# 1566.

*Ovo je članak o godini 1566.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1530-e  1540-e  1550-e  – 1560-e –  1570-e  1580-e  1590-e  |
| Godine:
 | 1563 1564 1565 – **1566** – 1567 1568 1569
 |

Bitka kod Sigeta, juriš Zrinskog

1566.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1566.. (MDLXVI) |
| Ab urbe condita
 | 2319.
 |
| Islamski
 | 973–974.
 |
| Iranski
 | 944–945.
 |
| Hebrejski
 | 5326–5327.
 |
| Bizantski
 | 7074–7075.
 |
| Koptski
 | 1282–1283.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1621–1622.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1488–1489.
 |
| • *Kali Yuga* | 4667–4668.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4202–4203.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Tigar (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11566.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1566** (**MDLXVI**) bila je redovna godina koja počinje u utorak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* 7. 1. - Dominikanac Michele Ghislieri izabran za papu Pija V. (do 1572).
* 15. 1. - Hrvatsko-slavonski sabor u Zagrebu: izbor poklisara za ugarski sabor, žalbe na potkapetana slavonske krajine Vida Haleka kao i na uskoke i Vlahe koji su "ubili Petra Orehovačkoga i počinjali druga razbojstva" itd.
* 2. 2. - Ugarski sabor u Požunu (Bratislavi), mnoge žalbe plemstva, kralja Maksimilijana zastupao nadvojvoda Karlo.
* 28. 3. - Veliki majstor Malteškog reda Jean Parisot de la Valette položio kamen temeljac grada Vallette.
* 5. 4. - Plemićki zavet (ili kompromis) predstavlja peticiju regentkinji Habsburške Nizozemske Margareti od Parme protiv *placard*-a, tj. odredbi koje od protestantizma čine kapitalni prestup.
* 14. 4. - Zamjenik vrhovnog kapetana krajine Herbart Auersperg provalio iz Ripača u kotar Lušci i poharao ga.
* 29. 4. - Sultan Sulejman I kreće na svoj poslednji pohod, na Ugarsku (Đula, Siget i Jegar).
* 30. 4. - Njemački državni sabor odobrava ugarsko-hrvatskom kralju Maksimilijanu 1.700.000 forinti za predstojeći rat sa Turcima, dobija vojnike iz mnogih zemalja.
* 5. 5. - Još jedan hrvatski sabor, o ratnim pripremama.
* svibanj - Marin Držić u Firenci, urotnička pisma protiv dubrovačke vlasti.
* 5. 6. - Budimski Arslan-paša Jahjapašić napao Palotu zapadno od Stolnog Biograda ali poslije deset dana mora uzmaknuti.
	+ Kapetan Salm zatim do srpnja zauzeo Vesprem i Totis.
* 29. 6. - Sultan stigao u Zemun gde ga je dočekao vazal Ivan Sigismund Zapolja.
	+ Sultan nameravao krenuti na Eger, ali će krenuti na Siget nakon vesti da je Nikola Zrinski razbio jednu tursku vojsku.
	+ Izgrađen most preko Drave kod Osijeka.
* 1. 8. - Turska vojska doprla do Sigeta a sultan 6. kolovoza.
* 3. 8. - Umesto pogubljenog Arslan-paše, novi budimski paša je Mustafa-paša Sokolović - najdugovekiji je na tom položaju, do 1578.
* 7. 8. - 8. 9. - **Opsada Sigeta** - Turci zauzeli grad nakon herojske obrane Nikole Šubića Zrinskog.
	+ Nova sigetska varoš napuštena 9. 8. a stara 19. 8., pri čemu je poginulo dosta branitelja.
	+ 26. 8. - Opći juriš: poginuli egipatski namjesnik Ali-paša i zapovjednik topništva Aliportuk.
	+ 29. 8. - Opći juriš: zarobljen janičarski aga.
	+ 2. 9. - Zapaljen lagum, branitelji se moraju povući u citadelu.
* avgust - *Beeldenstorm*: kalvinisti u Nizozemskoj uništavaju religioznu umetnost.
* 16. 8. - Valjda prvi poznati dokument o oslobađanju robova u Sarajevu: šerijatski sud je oslobodio dve devojke iz Žrnovice kod Skradina koje su pre tri meseca oteli "Vlasi" i zatim prodali u Bosni.
* 29. 8. - Kraljevska vojska iz Topuskog napada Novi na Uni (zapaljena varoš) i Kostajnicu, haraju do Save i Požeškog sandžaka; u bici kod Novigrada razbijene turske vojske i poginuo livanjski sandžak Holi-beg i zarobljen požeški Usraim-beg.
* 3. 9. - Đula se morala predati Pertev-paši, Turci zauzimaju i Jenö i Vilagoš.
* 6. 9. ? - Osmanski sultan Sulejman Veličanstveni umro pred Sigetom nakon 46 godina vladavine.
	+ Veliki vezir Mehmed-paša skriva to i obaveštava Selima.
* 7. 9. - Juriš Zrinskog iz zapaljene tvrđave i pogibija. Turci zauzimaju tvrđavu ali mnogi ginu u eksploziji baruta.
* oko 24. 10. - Veliki vezir Mehmed-paša Sokolović tokom povratka konačno objavio Sulejmanovu smrt, u Beogradu se sastao sa novim sultanom Selimom II, podelom novca sprečena pobuna.
	+ Selim zvani Pijanica (vl. do 1574), politiku uglavnom vodi Mehmed-paša - počinje lagano opadanje Osmanskog carstva.
* decembar - Sultan i paše s vojskom stigli u Carigrad, novi nemir janičara umiren podelom novca, dok je isto potraživanje spahija i najamnika rešeno silom.

