# 1752.

*Ovo je članak o godini 1752.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1720-e  1730-e  1740-e  – 1750-e –  1760-e  1770-e  1780-e  |
| Godine:
 | 1749 1750 1751 – **1752** – 1753 1754 1755
 |

*Benjamin Franklin hvata elektricitet iz zraka*, slika Benjamina Westa iz 1819.

1752.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1752.. (MDCCLII) |
| Ab urbe condita
 | 2505.
 |
| Islamski
 | 1165–1166.
 |
| Iranski
 | 1130–1131.
 |
| Hebrejski
 | 5512–5513.
 |
| Bizantski
 | 7260–7261.
 |
| Koptski
 | 1468–1469.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1807–1808.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1674–1675.
 |
| • *Kali Yuga* | 4853–4854.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4388–4389.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11752.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1752** (**MDCCLII**) bila je prijestupna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u srijedu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Ukrajina 1727-1768, označeni Nova Srbija i Slavenosrbija
* 11. 1. - Jovan Horvat dobija ruski čin general-majora i nalog da pristupi organizovanju Nove Serbije, u centralnom delu dan. Ukrajine, a prema ranijem predlogu o ustrojstvu srpskih naselja u Rusiji (postoji do 1764). Glavna uprava je u Novomirgorodu, u dan. ukrajinskoj Kirovogradskoj oblasti, Nova Serbija se prostire 200 km, od Dnjepra do Sinjuhe, sa 40 sela utvrđenih šančevima
* 20. 1. - Rođendan kralja Napulja i Sicilije Karla: postavlja kamen temeljac kraljevskog dvorca u Caserti.
* 28. 1. - Afera oko Generalne bolnice u Parizu: kralj Luj XV naređuje Velikom veću da promeni administraciju bolnice bez odobrenja Pariskog parlamenta, koji je tri godine odbijao da se izjasni - prvi neposluh protiv kralja.

Prva strana drugog toma Enciklopedije
* 7. 2. - Na traženje jezuita, francusko Državno veće zabranjuje prodaju, kupovinu i posedovanje do sada objavljena dva toma "Enciklopedije", jer smatra da ruše kraljevski autoritet i promovišu ireligioznost - izdavanje se nastavlja u novembru 1753, uz pomoć naklonjenog cenzora de Malesherbesa.
* 12. 2. - U Austriji osnovana Komisija za čednost (*Keuschheitskommission*).
	+ *Temeswarer Wasserschub*: u Banat će iz Austrije biti deportovani nemoralni i asocijalni elementi - 3.130 osoba 1752-68, a prvi transport je bio još 1744.
* 23. 2. - Nicolas-Louis de Lacaille osmatra sa Rta Dobre Nade: otkrio je telo kasnije označeno kao Messier 83, ili Južna Vetrenjača, prečkastu spiralnu galaksiju.
* 29. 2. - Alaungpaya se proglasio za kralja u Gornjoj Burmi (do 1760), što je početak dinastije Konbaung (do 1885), koja zamenjuje Toungoo (Taungu). Prvo mora odoleti opsadi južne dinastije Hanthawaddy, što uspešno čini i okuplja sve veće snage.

