# 1751.

*Ovo je članak o godini 1751.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1720-e  1730-e  1740-e  – 1750-e –  1760-e  1770-e  1780-e  |
| Godine:
 | 1748 1749 1750 – **1751** – 1752 1753 1754
 |

Prva stranica prvog toma Francuske enciklopedije.

1751.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1751.. (MDCCLI) |
| Ab urbe condita
 | 2504.
 |
| Islamski
 | 1164–1165.
 |
| Iranski
 | 1129–1130.
 |
| Hebrejski
 | 5511–5512.
 |
| Bizantski
 | 7259–7260.
 |
| Koptski
 | 1467–1468.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1806–1807.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1673–1674.
 |
| • *Kali Yuga* | 4852–4853.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4387–4388.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11751.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1751** (**MDCCLI**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u utorak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* početkom god. - Crnogorski vladika Vasilije Petrović je u Beču, tuži mitropolita Pavla Nenadovića jer mu nije dao sve tražene crkvene utvari, zatim se s njima vraća u Crnu Goru U martu je pritvoren u manastiru Krušedol, u julu se vratio u Zadar, a odatle u Crnu Goru.
* početkom god. - Ahmed-šah Durani napušta opsadu Nišapura u Persiji zbog velikih žrtava.
* januar - Luj XV osniva vojnu školu (*École militaire*) u Parizu za siromašne plemiće. Gradnja velikog kompleksa počinje sledećeg septembra, po projektu Ange-Jacques Gabriela (radovi traju do 1780).
* 17. 1. - Ponovno naseljavanje Krstura: ugovor o doseljavanju 200 grkokatoličkih rusinskih porodica iz Kule.
* 18. 1. - Epilog nereda u Lhasi prošlog novembra: ćingovski general stiže u grad, vođe pobune su isečene 23-ćeg.
	+ Vlada Tibeta je reorganizovana, ukinut je regent (*desi*), na čijem mjestu je četvoročlani kašag; Dalaj Lama VII ima značajniju ulogu.
* 13. 2. - Nizam Hajderabada Muhyi ad-Din Muzaffar Jang Hidayat je poginuo u bici, Francuzi pod de Bussy-Castelnauom postavljaju Salabat Junga za njegovog naslednika (do 1762).
* 17. 2. - Planovi Luja XV da oporezuje crkvu: rok sveštenstvu da deklarišu svoje prihode prolazi bez i jedne objave. Ispostavlja se da je kralj prošlog decembra odustao od poreza, oslanjaće se i dalje na "slobodni dar" crkve (*Don gratuit*).
* 20. 2. - Dekretom Marije Terezije obećana sloboda veroispovesti pravoslavnim trgovcima koji se dosele u Trst - u početku organizovana zajednička srpsko-grčka opština i crkva.
* 11. 3. - Dekret carice Marije Terezije, preko ugarske Dvorske Kancelarije: svima oficirima sa deset godina službe iz ukinute pomoriške i potiske krajine daje se plemstvo pri stupanju u građanski stalež i po jedan komad zemljišta za deset godina.
* 18. 3. - Papina bula *Providas Romanorum* ponavlja osudu masona (*In eminenti apostolatus* iz 1738).
* 31. 3. - Frederick, princ od Walesa umire, novi nasljednik britanskog trona je George (kralj 1760-1820, s različitim titulama i s periodima regentstva).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

Mali grb Adolfa Frederika, dinastija Holstein-Gottorp
* 5. 4. - Umro švedski kralj Frederik I, iz kuće Hessen, nasleđuje ga Adolf Frederik (do 1771), iz kuće Holstein-Gottorp (do 1818). Pravu vlast ima Riksdag staleža.
* april - Kineski ćingovski car Qianlong je u prvoj od šest inspekcionih putovanja na jug carstva, posetio je Nanking.
* 18. 4. - Ugarski sabor:
	+ Člankom 23 određeno da će slavonske županije biti neposredno predstavljene u Ugarskom saboru, što ipak ne znači da su izdvojene ispod hrvatske banske vlasti. Ugarsko plemstvo je odbilo prijedlog o preuređenju vojske po austrijskom uzoru.
	+ Marija Terezija je potvrdila odluku iz 1741 da se manastir Marča vrati unijatima (sprovedeno 1753)., takođe traženo i da se sprovede odluka iz iste godine o proterivanju srpskih episkopa, što je carica odbila.
* 8 - 10. 5. - Dijecezanska Splitska sinoda nadbiskupa Pacifika Bizze.
* 11. 5. - Benjamin Franklin i dr. Thomas Bond osnovali Pennsylvanijsku bolnicu u Filadelfiji, jednu od prvih javnih bolnica u američkim kolonijama (zgrada završena 1756).
* maj - Mirovni sporazum Marati i bengalskog nawaba, nakon pet maratskih invazija u deset godina: Marate dobijaju Orisu, bengalski nawab je vazal (gubi nezavisnost nakon poraza od Britanaca 1757).
* 24. 5. - Osnovana Emdenska kompanija, pruska firma za trgovinu sa Kinom - uspešan početak, do ratnog prekida 1757.
* 25. 5. - Razorni zemljotres praćen cunamijem u Čileu, pogođeni Concepcion i još nekoliko gradova.

