Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Napata

Ostaci Amunovog hrama u Napati
**Napata** je bio drevni grad na zapadnoj obali Nila u današnjem Sudanu, oko 400 sjeverno od Khartouma. Sagradili su ga Nubijci oko 1450. pne.

Od 16. vijeka pne. je Napata, isto kao i ostatak Nubije, bio pod egipatskom vlašću. Razlog za egipatsku ekspanziju su bili zlato i drugi resursi, a Nubijci su prilično brzo počeli prihvaćati egipatske običaje i religiju.

Oko godine 1075. pne. moć svećenika je počela nadmašivati formalnu vlast faraona, a s njime i de facto raspada Egipta na manje države. To su Nubijci iskoristili kako bi izborili nezavisnost, a njihovo kraljevstvo, poznato kao Kuš, je imalo središte upravo u Napati.

Sljedećih nekoliko vijekova Napata je rasla, dok je Egipat slabio unutrašnjim sukobima. Oko godine 750. pne. vladar Napate po imenu Kashta je iskoristio egipatsku slabost i osvojio Gornji Egipat. Njegov nasljednik Piankhi je pak uspio osvojiti ostatak Egipta te tako kao novi egipatski vladar osnovao Dvadeset petu ili Nubijsku dinastiju.

Nubijska vladavina nad Egiptom je potrajala oko 57 godina, a okončala ju je ekspanzija Asiraca sa sjevera. Oko godine 670. pne. asirski kralj Esarhadon je osvojio Donji Egipat uz pomoć lokalnih egipatskih velmoža koji nisu voljeli nubijske osvajače. Nubijski faraon Taharqa je, pak, sklopio savez s egipatskim velmožama protiv Asiraca, ali je njih asirski vladar Asurbanipal porazio i kao egipatskog vladara postavio Nehoa, osnivača nove Dvadeset šeste dinastije. Taharqin nasljednik Tantamani je uspio poraziti Nehoa, ali ne i njegovog nasljednika Psamtika I te su Nubijci bili prisiljeni povući se natrag u Nubiju, odnosno svoju prijestolnicu u Napati.

Zahvaljujući trgovini zlatom, Napata se nastavila razvijati, iako su je 591. pne. Egipćani napali i razorili. Nekoliko vijekova kasnije su klimatske promjene, kao i pad Egipta pod stranu vlast, doveli do ekonomskog slabljenja Napate. Kušiti zbog toga prijestolnicu premjestili južnije, u Meröe. Neki historičari vjeruju da Napata zapravo nije bila prijestolnica, nego vjersko središte Kuša.

## Reference

* Hornung, Erik.1999.History of Ancient Egypt, An Introduction. S njemačkog preveo David Lorton. Grundzüge der ägyptischen Geschichte. New York, USA: Cornell University Press
* Grimal Nicolas.1992. A History of Ancient Egypt. S francuskog preveo Ian Shaw. Histoire de L’Egypte Ancienne. Oxford, UK: Blackwell Publishers.
* Bianchi, Steven.1994. The Nubians. Connecticut, USA: Millbrook Press
* Taylor, John. 1991. Egypt and Nubia. London, UK: The British Museum Press
* UNESCO.2003.General History Of Africa Vol.2 Ancient Civilizations of Africa
# Dvor

*Za ostale upotrebe, pogledajte Dvor (razvrstavanje).*
**Dvor** je izraz koji u svom originalnom značenju označava domaćinstvo, tj. porodicu, sluge i članove svite nekog monarha ili plemića. Kroz historiju se na dvorovima razvila složena hijerahija među članovima, odnosno protokol, a dvorovi su služili kao središte državne uprave. Dvorovi su obično imali sjedišta u zgradama koje su se veličinom, raskoši ili na neki drugi način razlikovali od ostalih, običnih zgrada, pa takve zgrade predstavljaju sinonim s izrazom "dvor" (vidi: dvorac).

**Dvor** je u srpskom narodu skup zgrada izgrađenih tako da formiraju unutrašnje dvorište. Zgrade mogu biti poređane tako da se naslanjaju jedna na drugu, ili su povezane u zatvoreni prostor zidovima. U prizemnim prostorijama je bio prostor za stoku, ostave i spremišta, kao i za život posluge. Kada je dvor upravno sedište vladara, a ne samo bogatog zemljopsednika, opasan je još jednim spoljašnjim zidom sa kulama za osmatranje. U podnožju ovih zidova su bile prostorije za smeštaj vojnika, oruđarnica, zanatlija i u ovom slučaju se naziva "gradom (gradinom) sa dvorom".