Francesco Loredan
* 6. 3. - Ahmed-šah Durani zauzima Lahore u mogulskom Pendžabu nakon opsade - ubija 900 Sika u tvrđavi, zadržava guvernera i potpisuje ugovor kojim dobija i Multan, a što mogulski car potvrđuje.
* 7. 3. - Umro je mletački dužd Pietro Grimani, za naslednika će biti izabran Francesco Loredan (do 1762). Duždevi u ovo vreme nemaju mnogo moći, Loredan je pasivan u sporu konzervativaca, koji imaju prevlast, i reformatora.
* 14. 3. - Kraljevina Rjukju: umro je vladar Shō Kei, nasleđuje ga sin Shō Boku (do 1794).
* mart - Voltaire napušta Prusku, sporo se kreće prema Franuskoj; u junu je bio pritvoren u Frankfurtu od strane Fridrihovih agenata.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 3. 4. - Afganistanski vladar Ahmad Shah Durrani pripaja i Kašmir vlastitoj državi.
* 10. 4. - Drugi karnatski rat: franko-indijske snage prekidaju nakon devet meseci opsadu Trichinopolyja.
* 12. 4. - Prosvetiteljstvo u Španiji: osnovana *Real Academia de Bellas Artes de San Fernando*.
* 19. 4. - Portugalski Mozambik postaje generalna kapetanija, direktno pod portugalskom vlašću, umesto pod okriljem Portugalske Indije.
* proleće - U Kijevu se nalazi oko 1.000 doseljenih Srba, koji su došli za Jovanom Horvatom.
* proleće - Crnogorski vladika Vasilije krenuo u posetu Rusiji (vraća se 1754).
* 4. 5. - Nepopularni dabrobosanski mitropolit Gavrilo Mihić (Mihailović) zbačen preko turskog suda. Crkvena opština i narod će izabrati arhimandrita Pive Pajsija Lazarevića za novog mitropolita (hirotonisan 27. 6./8. 7., do 1759), sklopio je ugovor sa sarajevskom opštinom o svojim obavezama.
* 23. 5. - 6. 6. - U tri velika požara izgorele dve trećine Moskve.
* 13. 6. - Ugovor iz Logstowna između indijanskih plemena i predstavnika kolonije Virdžinije i kompanije Ohajo: potvrđen je ugovor iz 1744. kojim je Virdžinija dobila zemlju jugoistočno od reke Ohajo; dozvoljena je gradnja britanske tvrđave na ušću Monongahele, na mestu današnjeg Pittsburgha.
* 15. 6. - Američki naučnik Benjamin Franklin izvodi znameniti eksperiment sa zmajem tokom grmljavinske oluje (objavljeno u oktobru).
* 21. 6. - Franko-indijanske snage uništile Pickawillany, selo Miami Indijanaca i britansku trgovačku postaju u dolini Ohaja.
* sredinom god. - U dijelu Hrvatske uveden "vrapčji porez" za očuvanje usjeva, do 1754. zamjenjen podavanjem u novcu (novčić od ptičje glave, 300 novčića za cijeli dim).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Ćosa Bahir Mustafa-paša je imenovan za novog velikog vezira (do 1755).
* 21. 7. - Kazneni patent (*Pönal Patent*) zabranjuje vrbovanje u Temišvarskom banatu (vrbuju se Srbi, nezadovoljni ukmećivanjem, za odlazak u Rusiju).
* 27. 7. - Marija Terezija izdaje preko ugarske dvorske kancelarije dekret kojim se zabranjuje ometanje Srba u ispovedanju njihove veroispovesti, nametanje unije i isključivanje iz uprave u gradskim magistratima.
* leto - Na reci Išim osnovana tvrđava Svetog Petra - današnji Petropavlovsk na severu Kazahstana. Rusi grade liniju fortifikacija od Omska na Irtišu do reke Tobol.
* 1. 8. - *Querelle des Bouffons*: u Parizu izvedena Pergolesijeva opera-intermeco "Služavka gospodarica" - dolazi do dvogodišnjeg spora, zvanog "prepirka komičara", o prednostima francuske i italijanske opere. Pisci povezani sa Enciklopedijom, poput Rusoa, podržavaju italijansku *Operu buffa* i kritikuju francusku *tragédie lyrique*, koju zastupa Jean-Philippe Rameau.
* avgust - Zvono slobode, *Liberty Bell*, stiže Filadelfiju nakon što je izliveno u Londonu - napuklo je već pri prvoj probi, biće povezano sa proglašenjem nezavisnosti 1776.
* 14. 9. - Velika Britanija sa kolonijama implicitno prihvatila gregorijanski kalendar (posle 2. 9. došao 14. 9. - izostavljeno 11 dana). Takođe, ova godina je u Britaniji zvanično počela 1. januara umesto 25. marta.
* septembar - Potpukovnik pomoriške milicije Jovan Šević napustio Ugarsku sa oko 800 iseljenika. Ubrzo u Rusiju stiže i pukovnik Rajko Preradović, komandant Slavonskog husarskog puka (nakon što je proveo pet meseci u zatvoru, jer vlasti žele sprečiti seobu). Šević i Preradović ne prihvataju da se nasele na Horvatovom terenu, dogodine dobijaju Slavjanoserbiju, na istoku dan. Ukrajine.
* septembar - Crnogorski vladika Vasilije stigao u Petrograd, u Rusiji ostaje do 1754. Ove godine je u Crnoj Gori ponovo na dnevnom redu bilo iseljavanje u Kraljevinu Dviju Sicilija, čemu se Vasilije protivio, iselilo se ipak 25 lica.
* 21. 9. - U S. Peterburgu je austrijskom poslaniku predata promemorija kojom se traži da se ne proganjaju ruski emisari među Srbima.
* sept., krajem - Mehmed-paša Kukavica je postavljen za bosanskog pašu i specijalnog sultanovog izaslanika, osamnaest baša je udavljeno u Travniku (1752-56 i 1757-60) - izgradio je preko 80 raznih objekata u ejaletu.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 2. 10. - Mitropolit Nenadović objavljuje kazneni patent iz jula, poziva narod na ostanak. Naporima vlasti i crkve, iseljenički talas u Rusiju je znatno oslabio do polovine sledeće godine.
* 6. 10. - Posle smrti Atanasija II, za novog pećkog patrijarha je postavljen raniji mitropolit dabrobosanski Gavrilo, ali umire već u novembru - naslediće ga niški mitropolit, Gavrilo III (do 1758).

