# 1595.

*Ovo je članak o godini 1595.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1560-e  1570-e  1580-e  – 1590-e –  1600-e  1610-e  1620-e  |
| Godine:
 | 1592 1593 1594 – **1595** – 1596 1597 1598
 |

1595.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1595.. (MDXCV) |
| Ab urbe condita
 | 2348.
 |
| Islamski
 | 1003–1004.
 |
| Iranski
 | 973–974.
 |
| Hebrejski
 | 5355–5356.
 |
| Bizantski
 | 7103–7104.
 |
| Koptski
 | 1311–1312.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1650–1651.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1517–1518.
 |
| • *Kali Yuga* | 4696–4697.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4231–4232.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11595.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1595** (**MDXCV**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

* 16. 1. - Mehmed III je novi osmanski sultan (do 1603), ubio je 19-oro braće i polubraće, njegova majka Safiye Sultan je jedna od najmoćnijih žena u osmanskoj istoriji.
* 28. 1. - Sklopljen savez kralja Rudolfa i erdeljskog vojvode Žigmunda Batorija protiv Turaka.
* 16. 2. - Smenjen veliki vezir Sinan-paša, postavljen je Serdar Ferhat-paša.
* 22. 3. - Walter Raleigh, koji inače traži El Dorado, pronašao *Pitch Lake* ("Jezero katrana") na Trinidadu.
* 14. 4. - Proglas kralja Rudolfa kršćanskim poglavicama u Kraljevini Bosni i susednim pokrajinama - poziv na ustanak, po ugledu na vojvode Erdelja, Vlaške i Moldavije i "brojne Rašane" u gornjoj Ugarskoj.
* 26. 4. - Marino Grimani je novi mletački dužd (do 1605).
* 15. 5. - Sabor u Zagrebu, Tomo Erdedi položio bansku čast; kralj u srpnju određuje zagrebačkog biskupa Gašpara Stankovačkog i baruna Ivana II. Draškovića za administratore.
* 18. 5. - Tjavzinski mir okončava Rusko-švedski rat: Rusija dobila nazad teritorije izgubljene 1583, sem Narve.
* 20. 5. - Vlaški vojvoda Mihaj Hrabri priznao sizerenstvo erdeljskog Žigmunda (koji mu pomaže protiv Turaka), dok je moldavski vojvoda Aron Tiranin u ovo vreme zarobljen i svrgnut jer to nije želeo.
* 5. 6. - Bitka kod Fontaine-Françaisea, pobeda Anrija IV nad Špancima.
* 10. 6. - Saveznici spalili Nikopol u Bugarskoj, vođa erdeljskih hajduka Horvat provaljuje do Sofije; Ferhat paša je bolestima i nestašicom hrane zadržan u Jedrenu. Harambaše Novak Debeljak i Starina Novak provaljuju u Bugarsku i Srbiju, nesigurni putevi u zapadnoj i centralnoj Srbiji.
* 12. 6. - Brestovska unija: kijevska mitropolija odlučila priznati papu.
* 1. 7. - Kršćanska vojska grofa Karla Mansfelda napala Ostrogon.
* 6. 7. - Sinan-paša ponovo veliki vezir, u avgustu će preći u Vlašku.
* 21. 7. - Álvaro de Mendaña de Neira otkrio Markiska ostrva: početni dobri odnosi se pretvorili u sukob u kome je poginilo oko 200 domorodaca.
* 4. 8. - Mansfeldova vojska porazila tursko pojačanje budimskog beglerbega Ostrogonu, zarobljeno 37 topova.
* kolovoz - Slavonski general Herberstein upada u pakračko-cernički sandžak ("Mala Vlaška") i opsjeda Cernik.
* 23. 8. - Bitka kod Călugărenija je pobeda Mihaja Hrabrog nad Sinan-pašom blizu Đurđua ali se ipak mora povući
	+ Turci zauzimaju Bukurešt i Trgovište, Saturdži Muhamed postavljen za beglerbega.
* 14. ili 24. 8. - Grof Mansfeld umro, dolazi nadvojvoda Matija.
* 1. 9. - Kod Čaklovca poražen bosanski beglerbeg Apardi koji je išao u pomoć Cerniku; nakon ovoga dolazi do ustanka raje u pakračkom i požeškom sandžaku (ističe se hajduk Lovro Ilić), "do 300 sela" se oslobodilo turske vlasti.
* 2. 9. - Turci u Ostrogonu se predali, zatim se i Višegrad predaje bez otpora.
* 22. 9. - U okršaju pred Petrinjom smrtno ranje Rustan-beg.
* 24. 9. - Eggenbergova vojska ulazi u ispražnjenu **Petrinju**, nakon čega Turci napuštaju i Hrastovicu i Gore; u listopadu će biti organizirana Petrinjska kapetanija.
* 5. 10. - General Herberstein izveštava o razgovoru sa požeškim vladikom Vasilijem - "Vlasi" su spremni preći u kršćansku Slavoniju.
* 18. 10. - Saveznička vojska povratila vlaško Trgovište.
* 30. 10. - Bitka kod Đurđua je pobeda Mihaja Hrabrog i Žigmunda Batorija, Turci izbačeni iz Vlaške, koja će zahvaljujući tome biti vazal a ne provincija Osmanskog carstva.
	+ U ovo doba Erdeljci uz pomoć lokalnih Srba zauzimaju Lipovo, Čanad, Vršac, Arad, Fačet i dr.

