# Influenca

| Gripa |
| --- |
|  |
|  |
| Virus gripe, uvećan oko 100.000 puta |
| Specijalnost | Infektivne bolesti |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | J10, J11 |
| ICD-9 | 487 |
| DiseasesDB | 6791 |
| MedlinePlus | 000080 |
| eMedicine | med/1170 ped/3006 |
| MeSH | D007251 |

**Influenca**, ili **gripa** ili **grip**, zarazna bolest primarno disajnog sistema uzrokovana je virusom koji se prenosi kapljicama u zraku, koje su nastale kijanjem ili kašljanjem zaražene osobe. Većina zaraženih se oporavlja u roku od nedelu dana, mada se kod starijih osoba i onih sa astmom, srčanim i plućnim bolestima mogu javiti komplikacije u obliku bronhitisa ili upale pluća. Simptomi mogu da budu od blagih do ozbiljnih. Najčešći simptomi obuhvataju: visoku temperaturu, curenje nosa, zapaljenje grla, bol u mišićima, glavobolju, kašljanje, i osećaj umora. Ovi simptomi tipično počinju dva dana nakon izlaganja virusu i uglavnom traju manje od nedelju dana. Kašalj, međutim, može da traje više od dve nedelje. Kod dece se može javiti mučnina i povraćanje, dok do toga obično ne dolazi kod odraslih. Mučnina i povraćanje se češće javljaju kod nevezane infekcije gastroenteritisa, koja se ponekad netačno naziva „stomačnim gripom“ ili „24-časovnim grip“. Komplikacije uzrokovane gripom mogu da obuhvataju viralnu pneumoniju, sekundarnu bakterijsku pneumoniju, sinusne infekcije, i pogoršanje pređašnjih zdravstvenih problema uzrokovanih astmom ili zatajenjem srca.

Tri tipa influence utiču na ljude. Obično se virus širi putem vazduha iz kašlja i kijanja. This is believed to occur mostly over relatively short distances. Takođe se može preneti dodirivanjem kontaminiranih površina i naknadnim dodirivanje usta ili očiju. Osoba može da bude zarazna za druge pre i tokom bolesti. Infekcija se može potvrditi testiranjem grla, ispljuvka, ili nosa za prisustvo virusa. Više brzih testova je dostupno; mada ljudi mogu da imaju infekciju i ako su rezultati testa negativni. Tip polimerazne lančane reakcije koji detektuje virusnu RNK je tačniji.

Frekventno pranje ruku umanjuje rizik od infekcije pošto se virus inaktivira sapunom. Nošenje hirurške maske je isto tako korisno. Svetska zdravstvena organizacija preporućuje godišnju vakcinaciju protiv gripa za osobe sa visokim stepenom rizika. Vakcina je obično efektivna protiv tri ili četiri tipa gripa. Ona se uglavnom dobro toleriše. Vakcina napravljena za jednu godinu ne mora da bude korisna naredne godine, zato što virus brzo evoluira. Antivirusni lekovi, kao što je inhibitor neuraminidaze oseltamivir između ostalih, se koriste za tretiranje gripa. Njihova koristnost kod onih koji su inače zdravi ne izgleda da nadmašuje rizike od njihove upotrebe. Oni se nisu pokazali korisnim kod osoba sa drugim zdravstvenim problemima.

Grip se širi po svetu u vidu godišnjih epidemija, što dovodi do oko tri do pet miliona slučajeva ozbiljne bolesti i oko 250.000 do 500.000 smrtnih slučajeva. U severnim i južnim delovima sveta do širenja bolesti dolazi uglavnom tokom zime, dok se u oblastima oko ekvatora bolest može širiti u bilo kom dobu goine. Smrtni slučajevi se javljaju uglavnom kod mladih, starih i osoba sa zdravstvenim problemima. Velike epidemije poznate kao pandemije su ređe. U 20. veku tri pandemije gripa su se javile: Španski grip iz 1918, Azijski grip iz 1958, i Hong Kongški grip iz 1968, svaki od kojih je doveo do više od miliona mrtvih. Svetska zdravstvena organizacija je deklarisala epidemiju novog tipa influenza A/H1N1 kao pandemiju svinjske influence iz juna 2009.

