# Lahore

| Lahore
* لاہور
* لہور
 |
| --- |
| megagrad |
|  |
| Lahore |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| Država | Pakistan |
| Provincija | Pandžab |
| Oblast | Lahore |
| Okrug | Lahore |
| Površina |
|  • Ukupno | 1772 km² |
| Nadmorska visina | 231 m |
| Stanovništvo (2023) |
|  • Ukupno | 13.004.135 |
|  • Gustina | 7339/km² |
| Vremenska zona | UTC+5 |
| Poštanski broj | 53XXX – 55XXX |
| Pozivni broj | (+92) 042 |

**Lahore** je glavni i najveći grad pakistanske pokrajine Pandžaba i drugi grad po veličini u Pakistanu posle Karačija, 26. grad po veličini u svetu s populacijom od preko 13 miliona.

Grad se nalazi u centralno-istočnom Pandžabu, uz rijeku Ravu. Najveći je grad na svetu u kojem se govori pandžapski. Lahore je jedno od pakistanskih glavnih industrijskih, obrazovnih i ekonomskih centrova. Bio je historijska prestolnica i kulturno središte šire regije Pandžab i jedan je od pakistanskih društveno najliberalnijih, najprogresivnijih i kozmopolitskih gradova. Poznat je i po filmskoj industriji koja se lokalno zove „*Lolivud*”. Smatra se kulturnim centrom Pakistana, historijski je poznat po bogatom mogulskom nasleđu.

## Historija

Historijski gledano, kroz Lahor je prošlo mnogo civilizacija a neke s u ovom gradu imale svoj glavni grad. Poreklo grada se gubi u legendi, ali je više nego verovatno da je prvo naselje nastalo za vreme prvih civilizacija u dolini reke Inda (brončano doba, 33. – 14. vek p.n.e.).

Historičari Aleksandra Velikog ne pominju nijedan grad u blizini lokacije Lahora tokom najezde u 326. pre nove ere, što podvrgava postavku da do tog trenutka grad nije bio osnovan ili da bio središte manje vrednosti. Klaudije Ptolomej u svojoj *Geografiji* pominje grad po imenu „Labokla” koji se nalazi u blizini reka Čenab i Ravi, što se možda odnosilo na drevni Lahor, ili na napušteni prethodnik grada. Kineski hodočasnik Šijan-cang je, prilikom posete u regionu 630. godine tokom obilaska Indije, dao živopisan opis jednog neimenovanog grada, opisanog kao „velik i obilnan” i koji je možda bio Lahor. Šijan-cang je opisao grad, tada pod Taankovom vlašću, kao veliki bramanski grad.

Prvi tragovi ljudske delatnosti na području današnjeg grada mogu se pratiti od 1. veka. U 7. veku osvojili su ga Arapi. Prvi dokument koji pominje grad po imenu je *Hudud al-'Alam* („Regije sveta”, 982.), u kojem se Lahor pominje kao grad koji je imao „impresivne hramove, velike pijace i ogromne voćnjake”.

U 11. veku je bio glavni grad Kraljevstva Šahi. Mahmud Gazni je 1021. postavio na tron Malika Ajaza, čineći od Lahora glavni grad Gaznavidskog Carstva. Posle pada Gaznavidskog carstva nakon opsada Lahora (1186.), guridski vladar Muhamed je zauzeo grad i zatvorio poslednjeg Gaznavidskog vladara Husraua Malika, čime je okončao Gaznavidsku vlast nad Lahorom. Lahor je postao važna osnova dinastije Mameluka u Delhijskom sultanatu nakon ubistva Muhameda od Ghora 1206. godine. Pod vladavinom mamelučkog sultana Kutb ud-Din Aibaka, Kutb ud-Din Aibak, prvi sultan Delhijskog sultanata krunisan je 1206. upravo u Lahoru. Lahor je privukao pesnike i naučnike iz srednjovekovnog muslimanskog sveta. Lahor je u to vreme imao više pesnika koji su pisali na perzijskom nego bilo koji drugi grad. Nakon Aibakove smrti, grad Lahor je prvo pao pod kontrolu guvernera Multana, Naser ad-Din Kabača, a zatim ga je delhijski sultan Iltutmiš nakratko zauzeo 1217. godine.