"Plava odaliska", moguće Marie-Louise O'Murphy, stanovnica Parc-aux-cerfs 1753-55
* 12. 10. - Madame de Pompadour je proizvedena u vojvotkinju - više nije kraljeva ljubavnica, ali ostaje prijateljica i pomoć. Moguće kraljeve konkubine su smeštene u zdanju u Parc-aux-cerfs.
* 18. 10. - Na dvoru u Fontainebleauu izvedena Rousseauova opera "Seoski gatar" - postaje vrlo popularna, donosi mu slavu i novac.
* jesen - Crnjanski u trećoj knjizi "Seoba" pominje dolazak Srba u Rusiju i da su Isakoviči stigli u Kijev krajem 1752.
* decembar ili januar - Džungarski kan Lama Dordži je stradao u sukobu sa Davačijem, koji postaje poslednji kan, do 1755.

### Kroz godinu

Ostaci džamije Mehmed-paše Kukavice u Foči
* Visina poreza po dimu povećana u Hrvatskoj sa 30 na 34 forinte.
* Hrvatsko primorje podređeno Dvorskoj trgovačkoj direkciji.
* Banatsko trgovačko društvo sklopilo ugovor sa Banatskom i Ilirskom dvorskom deputacijom.
* Porta je proglasila ajanima, zemaljskim prvacima, najuglednije spahije u beogradskom pašaluku i poverila im ubiranje poreza - uskoro se ispostavlja (1754) da je od 290 hiljada groša narodnog duga 200 hiljada "običan zulum", zbog čega je dosta raje pobeglo u Austriju. Porta je takođe odobrila spahijama da mogu stanovati i u selima a ne samo Beogradu, kako bi štitili raju od nasilnika.
* Andrija Kačić Miošić: *Elementa peripathetica*.
* Tobias Mayer predstavio Mjesečeve tablice na Göttingenskom univerzitetu, ove godine je izmislio i refleksioni krug.
* U literaturi se prvi put javlja naziv mazurke.
* Osnovan zoološki vrt u Beču, privatna careva menažerija u Schönbrunnu, otvoren za javnost 1778.
* Dovršeno ujedinjenje Gornjeg i Donjeg grada Križevaca.
* Beljsko vlastelinstvo osnovalo Petlovac u Baranji.
* Osnovan Portsmouth, Virginia.
* Prva filosofska disertacija u Srba: Jovan Stefanov Balević iz Bratonožića je odbranio u Haleu.
* Prema istoriji vladike Vasilija, Dubrovčani su predali nekog Crnogorca Turcima u Trebinju, ali je oslobođen nakon što su Crnogorci uhvatili jednog dubrovačkog plemića.
* Petar Budmani imenovan za stonskog biskupa (do 1764).
* Fridrih Veliki piše politički testament: kralj bi trebao postići ravnotežu između interesa seljaka i plemića (teško, jer se oslanja na plemiće); ne bi trebalo započinjati ratove sa Rusijom.
* U Engleskoj je, slabo aktivna, Kraljevska afrička kompanija zamenjena Afričkom kompanijom trgovaca - postoji do 1821, bavi se trgovinom robovima na zapadnoafričkoj obali.
* U Kijevu je završen Marijinski dvorac, danas zvanična rezidencija predsednika Ukrajine.

## Rođenja

* 1. 1. - Betsy Ross, tvorac zastave SAD († 1836)
* 7. 2. - Đuro Hidža, pjesnik († 1833)
* 19. 4. - Hadži Ruvim, arhimandrit Bogovađe († 1804)
* 11. 6. - Gerasim Zelić, episkopski vikar u Dalmaciji i Boki († 1828)
* 7. 7. - Joseph Marie Jacquard, izumitelj programabilnog razboja († 1834)
* 13. 8. - Marija Karolina Austrijska, kraljica Dvije Sicilije († 1814)
* 25. 8. - Karl Mack von Leiberich, austrijski podmaršal († 1828)
* 18. 9. - Adrien-Marie Legendre, matematičar († 1833)
* 28. 10. - Jeongjo od Joseona, korejski vladar († 1800)
* 23. 11. - Maksimilijan Vrhovac, zagrebački biskup († 1827)
* Thomas Brady, austrijski general († 1827)

## Smrti

* 4. 1. - Gabriel Cramer, matematičar (\* 1704)
* 4. 2. - Louis, vojvoda od Orleana (\* 1704)
* 10. 2. - Henriette, francuska princeza (\* 1727)
* 7. 3. - Pietro Grimani, mletački dužd (\* 1677)
* 17. 3. - Jacques-Pierre de Taffanel de la Jonquière, francuski admiral i guverner Nove Francuske (\* 1685)
* 26. 6. - Giulio Alberoni, kardinal, bivši španjolski ministar (\* 1664)
* 27. 6. - Joseph Butler, filozof, moralista (\* 1692)
* 12. 8. - Antonio Corradini, vajar (\* 1688)
* sept. - Jacopo Amigoni, slikar (\* ca. 1685)
* leto? - Atanasije II Gavrilović, pećki patrijarh
* nov.? - Gavrilo II Sarajevac, pećki patrijarh

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)