Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ticino

| Kanton Ticino
 |
| --- |
|  |
|  |
| **U sastavu** | Švicarske
 |
| **Upravni oblik** | kanton
 |
| **Službeni jezik** | talijanski
 |
| **Glavni grad** | Bellinzona
 |
| Površina
 | 2812 km²
 |
|  |
| **Stanovništvo** | 324.851
 |
| **Gustoća** | 116 stanovnika na km²
 |
| **Web stranica** | www3.ti.ch/index.php
 |
| dio Švicarske konfederacije od 1803. |

**Kanton Ticino** službeno **Republika i Kanton Ticino** (talijanski: *Repubblica e Cantone Ticino*) je najjužniji Švicarski kanton sa većinskim stanovništom kojem je materinji jezik - talijanski.

Ime je dobio po istoimenoj rijeci Ticino, glavni grad kantona je Bellinzona.
*Ticino* je jedini švicarski kanton, u kojem je talijanski službeni jezik.

## Vanjske veze

* Službena stranica kantona Ticino (`it`)
# Piran

| Piran
 |
| --- |
| Panorama grada s moraPanorama grada s mora |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Slovenija
 |
| **Pokrajina** | Primorska
 |
| **Statistička regija** | Obalno-kraška
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 0.7 km²
 |
| **Visina** | 16
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2013.)
 |
|  - **Urbano područje** | 4 062
 |
|  - **Urbana gustoća** | 5 802.9 stan./km²
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+1 (UTC+2)
 |
| **Poštanski broj** | 6330
 |
| **Službene stranice** www.piran
 |
| Karta
 |
| Piran
 |

**Piran** (talijanski: *Pirano*) je grad od 4 062 stanovnika, administrativni centar istoimene općine na jugozapadu Slovenije.

## Geografija

Historijski centar grada leži na poluotoku u istoimenom zaljevu.
Najviša točka grada, brdo - Baretovec pri Padni visoko je 289 metara.

Porijeklo imena je nesigurno, po nekim naučnicima ono dolazi iz keltskog: "bior-dun" (naselje na brdu). Moguċe je međutim da ime grada dolazi od grčke riječi "pyr" (vatra), s obzirom na svjetionik koji se nalazi na krajnjem rtu poluotoka.

Grad nalikuje velikom muzeju na otvorenom sa srednjovjekovnom arhitekturom i bogatom kulturnom baštinom. Uske ulice i kompaktne kuće daju mu svoj poseban šarm. Piran je administrativno središte regije, te i jedno od glavnih turističkih atrakcija Slovenije.

## Historija i kultura

U pred-rimsko doba, brežuljci na području Pirana bili su naseljeni Ilirima.

Kraj oko Piranskog zaljeva i poluotoka postaoje dio Rimskog Carstva između 178. i 177. pne. Propadanje carstva, od 5. vijeka pa nadalje, i napadi Avara i južnoslavenskih plemena krajem 6. vijeka, potaknulo je rimsko stanovništvo da se povuče u lakše branljiva mjesta kao što su otoci i poluotoci. To je započelo lokalnu urbanizaciju što u 7. vijeku, i pod bizantskom upravom, čini Piran jako utvrđenim. Unatoč odbrani, Franci osvojaju Istru 788 g. te se Slaveni naseljavaju u regiji.

Piran je rodno mjesto kompozitora i violinista Giuseppe Tartinija, koji je odigrao važnu ulogu u formiranju kulturne baštine grada. Zbog tog se i glavni gradski trg, danas zove po njemu.

Panorama grada

## Galerija

* Tartinijev trg
* Tartinijev trg noću
* Piran
* Pogled na luku

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Piran (`sl`)
* Information Portal of Piran Arhivirano 2006-05-26 na Wayback Machine-u
* Multimedia Center of Piran Arhivirano 2008-10-17 na Wayback Machine-u
* EMUNI (Euro-Mediterranean University)
# Luksemburški jezik

| Luksemburški jezik |
| --- |
| Lëtzebuergesch |
| Države | Luksemburg |
| Regije | Luksemburg |
| Broj govornika | materinski jezik: 300.000 |
| Jezična porodica | indoeuropski
* germanski
	+ zapadnogermanski
		- gornjenjemački
			* **Luksemburški jezik**
 |
| Službeni status |
| Službeni | Luksemburg |
| Jezični kodovi |
| ISO 639-1 | `lb` |
| ISO 639-2 | `ltz` |
| ISO 639-3 | `ltz` |

**Luksemburški** ili **leceburški** (luksemburški *Lëtzebuergesch* [ˈlətsəbuəjəʃ]), zapadnogermanski, srednjonjemački dijalekt koji se razvio iz mozelskofranačkog dijalekta. Vrlo je raširen u Luksemburgu, gdje ima status nacionalnog jezika.

