Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mars Science Laboratory

*Curiosity*
(Mars Science Laboratory)| *Curiosity* tokom testiranja mobilnosti |
| Organizacija | NASA |
| Glavni ugovarači | Boeing Lockheed Martin |
| Misija Tip | Rover |

Curiosity /bos. znatiželja/ (**Mars Science Laboratory** - **MSL**), NASA-in rover namijenjen istraživnju Marsa. Lansiran 26. novembra 2011., na cilj bi trebao stići u augustu 2012.

Planirano je da Mars Science Laboratory godinama istražuje Mars i pokuša dati odgovore o tome, šta se događalo na Marsu tokom prošlih vremena, ali i informacije koje će omogućiti pripremu budućih ljudskih misija na Mars. Dva puta duži, i tri puta teži nego Mars Exploration Roveri Spirit i Oportunity, Mars Science Laboratory bi sakupljao uzorke zemlje i stijena, i analizirao ih na prisustvo organskih komponenti, te istraživao uslove okoline, koja je možda u prošlosti bila pogodna za život.

Misija bi u potpunosti trebala imati međunarodni karakter. Hidrogenski detektor za lociranje vode je izradila Ruska svemirska agencija, meteorološke instrumente špansko Ministarstvo za obrazovanje i nauku, a spektometar Kanadska svemirska agencija u saradnji sa Max Planck Institutom za hemiju u Njemačkoj.

Mars Science Laboratory bi trebala biti prva planetarna misija koja bi za spuštanje na Mars koristila slične tehnike koje koristi Space Shuttle pri ulasku u Zemljinu atmosferu. Na taj način bi letjelica mogla putovati na pojedine lokacije na planeti prije nego što bi se spustila na određrno mjesto. Prije nego što bi dotakla tlo letjelica bi aktivirala padobran i rakete koje bi je dodatno usporile. Ovakvo sletanje bi se onda moglo izvesti u nekom krateru ili kanjonu na planeti.

Dio opreme su i nekoliko kamera za snimanje i analizu terena, mikroskopi, laserski uređaji za ispitivanje materijala i za isparavanje tankih slojeva sa površine stijena i mogućnost analize podzemnog materijala, alfa i X-spektrometri, detektori radijacionih zračenja, plinski hromatograf, maseni spektrometar, kao i uređaji za detekciju organskih oblika života, što je poslije izuzetno uspješnih misija Viking 1 i 2 iz sredine sedamdesetih godina prošlog vijeka, prvi pokušaj da se na toj planeti ciljano traži život.

## Reference
# The War of the Worlds

*Za ostala značenja izraza "Rat svjetova", v. Rat svjetova (razvrstavanje).*

| *Rat svjetova* |
| --- |
| Ilustracija francuskog izdanja iz 1906. |
| Autor(i) | Herbert George Wells |
| Originalni naslov | *The War of the Worlds* |
| Država | Ujedinjeno Kraljevstvo |
| Jezik | engleski |
| Žanr(ovi) | science fiction |
| Izdavač | William Heinemann |

Rat svjetova (*The War of the Worlds*) (1898) je science fiction roman u kome je autor H. G. Wells opisao invaziju Engleske od strane vanzemaljaca s Marsa. Predstavlja jedan od najstarijih i najpoznatijih prikaza vanzemaljske invazije na Zemlju te je utjecao na mnoge slične romane te poslužio kao predložak nekoliko filmova, radio-drame i TV-serije. Delo se bavi problemima ljudske evolucije i odnosa zapadne civilizacije prema svojim kolonijama. Ideja za delo *Rat svetova* je nastalo preko razgovara pisca sa jednim svojim prijateljem. Kada je upitao prijatelja "Što bi bilo da nas napadne neka razvijenija civilizacija i da se odnosi prema nama kao mi prema svojim kolonijama?", sinula mu je ideja da napiše delo *Rat svetova*.
Emitiranje radio-drame godine 1938. je izazvalo kontroverze, jer su mnogi slušatelji vjerovali kako je riječ o pravoj marsovskoj invaziji, a što se smatra jednim od najpoznatijih primejra masovne histerije.