## Literatura

* Adamson, J. *The Princely Courts of Europe, 1500–1750*. 1999.
* Birke, A., and R. Asch (eds.), *Courts, Patronage and the Nobility at the Beginning of the Modern Period, 1450–1650*. 1991.
* Dickens, A.G. (ed.), *The Courts of Europe: Politics, Patronage and Royalty, 1400–1800.* 1977. Emphasis on patronage.
* Elias, Norbert, *The Court Society* (*Die höfische Gesellschaft*) 1983 (in German 1969). Sociology of the court.
* Duindam, J. *Myths of Power: Norbert Elias and the Early-Modern European Court* 1994. Critique of Elias.
* Fox, Robin Lane, *Alexander the Great.* 1973. The "companions".
* Oxford University bibliography of Early Modern courts, structure and patronage, 2002 Arhivirano 2006-12-09 na Wayback Machine-u
# Katarakti na Nilu

Katarakti na Nilu
**Katarakt** je prag u riječnom koritu preko kojeg voda pada u slapovima.

## Katarakti na Nilu

Poznati su katarakti na Nilu, bilo ih je šest:

* Prvi katarakt nalazi se kod Asuana (﻿ / ﻿). To je ujedno jedini katarakt koji se nalazi u modernom Egiptu, ostali se danas nalaze u Sudanu.
* Drugi katarakt je bio u Nubiji, danas se nalazi u Naserovom jezeru (﻿ / ﻿)
* Treći katarakt se nalazi kod mjesta Tombosa/Hanneka (﻿ / ﻿)
* Četvrti katarakt je poplavljen akumulacijskim jezerom Merowe 2008. godine (﻿ / ﻿)
* Peti katarakt je kod utoka rijeke Atbara u Nil (﻿ / ﻿)
* Šesti katarakt je kod drevnog mjesta Meroë (﻿ / ﻿)

## Reference
# Apries

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Psammetih II** | **Faraon Egipta26. dinastija* | Slijedi: **Amazis II** |
| **Apries** |
| **Wahibre** |
| Apries-FragmentaryStatueHead02\_MetropolitanMuseum.png
 |
| **Vladavina** | 589–570. pne.
 |
| **Nomen** | *Wah-ib-re* Stalno je srce Re |
| **Horusovo ime** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |

 |  |

|  |
| --- |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |

 |
|  |

 |  |  |

 |  |

 |

**Apries** (Απριης) je ime koje su Herodot (ii. 161) i Diodor (i. 68) koristili za staroegipatskog vladara po imenu **Wahibre Haibre**, Ουαφρης (Faraon-Hophra), koji je vladao od 589. pne. - 570. pne. odnosno u doba XXVI dinastije. Također je poznat kao **Waphres** u Manethoovim zapisima,

Apries je prijestolje naslijedio od svog oca Psametiha II, a zajedno s njim i nastojanje da se Egipat nametne kao dominatna sila na Levantu. U tu je svrhu sklopio savez s judejskim kraljem Zedekijom te mu pokušao pomoći u ustanku protiv babilonskog kralja Nabukodonosora. Kada je Nabukodonosor opsjeo Jeruzalem, Apries je poslao vojsku u Palestinu, ali su nju Palestinci razbili, te je Jeruzalem osvojen, a s njim nestala i judejska država,

Apries se nakon toga morao suočiti s pobunom vojnika u Aswanu. Pred kraj vladavine je došlo do sukoba s grčkim kolonijama u Libiji. Pohod na njih nije uspio, a domaće stanovništvo, ali i dio vojske je to protumačio faraonovom prevelikom naklonošću prema grčkim najamnicima. Na kraju je faraonov vojskovođa Amazis digao pobunu i svrgnuo Apriesa. Nakon što je Amazias oženio faraonovu kći Chedebnitjerbone II, Apries je pogubljen 568. pne.

Apriesova kći Neithiti (grčki *Neitetis*) se dva puta udala za perzijske careve - Kira Velikog i njegovog posinka Kambiza II.