## Vanjske veze
# Retoromanski jezici

Govorno područje retoromanskih jezika
**Retoromanski jezici** su podgrupa romanske grane indoevropske porodice jezika. Njima govori oko 700.000 ljudi u dolinama centralnih Alpa u Švajcarskoj i severnoj Italiji, uključujući regiju Furlanija-Julijska krajina. Ova grupa jezika se razvila iz vulgarnog latinskog u nekadašnjoj rimskoj provinciji Reciji. Usled izolovanosti u alpskim predelima, zajednice govornika su sačuvale arhaične osobine jezika.

Lingvisti se slažu u tome da postoje tri retoromanska jezika, dok se ostale varijacije smatraju dijalekatskim razlikama. To su:

* Romanš
* Ladinski jezik
* Furlanski jezik

U Švajcarskoj postoji oko 35.000 govornika jezika romanš (2000.), koji je priznat kao zvaničan jezik. Tu postoje četiri dijalekta, gornjo-engadinski i donjo-engadinski kojime govore Engadinci, i sutselvanski i surselvanski kojima govore Romanši ili Rumanši u švajcarskom kantonu Graubinden. U Italijanskoj planinskoj oblasti Dolomita živi oko 30.000 govornika jezika ladin. Furlanskim jezikom se služi oko 600.000 govornika (Furlanci) u italijanskoj provinciji Furlanija-Julijska krajina, mada većina njih koristi i italijanski.

## Povezano

* Romanski jezici
# Idiom

**Idiom** ili **fraza** je izraz koji se sastoji iz više reči i čije se grupno značenje razlikuje od značenja pojedinačnih reči u njemu. Idiomi se zbog toga ne mogu bukvalno prevoditi na druge jezike i sa njih.

## Izvori

## Vanjske veze

* Idiomi u srpskom i engleskom jeziku
* Idiomi u srpskom jeziku
# Frankonija

Grb Frankonije
**Frankonija** ili **Franačka** (njemački: *Franken*) je nemačka istorijska regija koja obuhvata severne delove današnje Bavarske i oblasti koje se sa njom graniče ne zapadu. Ime je preživelo u nazivima administrativnih regiona Donje Frankonije, Srednje Frankonije i Gornje Frankonije ali se prvobitni region protezao dalje na zapad do Špejera, Majnca i Vormsa.

Frankonija je bila jedno od pet vojvodstava koja su krajem 9. i početkom 10. veka formirala Sveto rimsko carstvo.

## Vanjske veze
# EXIT

Dance arena
**EXIT** je letnji muzički festival koji se održava jednom godišnje na Petrovaradinskoj tvrđavi u Novom Sadu, počevši od 2000. godine, i obično traje četiri dana. Brzo je izrastao u veliki i priznati muzički festival i danas je poznat širom Evrope. Za to je delimično zaslužno okruženje u kome se Egzit održava – živopisna tvrđava iz 18. veka koja se nalazi na uzvišenju iznad Dunava.

Festival je pokrenula grupa studenata Univerziteta u Novom Sadu, kao pokušaj da mladima Srbije pruže neko dešavanje i pokrenu kulturu i zabavu Novog Sada sa mrtve tačke, tj. neku vrstu izlaza (eng. *exit* = izlaz) iz inače loše situacije koja je tada vladala u zemlji. I pored finansijskih i drugih problema koji su ga pratili, festival je istrajao i razvio se ono što danas predstavlja. U početku je organizovan preko Studentske unije Fakulteta tehničkih nauka i Univerziteta u Novom Sadu, da bi se kasnije u organizaciju uključilo i više nevladinih organizacija i komercijalnih firmi.
# Njemačka abeceda

Nemački jezik poseduje u svom alfabetu 26 slova. Na to se dodaju još 3 slovna znaka za posebne glasove. To su takozvani umlauti, pomućeni glasovi nastali spajanjem, tj. zajedničkim izgovaranjem dva vokala.