## Literatura

* Roth, Christopher F. (2005) "Ufology as Anthropology: Race, Extraterrestrials, and the Occult." In *E.T. Culture: Anthropology in Outerspaces,* ed. by Debbora Battaglia. Durham, N.C.: Duke University Press.
# Total Recall

*Za ostale upotrebe, pogledajte Total recall (razvrstavanje).*

| Total Recall |
| --- |
| Kino-poster |
| Režija | Paul Verhoeven |
| Producent | Mario Kassar Andrew G. Vajna |
| Scenario | Ronald Shusett Dan O'Bannon Gary Goldman **sinopsis**: Ronald Shusett Dan O’Bannon Jon Povill |
| Predložak | *We Can Remember It for You Wholesale*; autor: Philip K. Dick |
| Uloge | Arnold Schwarzenegger Rachel Ticotin Sharon Stone Michael Ironside Ronny Cox |
| Muzika | Jerry Goldsmith |
| Fotografija | Jost Vacano |
| Montaža | Carlos Puente Frank J. Urioste |
| Studio | Carolco |
| Distribucija | TriStar Pictures (Sony Pictures Entertainment) |
| Premijera | 1. juna 1990 (1990-06-01) |
| Trajanje | 113 min. |
| Zemlja |  Sjedinjene Države |
| Jezik | engleski |
| Budžet | 50–60 mil. $ |
| Bruto prihod | 261,299.840 $ |

Totalni opoziv (eng. *Total Recall*) je američki ZF film redatelja Paula Verhoevena iz 1990. godine s Arnoldom Schwarzeneggerom u glavnoj ulozi. Riječ je o samo jednom u nizu filmova po romanima ZF pisca Philipa K. Dicka, čiji su radovi nadahnuli i filmove poput "Specijalnog izvještaja", "Umjetne inteligencije" i "Istrebljivača".

Film je premijerno prikazan 1. lipnja 1990. godine u SAD-u i ostvario je znatan uspjeh na kino blagajnama, ali i kod kritike. Kao svijetle točke filma spominju se, između ostalog, i Sharon Stone u prilično kvalitetnoj izvedbi uloge izdajničke supruge, te specijalni efekti, za koje je film i nagrađen Oscarom.

## Radnja

Godina je 2048. *Doug Quaid* (Arnold Schwarzenegger) je građevinski radnik koji otkriva da je čitav njegov život velika laž koju su mu usadili u sjećanja. Međutim, kada spozna istinu, život mu se nađe u opasnosti. Doznaje i da je njegova supruga *Lori* (Sharon Stone) umiješana u zavjeru i želi ga ubiti. Kako bi se prisjetio svoje stvarne prošlosti i identiteta odlazi na put na Mars, koji je u to doba koloniziran ljudskim stanovnicima. Odmah po dolasku izložen je napadu upravno-vojnih struktura na Marsu koje predvodi *Richter* (Michael Ironside) u ime šefa *Vilosa Cohaagena* (Ronny Cox).

Quaid doznaje da je sve u što je vjerovao laž, da se zapravo zove Hauser te da tajna njegova života ima veze s događajim na Marsu, gdje se grupa pobunjenika bori protiv marsovskog režima na čelu s Cohaagenom.

## Glavne uloge

* Arnold Schwarzenegger - *Doug Quaid/Hauser*
* Rachel Ticotin - *Melina*
* Sharon Stone - *Lori Quaid*
* Ronny Cox - *Vilos Cohaagen*
* Michael Ironside - *Richter*

## Zarada

Totalni opoziv je u premijernom vikendu prikazivanja zaradio 25.533.700 USD, a ukupno širom svijeta 261.299.840 USD što ga smješta među velike kino hitove.

## Nagrade

Film je osvojio **nagradu Saturn** za najbolji kostim.

