# Kuršumlija

**Kuršumlija** je gradsko naselje u opštini Kuršumlija u Topličkom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 13639 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 12525 stanovnika).

| Kuršumlija
 |
| --- |
|  Panorama Kuršumlije |
|  |
|  Grb
 |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Srbija
 |
| Upravni okrug
 | Toplički
 |
| Opština
 | Kuršumlija
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2022) | 13639
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Nadmorska visina
 | 386 m
 |
|  KuršumlijaKuršumlija na karti Srbije
 |
| Ostali podaci
 |
| Poštanski kod
 | 18430
 |
| Pozivni broj
 | 027
 |
| Registarska oznaka
 | PK
 |

## Historija

Spomenik u centru Kuršumlije
Kuršumlijski kraj je bio naseljen u praistoriji. U doba Rimljana Kuršumlija se nazivala Ad Fines, što znači "na kraju" jer je bila na granici dve provincije, Dalmacije i Gornje Mezije. Bila je u to vreme jedna od važnih stanica na poznatom rimskom putu Niš-Lješ.

U vizantijsko doba nosila je naziv Toplice i bila je sedište episkopije (prvi put se pominje u pisanim dokumentima 1019. godine, kada je ustanovljena Toplička episkopija).
U srednjem veku bila je prva prestonica Stefana Nemanje. Između 1159. i 1168. godine on je ovde sagradio svoja prva dva manastira svetog Nikolu i svetu Bogorodicu, a pokrio ih je olovom koje je davalo blještavi odsjaj, pa je mesto nazvano *Bele Crkve*.

U doba Turaka tu je bilo sedište lokalne turske vlasti i jedan od najvećih manastirskih trgova olova i srebra u tom delu Balkana. Na početku turske vladavine mesto se zvalo Kuršumlu-Kilise (a), što je ustvari samo prevod ranijeg srpskog naselja Bele Crkve. Ovo ime je neposrednije isticalo uzrok sjaja i blještavosti kuršumlijskih crkava, a to je njihov olovni, na turskom jeziku kuršumlu - pokrivač. Uoči oslobađanja od Turaka u srpskim dokumentima se pominje kao Kuršumlje, i najzad po oslobađanju od Turaka 1878. godine Kuršumlija.

Za vreme prvog srpskog ustanka Karađorđevi ustanici su sedam godina držali kraj oko Lukovske Banje a četiri puta napadali Kuršumliju, dok je Stanoje Glavaš 1806. oslobodio i držao kratko vreme. Kuršumlija je od Turaka oslobođena 19. januara 1878. godine.

U Prvom svetskom ratu Kuršumlija je postala poznata po Drugom "gvozdenom" puku i Topličkom ustanku iz 1917. godine, čiji je zvanični predvodnik bio Kosta Pećanac. U ovom ratu Kuršumlija i okolina su pretrpeli velike ljudske i materijalne gubitke.

U Drugom svetskom ratu Nemci su okupirali Kuršumliju 12. aprila 1941. godine. Bugari su okupirali grad i okolinu 25. marta 1942. godine, sve do oslobođenja 28. avgusta 1944. godine.

## Demografija

U naselju Kuršumlija živi 10300 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35,7 godina (34,6 kod muškaraca i 36,8 kod žena). U naselju ima 4323 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,15.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 |

| Demografija
 |
| --- |

| Godina
 | Stanovnika
 |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 2382
 |  |
| **1953.** | 2649
 |  |
| **1961.** | 3391
 |  |
| **1971.** | 7185
 |  |
| **1981.** | 10550
 |  |
| **1991.** | 12525
 | 12371 |
| **2002.** | 13848 | 13639
 |

 |

| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |  | 13061 | 95.76% |
| Romi |  | 207 | 1.51% |
| Crnogorci |  | 57 | 0.41% |
| Makedonci |  | 12 | 0.08% |
| Jugosloveni |  | 7 | 0.05% |
| Goranci |  | 6 | 0.04% |
| Hrvati |  | 4 | 0.02% |
| Bugari |  | 3 | 0.02% |
| Rusi |  | 2 | 0.01% |
| Rusini |  | 1 | 0.00% |
| nepoznato |  | 239 | 1.75% |

**Stanovništvo prema polu i starosti**

Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right
Šablon:Vrsta levo right

Šablon:Vrsta levo right

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| prosek | 34.6 |  |  | 36.8 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**
| **Godina popisa** | 1948.
 | 1953.
 | 1961.
 | 1971.
 | 1981.
 | 1991.
 | 2002.
 |
| **Broj domaćinstava** | 736
 | 711
 | 968
 | 2050
 | 3099
 | 3639
 | 4323
 |

 |

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**
| **Broj članova** | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10 i više
 | Prosečan broj članova
 |
| **Broj domaćinstava** | 655
 | 940
 | 798
 | 1253
 | 446
 | 173
 | 40
 | 14
 | 2
 | 2
 | 3.15
 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**
| **Godina popisa** | 1948.
 | 1953.
 | 1961.
 | 1971.
 | 1981.
 | 1991.
 | 2002.
 |
| **Broj domaćinstava** | 5431
 | 1702
 | 3411
 | 193
 | 89
 | 36
 | 5545
 |

 |

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**
| **Broj članova** | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10 i više
 | Prosečan broj članova
 |
| **Broj domaćinstava** | 1155
 | 3453
 | 741
 | 171
 | 25
 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški
 | 2775
 | 155
 | -
 | 2
 | 1222
 | 40
 | 81
 | 219
 | 132
 | 191
 |
| Ženski
 | 1938
 | 54
 | -
 | -
 | 825
 | 13
 | 3
 | 219
 | 147
 | 28
 |
| Oba
 | 4713
 | 209
 | -
 | 2
 | 2047
 | 53
 | 84
 | 438
 | 279
 | 219
 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški
 | 15
 | 20
 | 326
 | 97
 | 60
 | 37
 | -
 | -
 | 178
 |
| Ženski
 | 24
 | 26
 | 124
 | 152
 | 202
 | 25
 | -
 | -
 | 96
 |
| Oba
 | 39
 | 46
 | 450
 | 249
 | 262
 | 62
 | -
 | -
 | 274
 |

## Reference

## Značajne osobe

* Vojin Šulović, akademik i ginekolog.

## Vanjske veze

* Zvanični sajt opštine Kuršumlija
* Turistička Organizacija "Kuršumlija"
* Kuršumlija - Top Novosti - Kuršumlija, Blace, Prokuplje, Žitorađa Arhivirano 2013-10-03 na Wayback Machine-u
* Topličke Vesti
* Prolom voda
* Prolom Banja
* Južne vesti - Leskovac, Niš, Pirot, Prokuplje i Vranje
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain) Arhivirano 2009-03-27 na Wayback Machine-u
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)
* Kuršumlija mapa ( Arhivirano 2008-03-06 na Wayback Machine-u