# 1290.

< |
12. vijek |
**13. vijek**
| 14. vijek
| >

< |
1260-e |
1270-e |
1280-e |
**1290-e**
| 1300-e
| 1310-e
| 1320-e
| >

<< |
< |
1286. |
1287. |
1288. |
1289. |
**1290..**
| 1291.
| 1292.
| 1293.
| 1294.
| >
| >>

1290.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1290.. (MCCXC) |
| Ab urbe condita
 | 2043.
 |
| Islamski
 | 688–689.
 |
| Iranski
 | 668–669.
 |
| Hebrejski
 | 5050–5051.
 |
| Bizantski
 | 6798–6799.
 |
| Koptski
 | 1006–1007.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1345–1346.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1212–1213.
 |
| • *Kali Yuga* | 4391–4392.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 3926–3927.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Tigar (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11290.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1290** (**MCCXC**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru (1. jan/sij.).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* početkom godine - Andrija Mlečanin je došao u Ugarsku, gde ostrogonski nadbiskup i Ivan Gisingovac nameravaju zbaciti kralja Ladislava IV, ali kraljev pristalica Arnold Hahot hvata Andriju i šalje ga u Austriju.
* "Godina bez zime" u Evropi.

* 1. 2. - Sultanat Delhi u severozapadnoj Indiji: ubijen je sultan Muiz ud din Qaiqabad, postavljen je njegov petogodišnji sin Shamsuddin Kayumars, ali i on je ubijen u junu.

* 1. 3. - Kralj Dinis od Portugala osniva Univerzitet u Coimbri, najstariji u zemlji, sedmi nastariji na svetu u neprekidnom radu (papa potvrđuje 9. 8.).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 14. 5. - Poslanici bana Pavla I. Šubića zaključili mir u Veneciji na tri godine, u sukobu oko Omiša.

* 13. 6. - Haldžijska revolucija u Sultanatu Delhi: ubistvom malog Shamsuddina Kayumarsa okončana je Mamelučka dinastija. Jalal-ud-Din Khalji (ca. 70) postaje novi sultan (do 1296), prvi iz turko-afganske Haldžijske dinastije, koja traje do 1320.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 10. 7. - Ubijen je László IV, kralj Ugarske. Nije ostavio naslednike, ostrogonski nadbiskup šalje po Andriju Mlečanina (on je sin Stjepana Postuma, osporenog sina Andrije II).
* 18. 7. - Kralj Edward I izdaje Edikt o proterivanju Jevreja iz Kraljevine Engleske - prvi takav akt u Evropi (ostaje na snazi do 1656).

Pečat Andrije Mlečanina
* 23. 7. - András III, Andrija Mlečanin, okrunjen je u Stolnom Biogradu. Vlada do 1301. kao posljednji Arpadović.
	+ Velikaši i prelati mu se zaklinju tek nakon što je izdao povelju da će poštovati njihove privilegije, što je presedan.
	+ Andrijino nasleđe osporavaju Ladislavljeva sestra, napuljska kraljica Marija, nemački kralj Rudolf i navodni pokojni brat Andrija.

* avgust - Ugarski sabor zahteva, kako bi se okončala anarhija, da se sruše zamkovi podignuti bez dozvole i vrate nepravično uzeta imanja.
* avgust - Križarska pojačanja, nedavno pristigla iz Italije u Akru, masakrirali su muslimane, pa i neke kršćane. Mamelučki sultan Kalavun će tražiti izručenje počinitelja, što je odbijeno.
* 16. 8. - Margareta, grofica Anjoua, kći Karla II Napuljskog, udata za Karla Valois, sina Filipa III Francuskog - donosi grofovije Anjou i Maine u miraz, u zamenu za Karlove pretenzije na Aragon, Valensiju i Barselonu.
* 24. 8. - Pogubljen je češki velikaš i očuh češkog kralja, Záviš od Falkensteina, Vaclav II vlada samostalno.
* 31. 8. - Njemački kralj Rudolf I Habsburški proglašava svog sina Albrechta, austrijsko-štajerskog vojvodu, za ugarskog kralja, na osnovu toga što se Bela IV zakleo na vernost Friedrichu II 1241, radi pomoći protiv Mongola (ali još je papa Inocent IV razrešio Belu zakletve). Papa Nikola IV opominje Rudolfa i Alberta da papa ima pravo popunjavati ugarsko prijestolje.