## Napomene

## Vanjske veze

* Totalni opoziv na Internet Movie Databaseu (`en`)
# Patuljasta planeta

Najveći poznati objekti Kajperovog pojasa
**Patuljaste planete** su nebeska tijela definisana kao kategorija na godišnjoj skupštini Međunarodne astronomske unije u Pragu 24.8. 2006. godine.

**Patuljasta planeta** je nebesko telo koje:

* se nalazi u orbiti oko Sunca,
* ima dovoljnu masu da sopstvenom gravitacijom nadvlada sile čvrstog tela tako da uspostavi hidrostatičku ravnotežu (gotovo sfernog) oblika (s tim da će daljnje odluke propisati precizniju granicu i svrstavati telo ili u ovu ili u neku drugu kategoriju),
* nije očistilo okolinu svoje orbite za razliku od planeta,
* i koje nije satelit.

Ova klasa objekata je uvedena uz dosta diskusije i polemike. Između ostalog, kriterijumi za patuljastu planetu su dosta neprecizni i klizni. Nijedno telo ne može potpuno da očisti svoju putanju (čak i na Jupiterovoj putanji postoji klasa asteroida Trojanci koji se nalaze u jednoj od Lagranževih tačaka). A pored toga ne postoji nikakva objektivna granica da se odredi kada je neko telo sferoidalno, a kada nije nije. Ipak, postojala je potreba da se uvede ovakva klasa, da i se mogla razlikovati od tradicionalnih planeta.

Trenutno pet tela su proglašena patuljastim planetama: Ceres u asteriodnom pojasu između Marsa i Jupitera, Pluton, Haumea, Makemake u Kajperovom pojasu, i Eris u rasejanom disku.

11.6. 2008. godine Međunarodna astronomska unija je uvela novu podklasu patuljastih planeta koje kruže oko Sunca, ali su udaljenije od Neptuna. Nova podklasa je dobila ime plutoidi. Takođe je doneta odluka o kriterijumu kada je neko telo plutoid. Kriterijum se bazira na njegovoj apsolutnoj veličini sjaja koja mora da bude veća od H = 1.

## Podaci o patuljastim planetama

Podaci o pet objekata koji ispunjavaju uslove za klasu patuljastih planeta.

| Redni broj i Ime
 | Velika poluosa
 | Prečnik
 | Masa
 | Asteroidni pojas
 |  Otkriće
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1
 | **Cerera** | 413.715.000 km
 | 2.766 AJ
 | 975×909 km
 | 9.×1020 kg
 | Glavni asteroidni pojas
 | 1801.
 |
| 134340
 | **Pluton** | 5.906.376.272 km
 | 39,482 AJ
 | (2306 ± 20) km
 | 1.305×1022 kg
 | Kajperov pojas
 | 1930.
 |
| 136108
 | **Haumea** | 6.484.000.000 km
 | 43.335 AJ
 | 1.500 km
 | 4.2×1023 kg
 | Kajperov pojas
 | 2004.
 |
| 136472
 | **Makemake** | 6.850.200.000 km
 | 45,791 AJ
 | 1600-2.000 km
 | 4×1021 kg
 | Kajperov pojas
 | 2005.
 |
| 136199
 | **Erida** | 10.123.000.000 km
 | 67.668 AJ
 | (2400 ± 100) km
 | ~1.622 kg
 | Rasejani disk
 | 2005.
 |

## Kritika nove klasifikacije planeta

I pored višegodišnjeg rada Međunarodnog astronomskog saveza usvojena definicija je ipak sporna pošto posljednji kriterijum o raščišćenoj putanji planeta nije dovoljno precizan. Tako na primer, Zemlja klasifikovana kao planeta, još uvek ima oko deset hiljada objekata u okolini svoje putanje.

## Povezano

* planeta
* asteroid

## Reference
# Eris

Eris (u sredini) i Dysnomija (lijevo), snimljeni Svemirskim teleskopom Hubble.
**Eris** (simbol: , punim imenom **136199 Eris** dugo poznat pod nazivom **2003 UB313**) je patuljasta planeta, do sada najveće otkriveno tijelo u Kuiperovom pojasu.