Hrašćinski meteorit u Beču
* 26. 5. - Hrašćinski meteorit: kod Hrašćine, tj. u Domovcu, pala dva željezna meteora, od 39,76 i 8,96 kg.
* 27. 5. - Posebnom privilegijom osnovan Potiski distrikt sa sedištem u Bečeju (do 1848. i 1860-72), sa 13-14 naselja (od 1769. sa deset); privilegija o određivanju ko se može naseliti nije poštovana.
* 27. 5. - U Velikoj Britaniji usvojen Kalendarski zakon - promenjen je početak godine, 1752. će početi 1. januara umesto 25. marta. U septembru 1752. će biti izostavljeno 11 dana, što je implicitno izjednačenje sa gregorijanskim kalendarom.
* lipanj, početkom - U Banskoj krajini izbija pobuna na čelu sa knezom Todorom Kijukom (Teodorom Kijugom) - krajišnici su nakon regulacije bili opterećeni novim dužnostima i teretima. Ove godine provedena nova konskripcija u regulisanoj Banskoj krajini, krajišnici moraju kupovati nove uniforme. Nove banske regimente se zaklinju kralju i kruni umjesto kraljevstvu, habsburška centralna vlast može bez ograničenja raspolagati vojnom silom Krajine.
* 8. 6. - U Stokholmu izbija veliki Klarin požar, u kome je stradala 221 kuća.
* jun? - Iz Bačke u Banat prelazi oko 2.200 porodica ljudi koji nisu želeli postati "paori" nakon demilitarizacije - tamo ih kontaktiraju emisari srpskog husarskog puka iz Rusije.

Prva stranica Enciklopedije
* jun - Denis Diderot objavljuje prvi tom Francuske enciklopedije, sa d'Alembertovim "Preliminarnim diskursom", opisom strukture članaka i objašnjenjem predistorije projekta, tj. francuskog Prosvjetiteljstva.
	+ Preko 150 enciklopedista je do 1772. stvorilo 28 tomova, 17 + 11 sa tablama, 71.818 članaka i 3.129 ilustracija.

Hogarth: "Pivska ulica i džinski sokak"
* 25. 6. - U Britaniji je donesen Zakon o prodaji žestokog pića, poznatiji kao Zakon o džinu: efekat je eliminacija malih prodavnica džina i opadanje "Ludila za džinom", ohrabruje se uvoz čaja i pijenje piva.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 6. 7. - Akvilejska patrijaršija je podeljena između Udinske nadbiskupije, za mletačke Friule, i Goričke nadbiskupije za habsburške Friule - ostala je samo parohijska crkva u Akvileji.
* 11. 7. - Ruska carica šalje poslaniku u Beču, Mihailu Bestuževu-Rjuminu, uputstvo u vezi doseljavanja Srba, dva dana kasnije unapređeni srpski oficiri koji su se odlučili za seobu, Jovan Horvat je general-major (u austrijskoj službi su teško bili više od kapetana)
* jul - Drugi karnatski rat: započinje franko-karnatska opsada Trichinopolyja (do sledećeg aprila).
* 28. 7. - Bitka kod Kirhbulaha, blizu Jerevana, koji je razoren u opsadi: gruzinska Kraljevina Kaheti pod Erekleom II se odbranila od napada zapadnopersijskog moćnika Azad-šah Afganca.
* 30. 7. - Josip Antun Ćolnić je imenovan za đakovačko-bosanskog biskupa (1752-1773, posljednji s tim naslovom).