### Tokom/tijekom godine

* Starina Novak ("Baba Novak") prišao Mihaju Hrabrom.
* Aleksandar Komulović u Rusiji, u papinskoj misiji stvaranja antiturske koalicije.
* Podignuta Arnaudija džamija u Banjoj Luci.
* Derviš-paša Bajezidagić - Mostarac je beglerbeg Bosne (do 1603).
* Faust Vrančić izdao je petojezični rječnik.
* Nastao Korenić-Neorićev grbovnik.
* U turskom dokumentu se pominje "arnautska tajfa" (razbojnička družina) koja hara u Pološkoj kotlini.
* Sofi Sinan-paša (različita ličnost od Sinan-paše) počeo gradnju džamije u Prizrenu.
* Josip Rabata vicedom u Kranjskoj, koja obuhvaća i Rijeku i Pazinsku grofoviju.
* Bartholomaeus Pitiscus uveo termin "trigonometrija".
* Šekspir: moguće prvo izvođenje komada *Romeo and Juliet* i *A Midsummer Night's Dream*.
* Antiturski pokreti 1595-96:
	+ U Kliškom sandžaku Poljičani pod knezom Pavlom Pavićem
	+ U Hercegovačkom episkop Visarion s knezovima (među kojima i Grdan)
	+ U Skadarskom Arbanasi i Brđani
	+ U Pećkom patrijarh Jovan.
* 1594-95 - Nezvanična španska ekspedicija Umane i Leybe na Velikim ravnicama.
* 1595-96 - U Osmanskom carstvu se pooštravaju odredbe o vezanosti raje za zemlju, "čift bozan resmi" (pristojba za napuštenu i zapuštenu zemlju) povećana sa 75 na 300 akči po čiftluku (raja često napušta zemljoradnju u korist trgovine i obrta).

## Rođenja

* 9. 6. - Vladislav IV Vasa, poljsko-litvanski kralj († 1648)
* ? - Jean Desmarets, književnik († 1676)
* pribl. - Bogdan Hmeljnicki, kozački hetman († 1657)
* pribl. - Pocahontas, indijanska princeza († 1617)

## Smrti

* 15. 1. - Murat III., turski sultan (\* 1546.)
* 20. 2. - Ernest Habsburški, guverner Nizozemske (\* 1553)
* 2. 4. - Pasquale Cicogna, mletački dužd (\* 1509)
* 20. 4. - Torquato Tasso, talijanski pjesnik (\* 1544.)
* Jeremija II Tranos, vaseljenski patrijarh
* Antun Sasin Bratosaljić, pjesnik (\* ca. 1518)

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959