Iako su ga njegovi otkrivači u početku nazivali desetom planetom u sunčevom sistemu, redefinisanje planeta u augustu 2006. godine od strane Međunarodne astronomske unije svrstalo ga je u patuljaste planete.

Eris je od Sunca udaljen 97 AJ i ima promjer između 2.400 i 3.000 km, a masa mu je oko 1,66×1022kg (27% veća od Plutonove). Vijest o otkriću objavljena je 29. jula 2005. godine. Vjeruje se da je ovo tijelo sačinjeno od kamena i leda.

## Satelit

10. septembra 2005. godine otkriven je Erisov satelit, kasnije nazvan Dysnomia (privremenog naziva S/2005 (2003 UB313) 1).

## Vanjske veze

* Vijest o "desetom planetu"
*

---

|  |
| --- |
| **Sunčev sistem** |
|  |
| **Zvijezda**: Sunce

---

**Planete**: Merkur | Venera | Zemlja (Mjesec) | Mars | Jupiter | Saturn | Uran | Neptun

---

**Patuljasta planeta**: Cerera | Pluton | Erida |
| Pojas asteroida | Kajperov pojas | Ortov oblak |
# Pojas asteroida

Pojas asteroida između Marsa i Jupitera
**Pojas asteroida** je prostrani pojas stenovitih nebeskih tela, (asteroida (planetoida), meteoroida) različite veličine, čije se orbite oko Sunca nalaze uglavnom između orbita planeta Mars i Jupiter. Udađenosti asteroida u pojasu se kreću između 1,7 AJ i 4 AJ. Većina asteroida u pojasu imaju ekscentricitete od 0,1 do 0,2. U samom pojasu područje sa najvećom gustinom putanja asteroida je između 2,2 AJ i 3,3 AJ.

Većina meteorita koji padnu na Zemlju dolazi baš iz ovog dela Sunčevog sistema.

---

|  |
| --- |
| **Sunčev sistem** |
|  |
| **Zvijezda**: Sunce

---

**Planete**: Merkur | Venera | Zemlja (Mjesec) | Mars | Jupiter | Saturn | Uran | Neptun

---

**Patuljasta planeta**: Cerera | Pluton | Erida |
| Pojas asteroida | Kajperov pojas | Ortov oblak |
# Stroncijum

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Rb - **Sr** - Y
 |
|   Ca **Sr** Ba
 |
|  periodni sistem
 |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol, atomski broj
 | Stroncijum, Sr, 38
 |
| Pripadnost skupu
 | zemljanih alkalnih metala
 |
| grupa, perioda
 | IIA, 5,
 |
| gustina, tvrdoća
 | 2630 kg/m3, 1,5
 |
| Boja
 | srebrnobela  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa
 | 87,62 u
 |
| atomski radijus
 | 219 pm
 |
| kovalentni radijus
 | 192 pm
 |
| van der Valsov radijus
 | bez podataka
 |
| elektronska konfiguracija
 | [Kr]5s2 |
| e- na energetskim nivoima
 | 2, 8, 18, 8, 2
 |
| oksidacioni broj
 | 2
 |
| Osobine oksida
 | jako bazni
 |
| kristalna struktura
 | regularna prostorno centrirana
 |
| **fizičke osobine** |
| agregatno stanje
 | čvrsto
 |
| temperatura topljenja
 | 1050 K (777 °C)
 |
| temperatura ključanja
 | 1655 K (1382 °C)
 |
| molska zapremina
 | 33,94×10-3 m3/mol
 |
| toplota isparavanja
 | 144 kJ/mol
 |
| toplota topljenja
 | 8,3 kJ/mol
 |
| pritisak zasićene pare
 | 246 Pa (1042 K)
 |
| brzina zvuka
 | bez podataka
 |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost
 | 0,95 (Pauling) 0,99 (Alred)
 |
| specifična toplota
 | 300 J/(kg\*K)
 |
| specifična provodljivost
 | 7,62×106 S/m
 |
| toplotna provodljivost
 | 35,3 W/(m\*K)
 |
| I energija jonizacije
 | 549,5 kJ/mol
 |
| II energija jonizacije
 | 1064,2 kJ/mol
 |
| III energija jonizacije
 | 4138 kJ/mol
 |
| IV energija jonizacije
 | 5430 kJ/mol
 |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop
 | zast.
 | v.p.r.
 | n.r.
 | e.r. MeV
 | p.r.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 82Sr
 | (veš.)
 | 25,6 dana
 | z.e.
 |  | 82Rb
 |
| 84Sr
 | 0,56%
 | stabilni izotor sa 46 neutrona
 |
| 86Sr
 | 9,86%
 | stabilni izotor sa 48 neutrona
 |
| 87Sr
 | 7,0%
 | stabilni izotor sa 49 neutrona
 |
| 88Sr
 | **82,58%** | stabilni izotor sa 50 neutrona
 |
| 90Sr
 | (veš.)
 | 28,78 godina
 | β- | 0,546
 | 90Y
 |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi.
 |
| Objašnjenja skraćenica: zast.=zastupljenost u prirodi, v.p.r.=vreme polu raspada, n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada, z.e=zarobljavanje elektrona
 |

