# 1521.

*Ovo je članak o godini 1521.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1490-e  1500-e  1510-e  – 1520-e –  1530-e  1540-e  1550-e  |
| Godine:
 | 1518 1519 1520 – **1521** – 1522 1523 1524
 |

Pad Beograda

1521.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1521.. (MDXXI) |
| Ab urbe condita
 | 2274.
 |
| Islamski
 | 927–928.
 |
| Iranski
 | 899–900.
 |
| Hebrejski
 | 5281–5282.
 |
| Bizantski
 | 7029–7030.
 |
| Koptski
 | 1237–1238.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1576–1577.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1443–1444.
 |
| • *Kali Yuga* | 4622–4623.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4157–4158.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11521.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1521** (**MDXXI**) bila je redovna godina koja počinje u utorak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 3. 1. – Papa Lav X. ekskomunicira Martina Luthera bulom *Decet Romanum Pontificem*
* 28. 1. – Počinje državni Sabor u Wormsu radi rasprave o Martinu Lutheru i protestantskoj reformaciji u Svetom Rimskom Carstvu (traje do 25. 5.).

### Februar/Veljača

* februar - Ugušena pobuna osmanskog guvernera u Siriji, al-Ghazalija, opljačkan Damask (Ferhat-paša Šibenčanin).

+ Turci već okupljaju vojsku oko Šapca.
### Mart/Ožujak

* 6. 3. - Magellanova ekspedicija stigla do Guama i Marijanskih ostrva (plovili su Pacifikom od 28. 11.); deset dana kasnije stižu i do Filipina.

### April/Travanj

* 7. 4. - Magelan stiže na ostrvo Sebu.
* 16. - 18. 4. – Luthera ispituju pred carem Karlom i Saborom; on ubrzo zatim napušta Worms i krije se godinu dana u zamku Wartburg.
* 21. 4. – Ferdinand I. postaje austrijskim nadvojvodom.
* 23. 4. - Bitka kod Viljalara je odlučujuća pobeda kastiljskih rojalista nad Pobunom Komunerosa - lider Juan de Padilla je pogubljen sutradan, njegova udovica María Pacheco će u oktobru predati Toledo.
* 27. 4. - Bitka na Maktanu: Magelan je poginuo od Lapu-Lapuovih urođenika; ekspediciju preuzima Juan Sebastián Elcano koji će dogodine dovršiti oplovljavanje sveta.

### Maj/Svibanj

* maj - Talijanski ratovi: počinje Italijanski rat (1521-1526), s jedne strane je Francuska (François I) i Venecija s druge car Karlo (Nemačka i Španija), Engleska i papa.
* svibanj - Ugarski sabor donosi zaključak da se pojačaju posade u Šapcu i Beogradu i da se smjene njihovi banovi (Hedervari i Terek) - ali ovi ne prihvaćaju vojsku u grad dok im se ne isplate dugovanja i još prepustili gradove zamjenicima; i šajkaši na Dunavu napustili službu zbog neisplaćenih plaća.

+ Knez Ferdinand Frankapan javlja kralju da će se hrvatski knezovi pokoriti Turcima ako ne dobiju pomoć (zimus su pregovarali s nekim Hasanom iz Zvornika, ali vjerojatno su kupovali vrijeme).
* 18. 5. - Sulejman I krenuo iz Carigrada na pohod prema Beogradu.
	+ Pored pohoda na Beograd, preduzimaju se i diverzione akcije prema Erdelju (Mehmed-beg Mihaloglu) i Jajcu (Petar Keglević ih pobedio lukavstvom).
* 20. 5. - Bitka kod Pampelune (Pamplone): francuska pobeda nad Špancima u Navari; u ovoj bitci je ranjen Ignacije Loyola, tokom oporavka će doživeti duhovni preobražaj.
* 25. 5. - Car Karlo izdaje *Wormski edikt* kojim je protiv Martina Luthera i njegovih sumišljenika izrečena kazna progona iz države (*Reichsacht*).
* 26. 5. - Ferdinand Habsburg se i lično venčao sa Anom Jagelonskom, sestrom Ludviga II.
* ca. 26. 5. - Cortésove snage (Španci i indijanski saveznici) počinju napad na Tenočtitlan.
* 27. 5. - Novi mingovski car Kine je Jiajing (/ćáćîn/, "Zadivljujuće Spokojstvo") - vlada do 1567.

