4. - Mir iz Cateau-Cambrésisa okončava Italijanski rat 1551-1559: Francuska gubi većinu poseda u Italiji, ali zadržava Metz, Toul i Verdun u Loreni i Calais na La Manšu.
	+ Ovim je okončan 65-godišnji period Talijanskih ratova
* travanj - Malkoč-beg razorio Čazmu, sjedište sandžaka, kako ne bi pala kršćanima u ruke (sjedište premješteno u Pakrac).
* 2. 5. - John Knox se vraća u Škotsku, gde će započeti Škotsku reformaciju.
* 13. 5. - Telo anabaptističkog lidera Davida Jorisa ekshumirano i spaljeno u Bazelu, nakon posthumne osude zbog hereze.
* 31. 5. - Sultanović Selim sa trećim vezirom Mehmed-pašom porazio kod Konye pobunjenog brata Bajazita koji zatim beži u Persiju - Selim ostaje jedini naslednik.
* 2. 6. - Kraljevski edikt u Francuskoj uvodi smrtnu kaznu za herezu.
* 21. 6. - Španski kralj Filip II. se preko posrednika oženio svojom trećom ženom, francuskom princezom Élisabeth de Valois.
* 30. 6. - Francuski kralj Anri II smrtno ranjen na turniru.
* 10. 7. - Mladi François II dolazi na francuski presto posle očeve smrti (do 1560).
* 15. 8. - Tristán de Luna y Arellano vodi ekspediciju na Floridu, osniva efemerno naselje na mestu današnje Pensacole.
* 18. 8. - Umro papa Pavao IV., slavlje u Rimu, zapaljena palata Inkvizicije.
* 15. 9. - Umrla Izabela Jagelonska, namesnica Erdelja - sin Ivan Sigismund Zapolja se zatim naziva izabranim kraljem Ugarske, Hrvatske i Dalmacije.
* 19. 9. - Uragan ubio stotine španskih naseljenika u Pensakoli.
* 25. 9. - Giovanni Angelo Medici postaje papa pod imenom Pio IV. (do 1565).
* 25. 9. - Umro vlaški vojvoda Mircea Ciobanul ("Mirča Čobanin"), nastavlja njegova žena Doamna Chiajna u ime njihovog sina Petrua (do 1575).
* 11. 10. - Turska provala iz Slavonije ili Madžarske do Novigrada Podravskog.
* 26. 10. - Svečana sahrana francuskog poslanika de la Vinja u Dubrovniku.

### Kroz godinu

* Obnovljen manastir Tronoša (u ovo vreme vlada neka epidemija).
* Susedgrad i Donja Stubica podeljene između dva potomka loze Hening po ženskoj liniji.
* Pavao Skalić objavio *Encyclopaediae seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam profanarum epistemon* u Bazelu - prva upotreba reči "enciklopedija".
* U Podgradu pod Soko Gradom većina kuća je muslimanska.
* U manastiru Podmalinsko prepisano jevanđelje, u manastiru Zastup ispisan Minej za mart.
* Jean Nicot, francuski ambasador u Portugalu, opisuje navodna medicinska svojstva duvana.
* Objavljen Pavlov indeks, prva verzija Indeksa zabranjenih knjiga.
* Oda Nobunaga zavladao svojom provincijom Owari.
* Portugalci zauzeli Daman u Indiji.

## Rođenja

* februar - Johann Tserclaes von Tilly, zapovjednik katoličke vojske u Tridesetogodišnjem ratu († 1632)
* 9. 2. - Nikola V. Šubić Zrinski († 1605)
* 18. 2. - Isaac Casaubon, klasičar i filolog († 1614)
* 21. 2. - Nurhaci, osnivač dinastije Ćing († 1626)
* 13. 11. - Al-Mansur al-Qasim, osnivač zejditske monarhije u Jemenu († 1620)

## Smrti

* 1. 1. - Kristijan III., kralj Danske i Norveške (\* 1503)
* 25. 1. - Kristijan II., bivši kralj Danske, Norveške i Švedske (\* 1481)
* 23. 3. - Gelawdewos, car Etiopije (\* 1522)
* 2. 4. - Adam Ries, matematičar (\* ca. 1493)
* maj - Péter Petrovics, ugarski magnat u Erdelju
* 10. 7. - Anri II, kralj Francuske (\* 1519)
* 18. 8. - Pavao IV., papa (\* 1476)
* 15. 9. - Izabela Jagelonska, udova kraljica Ugarske, namesnica Erdelja (\* 1519)
* 25. 9. - Mircea Ciobanul, vlaški vojvoda
* Teofan Krićanin, ikonopisac
* Matija Grbić Ilirik, humanist (\* ca. 1508)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)