Nemačka abeceda, dakle, sadrži znakove za sledeće glasove:

A/a, B/b, C/c, D/d, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, Q/q, R/r, S/s, T/t, U/u, V/v, W/w, X/x, Y/y, Z/z i umlautizovani vokali Ä/ä, Ö/ö i Ü/ü.

Na sve ovo dodaje se i oštro S ili escet (ß) - slovni znak nastao prvobitno iz ligature, da bi se kasnije kroz goticu primenjivao za udvojena dva slovna znaka "s" (ss ili sz). Kuriozitet predstavlja činjenica da se on danas smatra zastarelim i da se, iako je zvanično u upotrebi, u Švajcarskoj uopšte i ne upotrebljava, a sve manje ljudi zna tačno kada se on i koristi. Zabuna je nastala pogotovo od reforme nemačkog pravopisa, sredinom devedestih godina. Ovome treba dodati i činjenicu da se escet javlja samo pri pisanju malim slovina. Dakle u naslovima ispisanim majuskulom escet zamenjuju dva "s". Dakle: schließen vs. SCHLIESSEN.

## Umlautizovani glasovi ä, ö, ü i njihovo beleženje

Umlaut je pojava mućenja glasova, karateristična ne samo za nemački jezik. U njemu, međutim, ona nalazi najveću primenu od svih germanskih jezika. To je kombinatorna glasovna promena. Prvi primerci umlauta javljaju se za vreme starovisokonemačke jezičke epohe koja je trajala između 750. i 1050. godine. Najviše primera mućenja glasova (izazvanog vokalom iz potonjeg sloga) javiće se u narednoj jezičkoj eposi - u srednjevisokonemačkom. Međutim, pomućeni vokali nisu se beležili od svog nastanka kao danas - sa dvema tačkicama iznad vokala (u tipografiji: umlaut). Današnje beleženje datira tek iz vremena srednjevisokonemačkog kada su se samo kratki pomućeni vokali obeležavali uz pomoć tačkica. Danas nije bitno da li je vokal kratak ili dug - sva tri vokala (dakle osim E) beleže se sa tačkama iznad vokala. . .

## Povezano

* Njemačka ortografija
# Farski jezik

| Farski |
| --- |
| føroyskt |
| Države | Farski Otoci, Danska, Norveška |
| Broj govornika | 60.000–80.000 |
| Jezična porodica | * Germanski
	+ Sjevernogermanski
		- Zapadni skandinavski
			* **Farski**
 |
| Pismo | Latinica (Farska varijanta) |
| Službeni status |
| Službeni |  Farski otoci |
| Regulator | Farski jezični odbor Føroyska málnevndin |
| Jezični kodovi |
| ISO 639-1 | `fo` |
| ISO 639-2 | `fao` |
| ISO 639-3 | `fao` |

**Farski** ili **ferojski jezik** (farski: *føroyskt*) je skandinavski, germanski jezik indo-evropskog porijekla koji se pretežno govori u Farskim ostrvima. Jezik govori oko 60 000 ljudi na Farskim ostrvima i oko 25 000 u Danskoj.

## Brojevi

| broj | farski
 |
| --- | --- |
| 0 | null
 |
| 1 | eine
 |
| 2 | tvey
 |
| 3 | trý
 |
| 4 | fýra
 |
| 5 | fimm
 |
| 6 | seks
 |
| 7 | sjey
 |
| 8 | átta
 |
| 9 | níggju
 |
| 10 | tíggju
 |
| 11 | ellivu
 |
| 12 | tólv
 |
| 13 | trettan
 |
| 14 | fjúrtan
 |
| 15 | fimtan
 |
| 16 | sekstan
 |
| 17 | seytjan
 |
| 18 | átjan
 |
| 19 | nítjan
 |
| 20 | tjúgu
 |
| 21 | einogtjúgu
 |
| 22 | tveyogtjúgu
 |
| 30 | tredivu, tríati
 |
| 40 | fjøruti, fýrati
 |
| 5 | hálvtrýss, fimmti
 |
| 60 | trýss, seksti
 |
| 70 | hálvfjers, sjeyti
 |
| 80 | fýrs, áttati
 |
| 90 | hálvfems, níti
 |
| 100 | hundrað
 |
| 1000 | (eitt) túsund
 |
# Armenski jezik

