# 1596.

*Ovo je članak o godini 1596.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1560-e  1570-e  1580-e  – 1590-e –  1600-e  1610-e  1620-e  |
| Godine:
 | 1593 1594 1595 – **1596** – 1597 1598 1599
 |

1596.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1596.. (MDXCVI) |
| Ab urbe condita
 | 2349.
 |
| Islamski
 | 1004–1005.
 |
| Iranski
 | 974–975.
 |
| Hebrejski
 | 5356–5357.
 |
| Bizantski
 | 7104–7105.
 |
| Koptski
 | 1312–1313.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1651–1652.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1518–1519.
 |
| • *Kali Yuga* | 4697–4698.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4232–4233.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11596.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1596** (**MDXCVI**) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u četvrtak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

Januar/Siječanj
* 11. 1. - Sabor na Gradcu kod Zagreba: biskup Gašpar Stankovački i barun Ivan II. Drašković potvrđeni za banove (do lipnja odn. do 1608).

Februar/Veljača
* 21. 2. - Nadvojvoda Ferdinand upitao štajerske staleže da li bi primio "Vlahe" koji mu se sve češće javljaju - dobija potvrdan odgovor.

April/Travanj
* 3. 4. - Umro veliki vezir Sinan-paša, zamenjuje ga Bosanac Damat Ibrahim-paša (do oktobra pa opet od decembra).
* 7 - 8. 4. - Splićani i uskoci kriomice od Mlečana zauzeli turski Klis (veza uskoka i kralja Rudolfa je Franjo Antun Bartučević).
* 24. 4. - Franko-španski rat (1595-1598), Opsada Calaisa okončana španskim zauzećem.
* april - Starina Novak pustoši Plevnu u Bugarskoj, ovog proleća napada i Sofiju.

Maj/Svibanj
* 27. 5. - Juraj Lenković napao turske opsadnike kod Klisa ali poražen; poginuo Ivan Alberti, komandant obrane grada; Lenković sutradan pokušao da stigne do Omiša, ali razbijen po izlasku iz Klisa.
* 31. 5. - Klis se predao Turcima, braniteljima dopušteno da odu; slijede turske i mletačke represalije, mnogi odlaze u Senj i Vinodol.
	+ Uskoci i venturini (izbjeglice iz mletačke Dalmacije) počinju ogorčenu borbu protiv Turaka i Mlečana (*Iddio vi guardi dalle mani de Segnani* - "Bog vas čuvao senjske ruke").

Jun/Lipanj
* 11. 6. - Žigmund Batori započinje neuspešnu 40-dnevnu opsadu Temišvara; u njegovoj vojsci su i srpski odredi (Đorđe Slankamenac-Rac, Deli-Marko i Sava Temišvarac.
* 17. 6. - Willem Barentz na trećem putovanju otkrio Špicbergen.
* 23. 6. - Osmanska vojska na čelu sa sultanom Mehmedom III krenula iz Carigrada (u Beogradu su 9. 8.).
* 24. 6. - Cornelis de Houtman stigao u Banten na Javi - prvi Holanđanin u današnjoj Indoneziji (početak kraja portugalskog monopola).
* 30. 6. - Umro Gašpar Stankovački, zagrebački biskup i jedan od hrvatskih banova.

Jul/Srpanj
* 5. 7. - "Vlasi" iz Pounja nude saradnju generalu Herbersteinu, koji se nalazi na čelu vojske kod Petrinje (ali odustali).
* 5. 7. - Anglo-španski rat (1585-1604): Anglo-holandske snage opljačkale Cadiz u Španiji.
* 12. 7. - Herbersteinova vojska porazila Turke i Vlahe bosanskog beglerbega Apardi-paše kod Kostajnice, ali opsada ubrzo prekinuta.
* 14. 7. - Portugalci ubili srilankanskog kralja Dominicusa Coreu.
* 25. 7 - Kometa C/1596 N1 je u perihelu, vidljiva je u Evropi.

Avgust/Kolovoz
* 13. 8. - David Fabricius počinje posmatranje promenljive zvezde u Kitu koju će nazvati *Mira* ("čudesna").