Tokom Delhijskog sultanata, Lahor je razoren od Mongola 1297. godine.

Od 1398. do 1405. bio je u sastavu države Timura Lenka i njegovih naslednika.

Od 1524. bio je deo Mogulskog carstva. Oporavak grada počeo je sa Akbarom Velikim, tokom čije vladavine je od 1584. do 1598. bio prestonica Mogulskog carstva. Pod vlašću velikih Mughala, cvetao je i isticao se po svojim veličanstvenim građevinama. Tada je sagrađena velika Lahorska tvrđava na ruševinama stare tvrđave. Šah Džahan, mogulski car od 1628. do 1658., je rođen u Lahoru. Bio je prosvećeni vladar koji će učiniti da Moguli dožive period građanskog i umetničkog procvata. On i Džahangir (vl. 1605. – 1627.) su proširili tvrđavu. Poslednji mogulski car Aurangzeb (vl. 1658. – 1707.) je sagradio znamenite građevine kao Almagiri vrata i Badšahi džamiju. Pod Mogulskoj dinastiji je Lahor bio do 1752.

Od 1799. je grad bio podrućje i glavni grad Sikskog carstva, sve do 1839., kada će zadnji siktski grad preći pod Britanskom istočnoindijskom kompanijom do 1858. te zatim pod direktnoj vlasti Britanske Indije tj. Britanskog carstva. U to doba su osnovani univerzitet (1882.), gradska biblioteka (1884.), gradski muzej (1864.) i mnogi drugi objekti. Pod Englezima bio je glavni grad cijelog Pandžaba.

Popis iz 1941. je pokazao da je grad Lahore imao 671.659 stanovnika, od kojih su 64,5 % bili muslimani, dok su preostalih 35 % činili hinduisti i siki, uz malu hrišćansku zajednicu. S toga, broj stanovnika su Hindusi i Sikhi osporili pred Komisijom za granice koja bi povukla Redklifovu liniju za demarkaciju granice između dve nove države na osnovu verske demografije. Kada je 14. augusta 1947. proglašena nezavisnost Pakistana, Redklifova linija još nije bila objavljena, pa su se povici „Živeo Pakistan” „Bog je najveći” povremeno čuli tokom cele noći uz „Živeo Hindustan”. Dana 17. augusta 1947. godine Lahor je dodeljen Pakistanu na osnovu muslimanske većine na popisu iz 1941. godine i proglašen je glavnim gradom provincije Pendžab u novoj državi Pakistan. Lokacija grada u blizini granice sa Indijom značila je da je primio veliki broj izbeglica koje su bežale iz istočnog Pendžaba i severne Indije, iako je bio u mogućnosti da ih primi s obzirom na veliku zalihu napuštenih hinduističkih i sikhskih imanja koja bi se mogla preraspodeliti novopridošlim izbeglicama.

Administrativno Lahor je od 1955. glavni grad pokrajine Zapadnoga Pakistana, a novom upravnom podelom 1970. postao je upravni centar pokrajine Pendžaba. Između 1940-ih i 1970-ih stanovništvo je naglo poraslo.

Napadom indijske avijacije 1965. na Lahor počeo je rat za Kašmir između Indije i Pakistana, koji se završio Taškentskom deklaracijom i povratkom u predratno teritorijalno stanje.

Od 2000. do danas stanovništvo grada je oskočilo od 5 miliona na 13 miliona, Lahor je postao megalopola i jedan od najmnogobrojnijih gradova na svetu.