| jermenski jezik |
| --- |
| Հայերեն • Hayeren |
| Države |  Jermenija  Nagorno-Karabah (međunarodno nepriznata) |
| Regije | istočna Evropa |
| Broj govornika | 6.7 miliona (94.) |
| Jezična porodica | indoevropski
* **jermenski jezik**
 |
| Pismo | jermenski alfabet |
| Službeni status |
| Službeni |  Jermenija  Nagorno-Karabah (međunarodno nepriznata) |
| Priznat manjinski jezik |  Kipar  Poljska  Rumunija |
| Regulator | Jermenska akademija nauka |
| Jezični kodovi |
| ISO 639-1 | `hy` |
| ISO 639-2 | `arm (B)` `hye (T)` |
| ISO 639-3 | – različiti: `hye` – savremen jermenski `xcl` – starojermenski `axm` – srednjojermenski |
|

**Jermenski** ili **armenski jezik** (jermenski: Հայերեն լեզու) je jezik Jermena. Pripada indoevropskoj porodici jezika; sadrži mnogo elemenata pozajmljenih od susednih jezika, naročito persijskog, grčkog i sirijskog. Od ostalih indoevropskih jezika razlikuje se ne samo posebnošću svojih oblika, nego i glasovnim sistemom, koji je preuzet od susednik kavkaskih jezika. Starojermenski i dalje živi samo kao jezik crkve. Jermenskim jezikom govori oko tri miliona ljudi.
Zajedno sa indoiranskim, baltoslovenskim, albanskim i tračkim jezicima pripada satemskoj grupi indoevropskih jezika.

## Reference

## Vanjske veze

* Jermenija (SIL)
# Gruzijski jezik

| Gruzijski jezik |
| --- |
| ქართული ენა |
| Države | Gruzija, Iran, Azerbejdžan, Turska, Grčka
 i Rusija |
| Regije | Kavkaz |
| Broj govornika | 4,1 milion |
| Jezična porodica | južnokavkaski
* **Gruzijski jezik**
 |
| Pismo | gruzijski alfabet |
| Službeni status |
| Službeni | Gruzija |
| Regulator | Vlada Gruzije |
| Jezični kodovi |
| ISO 639-1 | `ka` |
| ISO 639-2 | `geo(B)/kat(T)` |
| ISO 639-3 | `kat` |

**Gruzijski** ili **gruzinski jezik** (ქართული ენა [*kartuli ena*]), je zvanični jezik u Gruziji, republici smeštenoj na Kavkazu.

Gruzijski je maternji jezik 4,1 miliona stanovnika u samoj Gruziji (83% sveukupnog stanovništva), i još 200,000 hiljada van zemlje (uglavnom u Turskoj, Iranu, Rusiji, Americi i zapadnoj Evropi). U bukvalnom smislu reči je jezik za sve etnografkse grupe gruzijskog naroda, naročito onih koji govore drugim jezicima južnokavkaske grupe (ili kartvelijanskim jezicima): Svani, Megrelijani i Lazi. Gruzinski, ili *kartuli* (ქართული [*kartuli*]), koji se ponekad smatra za zasebnu vrstu hebrejskog jezika je maternji jezik još 20,000 stanovnika Gruzije i 60,000 van (naročito 60,000 u Izraelu).

## Pismo

Gruzijsko pismo, ili *mhedruli* (მხედრული [*mkhedruli*] – "sekularno" ili "vojno") se prvi put pojavilo u 10. veku. Sastoji se od 33 slova i ne razlikuje velika i mala (obojana polja označavaju slova koja se više ne koriste). Preteča *mhedruli* pismu je drugi sistem, *asomtavruli*, čiji se najstariji natpis, iz 430 godine nove ere, može naći u gruzijskoj crkvi u Vitlejemu.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ა | ბ | გ | დ | ე | ვ | ზ | ჱ | თ | ი | კ | ლ | მ | ნ
 |
| ჲ | ო | პ | ჟ | რ | ს | ტ | ჳ | უ | ფ | ქ | ღ | ყ | შ
 |
| ჩ | ც | ძ | წ | ჭ | ხ | ჴ | ჯ | ჰ | ჵ | ჶ | ჷ | ჸ |  |

## Gramatika

Gruzijski jezik ima 7 padeža: nominativ, ergativ, dativ, genitiv, instrumental, adverbijal i vokativ. Prva tri su "jezgreni padeži" i imaju funkcije koje se međusobno preklapaju (npr. označavaju subjekt u različitim situacijama).