Septembar/Rujan
* 3. 9. - Nadvojvoda Maksimilijan zauzeo Hatvan (ranije i napušteni Vác); u Hatvanu ubijeni svi koji su zatečeni.
* 10. 9. - Serdar Ahmed Hafis-paša započeo opsadu Petrinje.
* 19. 9. - Primenjenim lukavstvom potučena vojska bosanskog beglerbega Hodaverdi-paše kod Petrinje.
* 20. 9. - U drugoj bici kod Petrinje razbijen i Ahmed Hafis-paša koji je već krenuo u povlačenje.
	+ Kraj opasnosti za hrvatske i slovenačke zemlje sa bosanske strane.
* 29. 9. - *Vlahu* Ivanu Pejašinoviću i družini dozvoljeno naseliti se na zemljištu križevačke varoši.

Oktobar/Listopad
Eger
* 12. 10. - Sultan Mehmed III zauzeo **Eger** posle 21 dan opsade (osnovan Jegarski ejalet).
* 19. 10. - U Brestu proglašena Brestovska unija dela Kijevske mitropolije sa katoličkom crkvom - dolazi do sukoba pravoslavaca i unijata.
* 26. 10. - Dugi rat: Bitka kod Keresteša (Hačove) se okončava skupom turskom pobedom.
	+ Nekoliko hiljada turskih *levendi* beži nazad u Anadoliju gde će doprineti Dželalijskoj pobuni (od 1598., na čelu Karayazici Abdülhalim).
	+ U sljedeće tri godine slabija aktivnost u Dugom ratu.

Novembar/Studeni
* oko 12. 11. - Juraj Lenković harači u Požeškom sandžaku, spalio Voćin i "do 200" turskih sela (cilj je ohrabrenje tamošnjih kršćana).
* 29. 11. - Španski kralj Filip II. treći put proglasio državni bankrot.

Decembar/Prosinac
* decembar - Posle albanskih Kimariota, pobunili se Bjelopavlići, kasnije i hercegovačka plemena (predvodnik je nikšićki vojvoda Grdan).

### Tokom/tijekom godine

* Orahovički episkop Vasilije prešao u habsburšku Slavoniju, ohridski arhiepiskop Atanasije "radi među Albancima", aktivni su i crnogorski episkop Heruvim i hercegovački mitropolit Visarion.
* U Erdelj se doselilo oko 10.000 Srba.
* Bosanski franjevci na čelu sa fra Petrom Soljaninom djeluju u Bugarskoj.
* Državni prihodi Osmanskog carstva iznose 300 miliona akči a rashodi 900 miliona.
* Trojna alijansa (1596) Engleske, Holandije i Francuske - svi u ratu protiv Španije, ovo je praktično međunarodno priznanje holandske nezavisnosti (traje samo do 1598.).
* Kralj Poljske i Litvanije Sigismund III Vasa preneo dvor iz Krakova u Varšavu, jer je približno na pola puta do Vilniusa, glavnog grada Litvanije.
* Kuga u Evropi (Španska kuga 1596-1602, takođe i u Engleskoj, Francuskoj, Nemačkoj...), takođe i glad u severnoj Evropi zbog vlažnog proleća i leta.
* John Harington instalirao vodeni toalet (WC) u svojoj kući.
* Izvesni Afrasiyab kupio provincijsko vođstvo u osmanskoj Basri, njegovi potomci će vladati do 1668.

## Rođenja

* 31. 3. - René Descartes, filzof, matematičar, pisac († 1650)
* 29. 6. - Go-Mizunoo, japanski car († 1680)
* 12. 7. - Mihajlo I., ruski car, prvi od Romanovih († 1645)
* 16. 8. - Friedrich V od Falačke, "zimski kralj" Češke na početku Tridesetogodišnjeg rata († 1632)
* 19. 8. - Elizabeth Stuart, "Zimska kraljica" Češke († 1662)
* 3. 12. - Nicola Amati, tvorac violina († 1684)
* ? - Vinko Jelić, skladatelj († 1636)

## Smrti

* 27. 1. - Francis Drake, moreplovac (\* ca. 1540)
* 3. 4. - Sinan-paša, osmanski velikodostojnik (\* 1506)
* svibanj - Oracio Fortezza, šibenski zlatar i graver (\* ca. 1530)
* 27. 5. - Ivan Alberti, splitski protuturski ratnik
* 30. 6. - Gašpar Stankovački, zagrebački biskup i hrvatski ban (\* 1550-60)
* ? - Jean Bodin, politički mislilac (\* 1530)
* ? - Pellegrino Tibaldi, slikar (\* 1527)

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Encyclopedia of the Ottoman Empire*, Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters (Google Books)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959