# Armijska grupa E

Oklopna kolona Armijske grupe E kreće iz Grčke ka Srbiji, septembra 1944.
**Armijska grupa E** (njemački: *Heeresgruppe E*) formirana je od Dvanaeste armije. 1. januara 1943. Štab Dvanaeste armije preimenovan je u štab Armijske grupe E. Do 26. avgusta 1943. komanda Armijske grupe E bila je ujedno i komanda Jugoistoka. Nakon tog datuma njena nadležnost ograničena je na teritoriju Grčke, dok je formiran novi štab Jugoistoka, odnosno štab Armijske grupe F, koji pod svojom komandom imao, pored Armijske grupe E i Drugu oklopnu armiju u Jugoslaviji.

Armijska grupa E borila se na teritoriji Grčke, Albanije i Jugoslavije. Na teritoriji Jugoslavije njene snage ratovale su od 1. januara do 26. avgusta 1943, i zatim od 1. septembra 1944. do kraja rata. Svoj ratni put završila je 8. maja 1945. u Sloveniji predajom jedinicama Jugoslovenske armije.

## Period do avgusta 1943.

| *Armijska grupa "E" (njemački:* Heeresgruppe E*)'* (stanje 9. aprila 1943.) |
| --- |
| Formacija | **Trupe u Grčkoj Korpus "Hrvatska" Bugarski okupacioni korpus u Srbiji XXI brdski korpus Vermahta Trupe zapovednika za Srbiju** |
| Jačina | oko **300.000 vojnika i oficira** |
| Deo | **Vermahta** |
| Angažovanje | **Operacija Vajs I Operacija Vajs II Bitka na Neretvi Bitka na Sutjesci** |
| Komandanti |
| Komandant | **Generalpukovnik Alexander Löhr** (1. januar 1943 - 8. maj 1945) |

Do 26. avgusta 1943. štab Armijske grupe "E" predstavljao je ujedno i komandu Jugoistoka. Pod njegovom komandom nalazile su se nemačke trupe u Grčkoj, Korpus "Hrvatska", Bugarski okupacioni korpus u Srbiji i snage opunomoćenog zapovednika za Srbiju.

Trupe u Grčkoj početkom 1943. sačinjavale su:

* Prva brdska divizija (uskoro pridodata Korpusu "Hrvatska")
* 11. vazduhoplovna poljska divizija
* 22. pešadijska divizija
* 440. grenadirski puk

Korpus "Hrvatska" imao je pod svojom komandom

* 7. SS diviziju
* 114. lovačku diviziju
* 117. lovačku diviziju
* 118. lovačku diviziju
* 369. legionarsku diviziju
* 373. legionarsku diviziju
* 187. rezervnu diviziju

Bugarski okupacioni korpus u Srbiji u to vreme sačinjavale su:

* 7. pešadijska divizija
* 9. pešadijska divizija
* 21. pešadijska divizija

Pod komandom opunomoćenog zapovednika za Srbiju bila je

* 104. lovačka divizija

## Period nakon avgusta 1943.

| *Armijska grupa "E" (njemački:* Heeresgruppe E*)'* (stanje 16. novembra 1944.) |
| --- |
| Formacija | **Trupe štaba Armijske grupe XXI brdski korpus XXII brdski korpus XCI brdski korpus XXXIV armijski korpus V SS dobrovoljački brdski korpus** |
| Jačina | oko **350.000 vojnika i oficira** |
| Deo | **Vermahta** |
| Angažovanje | **Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke Proboj kroz Sandžak Proboj kroz istočnu Bosnu Kraljevački mostobran Operacija Lavina Kninska operacija 1944 Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja Virovitički mostobran Frilingservahen** |
| Komandanti |
| Komandant | **Generalpukovnik Aleksandar Ler** (njemački: *Generaloberst Alexander Löhr*) (1. januar 1943 - 8. maj 1945) |

U avgustu 1943. Vrhovna komanda Vermahta (njemački: *Oberkommando der Wehrmacht*) znatno je ojačala snage na Balkanu. Formiran je štab Armijske grupe "F" (njemački: *Heeresgruppe F*) u Beogradu, koji je preuzeo dužnosti komande Jugoistoka. Njemu se bile potčinjene Armijska grupa E u Grčkoj i Druga oklopna armija u Jugoslaviji.

Sa izbijanjem Crvene armije na granice Srbije u septembru 1944. Armijska grupa "E"** dobila je od Vrhovne komande zadatak da prikupi svoje trupe sa ostrva i drugih isturenih pozicija, i da se evakuiše iz Grčke. Linija fronta koju je trebalo da zauzme protezala se od ušća Timoka u Dunav do Skoplja i dalje na jadransku obalu kod Drača. Ova linija fronta bila je kompromitovana Beogradskom i Niškom operacijom pre nego što je* **Armijska grupa "E"** uspela da ispolji značajno dejstvo na severu. Otuda je krajem oktobra dobila drugi zadatak: da zaposedne i brani liniju fronta preko Srema, tokom reke Drine, zatim preko Gacka južno od Mostara do ušća Zrmanje.

Ovaj zadatak pokazao se vrlo složenim usled savezničke nadmoći na moru i u vazduhu, te napada delova Crvene armije, bugarske vojske, i naročito NOVJ. Izvesnu pomoć pružili su im četnici u vidu zajedničke borbe u Crnoj Gori, i sadejstva u Sandžaku i istočnoj Bosni. Zadatak je izvršen delimično, po cenu znatnih gubitaka, i sa velikim zakašnjenjem - snage **Armijske grupe "E"** našle su se približno na zadatim pozicijama tek sredinom januara 1945.

Prilikom nastupanja kroz Jugoslaviju **Armijska grupa "E"** je, uz svoje posebne formacije, i svoje korpuse (Dvadesetdrugi i Devedesetprvi, sukcesivno je preuzimala komandu nad korpusima Druge oklopne armije; Dvadesetprvim u septembru, Tridesetčetvrtim, odnosno "korpusnom grupom Miler" u oktobru, Petim SS i Petnaestim brdskim u novembru, a LXIX rezervnim i XCVII korpusom u januaru 1945.

Okruženje i kapitulacija grupe armija E (9-15. maja 1945)
Sa ovim snagama pod svojom komandom **Armijska grupa "E"** je završila svoj ratni put predajom jedinicama JA 8. maja 1945. u Sloveniji.

Generalmajor Erih Šmit-Rihberg (njemački: *Erich Schmidt-Richberg*), koji je bio načelnik štaba Armijske grupe E od 15. marta 1944. do 8. maja 1945, objavio je 1955. u Hajdelbergu knjigu "ZAVRŠNA BORBA NA BALKANU" (njemački: *Der Endkampf auf dem Balkan*) o borbama ove armijske grupe u Jugoslaviji 1944/45.

## Reference

## Literatura

* Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45, Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). (`de`)
* Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN, Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). (`de`)
* Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45, Beograd 1957.
* Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN, Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. (`de`)
* OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 1, Vojni istorijski institut, Beograd 1957.
* OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963.
* Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjige 1-4, Vojnoistorijski institut, Beograd

## Vanjske veze

* Heeresgruppe E - axishistory.com (`en`)
* Heeresgruppe E, Lexikon der Wehrmacht (`de`)
* Naređenje Generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 18. avgusta 1943. komandantu Jugoistoka za reorganizaciju sistema komandovanja na Jugoistoku, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 121
* Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174
* Ratni dnevnik komande grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog 2