Longhi: Nosorog u Veneciji
* 13. 8. - Otvorena je Akademija i koledž Filadelfija, prvi predsednik odbora poverenika je Benjamin Franklin (od 1791. Univerzitet Pensilvanija).
* avgust - Marija Terezija posećuje Budim, daje 200 dukata pravoslavnoj crkvi. Prilikom manevara na Rakoškom polju je odlikovala pukovnika Raškovića.
	+ Okončava se ugarski sabor: Ludvig I. Batthyány je izabran za palatina, nadora (do 1765, poslednji izvan habsburške porodice).
* 29. 8. - U Hajdelberškom zamku je završena četvrta verzija Velike bačve (*Das Große Fass*), teoretske zapremine 221.726 litara.
* avgust - novembar - Vladika Sava je u kontaktu sa napuljskim dvorom, dobija pozitivan odgovor na uslove za preseljenje crnogorskog stanovništva - ovome se protive vladika Vasilije i mletačka vlada.
* 14. 9. - Osvećena Kalvarija u Banskoj Štiavnici, na severu tadašnje Ugarske, kompleks tri crkve i 22 kapele (na prošle Duhove, mesto je posetio car Franc i drugi istaknuti gosti).
* rujan - Pobunjeni banski krajišnici se nagodili s vlastima. U ovo vreme je izbila pobuna u ličkim selima Bruvno i Lovinac, koja je ubrzo ugušena - mesta su simbolično obešena, imena su im promenjena u Sv. Mihailo odn. Sv. Petar.
* septembar - Pošto su uhapšene neke sluge Jovana Horvata, koje su uhvaćene u vrbovanju za Rusiju, on kreće i stiže 10. oktobra u Kijev; sa njim je 218 lica a do sledećeg proleća oko hiljadu. Pominje se i prva grupa od oko 4.000 ljudi iz Potisja, Pomorišja i drugih krajeva - preko Tokaja stižu u Kijev u oktobru, Horvat zatim upućuje molbu ruskoj carici da se Srbima dozvoli naseljavanje u Rusiji.
* 15. 9. - Pećki patrijarh Atanasije II u poseti Sarajevu, deputacija dalmatinskih Srba traži da im rukopoloži Simeona Končarevića za episkopa, što on prepušta dabro-bosanskom mitropolitu Gavrilu Mihiću. Končareviča su posvetila trojica episkopa u manastiru Dužima, dolazi do spora sa crnogorskim vladikom Vasilijem zbog Boke.
* 23. 9. - 14. 11. - Drugi karnatski rat, Opsada Arcota u kojoj trupe Britanske istočnoindijske kompanije pod Robertom Cliveom uspješno brane strateški važno uporište Arcot od mogulskih snaga.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 10. 10. (29. 9. po j.k.) - Miholjdan je rok da se graničari iz Potiske i Pomoriške krajine opredele za vojnički ili civilni stalež. Završeno razvojačenje Tamiško-pomoriške krajine. Ne želeći da postanu kmetovi, neki Srbi se sele u južni Banat ili Rusiju.
	+ U Banatu su se izdvojili vojni od civilnih poslova, pod vojnom upravom su ostali pančevački, palanački i oršavski, a osam distrikata je dobila komora na upravu.
	+ *Temeswarer Wasserschub*: u Banat će iz Austrije biti deportovani nemoralni i asocijalni elementi - 3.130 osoba 1752-68, a prvi transport je bio još 1744.

* Tamiški Banat do 1751
* Banat 1751-78

* 22. 10. - Umro je Willem IV, holandski stadtholder; nasleđuje ga mali Willem V (3), prvi regent mu je majka Anne, britanska princeza (do 1759).
* 14. 11. - Drugi karnatski rat: Opsada Arcota se okončava indo-francuskim neuspehom.
* 17. 11. - Indijanci Pima pokreću pobunu na severu današnje Sonore.
* 18. 11. - Teolog Jean-Martin de Prades brani doktorsku tezu na Sorboni - dolazi do skandala zbog ireligioznih stavova (dogodine odlazi u Holandiju, zatim Prusku).
* 21. 11. - Nedavno osnovani Port-au-Prince pogođen zemljotresom i cunamijem.
* 24. 11. - Ukaz carice Jelisavete "O primanju u podanstvo Srba koji žele da se nasele u Rusiju i služe u posebnim pukovima...". Iz ovoga nastaje Nova Srbija u današnjoj centralnoj Ukrajini (1752-64).
* 3. 12. - Bitka kod Arneeja: britansko-maratske snage pod Cliveom porazile franko-arkotske snage.
* 14. 12. - U Bečkom Novom Mestu osnovana Terezijanska vojna akademija, prvi komandant je gen. Leopold Joseph von Daun.
* zima - Ahmed-šah Durani ponovo upada u Pendžab.

