Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Glaciologija

**Glaciologija** je nauka koja spada u hidrologiju, koja ima za cilj proučavanje lednika, procesima njihovog nastajanja, kao i proučavanjem njihovog uticaja na životnu sredinu. Reč *glečer* dolazi od latinskog *glacies*  što označava led ili mraz.

Glaciologija je interdisciplinarna geo nauka koja povezuje geologiju, klimatologiju, meterologiju, hidrologiju, biologiju i ekologiju. Disciplina takođe oblikuje deo fizičke geografije.

## Pregled

Područja proučavanja unutar glaciologije uključuju glacijalnu istoriju i rekonstrukciju prošlih obrazaca glacijacije, uticaj lednika na klimu i obratno, dinamiku kretanja leda, doprinose lednika eroziji i geomorfologiji, životne oblike koji žive u ledu i tako dalje.

Glaciologija je očekivano jedna od ključnih područja podržanih polarnim istraživanjima.

## Tipovi

Postoje dvije opšte kategorije glacijacije koje glaciolozi razlikuju: *alpska glacijacija*, akumulacije ili "reke leda" ograničene dolinama; i *kontinentalna glacijacija*, neograničene akumulacije koje su nekad pokrivale većinu severnih kontinenata.

* Alpski - led se kreće niz doline planinskih područja i oblikuje gomile pokretnog leda na ravnima ispod sebe. Alpski lednici teže stvaraju neravne topografije.
* Kontinentalni - ledena kapa koja se nalazi samo na višim geografskim širinama (Grenland/Antarktik), široka hiljade kvadratnih kilometara i debela hiljade metara.

## Zone ledenjaka

* Akumulacija
* Rasipavanje

## Pokreti

Ablacija
rasipavanje isparavanjem i topljenjem
Bergšrund
pukotina oblikovana na čelu lednika gdje se odlomljuje od planinske površine.
Fraktura (debljine 30-60m)
slabo lomljenje stvara pukotine zahvaljujući središnjem delu ledenjaka koji se kreće brže od strana/poda.
Tok
plastičan zahvaljujući ogromnom pritisku.
Otkidanje/Lomljenje
pokretni lednik uzima velike blokove stena i prenosi ih ponekad čak i do dva kilometra.
Cirkovi
kružno oblikovana depresija gde se ledenjak započeo otapati i na kraju se otopio.
Tarn
jezero koje se oblikuje na dnu cirka.
Rog
šiljak stene oblikovan prednjom erozijom prstena cirkova oko jedne planine
## Glacijalne naslage

### Slojevite

Isprani pesak/šljunak
na prednjoj strani lednika, pronalazi se na ravnima
Kotao
gromada stagnirajućeg leda ostavlja depresiju ili jamu
Eskeri
gomile šljunka/peska strmih stranica verojatno uzrokovanih tokovima koji se kreću ispod stagnirajućeg leda
Kamovi
slojevit nanos gradi brežuljke blagih padina
Varfovi
tanka sedimentna podloga (grubo isprekidana), leti nanosi više materijala dok zimi manje.
### Neslojevite

Glina-nerazvrstana
(lednički pod od oblutaka) nanesen povlačećim/napredujućim lednicima, oblikujući morene
Morene
(Čeone ili terminalne) materijal nanesen na kraju; (Podinske ili temeljne) materijal nanesen dok se lednik otapa; (Bočne ili lateralne) materijal nanesen po stranama.
# Hidrogeologija

**Hidrogeologija** je nauka koja se bavi proučavanjem podzemnih voda, njihovim poreklom, uslovima pojavljivanja, zakonima kretanja, fizičkohemijskim svojstvima, uzajamnim odnosima između atmosferske, podzemne i površinske vode; kao i mogućnošću njihovog korišćenja u određene svrhe.

U ljudskom životu praktična upotreba podzemnih voda je velika. Malomineralizovane podzemne vode koriste se za vodosnabdevanje, navodnjavanje i u prehrambenoj industriji. Mineralne podzemne vode, zavisno od hemijskog sastava i temperature, koriste se za lečenje, rekreaciju, toplifikaciju objekata, dobijanje električne energije ili za dobijanje pojedinih korisnih industrijskih sirovina.

## Hidrogeološka karta

Hidrogeološko kartiranje je organizovano i sistematsko prikupljanje hidrogeoloških činjenica neposredno na terenu i njihovo registrovanje na topografske karte odgovarajuće razmere.

Hidrogeološka karta je specijalna geološka karta na kojoj su naneti hidrogeološki podaci: prostiranje vodopropusnih i vodonepropusnih stena, prostiranje pojedinih tipova izdani, položaj zone hranjenja, zone isticanja pojedinih izdani, položaj nivoa izdani, podaci o fizičkim i hemijskim osobinama podzemnih voda itd. Hidrogeološke karte mogu biti u zavisnosti od razmere i namene: pregledne, osnovne, detaljne i specijalne.
# Petrologija

**Petrologija** je grana geologije koja se bavi proučavanjem stijena i uvjetima pod kojima stijene nastaju. Postoje tri grane petrologije, koje odgovaraju tipovima stijena: petrologija magmatskih, metamorfnih i sedimentnih stijena. Riječ petrologija dolazi od grčke riječi *petra*, što znači stijena. Riječ *litologija* je nekada približno bila sinonim petrografiji, ali danas je litologija u biti petrološka disciplina koja se bavi opisivanjem makroskopskih uzoraka ili izdanaka stijena.