## V također

* Amazis

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Psametih II** | **Faraon Egipta** 589 – 570. pne. XXVI dinastija Egipta
 | Slijedi: **Amazis II** |

## Reference
# 589. pr. n. e.

|  |  |
| --- | --- |
| **Vjekovi:**  |  7. vijek pne.  - **6. vijek pne.** - 5. vijek pne.  |
| **Decenije:** |  610-e pne.  600-e pne.  590-e pne. -  580-e pne. - 570-e pne.  560-e pne.  550-e pne.
 |
| **Godine:** | 592. pne. 591. pne. 590. pne. - **589. pne.** - 588. pne. 587 pne. 586 pne.
 |

589. pne. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 589. pne.
 |
| Olimpijada
 | 47:3.–47:4.
 |
| Ab urbe condita
 | 165.
 |
| Seleukidski
 | -277–-276.
 |
| Islamski
 | 1247–1246. BH
 |
| Hebrejski
 | 3172–3173.
 |
| Bizantski
 | 4920–4921.
 |
| Koptski
 | -872–-871.
 |
| Iranski
 | -1210–-1209. BP
 |
| Hindu kalendari
 |  |
| • *Vikram Samvat* | -532–-531.
 |
| • *Shaka Samvat* | 511–512.
 |
| • *Kali Yuga* | 2513–2514.
 |
| Kineski
 | 2048–2049.
 |
| Holocenski kalendar
 | 9412.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

## Događaji

* Apries nasljeđuje Psamtika II. kao kralj Egipta.

## Rođenja

## Smrti

* Psamtik II, kralj Egipta

## Izvori
# 588. pr. n. e.

|  |  |
| --- | --- |
| **Vjekovi:**  |  7. vijek pne.  - **6. vijek pne.** - 5. vijek pne.  |
| **Decenije:** |  610-e pne.  600-e pne.  590-e pne. -  580-e pne. - 570-e pne.  560-e pne.  550-e pne.
 |
| **Godine:** | 591. pne. 590. pne. 589. pne. - **588. pne.** - 587. pne. 586 pne. 585 pne.
 |

588. pne. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 588. pne.
 |
| Olimpijada
 | 47:4.–48:1.
 |
| Ab urbe condita
 | 166.
 |
| Seleukidski
 | -276–-275.
 |
| Islamski
 | 1246–1245. BH
 |
| Hebrejski
 | 3173–3174.
 |
| Bizantski
 | 4921–4922.
 |
| Koptski
 | -871–-870.
 |
| Iranski
 | -1209–-1208. BP
 |
| Hindu kalendari
 |  |
| • *Vikram Samvat* | -531–-530.
 |
| • *Shaka Samvat* | 510–511.
 |
| • *Kali Yuga* | 2514–2515.
 |
| Kineski
 | 2049–2050.
 |
| Holocenski kalendar
 | 9413.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

## Događaji

* Nabukodonozor II. započinje opsadu Jeruzalema.

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
# 587. pr. n. e.

|  |  |
| --- | --- |
| **Vjekovi:**  |  7. vijek pne.  - **6. vijek pne.** - 5. vijek pne.  |
| **Decenije:** |  610-e pne.  600-e pne.  590-e pne. -  580-e pne. - 570-e pne.  560-e pne.  550-e pne.
 |
| **Godine:** | 590. pne. 589. pne. 588. pne. - **587. pne.** - 586. pne. 585 pne. 584 pne.
 |

Babilonski kralj Nabukodonosor tjera stanovnike osvojenog Jeruzalema u izbjeglištvo, ilustracija iz 19. vijeka.

587. pne. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 587. pne.
 |
| Olimpijada
 | 48:1.–48:2.
 |
| Ab urbe condita
 | 167.
 |
| Seleukidski
 | -275–-274.
 |
| Islamski
 | 1245–1244. BH
 |
| Hebrejski
 | 3174–3175.
 |
| Bizantski
 | 4922–4923.
 |
| Koptski
 | -870–-869.
 |
| Iranski
 | -1208–-1207. BP
 |
| Hindu kalendari
 |  |
| • *Vikram Samvat* | -530–-529.
 |
| • *Shaka Samvat* | 509–510.
 |
| • *Kali Yuga* | 2515–2516.
 |
| Kineski
 | 2050–2051.
 |
| Holocenski kalendar
 | 9414.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

## Događaji

* Babilonija osvaja Jeruzalem, što označava kraj Kraljevstva Juda. Osvajači uništavaju Solomonov hram u Jeruzalemu i tjeraju u izbjeglištvo veći dio stanovništva. (Prema Biblijskim izvorima to se odigralo 607. pne.)

