# 1642.

*Ovo je članak o godini 1642.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1610-e  1620-e  1630-e  – 1640-e –  1650-e  1660-e  1670-e  |
| Godine:
 | 1639 1640 1641 – **1642** – 1643 1644 1645
 |

1642.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1642.. (MDCXLII) |
| Ab urbe condita
 | 2395.
 |
| Islamski
 | 1051–1052.
 |
| Iranski
 | 1020–1021.
 |
| Hebrejski
 | 5402–5403.
 |
| Bizantski
 | 7150–7151.
 |
| Koptski
 | 1358–1359.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1697–1698.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1564–1565.
 |
| • *Kali Yuga* | 4743–4744.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4278–4279.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11642.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1642** (**MDCXLII**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 14. 1. (4. 1. po j.k.) - Engleski kralj Čarls I ulazi u Parlament i bezuspešno pokušava uhapsiti petoricu poslanika - nakon ovoga odlazi iz Londona u Oksford.
* zima 1641-42 - Mandžursko osvajanje Kine: Bitka Songjin je važna Qingovska pobeda nad vojskama Minga i zauzeće gradova Songshan i Jinzhou. Mandžurci će ove godine upadati i u provinciju Shandong.
* januar - Uz dopune obnovljen Žitvatoročki mir između Habsburga i Osmanlija.
* 25. 1. - Zagrebački biskup bezuspešno protestuje kod čazmanskog kaptola zbog građenja manastira Lepavine; monasi ovog manastira kasnije tokom godine odlaze u Rusiju (1642-43) odakle donose knjige, među kojima i jevanđelje, poklon kijevskog mitropolita Petra Mogile.
* 17. 2. - Aximski ugovor Holanđana i domorodaca u današnjoj Gani.
* 6. 3. - Bulom *In eminenti* papa Urban VIII. osuđuje jansenizam.
* 9. 3. - Habsburško-osmanlijski mir produljen na 20 godina, ali dolazi do komplikacija.
* 25. 3. (15. 3. po j.k.) - Engleski parlament proglašava da je Ordinansa o Miliciji obavezujuća iako kralj nije dao pristanak.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 30. 4. - Hrvatski sabor u Varaždinu, predstavljen novi podban Gašpar Orehovački.
* 15. 5. - Šveđani zauzeli Olomouc u Moravskoj, njihovi konjanici viđeni u okolici Beča prije nego što su odbačeni.
* 15. 5. - Maloletni Abbas II postaje šah Persije (do 1666).
* 17. 5. - Paul de Chomedey, sieur de Maisonneuve osnovao Montreal (prvobitno *Ville Marie*).
* 26. 5. - Tridesetogodišnji rat: bitka kod Honnecourta je težak francuski poraz od Španaca, ali pošto su ovi previše oprezni, ne iskorištavaju ga.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* jul - Prvi Engleski građanski rat: prva veća akcija je kraljeva neuspešna Opsada Hulla, ne bi li se dokopao tamošnjeg arsenala.
* avgust - Holanđani sasvim izbacili Špance sa Formoze.
* 22. 8. - Ferdinand III. potvrdio Vlaške statute. Iste godine donosi naredbu kojom se otežava pristup pravoslavnim sveštenicima.
* 1. 9. (22. 8. po j.k.) - Engleski kralj Charles I diže kraljevsku bojnu zastavu na zamku Nottingham, čime proglašava rat svom Parlamentu - formalno počinje Prvi Engleski građanski rat.
* 12. 9.? - Naređeno zatvaranje pozorišta u Londonu, što predstavlja kraj Engleskog renesansnog pozorišta.
* septembar - Turci povratili Azov, nakon što je ruski car Mihajlo I. naredio kozacima da ga napuste.
* septembar - Baron Ivan Galer potvrđuje pravo vlasništva na neka zemljišta novoizgrađenom manastiru Lepavini.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 10. - Vojvoda i veliki sudac Ivanićke Krajine Đurađ odbija zahtjev zagrebačkog biskupa da mu (katolički) predavci plaćaju žirovinu i desetinu - solidarnost krajišnika obiju vjera.
* 23. 10. - Tridesetogodišnji rat: Bitka kod Breitenfelda je odlučna švedska pobeda u Saksoniji (Lennart Torstensson).
* oktobar/novembar - Patrijarh Pajsije se u Peći sastao sa Trogiraninom Franom Leonardijem, misionarom Kongregacije, - ne prihvata unijaćenje, ali i ne odbija kontakte sa Rimom.
* 2. 11. (23. 10. po j.k.) - Bitka kod Edgehilla je prva postrojena bitka Engleskog građanskog rata - bez jasnog pobednika.
* 23. 11.? - Bitka kod Turnham Greena: parlamentarna vojska sprečila rojaliste da uđu u London.
* 24. 11. - Holandski moreplovac Abel Tasman otkrio ostrvo, prvobitno nazvano Van Diemenova zemlja a kasnije Tasmanija.
* 27. 11. - Kralj Ferdinand raspustio Ugarski sabor zbog mađarskih žalbi da se progone protestanti.
* 2. 12. - Umro zagrebački biskup Benedikt Vinković.
* 4. 12. - Umro francuski prvi ministar kardinal Richelieu, nasleđuje ga kardinal Jules Mazarin (do 1661).
* 13. 12. - Abel Tasman je prvi Evropljanin koji je video Novi Zeland.