### Jun/Lipanj

* 28. 6. - Iznenadni upad krimskih Tatara u moskovsku državu, stigli blizu Moskve pa se 12. 8. iznenada povukli; pre toga krimski kan Mehmed I Geraj osvojio Kazanj i dao ga bratu Sahibu.
* 29. 6. - Vasilije III., veliki knez Moskve anektira Rjazanj (knez Ivan Ivanović pobegao u Litvu).
* ca. 30. 6. - Nakšuovo pismo (*Neacșu*), prvi dokument na rumunskom, izveštava o Sulejmanovom pohodu.
* 30. 6. - Piri-paša opseda Beograd sa šumadijske strane.

+ Bitka kod Noáina je odlučujuća španska pobeda u Navari - ništa od prestola za Henrija II.
### Jul/Srpanj

* 6. 7. - Antonio Grimani je novi mletački dužd (do 1523).
* 7. 7. - Ahmed-paša, rumelijski beglerbeg zauzeo Šabac, nakon čega pravi most preko Save; pljačkaški odredi haraju Sremom i Slavonijom.
* ca. 11. 7. - Despotica Jelena beži iz Srema braći Jakšićima, nakon što je taktički nudila pregovore Sulejmanu.
* 11. 7. - Marija Austrijska, buduća češka i u.-h. kraljica stigla u Budim.
* 12. 7. - Posle žestoke borbe Turci zauzeli Zemun; vođu branitelja Marka Skoblića zgazio slon nakon što je odbio prihvatiti islam.
* 15. 7. - Kralj Ludvig II krenuo na jug, ali sporo i ne dalje od Tolne.
* 18. 7. - Završen most preko Save kod Šapca, dužine preko 1500 m, ali zbog visoke vode se prelazi brodovima sedam dana i noći.
* 28. 7. - Bali-beg Jahjapašić zaposeo napušteni Slankamen.
* 29-30. 7. - Sultan Sulejman u Kupiniku (grad razoren 9. 9.); ovih dana su se predali Kamenica, Vrdnik, Berkasovo, Mitrovica...
* 30. 7. - Sulejmanova kolona stigla do Zemuna.

### Avgust/Kolovoz

* 1. 8. - Počinje bitka za Beograd (do kraja opsade 20 juriša od čega pet opštih).
* 13. 8. – Nakon višemjesečne opsade i razaranja od strane španjolskih konkvistadora pao Tenochtitlán, glavni grad carstva Asteka, car Cuauhtémoc ostaje titularni vođa, pod Cortésovom kontrolom.
* 23. 8. - Šveđani zbacili dansko-norveškog kralja Kristijana II., za regenta postavljen Gustav Vasa (vl. 1523-1560).
* 29. 8. – **Pad Beograda**: izmoreni branitelji predaju Beograd sultanu Sulejmanu, janičari i sultan sutradan ulaze u grad.
	+ Deo stanovnika deportovan u Carigrad, sa sobom nose mošti Svete Petke.

### Septembar/Rujan

* 15. 9. - Smederevski namjesnik Gazi Husrev-beg odlazi u Bosnu (1521-25, 1526-34 i 1536-41), a bosanski Gazi Bali-beg Jahjapašić u Smederevo tj. Beograd.
* rujan - Kapetani Knina i Skradina došli kralju u Pečuh da se odreknu položaja, kako ne bi bili kažnjeni za nevjeru ako izgube te gradove, koje ne mogu čuvati (on ih ubjedio da ostanu).