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
# 586. pr. n. e.

|  |  |
| --- | --- |
| **Vjekovi:**  |  7. vijek pne.  - **6. vijek pne.** - 5. vijek pne.  |
| **Decenije:** |  610-e pne.  600-e pne.  590-e pne. -  580-e pne. - 570-e pne.  560-e pne.  550-e pne.
 |
| **Godine:** | 589. pne. 588. pne. 587. pne. - **586. pne.** - 585. pne. 584 pne. 583 pne.
 |

586. pne. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 586. pne.
 |
| Olimpijada
 | 48:2.–48:3.
 |
| Ab urbe condita
 | 168.
 |
| Seleukidski
 | -274–-273.
 |
| Islamski
 | 1244–1243. BH
 |
| Hebrejski
 | 3175–3176.
 |
| Bizantski
 | 4923–4924.
 |
| Koptski
 | -869–-868.
 |
| Iranski
 | -1207–-1206. BP
 |
| Hindu kalendari
 |  |
| • *Vikram Samvat* | -529–-528.
 |
| • *Shaka Samvat* | 508–509.
 |
| • *Kali Yuga* | 2516–2517.
 |
| Kineski
 | 2051–2052.
 |
| Holocenski kalendar
 | 9415.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

## Događaji

## Rođenja

* Vojvoda Dao od Jina, vladar kineske Države Jin († 558. pne.)

## Smrti

* Kralj Ding od Zhoua, kralj kineske dinastije Zhou

## Reference
# Solomonov hram

Umjetnički prikaz Hrama (crtež Christiaana van Adrichema (1584).)
**Solomonov hram** (hebrejski: בית המקדש, transliteracija *Beit HaMikdash*), također poznat pod nazivom **Prvi Hram**, je, prema Bibliji, bio prvi hram drevne religije Izraelita u Jeruzalemu. Neki moderni historičari, zbog nedostatka arheološkoih dokaza, sumnjaju u njegovo postojanje.

Prema Bibliji, hram je služio kao glavno vjersko središte, mjesto obreda i žrtvovanja poznato kao *korbanot* u drevnom judaizmu. Hram je dovršen u 10. vijeku pne., a uništili su ga Babilonci godine 586. pne. poslije osvajanja Jeruzalema. Na istom mjestu u Jeruzalemu je podignut novi hram, koji je postojao između 516. pne. i 70. n.e., a poznat je kao Drugi Hram.

Hramsko svetiste se sastojalo iz tri osnovna djela. Vanjski dio je bio dvoriste gdje se obavljalo zrtvovanje i dostupno je bilo svim Izraelitima koji su donosili priloge za zrtvu. Iz dvorista u unutrasnjost hrama su imali pristup samo svestenici. Prvi dio hrama poznat kao svetinja imao je kadionik, svijecnjake i stolove za beskvasne kruhove. Drugi dio hrama u koji se moglo uci samo iz svetinje bio je ogradjen zastorom i poznat je kao svetinja nad svetinjom. Taj dio je bio dostupan samo glavnom svesteniku i to jednom godisnje. U svetinji nad svetinjom se nalazio po navodu Biblije kovceg zavjeta (zavjetni kovceg)sa kerubinima. Po istim navodima u kovcegu su se nalazili: Mojsijeve ploce sa zapovijedima, Aronov stap i zdjelica sa manom.

## Vanjske veze

Opće reference
* Telushkin, Joseph, "*The Temple Arhivirano 2011-10-23 na Wayback Machine-u*". Jewish Literacy (Jewish Virtual Library).
* Mystical composition of the Temple of Solomon Arhivirano 2008-06-12 na Wayback Machine-u.
* Larkin, George, "*Solomon's Temple Spiritualized Arhivirano 2007-03-14 na Wayback Machine-u*". London, Two Swans without Bishopgate. 1688.
* Nat, Arnold vander, "*The Temple of Jerusalem Arhivirano 2009-08-21 na Wayback Machine-u*".
* Wells, Steve, "*The Skeptic's Annotated Bible*".
* Resources > Biblical History > Jerusalem, The First Temple Arhivirano 2009-02-05 na Wayback Machine-u Project of the Dinur Center for Research in Jewish History, The Hebrew University of Jerusalem.
* Jewish Encyclopedia Temple of Solomon.
* Roland De Vaux (tr. John McHugh), *Ancient Israel: Its Life and Institutions* (NY, McGraw-Hill, 1961).
* Benjamin Mazar, *The Mountain of the Lord* (Doubleday, NY, 1975) ISBN 0-385-04843-2.
* Hamblin, William and David Seely, *Solomon's Temple: Myth and History* (Thames and Hudson, 2007) ISBN 0-500-25133-9