U nekim glagolskim oblicima gruzijski se ponaša kao aktivno-stativni i ergativni jezik.

Gruzijski nema kategoriju roda.

Jezik ima aglutinativnu morfologiju i postpozicije.

## Vanjske veze

* Gruzijsko engleski rečnik
# Interpretacija

Reč **interpretacija** (fr. *interprétation*, eng. *interprétation*) potiče iz latinskog jezika i znači *tumačenje*, *izvođenje*, *izlaganje*.

U muzici *interpretacija* je način na koji instrumentalista, pevač ili dirigent tumači, izlaže-izvodi muzičko delo. Drugi naziv za interpretaciju bio bi izvođenje.

Dobra interpretacija je muzikalno izvođenje muzičkog dela od strane interpretatora slušaocu, poštujući stilske karakteristike dela, kompozitorove zamisli i zahteve koji pišu u notnom tekstu (ako je kompozitor muzički obrazovan): tempo, agogika, dinamika, artikulacija, fraziranje itd. Sve su to nijanse koje omogućuju bogatije izlaganje muzičkog materijala, mada se ne mogu doslovno zapisati notnim pismom.

Interpretator u interpretaciju unosi svoje shvatanje muzičkog komada i svoj doživljaj (emotivni naboj).

Vrhunski umetnici imaju vrhunske interpretacije.

## Reference

## Povezano

* Stilovi u muzici
# Žanr

**Žandr** (iz francuskoga *Genre* = "podvrsta") raspodjela je specifičnih oblika umjetnosti po kriterijima relevantne forme (npr. filmski žanr, glazbeni žanr ili književni žanr). U svim područjima umjetnosti žanrovi su, međutim, nejasne kategorije bez fiksne granice. Mnoga djela prelaze granice žanrova i koriste kombinacije.

## Povezano

* Žanr kriminalistike
# Koncert (razvrstavanje)

**Koncert** se odnosi na:

* Koncert (muzika), 1. Muzička kompozicija za solo-instrument uz pratnju orkestra  2. Muzička priredba.
* Koncert (balet), muzičko-scensko delo koje se koristi pokretom, često uz orkestarsku muziku i solističko ili horsko pevanje.
* Koncert (film), jugoslovenski film snimljen 1954. godine. Režija Branka Belana.
* Koncert (album), album neke muzičke grupe.
# Filippino Lippi

Filipino Lipi, autoportret
**Filipino Lipi** (italijanski: *Filippino Lippi*; Prato, april 1457. – Firenca, 1504) je italijanski slikar renesanse.

Njegov otac, slavni monah-slikar Fra Filipo Lipi, umro je ubrzo po njegovom rođenju. Kao i otac imao je izvesnu nestalnost u radu i eklekticizam u stilu. Na njega je veliki uticaj ostavio Sandro Botičeli. Stvarao je u Firenci, neko vreme u Pratu i u Rimu. Mnoga svoja dela je podređivao stilu drugih slikara: Mazaču (kada je radio na dovršenju fresaka u kapeli Brankači), Leonardu (kada je dovršavao "poklonjenje mudraca"), čak i starom vizantijskom stilu sa zlatnom pozadinom. Ipak, najviše je bio vezan za Botičelija. Za njega je bio karakterističan oštar crtež. Neka od poznatijih dela su mu: "Autoportret", "Portret starca", "Izvođenje apostola Petra iz tamnice", "Vaskrsnuće carskog sina", "Mučenička smrt ap. Petra", "Javljanje Bogomateri sv. Bernardu", "Portret mladića".

## Povezano

* Lista slikara
* Fra Filipo Lipi

## Literatura

* Lazar Trifunović (1965): *Galerija evropskih majstora*, Beograd

## Vanjske veze

* Filipino Lipi - Biografija (`en`)
* Filipino Lipi na Web Galery of Art (`en`)
* Filipino Lipi na olginoj galeriji Arhivirano 2012-05-29 na Wayback Machine-u (`en`)
* Filipino na "Katoličkoj Enciklopediji" (`en`)
# Muze

Baldassare Peruzzi: Muze, dok plešu
**Muze** (grč. **Μουσαι**, *Mousai*) su grčke božice. Ima ih devet, nadahnjuju slikare, kipare i književnike. Danas se ta riječ koristi za onoga tko nadahnjuje umjetnika. Imena Muza su: Euterpa ("Razveseljavanje"), Kaliopa ("Lijepa glasa"), Klio ("Slava"), Erato ("Ljupka"), Melpomena ("Pjevačica"), Polihimnija ("Bogata u himnama"), Terpsihora ("Užitak plesa"), Talija ("Cvjetna") i Uranija ("Nebeska").

