# 1743.

*Ovo je članak o godini 1743.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1710-e  1720-e  1730-e  – 1740-e –  1750-e  1760-e  1770-e  |
| Godine:
 | 1740 1741 1742 – **1743** – 1744 1745 1746
 |

Tzv. Stara Finska, odnosno ruske teritorije stečene u 18. vijeku; teritorije stečene 1743. označene žuto.

1743.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1743.. (MDCCXLIII) |
| Ab urbe condita
 | 2496.
 |
| Islamski
 | 1155–1156.
 |
| Iranski
 | 1121–1122.
 |
| Hebrejski
 | 5503–5504.
 |
| Bizantski
 | 7251–7252.
 |
| Koptski
 | 1459–1460.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1798–1799.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1665–1666.
 |
| • *Kali Yuga* | 4844–4845.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4379–4380.
 |
| • 60 godina
 | Yin Voda Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11743.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1743** (**MDCCXLIII**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Ekspedicija francuske braće Verendrye na Velikim ravnicama: prvi su Evropljani koji su videli Stenovite planine sa istoka (Španci su ih ranije videli sa zapada).
* poč. godine - Pobunili se Srbi na vlastelinstvu Ludbreg-Rasinja, poslednji koji su ukmećeni - ubrzo su potčinjeni.
* 29. 1. - Umire francuski prvi ministar, kardinal André Hercule de Fleury, Louis XV započinje ličnu vladavinu.
* 8. 2. - Rat za austrijsko naslijeđe: Bitka kod Camposanta nedaleko od Modene bez jasnog pobednika.
* 2. 3. - Rat Jenkinsovog uha: Bitka kod La Guaire, u dan. Venecueli, poraz je britanske flote.
* mart - Crnogorski vladika Sava je stigao u Moskvu, a sledećeg meseca i u Sankt Peterburg. Tokom odsustva, u Crnoj Gori ga zamenjuje rođak Vasilije. Mlečani su ove godine u Kotoru uhapsili neke crnogorske glavare i zatvorili kotorski pazar za Crnogorce.
* mart - Rusko-švedski rat: Šveđani povratili Åland
* 20. 3. - Đenovski brod donosi kugu sa Peloponeza u Messinu na Siciliji, biće preko 30.000 žrtava. U Italiji je već prisutna smrtonosna "influenca", koja se ovog proleća širi i u Englesku.
* 22. 3. - *Gin Craze*: novi zakon o džinu u Velikoj Britaniji: znatno smanjeni nepopularni porez i naknada za licencu iz 1736.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 3. 4. - Prithvi Narayan Shah postaje vladar Kraljevine Gorkha. Odmah kreće u ujedinjenje Nepala, koji se sada sastoji od 54 države.
* 11. 4. - Iznenada umire španski "premijer" José del Campillo, nasleđuje ga Zenón de Somodevilla, 1. markiz od Ensenade (do 1754).
* 24. 4. - Francuska vojska maršala de Noaillesa od 70.000 ljudi prelazi Rajnu kod Špajera - u junu se pridružuje anglo-hanoverskim snagama.
* proleće? - Potiski graničari pružaju otpor pri "izmarširavanju", postavljaju uslove; od prošle godine nemiri su u Posavskoj granici; ove godine su rasformirane tri kompanije potiskih graničara u Segedinu, što je početak sprovođenja odluke iz 1741. o razvojačenju granica i priključenju teritorije ugarskim županijama.

Privilegije Srbima
* maj - Carska komisija s generalom Engelshofenom stiže u Malu Vlašku (Slavoniju), pobunjenici su se razišli. Kraljevska komisija u Šiklošu je ove godine napravila elaborat o inkorporaciji Srema i Slavonije u ugarske županije.