## Klima

| **Klimatološki medijani za Lahore (1991. - 2020., ekstremi 1931. - 2018.)** |
| --- |
| Mjesec
 | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina
 |
| Apsolutni maksimum (°C)
 | 27,8
 | 33,3
 | 37,8
 | 46,1
 | 48,3
 | 47,2
 | 46,1
 | 42,8
 | 41,7
 | 40,6
 | 35,0
 | 30,0
 | **48,3** |
| Srednji maksimum (°C)
 | 18,4
 | 22,2
 | 27,5
 | 34,2
 | 38,9
 | 38,9
 | 35,6
 | 34,7
 | 34,4
 | 32,4
 | 27,1
 | 21,4
 | **30,5** |
| Srednja dnevna (°C)
 | 13,1
 | 16,5
 | 21,6
 | 27,7
 | 32,3
 | 33,2
 | 31,3
 | 30,8
 | 29,9
 | 26,3
 | 20,4
 | 15,1
 | **24,9** |
| Srednji minimum (°C)
 | 7,6
 | 10,8
 | 15,7
 | 21,1
 | 25,6
 | 27,4
 | 27,1
 | 26,9
 | 25,3
 | 20,1
 | 13,7
 | 8,8
 | **19,2** |
| Apsolutni minimum (°C)
 | −2,2
 | 0,0
 | 2,8
 | 10,0
 | 14,0
 | 17,8
 | 20,0
 | 19,0
 | 16,7
 | 8,3
 | 1,0
 | −1,1
 | **−2,2** |
| Precipitacija (mm)
 | 21,9
 | 39,5
 | 43,5
 | 25,5
 | 26,7
 | 84,8
 | 195,6
 | 184,1
 | 88,6
 | 13,3
 | 6,9
 | 16,8
 | **7472** |
| Broj sunčanih sati
 | 218,8
 | 215,0
 | 245,8
 | 256,1
 | 308,3
 | 269,0
 | 227,5
 | 234,9
 | 265,6
 | 290,0
 | 229,6
 | 222,9
 | **29835** |
| *Izvor: NOAA (sunce, 1961.-1990.)* |

## Gradske četvrti

Okrug Lahore je pododjel Pandžaba, a dalje je podijeljen na devet administrativnih zona, gradskih četvrti. Svaka četvrt sastoji se od skupine sindikalnih vijeća, kojih ima ukupno 274.

|  |  |
| --- | --- |
| Tehsili u Lahorskom okrugu1. Ravi
2. Šalimar
3. Wahaga
4. Aziz Batti
5. Data Gandž Bakš
6. Gulberg
7. Samanabad
8. Ikbal
9. Nešter

A. Lahorski slam
 |  |

## Ekonomija

Lahor je centar za organizaciju ručne proizvodnje ćilima, koji se proizvode gotovo svuda oko Lahora. Ti ćilimi predstavljaju jedan od glavnih izvoznih proizvoda Pakistana. Zanatlije u Lahoru mogu da proizvedu bilo koji ćilim koristeći popularne motive. 95% proizvedenih ćilima se izvozi. Mnoge velike kompanije iz oblasti informacionih tehnologija stvorile su svoju bazu u Lahoru.

## Transport

Zbog velikog industrijskog rasta i saobraćaja Lahor ima jako zagađen vazduh. Smog je ponekad takav da se može videti samo nekoliko metra ispred. Saobraćajne gužve su izuzetno velike, a saobraćajni udesi jako česti. Glavno sedište pakistanske železnice je u Lahoru. Kraj grada je izgrađen 2003. novi aerodrom.

## Turizam

Zbog bogate istorije, u gradu je očuvana mogulska i kolonijalna arhitektura. Od mogulske arhitekture ističu se:

* Lahorska tvrđava
* Badšai džamija
* Šalamar vrtovi od Šaha Džehana
* Almagiri vrata
* mauzoleji od Džehangira i Nur Džehana.

Od kolonijalne arhitekture izdvajaju se:

* Lahorski vrhovni sud
* Lahorska glavna pošta

Ostali spomenici

* Mauzolej Randžita Singa
* Lahorski muzej

## Galerija slika

* Tvrđava
* Tvrđava
* Njemačka litografija iz 1840-ih.
* Lahore oko 1860-e.
* Palata Randžit Singa oko 1890-e.
* Badšai džamija u Lahoru.
* Šalamar vrtovi od mogulskog cara Šaha Džehana.
* Siddiq Trade Center.
* Mauzolej Randžita Singa, vladara Sika.
* Oko Lahorea.
* Satelitska slika Lahorea.
* Badšahi Masdžid.

## Napomene

## Reference

## Literatura

* Kudaisya, Gyanesh; Yong, Tan Tai (2004). *The Aftermath of Partition in South Asia*. Routledge. ISBN 978-1134440481.
* Latif, Syad Muhammad (1892). *Lahore: Its History, Architectural Remains and Antiquities*. New Imperial Press.  Internet Archive
* Neville, Pran (2006). *Lahore: A Sentimental Journey*. Penguin Books. ISBN 978-0-14-306197-7.