**Stroncij/Stroncijum** (**Sr**, latinski - *strontium*) je zemljoalkalni metal IIA grupe.

Ima 23 izotopa čije se atomske mase nalaze između 79-89. Postojana su četri- 84, 86, 87 i 88.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 370 ppm (eng. parts per million),u obliku 2 minerala - celestina (SrSO4) i stroncinaita.

Priznat je za element 1790 godine od strane Adair Crawforda

Gradi: okside, hidrokside, fluoride i soli organskih kiselina.

Biološki značaj - nema. Može da zastupa kalcijum u organizmu bez sporednih posledica.

Stroncijum je srebrnast, mekan metal. Na njegovoj površini se stvara zaštitni sloj oksida - slično kao i kod aluminijuma. Očišćena površina je vrlo reaktivna - čist stroncijum eksplozivno reaguje sa vodom i može da se zapali na vazduhu. Stroncijum se u čistom obliku koristi kao dodatak nekim vrstama stakla- npr. za proizvodnju televizijskih ekrana. Zbog toga što boji plamen u intenzivnu crvenu boju njegove soli se dodaju veštačkim plamenovima i raketama za signalizaciju.
# Roj (razvrstavanje)

**Roj** predstavlja grupu kukaca koji zajedno lete, noće, gnijezde i sele se. Također može označavati:

* *Roj*, američki film katastrofe iz 1978.
* fonetski izgovor imena Roy;
* *roj*, jedinica Ustaške vojnice
* Roy, Utah
* Roy, New Mexico
* Roy, Washington
* Roy, Montana
# Maglica

Maglica NGC 6543, poznata i pod imenom Mačje oko
Maglica Messier 42, poznata i pod imenom Orionova maglica
**Maglica** ili **nebula** je međuzvjezdani oblak, sačinjen od prašine i plinova. U početku je nebula bila ime za sve oblike magličastih nebeskih tijela, uključujući i galaksije. Danas se kao zajednički naziv za sve ove magličaste objekte koristi termin objekti dubokog svemira.

Nebule (maglice) mogu biti podijeljene na planetarne maglice, difuzne maglice i tamne maglice.

Difuzne maglice se dijele na emisijske maglice (koje zrače same) i refleksijske maglice (koje reflektiraju svjetlost obližnjih zvijezda).

## Povezano

* Difuzna maglica

* Emisijska maglica

* Područje H II
* Planetna maglica

* Odrazna maglica

* Tamna maglica
* Ostatak supernove
* Protoplanetna maglica
* Otvoreni skup
* Supernova
* Područje H I

## Vanjske veze
# Pion

Struktura piona (π+)
**Pion** ili **pi-mezon** je zajednički naziv za tri subatomske čestice: π0, π+ and π−. Pioni su najlakši mezoni i imaju važnu ulogu u objašnjenju svojstava jake nuklearne sile pri niskim energijama. Pionima se objašnjava i sila kojom se privlače protoni i neutroni u atomskom jezgru, rezidualna jaka nuklearna sila.

