# Luanda

| Luanda São Paulo da Assunção de Luanda |
| --- |
| Panorama gradaPanorama grada |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Angola
 |
| **Provincija** | Provincija Luanda
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Područje utjecaja** | 2 418 km²
 |
| **Visina** | 6
 |
|  |
| **Stanovništvo** (1999.)
 |
|  - **Grad** | 2 555 000
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+1 (UTC+1)
 |
| **Službena stranica** Portal Luanda
 |
| Karta
 |
| Luandaclass=notpageimage| Luanda na karti Angole
 |

**Luanda** (nekad zvana **São Paulo da Assunção de Luanda**) je najveći i glavni grad Angole na Atlanskom ocenu od 2 555 000 stanovnika. *Luanda* je i administrativni centar Provincije Luada pretpostavlja se da danas u metropolitanskom gradu živi čak 5 000 000 stanovnika.

Veći dio grada se sastoji od brojnih prigradskih naselja, koja su jako jadna i siromašna.

Avenija boraca

## Geografija

Luanda je smještena na obali Atlantskog oceana, u zaljevu kojeg od oceana odvaja uski otok Ilha do Cabo. Zaljev je odlična prirodna luka. Grad se načelno sastoji od dva dijela, starog kolonijalnog centra uz more *Baixa de Luanda* (Donji grad) i novog dijela *Cidade Alta* (Gornji grad) na nešto višem platou prema unutrašnjosti. Nedaleko od grada (40 km), prema jugu je ušće najveće angolske rijeke Cuanze.

### Administrativna podjela

Grad je administrativno podjeljen na 9 okruga, zvanih *municípios*, to su;

* Cazenga
* Ingombota
* Kilamba Kiaxi
* Maianga
* Rangel
* Samba
* Sambizanga
* Cacuaco
* Viana

## Historija

Pogled na Luandu iz 1755.
Portugalski pomorski kapetan Paulo Dias de Novais prvi put je doplovio
1575. do zaljeva u kom se nalazi današnja Luanda, i tamo zatekao naselje domorodaca na otoku *Ilha do Cabo* slijedeće godine osnovao je naselje na obali i nazvao ga 25. januara 1576. **São Paulo da Assunção de Luanda**, prilikom polaganja temelja za crkvu *São Sebastião* Portugalci su 1576. sagradili utvrdu *São Miguel* , a nakon toga još dvije; *São Pedro da Barra* 1618. i 1765. / 66. *São Francisco do Penedo*. Od sve tri danas je najbolje očuvana *São Miguel*.

Luanda je od tad bila stalno u portugalskim rukama, osim u kraćem razdoblju od 1641. - 1648. kad su je zauzeli Holanđani i nazvali je *Aardenburgh*. Luanda je od samog osnutka pa sve do zabrane 1836., bila centar za trgovinu robovima, koji su slani u Brazil. Tom trgovinom bavili su se lokalni trgovci, kojima su glavni dobavljači bila okolna plemena i njihove poglavice i evropsko - brazilski brodari. Za tog razdoblja, Portugalci su osnovali svega par naselja u neposrednoj okolici Luande, praktički samo do rijeke Cuanze a to je 40 km od centra grada. Od 1627. grad je postao administrativni centar portugalske kolonije Angole.
U 17. vijeku, došlo je do velike promjene u trgovini robljem, tad su glavni snabdjevači robova u Luandi postali Imbangale (glavni rivali pleme]]na Mbundu datadašnjih glavnih snabdjevača). Od druge polovice 18. vijeka godišnje se prodavalo od 5 000 do 10 000 robova. U to vrijeme Angola (inače portugalska kolonija) je figurirala kao kolonija Brazila, koji je da paradoks bude još veći i sam bio portugalska kolonija, Brazilski uticaj na prilike u Luandi ostao je velik sve do stjecanja nezavisnosti Brazila 1822. Luanda je doživjela veliki ekonomski preokret u 19. vijeku, kad je trgovina robovima zabranjena 1836, zbog tog su 1844. sve angolske luke proglašene slobodnim za strane brodare. Do 1850. Luanda je izrasla u jedan od najvećih i najrazvijenijih gradova portugalskog kolonijalnog imperija izvan matične zemlje. U gradu se namnožilo puno trgovačkih društava, koja su se bavila pretežno izvozom palminog i kikirikijevog ulja, voska, kopala, drva, slonovače, pamuka, kave i kakaovca. Istovremeno lokalno izrasla buržoazija počela se baviti proizvodnjom kukuruza, duhana, sušenog mesa i brašna od manioka i također izvoziti tu robu.

Pogled na grad i zaljev sa otoka *Ilha de Luanda*
Guverner Brito Capelo izgradio je 1889. akvadukt za opskrbu grada vodom, kojom je dotad oskudijevao, i tako osigurao budući rast grada. Luanda je od grada sa 61 208 stanovnika - 1940. (od kojih su 14,6% bili evropskog porijekla / Portugalci) izrasla u kozmopolitski grad od 475 328 stanovnika 1970., od kojih su 124 814 (26,3%) bili evropskog porijekla, a 50 000 mulati.

Kao i dobar dio angolskih obalnih gradova, i Luanda nije bila direktno pogođena ratom za oslobođenje zemlje od Portugala (1961.-1974.), pa je čak doživjela i ekonomski razvoj, tako da su je tih godina zvali *Afrički Pariz*.