Websiteovi
* The model of temple of Solomon Arhivirano 2007-08-14 na Wayback Machine-u
* News report on forgery of biblical artifacts found in Israel
# Kralj Ding od Zhoua

**Kralj Ding od Zhoua** (kin.: 周定王, pinyin zhōu dìng wáng) ili **Kralj Ting od Choua** (wg) bio je dvadesetprvi vladar kineske dinastije Zhou i deveti vladar Istočnog Zhoua.

## Osobne informacije

|  |  |
| --- | --- |
| Porodično ime | Ji (姬 jī) na kineskom |
| Osobno ime | Yu (瑜 yú) na kineskom |
| Ime ere | nema |
| Otac | Kralj Qing od Zhoua |
| Majka | nepoznata |
| Supruga | nepoznata |
| Djeca | Kralj Jian od Zhoua |
| Dužina vladavine | 606. pne.-586. pne. |
| Grob | nepoznat |
| Hramsko ime | nepoznato |
| Kurtoazno ime | nepoznato |
| Posthumno ime | 定 (pinyin kūang), doslovno: "odlučan" |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Kralj Kuang od Zhoua** | **Dinastija Zhou** | Slijedi: **Kralj Jian od Zhoua** |
# 585. pr. n. e.

|  |  |
| --- | --- |
| **Vjekovi:**  |  7. vijek pne.  - **6. vijek pne.** - 5. vijek pne.  |
| **Decenije:** |  610-e pne.  600-e pne.  590-e pne. -  580-e pne. - 570-e pne.  560-e pne.  550-e pne.
 |
| **Godine:** | 588. pne. 587. pne. 586. pne. - **585. pne.** - 584. pne. 583 pne. 582 pne.
 |

585. pne. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 585. pne.
 |
| Olimpijada
 | 48:3.–48:4.
 |
| Ab urbe condita
 | 169.
 |
| Seleukidski
 | -273–-272.
 |
| Islamski
 | 1243–1242. BH
 |
| Hebrejski
 | 3176–3177.
 |
| Bizantski
 | 4924–4925.
 |
| Koptski
 | -868–-867.
 |
| Iranski
 | -1206–-1205. BP
 |
| Hindu kalendari
 |  |
| • *Vikram Samvat* | -528–-527.
 |
| • *Shaka Samvat* | 507–508.
 |
| • *Kali Yuga* | 2517–2518.
 |
| Kineski
 | 2052–2053.
 |
| Holocenski kalendar
 | 9416.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

## Događaji

* 28. 5. - Pomrčina sunca Tales, za vrijeme bitke između lidijskog kralja Alijata II. i medijskog kralja Kjaskara što dovodi do primirja. To je jedan od ključnih datuma u povijesti prema kojem se računaju ostali događaji.
* Zhou Jianwang postaje kralj kineske dinastije Zhou.
* Lucije Tarkvinije Prisk, peti kralj Rima, pobjeđuje Sabinjane u ratu i osvaja grad Collatia nakon čega trijumfom proslavlja pobjedu.
* Pad Kraljevine Urartu nakon invazije Medijaca (kasniji datum).
* 585/584. pne. — Astijag nasljeđuje Kjaksara kao kralj Medijaca.

## Rođenja

* Anaksimen iz Mileta, grčki filozof († 523. pne.)
* Pitagora, grčki filozor i matematičar.

## Smrti

* Japanski car Jimmu
* Kjaksar, kralj Medije
* Nitokris, egipatska princeza
* Rusa IV, kralj Urartua (kasniji datum)

## Reference
# Alijat II

**Alijat II** je bio kralj Lidije (619-560. pne.). Smatra se osnivačem Lidijskog Carstva. Bio je sin Sadijata iz kuće Mermnada.
Na početku vladavine je nekoliko godina vodio rat protiv Mileta započet od strane njegovog oca. Međutim, poslije je bio prisiljen okrenuti se borbi protiv Medijaca i Babilonaca. Dana 28.5. 585. pne., za vrijeme bitke na rijeci Halis protiv Kjaksara, kralja Medije, došlo je do pomrčine sunca. Borbe su se prekinule, uspostavljen je mir a Halis postao trajna granica između dva kraljevstva.