Nabijeni pioni su otkriveni 1947. u kosmičkom zračenju, a neutralni 1950. nezavisno u eksperimentima sa ciklotronima i kosmičkim zracima.

## Literatura

* Gerald Edward Brown and A. D. Jackson, *The Nucleon-Nucleon Interaction* (1976), North-Holland Publishing, Amsterdam ISBN 0-7204-0335-9
# Čandrasekarova granica

**Čandrasekarova granica** ili **Čandrasekarov limit** (eng. *Chandrasekhar limit*) jeste konstanta u astrofizici i uobičajeno iznosi 1.4 mase Sunca. Vrednost ove konstante varira zavisno od uzetih aproksimacija, a vrednost koju je računao Čandrasekar iznosi:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
gde je μe prosečna molekularna težina elektrona, WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 masa atoma vodonika, WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 broj Pi, WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 konstanta povezana sa rešenjem Lejn-Emden jednačine, WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 Plankova konstanta, c brzina svetlosti, G ili γ gravitaciona konstanta.

Čandrasekarov limit izuzetno je bitan u evoluciji jedne zvezde. Naime, ukoliko je masa zvezde manja od Čandarsekarovog limita u trenutku kada zvezda potroši sve nuklearno gorivo, odnosno onda kada nema više vodonika u jezgru, a nema dovoljno energije da započne fuziju iz helijuma, tada zvezda počinje da kolapsira pod uticajem gravitacione sile. Na kraju nastaje beli patuljak. Ukoliko je masa zvezde veća od Čandarsekarovog limita, a manja od 3 mase Sunca, isprva nastaje crveni džin, a kada počne gravitacioni kolaps nastaju nova ili supernova. Gravitacionom kolapsu zvezda masa većih od tri mase Sunca prethodi eksplozija supernove. Na kraju evolucije, zvezde srednjih masa postaju neutronske zvezde, pri većim masama, nastaje crna rupa.

## Povezano

• Zvezda
# Cahon

| Kaon Cahon
 |
| --- |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Francuska
 |
| Region
 | Pikardija
 |
| Departman
 | Somme
 |
| Okrug
 | Abevil
 |
| Kanton
 | Mojanvil
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2011-01-01) | 220
 |
| Gustina stanovništva
 | 31,25 st./km²
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Vremenska zona
 | UTC+1, ljeti UTC+2
 |
| Nadmorska visina
 | 16 m
 |
| Površina
 | 7,04 km²
 |
| KaonKaon (Francuske)
 |
| Ostali podaci
 |
| Poštanski kod
 | 80132
 |
| INSEE kod
 | 80161
 |

**Kaon** (francuski: *Cahon*) je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Soma koja pripada prefekturi Abevil.

Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 224 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 31 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 7,04 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 16 metara (maksimalnoj 69 m, a minimalnoj 3 m).

## Demografija

Demografija| 1962. | 1968. | 1975. | 1982. | 1990. | 1999. | 2011. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 226 | 227 | 213 | 208 | 212 | 224 | 220 |

*Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina*

## Reference

## Literatura

* Alexandra Hughes, Alex Hughes, Keith A Reader, Keith Reader, ur. (2001). *Encyclopedia of Contemporary French Culture* (Routledge; Routledge World Reference edition izd.). ISBN 0415263549.
* Robb, Graham (2008). *The Discovery of France: A Historical Geography*. W. W. Norton & Company. ISBN 0393333647.
* Ardagh, John (1991). *France* (Cultural Atlas of izd.). Facts on File. ISBN 081602619X.
* Jones, Colin (1999). *The Cambridge Illustrated History of France* (Cambridge Illustrated Histories izd.). Cambridge University Press. ISBN 0521669928.
* Sowerwine, Charles (2009). *France since 1870: Culture, Society and the Making of the Republic* (2nd izd.). Palgrave Macmillan. ISBN 0230573398.
* Roberts, William J. (2004). *France: A Reference Guide from the Renaissance to the Present (European Nations)* (European Nations izd.). Facts on File. ISBN 0816044732.