Petrologija se koristi klasičnim područjem mineralogije, petrografije, optičke mineralogije i kemijske analize za opisivanje sastava i građe stijena. Moderni petrolozi također uključuju principe geokemije i geofizike kroz proučavanja geokemijskih trendova i ciklusa te rabe termodinamičke podatke i eksperimente za bolje razumijevanje porijekla stijena.

## Grane petrologije

* **Petrologija magmatskih stijena** (petrologija magmatita) bavi se na sastavom i strukturom magmatskih stijena (stijene poput granita i bazalta koje su kristalizirale iz rastaljene stijene ili magme). Magmatske stijene uključuju efuzivne stijene i intruzivne stijene.
* **Petrologija sedimentnih stijena** (petrologija sedimentita) bavi se sastavom i strukturom sedimentnih stijena (stijene poput pješčenjaka, šejla ili vapnenca koje se sastoje od komada ili čestica proizvedenih iz drugih stijena te biološkog ili kemijskog taloga, te su često vezane u matrici ili finijem materijalu).
* **Petrologija metamorfnih stijena** (petrologija metamorfita) bavi se sastavom i strukturom metamorfnih stijena (stijene poput slejta, mramora, gnajsa ili šista koje su nastale iz sedimentnih ili magmatskih stijena zbog djelovanja visokih tlakova ili temperatura ili i jednog i drugog, a preživjele su kemijske, mineraloške ili strukturne promjene).
* **Eksperimentalna petrologija** istražuje geokemijske i fazne veze između prirodnih ili sintetičkih matrijala na povišenim temperaturama i tlakovima. Eksperimenti su posebno važni za istraživanje stijena iz donje kore i gornjeg plašta koje rijetko prežive putovanje do površine prvotnome obliku. Rad eksperimentalnih petrologa temelj je današnjem razumijevanju magmatskih i metamofrnih procesa.
# Sedimentologija

Sedimenti
**Sedimentologija** je geološka disciplina koja obuhvaća praćenje, modeliranje i opisivanje različitih sedimentacijskih procesa i njihovih sedimenata na zemljinoj površini i u dubini. Ti su sedimetni istaloženi u proteklim geološkim razdobljima, kao i recentnim procesima.

Sedimentne ili taložne stijene, odnosno kraće sedimenti, obuhvaćaju stijene različitog ishodišnog materijala, taložnih okoliša i sastava. Jedne od najčešćih i u Hrvatskoj sigurno najpoznatijih sedimentnih stijena su karbonati, od čijih brojnih varijeteta je sastavljen veliki dio naše obale i podmorja. Kod karbonata ishodišni materijal je biogenog podrijetla i sastoji se od brojnih živih organizama, koji svojom masom kroz duže geološko razdoblje stvaraju ogromne mase sedimenata. Kasnijom kompakcijom nastaju karbonatne stijene, vapnenci i dolomiti.

Također, sedimetne stijene mogu nastati od svih klastičnih materijala koji su trošenjem npr. gorja poput Alpa postali izvor za prenošenje brojnim mehanizmima do sedimenatacijkog ili taložnog okoliša. Spomenute Alpe i brojne gore uzdignute dan-danas u panonskom dijelu Hrvatske zaista jesu u geološkoj prošlosti predstavljale izvor materijale taloženog u današnjim područjima rijeka Save, Drave, Mure i drugim (v. regionalna geologija). U to vrijeme naravno nije bilo tih rijeka, ali su postojali geotektonski elementi koji se te prostore oblikovali kao marinska ili jezerska spuštena područja (depresije) u kojima se taložio klastični materijal, uglavnom od geološkog razdoblja badena do kraja ponta (cca. 16,5-5,0 mil. god. pne.).

Mehanizmi transporta takvih klastita mogu se predstaviti mehanizmima koje naravno srećemo i danas, a to su podmorski (jezerski) turbiditni tokovi, mehanizmi aluvijalnih lepezi, te riječnih meandara i delti.

## Vanjske veze

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak o temi: **Sedimenti** |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala o temi: **Sedimentologija** |
# Vulkanologija

Šema vulkanske erupcije
Vulkanolog uzima uzorke lave
**Vulkanologija** je znanost o vulkanima, lavi, magmi i njima povezanim geološkim, geofizičkim i geokemijskim pojavama. Naziv dolazi od spoja latinske riječi *Vulcanus* (prema nazivu rimskog boga vatre) i grčke riječi *logos* što znači znanost.