## Porijeklo

Devet navedenih muza su kćeri Zeusa i Mnemozine, božice pamćenja, ili Urana i Geje. Također, postoji i inačica (Pauzanije) da postoje dva naraštaja Muza - prve su Muze kćeri Urana i Geje, a druge su kćeri Zeusa i Mnemozine. Također, možda su i Harmonijine kćeri. Muze su vodene nimfe, zvane i Pieride, Aganipide i Korikide. Izvori su važni za Muze. Vođa Muza je Apolon, a s njim prebivaju pokraj izvora na planini Parnas. Zato je Parnas "planina Muza". Pauzanije tvrdi da su prve tri Muze ("starije Muze"): Aoida, Meleta i Mnema (poslije je još pridodana Arha). "Mlađe Muze" su zaštitnice znanosti i umjetnosti. Poznata metoda za pamćenje imena muza naziva se "TUM PECCET". U renesansi su prikazivane s atributima. Platon je klasičnu pjesnikinju Sapfu s otoka Lezba prozvao desetom Muzom zbog svoje slave i darovitosti.

## Djela Muza

Andrea Mantegna: Parnas, planina Muza koje plešu u sredini, gore na stijeni su Mars i Venera
Muze prate Apolona i s njim pjevaju. Plesale su na vjenčanju Peleja s Tetidom. Sjede kraj Zeusa na Olimpu i pjevaju o bogovima, ljudima i herojima. Pokopale su Orfejevo tijelo. Dok su ostale Muze zaštitnice nečega, Uranija je i božica neba, čije se ime povezuje s bogom neba Uranom. Muze su nadahnule Hezioda. Homerovi stihovi o Muzama, *Odiseja*:

> *O junaku mi kazuj, o Muzo, o prometnom onom
>
> Koji se mnogo naluto razorivši presvetu Troju
>
> (...)
>
> I nama, Zeusova kćeri, pripovjedi o tome svemu!*

* Kaliopa
* Klio
* Erato
* Melpomena s Heziodom
* Terpsihora
* Talija
* Uranija
* Jedna Muza

## Vanjske veze

* Izvorne Muze u klasičnoj literaturi
* Muze u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Euterpa u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Kaliopa u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Klio u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Erato u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Melpomena u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Polihimnija u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Talija u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Terpsihora u klasičnoj literaturi i umjetnosti
	+ Uranija u klasičnoj literaturi i umjetnosti
# Harmonija (muzika)

*Za ostale upotrebe, pogledajte Harmonija (razvrstavanje).*

| Muzička harmonija ἁρμονία |
| --- |
| Bachov stavak za čeloBachov stavak za čelo
 |
|  |

**Muzička harmonija** (od grčkog *ἁρμονία* = spajanje, slaganje, sklad) je jedna od grana teorije muzike koja se bavi proučavanjem akorda, odnosno dva ili više tonova odsviranih istovremeno i njihovog
međuodnosa.

Harmonija u muzici je pojam koji se javlja od antičkih do novovjekih pisaca u različitim značenjima; kao sinonim za muziku i melodiju, kao naziv za tonski sistem, tonski rod ili raspon oktave, ili pak za tip ljestvice, ali i kao oznaka za višeglasje, a napokon i kao oznaka za polifoniju.

## Karakteristika

U užem smislu pod harmonijom se podrazumjeva akordska, odnosno - vertikalna struktura muzičkih djela. Nasuprot kontrapunktu kao primarno melodijskom - horizontalnom kreiranju kompozicije, harmonija polazi od polifonije,
odnosno od akordičkih odnosa tonova, ali pritom ne zanemaruje ni njihovo melodijsko kretanje.

Zvuk u muzici ima svoje horizontalne i vertikalne komponente. Horizontalne su one koje nastaju u određenom vremenskom intervalu, kao što su melodija, kontrapunkt (ili isprepletenost simultanih melodija) i ritam. Vertikalni aspekt obuhvaća ukupan zbroj svega onog što se događa u svakom trenutku.

