# 1543.

*Ovo je članak o godini 1543.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1510-e  1520-e  1530-e  – 1540-e –  1550-e  1560-e  1570-e  |
| Godine:
 | 1540 1541 1542 – **1543** – 1544 1545 1546
 |

Kopernikov *De Revolutionibus...'*

1543.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1543.. (MDXLIII) |
| Ab urbe condita
 | 2296.
 |
| Islamski
 | 949–950.
 |
| Iranski
 | 921–922.
 |
| Hebrejski
 | 5303–5304.
 |
| Bizantski
 | 7051–7052.
 |
| Koptski
 | 1259–1260.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1598–1599.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1465–1466.
 |
| • *Kali Yuga* | 4644–4645.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4179–4180.
 |
| • 60 godina
 | Yin Voda Zec (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11543.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1543** (**MDXLIII**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

Ova godina je nazvana i *Annus mirabilis* nauke/znanosti, zbog par publikacija koje se smatraju pokretačima naučne revolucije.

## Događaji

* 1. 1. - Nikola Šubić Zrinski preuzeo bansku čast (do 1556, tokom mjeseca ga potvrdio Sabor Hrvatske i Slavonije).
* januar - Nakon smrti kongoanskog kralja Afonsa I nasleđuje ga sin Pedro I (do 1545).
* 11. 2. - Italijanski rat 1542–1546: engleski kralj Henry VIII stupio u savez sa carem Karlom V protiv Francuske (François I).
* 21. 2. - Bitka kod Wayna Dage: odlučujuća etiopsko-portugalska pobeda nad Ahmadom Granjom, kraj Etiopsko-adalskog rata.
* travanj - Stogodišnji hrvatsko-turski rat: bosanski Ulama-paša upada u Slavoniju, osvaja Voćin, Stupčanicu, Bijelu Stijenu, Orahovicu, opsada Valpova (u ovo vrijeme padaju i Čaklovac, varoš Začezan tj. Čazma itd.).
* 26. 4. - Mali rat u Ugarskoj: Sulejman I iz Jedrena kreće u petu invaziju Ugarske, ima i pomoć od francuskog saveznika.
* maj - Malo pre smrti Nikola Kopernik objavljuje **De revolutionibus orbium coelestium**, koji izlaže heliocentrički sistem.
* 1. 6. - Kralj Ferdinand odredio oporukom sina Maksimilijana za nasljednika u Ugarskoj-Hrvatskoj i Češkoj.
* 17. 6. - Ban Nikola Zrinski se oženio Katarinom Frankapan, sestrom Stjepana II. Frankapana (posljednjeg muškog potomka ozaljske loze).
* 23. 6. - Valpovo se predalo sultanu nakon pobune posade i seljaka.
* jun - Sulejman zauzeo Šikloš, Segedin se predao nakon bekstva kraljevih plaćenika.
* 12. 7. - Catherine Parr postaje šesta žena Henryja VIII; istog meseca Parlament doneo Treći akt o nasledstvu, kojim su Mary i Elizabeta vraćeni u nasledni niz.
* srpanj-rujan? - Ban Zrinski pobjedio Tatare u teškom okršaju u regionu Somló,
* 10. 8. - Opsada Estergoma (1543) okončana osmanlijskim zauzećem grada.
* 22. 8. - Opsada Nice: Francuzi i Osmanlije osvojili varoš Nice, ne i tvrđavu - ubrzo se povlače.
* 24. 8. - Hrvati porazili Turke kod Otočca.
* 1. 9. - Turci osvojili Stolni Biograd (Sekešfehervar) i drže ga 145 godina.
* 9. 10. - Ivanu Ungnadu darovan Varaždin, jer želi napustiti položaj vrhovnog kapetana kraljevskih četa u Ugarskoj i Slavoniji (ipak razriješen nedugo zatim).
* 6. 11. - Murat-beg požeški zauzeo kastel Brezovica u Podravini - zatim bivaju napušteni Pakrac i Petrovina.
* studeni - Sabor u Banjskoj Bistrici, zauzima se za Nikolu Zrinskog koji se zahvalio na banskoj časti jer ne dobija plaću.

### Tokom/tijekom godine

* Andreas Vesalius objavio **De humani corporis fabrica**, koji unosi revoluciju u nauku ljudske anatomije.
* Nikola II. Olah novi zagrebački biskup.
* Mehmed-paša Jahjapašić postaje budimski paša.
* Poslednji pomen Petra Zoranića.
* Ban Nikola Zrinski predlaže da se (srpski) uskoci presele severno od Beča.
* Mađarski izvori Banat nazivaju Raškom.
* 1543/4 - Srpski privrednici se javljaju kao zakupci pri javnim licitacijama za davanje u zakup turskih državnih prihoda u Ugarskoj.
* Antisemitski Luterov traktat "O Jevrejima i njihovim lažima".
* Portugalci na japanskom ostrvu Tanegashima, doneli prvo vatreno oružje.
* Jedan fragment liturgije je prvi primer teksta na lužičkosrpskom.

## Rođenja

* 31. 1. - Tokugawa Ieyasu, prvi Tokugawa šogun († 1616)
* 16. 2. - Kanō Eitoku, slikar († 1590)
* 14. 9. - Claudio Acquaviva, jezuita († 1615)
* Dalaj Lama III († 1588)

## Smrti

* 13. 2. - Johann Eck, nemački katolički teolog (\* 1486)
* 21. 2. - Ahmad Granj, adalski imam (\* ca. 1507)
* 24. 5. - Nikola Kopernik, matematičar i astronom (\* 1473)
* 2. 6. - Šimun Bakač Erdődy, biskup i ban (\* 1492)
* 29. 11. - Hans Holbein Mlađi, slikar (\* ca. 1498)
* Stefan Štiljanović, plemić i svetac
* Franjo Frankapan, velikaš, nadbiskup, diplomat
* Al-Mutawakkil III, poslednji kairski kalif
* Šehzade Mehmed, drugi Sulejmanov sin (\* ca. 1521)
* Petar Erdedi Stariji, plemić u Hrvatskoj

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)