Grb Subotice u povelji Privilegije komorske varoši
* 7. 5. - Marija Terezija proglasila Suboticu za slobodnu kameralnu varoš, pod nazivom Sent Marija.
* 9. 5. - Austrijanci Karla Lorenskog potukli Bavarce kod Simbacha.
* 12. 5. - Marija Terezija krunisana za kraljicu Češke.
* 18. 5. - Marija Terezija obnavlja povlastice Srbima.
* 28. 5. - Gustaaf Willem van Imhoff postaje guverner holandske Ostindije (do 1750). Javanski kneževi vode rat protiv Holandske istočnoindijske kompanije.
* 30. 5. - U Švedskoj, u Dalarni, izbija seljačka buna - pohvatani 22. 6. nakon što su mirno ušli u Stokholm.
* jun - Ruska flota je uspela da odvuče švedsku iz blizine Hangöa, što joj daje premoć jugozapadno od Finske - mirovni pregovori su ubrzani.
* 20. 6. - George Anson zarobio kod Filipina španski manilski galeon *Nuestra Señora de Covadonga* sa preko 1,3 miliona srebrnjaka i nautičkim kartama.
* 27. 6. (16. 6. po j.k.) - Rat za austrijsko nasljedstvo: Bitka kod Dettingena u kojoj saveznička britansko-hanoveransko-austrijska vojska nanosi poraz francuskim trupama u Bavarskoj; obje strane su se prije bitke sporazumjele da će se brinuti o ranjenicima poražene strane koji ostanu na bojnom polju, a sporazum je nakon bitke poštovan, što predstavlja presedan iz koga se počelo razvijati moderno humanitarno ratno pravo.
* polovinom godine - Persijanci opsedaju Sohar u Omanu, gine rivalski imam Sultan bin Murshid (nasleđuje ga Bal'arab bin Himyar, vlada u unutrašnjosti do 1749). Ove godine umire i raniji imam Saif bin Sultan II, a Persijanci zauzimaju Muskat.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 13. 7. - Brod *Hollandia* potonuo kraj otoka Scilly sa 276 ljudi.
* 18. 8. - Åboskim mirom je okončan Rusko-švedski rat: Rusija je proširila posed u "Staroj Finskoj"; Adolf Frederik, čiji je nećak Petar naslednik ruskog prestola, prihvaćen je kao krunski princ u Švedskoj (kralj 1751-71, bez stvarne vlasti).
* 27. 8. - Henry Pelham postaje novi premijer Velike Britanije (do smrti 1754).
* 29. 8. - Hajderabadski vladar Nizam-ul-Mulk, Asaf Jah I zauzima nakon petomesečne opsade maratski grad Tiruchirappalli u Karnatičkom regionu, na jugoistoku Indije.
* 11. 9. - Ruske dvorjanke Natalija Lopuhina i Ana Bestuževa javno bičevane u Petrogradu, jezik im je iščupan i prognane su u Sibir zbog navodne zavjere protiv carice Elizabete (francuska intriga protiv austrofilskog kancelara Alekseja Bestuževa).
* 13. 9. - Sporazum iz Wormsa kojim Britanija i Austrija na svoju stranu u Ratu za austrijsko nasljedstvo, a protiv Francuske, dovode Kraljevinu Sardiniju.
* 14. 9. - Osmansko-persijski rat (1743–1746): Nader-šah Afšar opseda Mosul 40 dana, bez uspeha.
	+ Muhammad Hakim-bij, Naderov guverner u Buhari, umro je ove godine, nakon čega je došlo do pobune uzbečkih emira.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

van Loo: "Obitelj Filipa V"
* 8. 10. (27. 9. po j.k.) - Carica Jelisaveta je rešila da se isplate Cetinjskom manastiru zaostale sume (od 1722), da se dade 3.000 rublja za obnovu crkava i manastira, i da se vladici pokloni i drugih potreba za crkvu (odežde i knjige). Vladika Sava se sledeće godine vraća u Crnu Goru.
* 25. 10. - Francuski i španski Burboni sklopili drugi Porodični pakt: porašće španski uticaj u Italiji, dogovorena akcija protiv Britanije.
* novembar/decembar - Astronomi otkrili Veliki komet iz 1744. - najvidljiviji početkom sljedećeg marta.
* zima - U Dunkirku se okuplja 12.000 francuskih vojnika za planiranu invaziju Engleske i povratak Stjuarta na tron. James Francis, "Stari pretendent", postavio je u decembru svog sina Charlesa Edwarda za regenta. (→ Jakobitski ustanak 1745.)