### Kroz godinu

* Zemun je dobio magistrat.
* Ukinuto pravo habsburškim gradovima da naplaćuju carinu na robu koja se prevozi rekom pored njihovih obala - podsticaj za trgovinu.
* Daniele Farlati objavljuje prvi tom *Illyricum Sacrum* o istoriji katoličke crkve na Balkanu (osmi tom 1819).
* Aksentije II Palikuća je hercegovačko-zahumski episkop (do 1763).
* Ropstvo u britanskoj Americi: u Džordžiji je u januaru ukinuta zabrana na ropstvo a u Južnoj Karolini u junu porez na kupovinu afričkih robova smanjen sa 100 na 10 funti, što znači obnovu trgovine.
* Nauka i tehnika:
	+ Axel Fredrik Cronstedt otkriva elementarni nikl.
	+ David Hume: "Istraživanja o načelima morala", tvrdi da je osnova morala osećanje a ne razum.
	+ Ferdinando Galiani objavljuje *Della Moneta*, "O novcu", što se smatra jednim od prvih traktata o ekonomici, konkretno monetarnoj teoriji.
	+ 1751-52 - Astronomska osmatranja de Lacaillea na Rtu Dobre Nade i kartiranje južnih sazvežđa. U tandemu sa mladim Lalandom u Berlinu meri paralaksu Meseca, tj. njegovu udaljenost.
	+ Montesquieuov "Duh zakona" je stavljen na *Index librorum prohibitorum*.
	+ Carolus Linnaeus objavio *Philosophia Botanica*, udžbenik sa binarnom nomenklaturom.
	+ U Hanoverskom vojvodstvu osnovana Göttingenska akademija nauka, druga najstarija u Nemačkoj.

## Rođenja

* 12. 1. - Ferdinand I, kralj Dvije Sicilije († 1825)
* 15. 2. - Johann Heinrich Wilhelm Tischbein, slikar († 1829)
* 18. 2. - Stjepan/Stefan Zanović, crnogorski pustolov († 1786)
* 16. 3. - James Madison, predsednik SAD († 1836)
* 19. 3. - Petar Bašić, dubrovački književnik († 1814)
* 24. 5. - Karlo Emanuel IV., kralj Sardinije († 1819)
* 30. 7. - Maria Anna Mozart, Nannerl, sestra W. A. († 1829)
* 1. 9. - Emanuel Schikaneder, libretista, glumac, pevač († 1812)
* 9. 12. - Maria Luisa od Parme, kraljica Španjolske († 1819)
* 12. 12. - Tekle Georgis I Etiopski, etiopski car.

## Smrti

* 17. 1. - Tomaso Albinoni, kompozitor (\* 1671)
* 29. 1. - Martin Knutzen, filozof, Kantov učitelj (\* 1713)
* 5. 2. - Henri François d'Aguesseau, kancelar Francuske (\* 1668)
* 24. 2. - Ivan Pálffy, feldmaršal, ugarski palatin, bivši hrvatski ban (\* 1663)
* 14. 3. - Ivan Krstitelj Weitz, zagrebački štampar
* 31. 3. - Frederick, princ od Walesa, otac Georgea III (\* 1707)
* 5. 4. - Frederik I, kralj Švedske (\* 1676)
* 12. 4. - Sigismund von Kollonitsch, kardinal, knez-nadbiskup Beča (\* 1677)
* 23. 4. - Jacques I., bivši knez Monaka (\* 1689)
* 24. 4. - Charles Calvert, 5. baron Baltimore, vlasnički guverner Marylanda (\* 1699)
* 30. 4. - Peter Lacy, ruski feldmaršal (\* 1678)
* 19. 5. - Józef Potocki, poljski državnik (\* 1673)
* 12. 7. - Tokugawa Yoshimune, bivši japanski šogun (\* 1684)
* 22. 10. - Willem IV van Oranje-Nassau, stadtholder Holandije (\* 1711)
* 11. 11. - Julien Offray de La Mettrie, lekar, filozof (\* 1709)
* 12. 12. - Henry St John, 1. vikont Bolingbroke, politički filozof (\* 1678)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)

## Vanjske veze