### Kroz godinu

"Noćna straža"
* Turci utvrdili stari grad Perušić u Lici, ali ogulinski kapetan Gašpar Frankopan ga zauzeo, opustošio kraj oko Zavalja i vratio se sa 200 kršćana.
* Iseljavanje jednog broja "Vlaha" iz uže Hrvatske.
* U Veneciji otiskana *Kita cvitya razlikova* Ivana Ivaniševića.
* Mustaj-beg Lički (Hasunović) postaje bihaćki kapetan (do 1676).
* Patrijarh Pajsije napisao *Žitije cara Uroša*.
* Bitoljski kadija na molbu turskih prvaka dozvoljava stranim trgovcima prodaju odijela i druge trgovačke robe, koja je jeftinija nego kod domaćih trgovaca.
* Prvi put se pominje Atli-beg po kome su nazvani Atlagići tj. Atlibegovići.
* Rembrandt van Rijn završio sliku "Noćna straža".
* Blaise Pascal počinje rad na računskoj mašini.
* Pobunjenik Li Zicheng opseda Kaifeng - guverner grada probija nasipe ne bi li ga oterao ali u nastaloj poplavi gine većina stanovništva.
* Lhasa je ponovo glavni grad Tibeta.
* Portugalci potčinili kraljevinu Wehale na ostrvu Timor.
* Medicina: Guillaume de Baillou je prvi opisao reumu a Johann Georg Wirsung glavni gušteračni vod.

## Rođenja

* 1641-42 - Nikola Bošković, trgovac, Ruđerov otac († 1721)
* 2. 1. - Mehmed IV zvani Lovac, osmanski sultan († 1693)
* 15. 4. - Sulejman II, osmanski sultan († 1691)
* 25. 7. - Louis I, knez Monaka († 1701)
* 14. 8. - Cosimo III de' Medici, veliki vojvoda Toskane († 1723)
* 1. 9. - Mikloš Betlen, mađarski plemić († 1716)
* 25. 12. po j.k. - Isaac Newton, fizičar († 1727)
* ? - Emetullah Rabia Gülnuş Sultan, omiljena konkubina Mehmeda IV († 1715)

## Smrti

* 8. 1. - Galileo Galilej, naučnik i filozof (\* 1564)
* 30. 4. - Dimitrije Požarski, "Spasitelj Domovine" (\* 1577)
* 12. 5. - Safi I, persijski šah (\* 1611)
* 9. 6. - Petar Beneša, teolog i diplomat (\* 1586)
* 14. 6. - Saskia van Uylenburgh, Rembrandtova supruga (\* 1612)
* 3. 7. - Maria de' Medici, francuska kraljica-majka (\* 1575)
* 18. 8. - Guido Reni, slikar (\* 1575)
* 12. 9. - Henri Coiffier de Ruzé d'Effiat, francuski zaverenik (\* 1620)
* 29. 9. - René Goupil, prvi od Kanadskih mučenika (\* 1608)
* 14. 10. (4. 10. po j.k.) - Evdemoz I, gruzijski katolikos-patrijarh
* 1. 11. - Jean Nicolet, istraživač Severne Amerike (\* ca. 1598)
* 2. 12. - Benedikt Vinković, zagrebački biskup (\* 1581)
* 4. 12. - Kardinal Richelieu, francuski državnik (\* 1585)

## Reference

Literatura
* Rudolf Horvat, *Ban Ivan Drašković II.* (*sic*) (hr Wikisource)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5