Osim kod ljudi gripa se javlja u svinja, konja i još nekih sisara, kao i kodu nekih divljih i domaćih ptica. Neki tipovi gripe mogu se prenositi sa jedne vrste na drugu. Na primjer, 1997. u Hong Kongu se soj virusa sa pilića počeo prenositi na ljude. Zbog visoke zaraznosti i širenja gripe često se pojavljuje u epidemijama, a ako se počne širiti po udaljenim krajevima svijeta (što nije rijetkost u današnjem svijetu brzih međunarodnih putovanja) naziva se pandemija. Svake godine više miliona ljudi oboli od gripe, a smrtnost je manja od 1%. Udruga SAD-a za kontrolu i prevenciju bolesti računa više od 20,000 smrti u SAD-u uzrokovanih gripom. Pandemija gripe 1918-1919. godine, *španska gripa* ili *španjolka*, bila je najgora zabilježena te je ubila oko 20 miliona u svijetu.

## Znaci i simptomi

Najsenzitivniji simptomi za dijagnozu gripe
| Simptom: | Senzitivnost | Specifičnost
 |
| --- | --- | --- |
| Groznica
 | 68–86% | 25–73%
 |
| Kašalj
 | 84–98% | 7–29%
 |
| Nazalna kongestija
 | 68–91% | 19–41%
 |
|

* Svat tri nalaza, a posebno groznica, su manje senzitivni kod osoba sa više od 60 godina.

 |

Simptomi gripa, pri čemu su groznica i kašalj najčešći simptomi.
Aproksimativno 33% ljudi sa gripom su asimptomatični.

Simptomi gripa mogu da počnu sasvim iznenadno jedan do dva dana nakon infekcije. Obično su prvi simptomi osećaj hladnoće ili hladna senzacija, mada je groznica isto tako česta u ranim stupnjevima infekcije, sa telesnim temperaturama u opsegu od 38 do 39 °C (aproksimativno 100 do 103 °F). Mnogi ljudi su toliko bolesni da su vezani za krevet nekoliko dana, sa bolovima u celom telu, a najviše u leđima i nogama. Simptomi influence mogu da budu:

* Groznica i ekstremna hladnoća (groznica drhtavica, trešenje))
* Kašalj
* Nazalna kongestija
* Curenje nosa
* Kijanje
* Bolovi u telu, posebno u zglobovima i grlu
* Umor
* Glavobolja
* Iritacija, vlaženje očiju
* Zacrvenele oči, crvenilo kože (posebno lica), usta, grla i nosa
* Petehijski osip
* Kod dece, gastrointestinalni simptomi kao što je dijareja i bol u trbuhu, (mogu da budu teški kod dece sa influenzom B)

Ponekad je teško da se napravi razlika između obične prehlade i influenze u ranim stadijumima tih infekcija, mada se prehlada može identifikovati po naglom počeku jake groznice i ekstremnom zamoru. Influenza je mešavina simptoma obične prehlade i pneumonije, bola u telu, glavobolje, i zamora. Dijareja nije normalni simptom influenze kod odraslih osoba, mada se javljala kod nekih slučajeva H5N1 „ptičijeg gripa“ i može da bude simptom kod dece. Simptomi koji su najpouzdanije primetni kod influence su prikazani u tabeli s desne strane.

Pošto su antivirusni lekovi efektivni u tretiranju influenze ako su dati rano, važno je da dijagnoza što pre uspostavi. Od gore navedinih simptoma, kombinacije groznice sa kašljom, zapaljenja grla i/ili nazalna kongestija mogu da poboljšaju dijagnostičku preciznost. Dve studije analize odluka sugerišu da će *tokom lokalnih epidemija* influenze prevalenca biti oko 70%, i stoga će pacijenti sa bilo kojom od tih kombinacija simptoma će biti tretirani sa inhibitorima neuraminidaze bez testiranja. Čak i u odsustvu lokalne epidemije, tretman može da bude opravdan kod starijih osoba tokom sezone gripa dokle god je rasprostranjenost preko 15%.