Alijat je protjerao Kimerijce (v. Skitija) iz Male Azije, pokrio Karijce i osvojio nekoliko jonskih gradova (Smyrna, Kolofont). (Smyrna je bila opljačkana i razorena oko 600. pne., a stanovnici prognani u unutrašnjost Male Azije.)

Alijat je uveo standardnu težinu za kovanice (1 Stater = 168 zrna pšenice). Kovanice su proizvođene uz pomoć obojanog nakovnja i imale lavlju glavu, simbol Mermnada.

Naslijedio ga je sin Krez. Kći Arijenida od Lidije bila je kraljica supruga Astijaga, kralja Medije.

Grobnica mu još uvijek postoji na visoravni između jezera Gigeja i rijeke Herm sjeverno od Sarda. Sastoji se od velike gomile zemlje ispod kojih se nalaze temleji od velikih stijena. Iskopao ga je Spiegelthal godine 1854. te pronašao veliku komoru sastavljeno fino izrezanih blokova mramora, a u koju se dolazilo s juga. Sarkofag i njegov sadržaj su odnijeli rani pljačkaši grobova, a sve što je ostalo su slomljene vaze od alabastera, grnčarija i ugljen. Na dnu gomile se nalaze veliki kameni falusi.

## Vanjske veze

* Livius, Alyattes of Lydia by Jona Lendering

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi:  **Sadijat**  |  **kralj Lidije**  619–560. pne.
 | Slijedi:  **Krez**  |
# Bitka na Halisu

| Bitka kod Halisa
 |
| --- |
|  Rijeka Halis (Kizil) u današnjoj Turskoj
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Datum
 | 28. 5. 585. pne.
 |
| Lokacija
 | rijeka Halis (Kizil), današnja Turska
 |
| Ishod
 | Primirje; borbe obustavljene zbog pomrčine Sunca, rijeka Halis proglašena granicom dvaju država
 |
| *Casus belli* | \* Medijsko-lidijski pogranične razmirice \* Odbijanje Alijat II. da Kijaksaru izruči skitske bjegunce (Herodot)
 |

 |
| Sukobljeni
 |
| Medijska Monarhija
 | Lidija
 |
| Vođe
 |
| Kijaksar
 | Alijat II.
 |
| Vojne snage
 |
| Nepoznato
 | Nepoznato
 |
| Posljedice
 |
| **Gubici**: Nepoznati
 | **Gubici**: Nepoznati
 |

**Bitka kod Halisa** ili **bitka pomrčine** odrigrala se 28. 5. 585. pne. na rijeci Halis (Kizil u današnjoj Turskoj); između Medijske Monarhije i Lidije. Predstavljala je posljednji okršaj u petogodišnjem sukobu između Alijata II. od Lidije i Kijaksara od Medije, a naglo je prekinuta zahvaljujući potpunoj pomrčini Sunca. Ona je shvaćena kao znamenje, odnosno znak da bogovi žele da se borba prekine.

Budući kako se točni datumi pomrčine mogu precizno izračunati, bitka pomrčine predstavlja jedan od najstarijih povijesnih događaja kojem je poznat točan datum (ovaj račun temelji se na proleptičkom Julijanskom kalendaru).

## Povod

Moderni historičari vjeruju kako je rat između Medijske Monarhije i Lidije izbio zbog lidijskih teritorijalnih pretenzija u Maloj Aziji. Ipak, grčki historičar Herodot kao povod spominje priču o skitskim lovcima koje je unajmio Kijaksar, te koji su nakon što ih je kralj prekorio zbog neuspjelog lova ubili kraljevog sina i servirali mu ga za večeru. Kada je Kijaksar otkrio taj zločin, lovci su pobjegli u Sard, odakle ih kralj Alijat II. nije htio izručiti Medijcima.

## Posljedice

Nakon što je izbila pomrčina Sunca borbe su zaustavljene, a zaraćene snage sklopile su primirje kojim je određeno da rijeka Halis postane granicom između Medijske Monarhije i Lidije. Također, sklopljen je i diplomatski brak između lidijske princeze Arijene i Kijaksarovog sina Astijaga.