Vulkanologijom se bave vulkanolozi, osobe koje proučavaju oblike vulkana, proučavaju historijske zapise svih erupcija, ali i proučavaju sadašnje vulkanske erupcije i njihove posljedice. U tom cilju vulkanolozi često posjećuju vulkane, posebno one koji su aktivni radi proučavanja eruptiva i opserviranja erupcija i prikupljanja uzoraka. U samom fokusu istraživanja je pokušaj predviđanja budućih erupcija.

## Poznati vulkanolozi

* Antoine Lacroix
* Katia Krafft
* Maurice Krafft
* David A. Johnston
* Harry Glicken
* Stanley N. Williams
* Immanuel Friedlaender
* Haroun Tazieff

## Veze

* Seizmologija

## Vanjske veze

* European Volcanological Society
* Volcano Live - What is a volcanologist? Arhivirano 2012-11-26 na Wayback Machine-u
* World Organization of Volcano Observatories Arhivirano 2007-05-01 na Wayback Machine-u
* Vulkani svijeta - Stromboli online
# Nauke o Zemlji

**Nauke o Zemlji** (takođe poznato pod nazivom **geonauke**), je termin koji okuplja i odnosi se na sve nauke koje su povezane sa izučavanjem planete Zemlje. Ovo je praktično specijalan slučaj udruživanja nauka o planeti pošto je Zemlja jedina planeta na kojoj je poznato da postoji život. U naukama o Zemlji zastuplenjeni su i redukcionistički i holistički pristupi. Ove nauke udružuju fiziku, geologiju, geografiju, matematiku, hemiju i biologiju kako bi izgradile kvantitativno razumevanje različitih osnovnih delova ili sfera Zemljinog sistema.

Nauke o Zemlji spadaju su prirodne nauke koje se bave izučavanjem Zemlje. Ovo je posebna nauka koja se bavi proučavanjem planeta na kojoj živimo, njene strukture (građe), sastava, nastanka, fizičkih karakteristika, aspektima menjanja i prirodnim fenomenima. Osnovne discipline Nauka o Zemlji su fizika, matematika i hemija koje imaju zadatak da prouče i razumeju osnovne delove - sfere. Kao i u mnogim naukama Zemlja se izučava sa dva aspekta: eksperimentalno i teorijski.

Primena Nauka o Zemlji uključuje istraživanja i eksploataciju mineralnih i hidrokarbonatnih resursa, kartografiju, meteorološke pojave i predviđanja vulkanskih erupcija. Nauke o Zemlji su povezane sa naukoma o životnoj okolini kao i sa planetarnom astronomijom.

## Nauke o Zemlji

* Geologija
* Pedologija
* Okeanografija, limnologija i hidrologija
* Atmosferske nauke
* Glaciologija

Neke od interdisciplinarnih oblasti povezanih sa geonaukama su: meteorologija, geohemija, geofizika, fizička geografija, mineralogija, klimatologija i paleoklimatologija.
# Atmosferske nauke

Atmosferske nauke je zajednički termin za izučavanja atmosfere, njenih procesa, uticaja drugih sistema na atmosferu, i uticaja atmosfere na te druge sisteme. Meteorolologija uključuje atmosfersku hemiju i atmosfersku fiziku sa glavnim fokusom na prognozu vremena. Klimatologija je nauka o atmosferskim promenama (obema i kratkotrajnim i dugoročnim) koje definišu prosečne klime i njihovu promenu tokom vremena, usled prirodne klimatske promene i antropogene klimatske promene. Atmosferska nauka je proširena na polje planetarne nauke i izučavanja atmosfera planeta solarnog sistema.

## Vanjske veze

* Atmospheric fluid dynamics applied to weather maps - Principles such as Advection, Deformation and Vorticity
# Fizička geografija

**Fizička geografija** je grana geografije koja se fokusira na sustavno proučavanje obrazaca i procesa unutar hidrosfere, biosfere, atmosfere i litosfere. Ona nastoji razumijeti fizičku osnovu Zemlje, njeno vrijeme i globalne obrasce flore i faune. Mnoga područja fizičke geografije koriste geologiju posebno u proučavanju trošenja i erozije. Geologija drugih planeta obrađena je na Geološkim obilježjima Sunčeva sustava.

Područja fizičke geografije

| Područja fizičke geografije | Srodna područja
 |
| --- | --- |
| Geomorfologija | Reljef
 |
| Hidrologija | Voda
 |
| Glaciologija | Ledenjak
 |
| Biogeografija | Vrste
 |
| Klimatologija | Klima
 |
| Pedologija | Tlo
 |
| Geodezija | Gravitacija, magnetsko polje
 |
| Paleogeografija | Kontinentsko pomicanje
 |

## Povezano

* Antropogeografija
* Ekologija
* Geostatistika
* Klima
* Kontinent
* Kronologija geografije, paleontologija
* More
* Ocean
* Oceanografija
* Otok
* Pustinja
* Regionalna geografija
* Reljef
* Rijeka
* Tlo
* Trošenje
* Zemljina atmosfera