Dostupni laboratorijski testovi za influenzu se konstantno poboljšavaju. Američki Centri za kontrolu bolesti i prevenciju (CDC) održavaju aktuelni pregled dostupnih laboratorijskih testova. Sledstveno CDC, brzi dijagnostički testovi imaju senzitivnost od 70–75% i specifičnost od 90–95% u poređenju sa viralnim kulturama. Ti testovi mogu da budu posebno korisni tokom sezone gripa (rasprostranjenost = 25%), ali u odsustvu lokalne epidemije, ili peri-influenzne sezone (rasprostranjenost = 10%).

Povremeno, grip može da uzrokuje ozbilju bolest uključujući primarnu viralnu pneumoniju ili sekundarnu bakterijsku pneumoniju. Očevidni simptom je teško disanje. Dodatno, ako dete (ili odrasla osoba) izgleda da se oseća bolje i zatim relapsira sa jakom groznicom, to je znak opasnosti pošto uzrok povraćaja može da bude bakterijska pneumonija.

## Uzrok

Riječ **influenca** - naučni naziv za gripu - dolazi iz latinske riječi *influentia* što znači "utjecaj". Taj su naziv dali Italijani u ranom 16. vijeku za svaku epidemiju zato što su mislili da je ona nastala zbog utjecaja nebeskih tijela.

Danas znanstvenici znaju da članovi porodice *Orthomyxoviridae*, grupe virusa koji napada kralježnjake, uzrokuju gripu. Virus se sastoji od genetskog materijala ribonukleinske kiseline okruženog proteinskom ovojnicom i lipidnim omotačem iz kojeg izlaze štapići proteina hemaglutinina i neuraminidaze. Ti proteini se ponašaju kao antigeni, izazivaju imunosnu reakciju u čovjeku ili nekom drugom organizmu. Osim kao antigen, hemaglutinin omogućava virusu da se spoji i napadne stanicu, a neuraminidaza omogućava virusu kretanje duž stanice.

### Tipovi virusa

Postoje tri tipa virusa gripe.

* Tip A je najopasniji, napada mnoge sisavce i ptice, uzrokuje većinu bolesti u čovjeka te je najizgledniji da stvori epidemiju.
* Tip B napada ljude i ptice te može isto uzrokovati epidemije.
* Tip C utječe samo na ljude i ne uzrokuje epidemije.

Virusi gripe tipa A i B stalno se mijenjaju. Neke promjene uključuju serije genetskih promjena, koje nakon nekog vremena uzrokuju mutaciju virusa. One su najčešće i uzrokuju većinu promjena iz jedne godine na slijedeću. Druga promjena, rjeđa ali opasnija, sastoji se od promjena hemaglutinina ili neuraminidaze, te rezultira novim podtipom virusa. Virus tipa A podliježe oboma promjenama, a tipa B samo onoj prvoj.

Naučnici dalje razlikuju viruse po sojevima, uglavnom nazvanim po geografskom području gdje su prvi put detektirani. Na primjer, sojevi koji su sezone gripe 2000-2001. uzrokovali najviše bolesti bili su tip A soj Nova Kaledonija i soj Moskva i tip B soj Sišuan.

Kada osoba bude zaražena jednim sojem gripe ona na taj soj razvija imunost razvijajući antitijela. Ljudski imunosni sustav može prepoznati sojev hemaglutinin ili neuraminidazu te ga napasti pri pojavi. Antitijela mogu pružati zaštitu pri promjeni virusovog genetskog materijala, ali ne i hemaglutinina ili neuraminidaze. Tako virusi zbog čestih promjena, mogu uzrokovati nove valove upala i kod već zaraženih osoba. Naučnici nisu sigurni što uzrokuje takve promjene, no vodeća je teorija da ljudski i životinjski sojevi izmjenjuju tvari tvoreći tako novi soj. Tako soj može zaraziti čovjeka a da čovjekov imunosni sustav ne prepozna njegove antigene.