### Novembar/Studeni

* studeni, početkom - Ivan Karlović postane banom *Dalmacije, Hrvatske i Slavonije* 17 mjeseci nakon poginulog Petra Berislavića; na njegovo traženje izuzet od odgovornosti za kraljevske gradove Senj, Knin, Skradin, Klis.
* 8. 11. - Dva preostala broda cirkumnavigacione ekspedicije stižu na molučko ostrvo Tidore, gde će natovariti začin.
* 19. 11. - Ugarski sabor u Budimu, predviđeni mnogi vanredni porezi za obranu zemlje, bez izuzetka za plemiće i svećenike (ipak slaba naplata).
* 23. 11. - Špansko-nemačko-papske snage (Prosper Colonna) istisnule francuskog maršala de Lautreca iz grada Milana.
* studeni - prosinac - Turski zarobljenici u Keglevićevom gradu Bužimu se pobunili, pobili stražu i zavladali gradom - ban Karlović ih ubijedio da napuste grad uz siguran prolaz.

### Decembar/Prosinac

* 11. 12. - Nakon što je kralj Ludovik II. Jagelović proglašen punoljetnim, njegova vjerenica Marija okrunjena za kraljicu u Stolnom Biogradu (zagrebački biskup Šimun od Erdeda).
* 13. 12. - João III je novi portugalski kralj (do 1557), prozvan "Kralj Bakalin" zbog podrške trgovini.
* 17. 12. - Smenjen moskovski mitropolit Varlaam jer se protivio razvodu i novoj ženidbi Vasilija III.
* 21. 12. - Elcano sa *Victorijom* kreće kući, dok *Trinidad* ostaje na Tidoreu radi opravki.
* 27. 12. - Sastaje se konklava za izbor novog pape.
* decembar - Martin Luther počinje u Wartburgu prevođenje Novog zavjeta.

### Kroz godinu

* Jacopo Berengario da Carpi u knjizi opisuje slepo crevo.
* Bernardin Frankopan daje prevesti Bibliju na hrvatski jezik.
* Objavljena Marulićeva *Judita*.
* U Goraždu odštampan *Psaltir s posledovanjem*.
* Posle pada Beograda, jurisdikcija nad pravoslavnim stanovništvom u Ugarskoj preneta na mitropolita u Jenopolju.
* Izgrađen Ljetnikovac Petra Sorkočevića na Lapadu.
* Knjiga *Kitab-ı Bahriye* turskog admirala Piri Reisa.
* Osmanlije pripojile dulkadiridsku oblast, poslednju od anadolskih državica.
* Crkva u Meksiku zabranila igru Patolli.

## Rođenja

* 8. 5. – Petrus Canisius (Petar Kanizije), teolog i crkveni naučitelj († 1597)
* 4. 8. – Giovanni Battista Castagna, papa Urban VII. († 1590)
* 13. 12 – Felice Peretti di Montalto, papa Siksto V. († 1590)
* Stjepan Konzul Istranin, pisac i prevoditelj († ca. 1568)
* Juraj III Daničić, vođa senjskih uskoka († 1599)

## Smrti

* 20. 4. – Zhengde, kineski car dinastije Ming (\* 1491.)
* 27. 4. – Ferdinand Magellan, portugalski moreplovac i istraživač (\* 1480.)
* 15. 6. – Toma Bakač (Tamás Bakócz Erdödy), mađarski kardinal, administrator zagrebačke biskupije (\* 1442.)
* 21. 6. – Leonardo Loredano, mletački dužd (\* 1436.)
* jul - Juan Ponce de León, španski konkistador (\* 1474)
* 27. 8. - Josquin des Prez, kompozitor (\* 1450-55)
* 1. 12. – Lav X., papa (\* 1475)
* 13. 12. – Manuel I., kralj Portugala (\* 1469)
* Bernat de Corbera, predsjednik Katalonije
* Stephen Hawes, engleski pjesnik (\* 1502.)
* Njagoje Basarab, vlaški vojvoda (\* 1481)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak drugi: dio treći.... Treća knjiga: Doba kralja Matijaša Korvina i Jagelovića (1458-1526) (archive.org)