## Pomrčina

Prema Herodotu (I. 74.):

„*Šeste godine ratovanja odigrala se bitka u kojoj se dogodilo to kako je u početku borbi dan naglo postao noć. Takvu promjenu Jonjanima je prorekao Tales iz Mileta koji je tvrdio kako će se dogoditi upravo te godine. Međutim, nakon što je dan postao noć Lidijci i Medijci su to protumačili kao da se netko odozgora ljuti na njih, pa su sklopili mir.*“
Istraživanja NASA-e dokazala su kako se pomrčina Sunca zaista dogodila 28. 5. 585. pne.; potpuna pomrčina se dogodila se na sjeveru Atlanskom oceanu, dok se iznad jugozapadne Anatolije u ranim večernjim satima dogodila djelomična pomrčina.

## Reference

## Literatura

* Bitka kod Halisa (Fouman.com) Arhivirano 2010-03-18 na Wayback Machine-u
* G. B. Airy: *On the Eclipses of Agathocles, Thales, and Xerxes*, Kraljevsko društvo u Londonu, 1853., 143. svezak, str. 179.-200.
* Alden A. Mosshammer: *Thales' Eclipse*, American Philological Association, 1981., 111. svezak, str. 145.-155.
# Medijci

Medijci
Medijska Monarhija
**Medijci** (**Međani**) su stari iranski narod srodan Perzijancima koji se na područje Medije što se prostirala između Kaspijskog mora i Mezopotamije nastanio u 2. milenijumu pne. Ovaj kraj danas pripada sjeverozapadnom Iranu, sjeveroistočnom Iraku i zapadnoj Turskoj.

Njihovo ime prvi put spominje se u asirskim natpisima 836. pne. U 8. vijeku pne. sastoji se od nekoliko manjih kneževina, a njihova plemena ujedinit će vladar Dejok (vl. 728–675. pne) i postat prvi vladar Medije. Naslijedit će ga njegov sin Fraort (vl. 675–653. pne.) koji ulazi u anti-asirsku koaliciju sa Kimerijcima i kroz čiji će se period (možda) oslobodit asirske vlasti. On je međutim u napadu poražen a i sam je poginuo. Historija spominje i Fraorta uzurpatora koji je vladao kraće vrijeme a pogubljen je u Ecbatani. Do 625. pne. izgleda da je Medija bila pod skitskom invazijom, i to od 653. do 625. pne. kada njome vlada Madije Skitski.

Posljednja dva vladara su Kijaksar (vl. 625–585. pne.), Fraortov sin koji će proširiti teritorij Medije, te Astijag. Kijaksar je imao kćer ili unuku koja se zvala Amitis i postala je ženom Nabukodonosora II. kojoj je ovaj izgradio Viseće vrtove Babilona. Kijaksar je modernizirao svoju vojsku i uništio Ninivu 612. pne. Naslijedio ga je njegov sin, posljednji medijski kralj, Astijag, kojega je detronizirao (srušio sa vlasti) njegov unuk Kir Veliki. Zemljom su zavladali Perzijanci.

## Medijska plemena

* Busae, dolazi od perzijskog buza, njihovo pravo ime je nepoznato
* Paraetaceni, nomadski narod
* Stru­khat
* Arizanti, od *Arija* (plemići) i *Zantu* (pleme, klan).
* Budii, pleme među crnomorskim Skitima
* Magi, njihov jezik Sumerani su nazivali emegir.

## Povezano

* Medijski jezik
* Medijska Monarhija

## Vanjske veze

* History of the Medes Arhivirano 2011-05-13 na Wayback Machine-u
# Kralj Jian od Zhoua

**Kralj Jian od Zhoua** (kin.: 周簡王, pinyin zhōu jĭan wáng) ili **Kralj Chien od Choua** (wg) bio je dvadeset drugi vladar kineske dinastije Zhou i deseti vladar Istočnog Zhoua.

## Osobne informacije

|  |  |
| --- | --- |
| Porodično ime | Ji (姬 jī) nakineskom |
| Osobno ime | Yi (夷 yí) na kineskom |
| Ime ere | nema |
| Otac | Kralj Ding od Zhoua |
| Majka | nepoznata |
| Supruga | nepoznata |
| Djeca | Kralj Ling od Zhoua |
| Dužina vladavine | 585. pne.-572. pne. |
| Grob | nepoznat |
| Hramsko ime | nepoznato |
| Kurtoazno ime | nepoznato |
| Posthumno ime | 簡 (pinyin jĭan), doslovno: "koncizan" ili "izabran" |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Kralj Ding od Zhoua** | **Dinastija Zhou** | Slijedi: **Kralj Ling od Zhoua** |