## Prijenos

Virus gripe se prenosi u kapljicama izbačenim tijekom kihanja odnosno kašljanja. Kada osoba udahne virusom ispunjenu kapljicu, hemaglutinin na površini virusa se veže za enzime u sluznici koji se nalaze na dišnom traktu. Enzim zvan proteaza, reže hemaglutinin na pola, što genetskom materijalu dozvoljava da uđe u stanicu i počne se množiti. Proteaza je brojna u dišnom i probavnom traktu, te je zbog toga gripa uzrok bolesti dišnih putova. 1990-ih su znanstvenici otkrili da virus može koristiti i plazmin (enzim kojeg ima svugdje u tijelu) da prepolovi hemaglutinin, te si tako omogućiti napadanje brojnih drugih tkiva.

Iako epidemija gripe može nastati u bilo koje doba godine, često sezona gripe počinje približavanjem zime, kada se ljudi više nalaze u grupama u zatvorenom prostoru, autobusima, podzemnim željeznicama i drugim slabo provjetravanim prostorima.

## Liječenje

* simptomatsko: preporučeni tretman se obično sastoji od odmora i uzimanja mnogo tekućine, vitamina C, antipiretici kod povišene temp. ( pri temp. iznad 38 u odraslih, iznad 39 u djece ! ).
* antivirotska - inhibitori neuraminidaze ( najpoznatiji oseltamivir )
* antibiotska za bakt. komplikacije

## Prevencija

Cijepljenje - koristi se TRIVALENTNA mrtva vakcina. Antigeni u cjepivu stimuliraju imunosni sustav da proizvede antitijela protiv tog soja te ga u ranom stadiju prepoznaje, napada i uništava. Otprilike 5 od 10 cijepljenih osoba osjeća blage, privremene simptome peckanja na mjestu uboda. Tipično cjepivo sadrži antigene triju sojeva virusa, dva soja tipa A i jedan tipa B, te u zdravih osoba smanjuje rizik od gripe za 60-80%.

Preporučuje se godišnje cijepljenje osoba starijih od 65 godina, osoba sa kroničnom bolešću srca, pluća ili bubrega, dijabetičara, osoba sa oštećenim imunosnim sustavom i anemijom, djece liječene aspirinom kroz duže vremensko razdoblje, žena u 2. i 3.mj. trudnoće, zdravstvenih djelatnika te ostalih službi čija je radna aktivnot od općeg značaja za zajednicu ( policija, vatrogasci... ).

## Historija bolesti gripe i njezine pandemije

Stručnjaci smatraju da svi virusi gripe potječu od virusa u divljim patkama i ostaloj vodenoj peradi. Neki od tih virusa su prešli na ljude prije mnogo tisuća godina. Historičari su pronašli epidemije gripe u Evropi 1510, 1557. i 1580. Epidemija 1580. se također proširila u Afriku i Aziju postavši prva poznata pandemija.

Pandemije su se pojavljivale svako toliko: 1729-1730., 1732-1733., 1781-1782., 1830-1831., 1833., 1889.-1890. Ova zadnja, zvana Ruska gripa (zato što je u Evropu stigla sa istoka), prva je detaljno opisana pandemija.

U 20. vijeku pandemije su se javile 1918-1919., 1957-1958., 1968-1969., a zdravstvene organizacije očekuju nove pandemije slijedećih godina.

Pandemija 1918-1919., je najdestruktivnija u modernoj povijesti. Počela je krajem prvog svjetskog rata i uzrokovala 20 miliona mrtvih, dvostruko više nego sam rat. Gdje je počela nije sigurno, no prozvana je Španska zbog prvih većih utjecaja u Španiji. Bolest je bila izuzetno smrtonosna, a umirale su i osobe u dobi od 20-40 godina što je neobično za gripu.