Harnonija kao muzička vještina je ujedno i nauka koja proučava i utvrđuje principe formiranja akorda i njihovih međusobnih odnosa. Harmonija se razvila paraleno s razvojem muzike bazirane na tonalitetima dura i mola te s pojavom monodije i bassa continua (generalbasa). Prema tome se pricipi harmonije u užem smislu odnose na
muzičko stvaralaštvo od 17. do 20. vijeka, ali u širem smislu uključuju i harmonijska kretanja što se javljaju ranije, u okvirima polifonske muzike, kao i nove harmonijske relacije u muzici 20. vijeka.

## Reference

## Vanjske veze

* *Harmony*(`en`)
# Izvođač (muzika)

Božidar Boki Milošević, jedan od najpoznatijih srpskih *izvođača* na klarinetu - klarinetista.
**Izvođač** (engl. *Music performer*) naziv je za muzičara (instrumentalistu, pevača), grupu muzičara (hor, orkestar), igrača (solistu) ili grupu igrača (balet, folklor i sl.) koji javno *izvode*, *interpretiraju* neko delo u koncertnim ili operskim dvoranama, pozorištima, razni domovima kulture, ugostiteljskim objektima: hotelima, restoranima, klubovima...

Ako je izvođač žena, upotrebljava se riječ **izvođačica**.

## Vrste izvođača

* Muzički izvođač može biti *stalno zaposlen* ili *slobodni umetnik*. Mnogi izvođači rade i kao *predavači*.
* Izvođač može biti *profesionalac* (živi isključivo od izvođaštva) ili *amater* (izvođaštvo mu je hobi).
* Po muzičkom obrazovanju, izvođač može biti *školovan* i *neškolovan* (priučen). Školovani izvođač je završio osnovnu muzičku školu, u kojoj je morao da izabere *odsek* (muzički instrument) koji će učiti: klavirski, gudački (violina, viola, violončelo, kontrabas), duvački (flauta, klarinet, oboa, truba, trombon, horna, fagot), odsek za harmoniku, harfu, gitaru, udaraljke, džez-muziku, ranu muziku, pevanje (solo).
* Dalje muzičko obrazovanje za zvanje muzički izvođač stiče se u *srednjoj muzičkoj školi*, a potom na *muzičkoj akademiji* - *fakultetu*.

## Reference
# Zbor

**Zbor** ili **hor** ili **kor**, može značiti:

* kazališni zbor u antičkoj drami,
* pjevački zbor,
* zbor (vojska), vojno-organizacijska jedinica,
* diplomatski zbor, skup svih stranih šefova diplomatskih misija u glavnom gradu države primateljice,
* konzularni zbor, skup svih šefova konzularnih ureda u nekom mjestu u državi primateljici,
* ZBOR, srpski/jugoslavenski fašistički pokret prije i za vrijeme drugog svjetskog rata.
# Magija

**Magija** (mađija) je riječ grčkog porijekla i znači "čarolija", "čarobnjaštvo". Po vjerovanju otprilike predstavlja činjenje čuda od strane smrtnih bića korišćenjem natprirodnih sila u te svrhe ili uz pomoć natprirodnih bića.

Vjerovanje u magiju se razvilo u Haldeji (Kaldeji), jugoistočnom dijelu Mesopotamije, a preko Persije i Egipta raširilo se na zapad.

Magija obuhvata bijelu i crnu magiju. Bijelom magijom se navodno uz pomoć dobrih duhova može otkloniti bolest, urok, kletva, ili se može pridobiti sreća, ljubav, novac, i sl. Uz pomoć crne magije, prizivaju se duhovi zla kako bi se izazvala nesreća, bacio urok ili kletva i sl.

Ljudi koji praktikuju magiju nazivaju se *magovi*, odnosno *čarobnjaci* (ukoliko su u pitanju osobe muškog pola) i *čarobnice* (za osobe ženskog pola). Takođe se kaže i *vještaci* (m.) i *vještice* (ž.), a ponekad i *čudotvorci* i drugo. Od tih riječi vodi porijeklo i riječ *vještičarenje*, koja označava magijske radnje. U korijenu ovih triju riječi nalazi se pridjev *vješt*.

## Povezano

* Veštičarenje (vračanje)
* Bajanje
* Proricanje (gatanje)

## Vanjske veze

* Okultopedija: Arhivirano 2013-07-27 na Wayback Machine-u Enciklopedija Magije i Okultizma.