* 8. 9. - Papin legat je okrunio napuljskog kraljevića Karla Martela, sestrića pokojnog Ladislava IV, za ugarskog kralja (Karlo umire 1295, njegov sin Karlo I Robert će biti kralj 1301/08 do 1342).
* septembar - U Macerati je osnovana pravna škola, početak jednog od najstarijih postojećih univerziteta.
* 27. 9. - Zemljotres na severoistoku Kine, procene broja mrtvih se kreću od 7 do 100 hiljada.
* 26 - 29. 9. - Margaret od Škotske (7) umire na Orkneyskim otocima, na putu iz Norveške u Škotsku.
	+ Trinaestorica tvrde da imaju pravo na presto Škotske, među kojima John Balliol i Robert de Brus, 5. lord Annandalea (otac Roberta Brucea). Škotski gvardijani se obraćaju engleskom kralju Edwardu I za administraciju izbora (Balliol izabran 1292).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* oktobar - Pošto je sultan Kalavun raskinuo primirje sa Akrom, posljednjim ostatkom Kraljevine Jeruzalem, mameluci se okupljaju za rat.

* 10. 11. - Umro je egipatski mamelučki sultan Qalawun, pošto je vojska već krenula prema Akri. Nasleđuje ga sin Al-Ašraf Halil (do 1293), na proleće kreće na pohod.
* 13. 11. - Papa Nikola IV je postavio kamen temeljac Katedrale u Orvijetu (gradnja traje malo preko tri stoleća).
* novembar? - Čovek koji je tvrdio da je slavonski herceg Andrija, pokojni brat pokojnog kralja Ladislava, pošto je ubedio "tetku" Kunegundu, upao je u Ugarsku iz Poljske, ali ga je porazio Đorđe Bakša, nakon čega je ubijen.
* 28. 11. - Engleska kraljica Eleonora umire na severu Engleske. Edward I se vraća s njezinim tijelom u London; na mjestima gdje se zanoćili podići će 12 spomenika, Eleonorinih križeva (jedan je Charing Cross u Londonu).

* 18. 12. - Umro je kralj Magnus III od Švedske, nasleđuje ga 10-godišnji sin Birger (do zbacivanja 1318). Najvažniji državnik je Torkel Knutsson.
* krajem godine? - Kralj Andrija III se oženio Fenenom Kujavskom.

### Kroz godinu

* Čazma je slobodno trgovište.
* Stjepan I Kotromanić ostaje jedini bosanski ban.
* Juraj I. Šubić Bribirski je ninski knez, a Mladen II Šubić se prvi put pominje, kao načelnik Nina.
* c. Izgrađena Crkva svetog Ahilija u Arilju, (živopisana 1296). Poslednja raška crkva iz 13. veka.
* Drugi dio "O podvizima rimskih careva i papa" splitskog kroničara Mihe Madijeva obrađuje period 1290-1330.
* Giotto di Bondone naslikao 1290-95 Raspelo u Santa Maria Novella u Firenci.
* c. Umro je vladar inkanske Kraljevine Kusko Lloque Yupanqui, nasleđuje ga sin Mayta Cápac, do oko 1320.
* 1290-92 - Prema rumunskim hronikama iz 17. veka, Radu Negru ("Radu Crni", ili Negru Vodă, "Crni vojvoda") prešao je u ovo vreme iz Transilvanije u Munteniju i osnovao Vlašku, s glavnim gradovima Câmpulung i Curtea de Argeș.

## Rođenja

* Andrea Pisano, vajar i arhitekt († 1348)
* c. Leopold I Habsburški zv. Slavni, vojvoda Austrije i Štajerske († 1326)
* c. Ivan Paricida, sin Rudolfa II Habsburškog († 1312/13)
* c. Juraj II. Šubić Bribirski, knez dalmatinskih gradova († 1328)
* c. Teodor od Montferrata, bizantski princi markiz Montferrata († 1338)
* c. Ambrogio Lorenzetti, slikar Sijenske škole († 1348)

## Smrti

* 10. 5. - Rudolf II Habsburški, bivši vojvoda Austrije i Štajerske (\* ca. 1270)
* 8. ili 19. 6. - Beatrice Portinari, uzor za Danteovu Beatrice (\* ca. 1265)
* 10. 7. - László IV, kralj Ugarske, zvani Kumanac (\* 1262)
* 24. 8. - Záviš od Falkensteina, češki velikaš (\* ca. 1250)
* 26 - 29. 9. - Margaret od Škotske, osporena kraljica Škotske (\* 1283)
* 10. 11. - Qalawun, egipatski mamelučki sultan (\* ca. 1222)
* 28. 11. - Eleonora Kastiljska, engleska kraljica (\* 1241)
* 18. 12. - Magnus III od Švedske (\* ca. 1240)
* Prijezda II, bosanski ban
* Elizabeta Kumanka, bivša ugarska kraljica (\* 1244)
* c. Lloque Yupanqui, vladar Inka

## Reference

Literatura
* Svezak prvi. Prvo doba: Vladanje knezova i kraljeva hrvatske krvi (641-1102) i Drugo doba: Vladanje kraljeva Arpadovića (1102-1301). Vjekoslav Klaić (archive.org)
* *Istorija srpskog naroda*, Prva knjiga, Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 (I)