## Istraživanja

Tokom 1890-ih i 1910-ih naučnici su shvatili da mikroorganizmi uzrokuju bolesti. Većina istraživanja se fokusiralo na bakterije koje su vidljive pod svjetlosnim mikroskopom i mogu se izolirati filtrima. No tehnologija u ono vrijeme sprječavala je identifikaciju uzročnika bolesti malih kao što su virusi. 1890-ih njemački je bakteriolog Richard F.J. Pfeiffer izjavio da je našao uzročnika gripe, bakteriju *Haemophilius influenzae*. Daljnja istraživanja su vidjela da ta bakterija nije prisutna u svim zaraženim osobama te se zaključilo da je ona samo uzročnik sekundarnih infekcija.

Dugo se mislilo da se gripa javlja samo u ljudi dok oko 1930. američki bakteriolog Richard E. Shope nije pokazao da je moguć prijenos bolesti sličnoj gripi sa jedne svinje na drugu. Od tada se u svrhe istraživanja gripe koriste životinje. 1933. engleski liječnici Wilson Smith, Christopher H. Andrewes, i Patrick P. Laidlaw su filtrirali mogućeg uzročnika iz sline zaražene osobe te ga ubrizgali u lasicu. Kako je lasica pokazivala simptome gripe dokazano je da je izolirano tijelo uzročnik gripe. Kasnija istraživanja su pokazala da je to bio virus tipa A, te su 1940. i 1950. izolirani tipovi B odnosno C.

1941. su znanstvenici pokazali da se cjepivom može kontrolirati bolest gripe, a prva su cjepiva razvijena radi zaštite vojnika tijekom drugog svjetskog rata, no zbog nečistoća su uzrokovala groznicu, glavobolje i slične učinke. Sa današnjom tehnologijom cjepivo je gotovo bez nečistoća te tako uvelike smanjuje moguće simptome.

Unatoč svim poboljšanjima, proizvodnja cjepiva protiv gripe ostaje izazov, te ni današnja cjepiva ne pružaju 100 postotnu zaštitu, a mogu i ne imati nikakva utjecaja zbog promjene samog virusa. Neki znanstvenici smatraju da cjepiva neće nikada moći kontrolirati gripu te rade na izumu lijeka koji liječi bolest nakon pojave prvih simptoma. Dok se ne pronađe lijek znanstvenici se nadaju da će identifikacija i prijave novih sojeva na vrijeme pomoći da se smanje epidemije i smrt od gripe.