Većina dotadašnjih portugalskih stanovnika napustila je Luandu i Angolu prije proglašenja nezavisnosti zemlje od Portugala 1975. Ljevičarsko nastrojeni prvi predsjednik Angole Agostinho Neto i njegov pokret MPLA, se odmah suočio sa otvorenom agresijom na svoju zemlju, koja se vršila preko njegovih političkih protivnika FNLA i UNITA koji su dobijali podršku Zapada preko Konga i susjedne Namibije, tako da se u zemlji rasplamsao Angolski građanski rat koji je trajao sa različitom žestinom od 1975. - 2002. Za vrijeme tog rata u grad su se počele slijevati rijeke izbjeglica, iz ruralnih krajeva u unutrašnjosti gdje su se vodile borbe. Taj val se osobito povećao nakon eskaliranja sukoba 1992. Luanda je i dotad imala poteškoća sa vodom i komunalijama, a desetljeće rata i nesigurnosti, i tako velik dotok novih stanovnika pogoršao je situaciju.. Čak i nakon građanskog rata, Luanda još uvijek ima česte epidemije kolere i druge bolesti, zbog nedostatka čiste pitke vode.

Utvrda *São Miguel*
## Znamenitosti i atrakcije

Pogled na mauzolej Agostinha Neta
U Luandi ima malo vrijednih kulturno-historijskih spomenika, oni stariji iz kolonijalnog perioda koje su izgradili Portugalci, su mali dimenzijama i imaju provincijalni karakter, kao što je najstarija očuvana crkva u gradu barokna Isusova crkva (Igreja de Jesus), iz 1636. Vizurom grada dominira moderni mauzolej prvog predsjednika Angole Agostinha Neta. Zanimljiva je i *Željezna palača* (Palácio de Ferro), za koju se predpostavlja da ju je projektirao Gustave Eiffel ili netko iz kruga njegovih suradnika.

Na otoku Ilha do Cabo postoje brojne pješčane plaže, barovi i restorani za turiste. Na njemu se nalazi i prva portugalska utvrda *São Miguel* iz 1576. Danas je u njoj smješten muzej angolskih oružanih snaga (*Museu Central das Forças Armadas*), od ostalih muzeja vrijedi spomenuti Nacionalni prirodoslovni muzej i Nacionalni antropološki muzej. Posljednjih godina Luanda je postala poznata po svom karnevalu, koji je organiziran prema brazilskom uzoru.

## Privreda i transport

Luanda je industrijsko središte Angole, grad ima tvornice pića, vozila, cigareta, tekstila, plastike, cementa i veliku rafineriju na sjevernom kraju zaljeva. Okolica Luande bogat je poljoprivredni - stočarski kraj, u kom se uzgaja; kava, pamuk, šećerna trska i uljarice. Pored grada otkrivena je nafta još 1955., nakon prekida građanskog rata 2002. naglo se povećala eksploatacija nafte, - tako da je Angola danas veliki proizvođač nafte.

Luanda je i važan transportni centar, osim velike luke, grad je i važan željeznički punkt, iz njega vodi pruga do Malanje udaljena 608 km, grad ima i međunarodni aerodrom (Aeroporto 4 de Fevereiro).

## Obrazovanje

Grad je sjedište Rimokatoličke nadbiskupije i državnog *Univerziteta Agostinho Neto* osnovanog 1963. i privatnog *Katoličkog univerziteta Angola* (osnovan 1997.), Nacionalne biblioteke Angole i Nacionalnog historijskog arhiva.

## Sport

Nogomet je najpopularniji klub u gradu, a najbolji klub je *Atlético Petróleos Luanda*, kraće zvan *Petro de Luanda*. U gradu ima još tri prvoligaška kluba koji igraju na gradskom stadionu (Estádio da Cidadela) koji je obnovljen 2010. i prima 60 000 - 35 000 gledalaca.

## Klima

*Luanda* ima tipičnu Tropsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime, vruću i punu vlage, ali na grad pada iznenađujuće malo kiša, zahvaljujući hladnoj Benguelskoj struji, koja spriječava da se isparavanje kondenzira u kišu. Česte magle sprečavaju pad temperatura noću, čak i za sezone suša od juna do oktobra. Godišnja količina oborina u Luandi iznosi - 323 mm, ali jako varira (gotovo najviše na svijetu). Koeficijent varijacije iznosi 40 %. Prema zapisima od 1858. kreću se od 55 mm - 1958., do 851 mm -1916. Kratka kišna sezona od marta do aprila ovisi o sjevernim strujama koje donose kišne oblake na grad:. Postoje jasni indikatori, koji dokazuju povezanost Benguelske struje i količine oborina, kad je struja slabija - pada čak šesterostruko više kiše, nego u godinama kad je struja jaka.

| **Klimatološki medijani za Luanda** |
| --- |
| Mjesec
 | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina
 |
| Srednji maksimum (°C)
 | 28
 | 29
 | 30
 | 29
 | 28
 | 25
 | 23
 | 23
 | 24
 | 26
 | 28
 | 28
 | **27** |
| Srednji minimum (°C)
 | 23
 | 24
 | 24
 | 24
 | 23
 | 20
 | 18
 | 18
 | 19
 | 22
 | 23
 | 23
 | **22** |
| Precipitacija (mm)
 | 25
 | 36
 | 76
 | 117
 | 13
 | 0
 | 0
 | 0
 | 3
 | 5
 | 28
 | 20
 | **323** |
| *Izvor:*  |

## Gradovi prijatelji

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Brazil, Sao Paulo
* Brazil, Salvador
* SAD, Houston
* Portugal, Lisabon
 | * Portugal, Porto
* Brazil, Brazilija
* Brazil, Belo Horizonte
* Kina, Macau
 | * Mozambik, Maputo
* Niger, Tahoua
* Južna Afrika, Johannesburg
 |

## Reference

## Vanjske veze

* Portal da Cidade de Luanda Arhivirano 2018-06-26 na Wayback Machine-u (`pt`)
* Governo da Provincia de Luanda Arhivirano 2007-05-16 na Wayback Machine-u (`pt`)
* *Luanda* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)