## Vanjske veze

* Baza podataka: Insee (`fr`)
* Cahon na stranici Nacionalnog geografskog instituta Francuske (`fr`)
* Cahon na stranici organizacije INSEE (`fr`)
* Najbliža naselja (kilometraža, pravac i koordinate) (`fr`)
* Položaj mesta Cahon na mapi Francuske (sa osnovnim podacima o mestu) (`fr`)
* Plan naselja Cahon na mapi (Mapquest)
# Neodijum

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Pr - **Nd** - Pm |
| **Nd** U       |
|
periodni sistem |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol,atomski broj | Neodijum, Nd, 60 |
| Pripadnost skupu | lantanoida |
| grupa, perioda |  , 6  |
| gustina, tvrdoća | 6800 kg/m3, 2,1 |
| Boja | srebrnožuta  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa | 144,24 u |
| atomski radijus  | 185 (206) pm |
| kovalentni radijus | bez podataka |
| van der Valsov radijus | bez podataka |
| elektronska konfiguracija | [Xe]4f46s2 |
| e- na energetskim nivoima | 2, 8, 18, 22, 8, 2 |
| oksidacioni broj | 3 |
| Osobine oksida | srednje bazni |
| kristalna struktura | heksagonalna |
| **fizičke osobine** |
| agregatno stanje | čvrsto |
| temperatura topljenja | 1297 K (1024 °C) |
| temperatura ključanja | 3373 K (3100 °C) |
| molska zapremina | 20,59×10-3 m3/mol |
| toplota isparavanja | 273 kJ/mol |
| toplota topljenja | 7,14 kJ/mol |
| pritisak zasićene pare | 6,03×10-3 Pa (2890 K) |
| brzina zvuka | 2330 m/s (293,15K) |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost | 1,14 (Pauling) 1,07 (Alred) |
| specifična toplota | 190 J/(kg\*K) |
| specifična provodljivost | 1,57×106 S/m |
| toplotna provodljivost | 16,5 W/(m\*K) |
| I energija jonizacije | 533,1 kJ/mol |
| II energija jonizacije | 1040 kJ/mol |
| III energija jonizacije | 2130 kJ/mol |
| IV energija jonizacije | 3900 kJ/mol |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop | zast. | v.p.r. | n.r. | e.r. MeV | p.r. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 142Nd | **27,13%** | stabilni izotor sa 82 neutrona |
| 143Nd | 12,18% | stabilni izotor sa 83 neutrona |
| 144Nd | 23,8% | 2,29×1015 godina | α | 1,905 | 140Ce |
| 145Nd | 8,3% | stabilni izotor sa 85 neutrona |
| 146Nd | 17,19% | stabilni izotor sa 86 neutrona |
| 147Nd | (veš.) | 11 dana | β- |  | 147Pm |
| 148Nd | 5,76% | stabilni izotor sa 88 neutrona |
| 150Nd | 5,64% | 1,1×1019godina | 2×β- | 3,367 | 145Sm |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi.

 |
| Objašnjenja skraćenica: zast.=zastupljenost u prirodi, v.p.r.=vreme polu raspada, n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada, z.e=zarobljavanje elektrona
 |

**Neodij/Neodijum** (**Nd**, latinski - *neodymium*) - je lantanoid. Ime je dobio od grčkih reči *neos* i *didymos* koje spojene imaju značenje "novi blizanac".

Zastupljenost: Neodijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 38 ppm (eng. parts per million). Najvažniji minerali neodijuma su:

* monacit (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr)PO4 i
* (Ce,La,Nd,Y,Pr)CO3F