## Reference

## Literatura

* Beigel JH; Farrar J; Han AM i dr.. (September 2005). „Avian influenza A (H5N1) infection in humans”. *N Engl J Med.* **353** (13): 1374–85. DOI:10.1056/NEJMra052211. PMID 16192482.
* Bernd Sebastian Kamps, Christian Hoffmann and Wolfgang Preiser (Eds.) Influenza Report, 225 pp, PDF, free download. Flying Publisher 2006
* Levine, Arnold J (1992). *Viruses*. New York: Scientific American Library. ISBN 0-7167-5031-7.
* Baron, Samuel (1996). *Medical microbiology* (4th izd.). Galveston, Tex: University of Texas Medical Branch at Galveston. ISBN 0-9631172-1-1.
* Cox NJ, Subbarao K; Subbarao (October 1999). „Influenza”. *Lancet* **354** (9186): 1277–82. DOI:10.1016/S0140-6736(99)01241-6. PMID 10520648.
* ISBN 978-3-211-80892-4 The Influenza Viruses Hoyle L 1968 Springer Verlag
* Kilbourne ED; Zhang, Yan B; Lin, Mei-Chen (January 2006). „Influenza pandemics of the 20th century”. *Emerging Infect Dis.* **12** (1): 9–14. DOI:10.3201/eid1201.051254. PMC 3291411. PMID 16494710.
* Collier, Richard (1974). *The plague of the Spanish lady: the influenza pandemic of 1918–1919*. New York: Macmillan. ISBN 0-333-13864-3.
* Barry, John M (2004). *The great influenza: the epic story of the deadliest plague in history*. New York, N.Y: Viking. ISBN 0-670-89473-7.
* George Dehner (2012). *Influenza: A Century of Science and Public Health Response*. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-6189-5.
* Webster RG, Bean WJ, Gorman OT, Chambers TM, Kawaoka Y; Bean; Gorman; Chambers; Kawaoka (1 March 1992). „Evolution and ecology of influenza A viruses”. *Microbiol Rev.* **56** (1): 152–79. PMC 372859. PMID 1579108.
* Steinhauer DA, Skehel JJ; Skehel (2002). „Genetics of influenza viruses”. *Annu. Rev. Genet.* **36**: 305–32. DOI:10.1146/annurev.genet.36.052402.152757. PMID 12429695.
* García-Sastre A (January 2006). „Antiviral response in pandemic influenza viruses”. *Emerging Infect. Dis.* **12** (1): 44–7. DOI:10.3201/eid1201.051186. PMC 3291409. PMID 16494716.
* Zambon MC (2001). „The pathogenesis of influenza in humans”. *Rev Med Virol.* **11** (4): 227–41. DOI:10.1002/rmv.319. PMID 11479929.
* Dowdle WR (January 2006). „Influenza pandemic periodicity, virus recycling, and the art of risk assessment”. *Emerging Infect. Dis.* **12** (1): 34–9. DOI:10.3201/eid1201.051013. PMC 3291401. PMID 16494714.
* Horimoto T, Kawaoka Y; Kawaoka (January 2001). „Pandemic threat posed by avian influenza A viruses”. *Clin Microbiol Rev.* **14** (1): 129–49. DOI:10.1128/CMR.14.1.129-149.2001. PMC 88966. PMID 11148006.
* Epidemiology of WHO-confirmed human cases of avian influenza A(H5N1) infection
* Harper SA, Fukuda K, Uyeki TM, Cox NJ, Bridges CB; Fukuda; Uyeki; Cox; Bridges; Advisory Committee On Immunization Practices (Acip) (July 2005). „Prevention and control of influenza. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP)”. *MMWR Recomm Rep* **54** (RR–8): 1–40. PMID 16086456.
* Monto AS (January 2006). „Vaccines and antiviral drugs in pandemic preparedness”. *Emerging Infect. Dis.* **12** (1): 55–60. DOI:10.3201/eid1201.051068. PMC 3291404. PMID 16494718.
* Palese P (January 2006). „Making better influenza virus vaccines?”. *Emerging Infect. Dis.* **12** (1): 61–5. DOI:10.3201/eid1201.051043. PMC 3291403. PMID 16494719.
* WHO (PDF) contains latest Evolutionary "Tree of Life" for H5N1 Arhivirano 2006-08-24 na Wayback Machine-u article *Antigenic and genetic characteristics of H5N1 viruses and candidate H5N1 vaccine viruses developed for potential use as pre-pandemic vaccines* published 18 August 2006
* WHO's assessment of Flu Research as of November 2006.

## Vanjske veze

* ERS Online Course on Influenza
* Info on influenza at Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
* Outbreak Alerts United States based communicable disease notification website
* Fact Sheet Overview of influenza at World Health Organization
* The Multinational Influenza Seasonal Mortality Study (MISMS) Arhivirano 2016-09-09 na Wayback Machine-u Fogarty International Center
* Influenza Virus Resource from the National Center for Biotechnology Information (NCBI)
* European Influenza Surveillance Scheme Arhivirano 2011-10-13 na Wayback Machine-u
* Online video discussing influenza outbreaks and spread of other infectious diseases (Vega Science Trust)
* PATH Vaccine Resource Library influenza resources
* Influenza Research Database – Database of influenza genomic sequences, serotypes, polymorphisms, structures, epitopes, drugs and related tools
* Recombinomics – What's New Arhivirano 2017-03-13 na Wayback Machine-u: Up to date details of circulating strains.