### Tokom/tijekom godine

Careva džamija u Sarajevu
* U današnjem obliku izgrađena Careva džamija u Sarajevu.
* Ferhat Sokolović postavljen za kliškog sandžaka (do 1574).
* Mnogi zapisi o teškom stanju hrišćana u Turskoj, dosta preveravanja.
* Franjo Tahi preuzeo svoju polovicu Susedgrada i Stubice i počeo proganjati kmetove koji su se borili prošle godine protiv njega.
* ljeto - Flota Pijale paše u Boki, hara po Jadranu.
* 974 po Hidžri (juli 1566 - juli 1567) - Završen Stari most u Mostaru.
* Osmanlije (Pijale paša) zauzele otok Hios Đenovljanima, od Mlečana uzeti Andros i Naksos.
* Giuseppe Arcimboldo naslikao "Četiri elementa" i "Pravnika".

## Rođenja

* 26. 5. - Mehmed III, osmanski sultan († 1603)
* 19. 6. - James I Stuart, kralj Škota, Engleske i Irske († 1625)
* 20. 6. - Sigismund III Vasa, vladar Poljske, Litvanije i Švedske († 1632)
* 26. 6. - Abraham Scultetus, kalvinistički teolog († 1625)
* 27. 12. - Jan Jesenius, češki ljekar, filozof i diplomat († 1621)
* Nikola Brautić, dubrovački pjesnik († 1632)

## Smrti

* 25. 4. - Diane de Poitiers, ljubavnica Anrija II (\* 1499)
* 4. 5. - Luca Ghini, botaničar (\* 1490)
* 10. 5. - Leonhart Fuchs, botaničar (\* 1501)
* 2. 7. - Nostradamus, astrolog (\* 1503)
* 18. 7. - Bartolomé de las Casas, fratar i istoričar (\* ca. 1484)
* 6. 9. - Sulejman Veličanstveni, osmanski sultan (\* 1494)
* 7. 9. - Nikola Šubić Zrinski, kapetan Sigeta, bivši hrvatski ban (\* 1508)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* Миленко М. Вукићевић, Знаменити Срби Мусломани, Београд 1906 (rastko.rs)