### Kroz godinu

* Ukinuto Ratno vijeće u Grazu.
* Arsenije Jovanović Šakabenta dovodi ikonopisce iz kijevskog manastira Pečerska Lavra da oslikavaju fruškogorske manastire i obučavaju srpske slikare.
* Po jednom izveštaju, traži se mesto u Sremu za 2.859 srpskih i albanskih porodica (posledice bežanije iz 1739).
* Srpske jedinice pod komandom puk. Raškovića prenele iz Heba ostatke Đorđa Brankovića u manastir Krušedol.
* Prestaje kovanje srebrnog talira bradana u Dubrovniku (od 1725).
* Kuga u Mesini na Siciliji. Ima je i u Pančevu.
* Nauka i tehnika:
	+ Jean d'Alembert: *Traité de dynamique*, u kome razvija sopstvene zakone kretanja.
	+ Alexis Clairaut: *Théorie de la figure de la terre* - data je teorema o elipsoidnom obliku rotacionog tela.
	+ Benjamin Franklin i dr. osnovali Američko filozofsko društvo u Filadelfiji.
	+ Porcelan Capodimonte: u Napulju je osnovana fabrika porcelana, koja će se 1759. preseliti sa vladarom u Madrid (sadašnja napuljska kraljica je unuka saksonskog vladara Augusta Jakog, koji je pokrenuo Meissenski porcelan).

## Rođenja

* 18. 1. - Louis Claude de Saint-Martin, filozof i mistik († 1803)
* 25. 1. - Friedrich Heinrich Jacobi, filozof († 1819)
* 19. 2. - Luigi Boccherini, talijanski skladatelj i virtuoz na violončelu († 1805)
* 23. 2. - Mayer Amschel Rothschild, bankar, osnivač "dinastije", pionir međunarodnih finansija († 1812)
* 24. 2. - Joseph Banks, botaničar († 1820)
* 28. 2. - René Just Haüy, pionir kristalografije († 1822)
* mart - Joseph Brant, lider Indijanaca Mohawk († 1807)
* 28. 3. - Jekaterina Romanovna Daškova, pokroviteljka nauke i umetnosti († 1810)
* 13. 4. - Thomas Jefferson, američki pisac i državnik († 1826)
* 9. 5. - Toussaint Louverture, haićanski revolucionar. († 1803.)
* 24. 5. - Jean-Paul Marat, revolucionar († 1793)
* 2. 6. - Alessandro Cagliostro, pustolov, okultist († 1795)
* 14. 7. - Gavrila Deržavin, ruski pesnik i državnik († 1816)
* 19. 8. - Madame du Barry, metresa Louisa XV († 1793)
* 26. 8. - Antoine Lavoisier, francuski plemić i hemičar († 1794)
* 17. 9. - Markiz de Condorcet, filozof, matematičar († 1794)
* 1. 12. - Martin Heinrich Klaproth, kemičar, otkrivač uranija i cirkonija († 1817)
* Simeon Gavrilović Zorić-Nerandžić, ruski general († 1799)
* Josif Jovanović Šakabenta, episkop SPC († 1805)
* Jovan Muškatirović, prvi Srbin advokat u Ugarskoj, književnik († 1809)

## Smrti

* 3. 1. - Ferdinando Galli da Bibiena, slikar, arhitekt, scenograf (\* 1657)
* 14. 1. - Anselmo Banduri, hrvatski povjesničar, numizmatičar i bizantolog (\* 1675)
* 29. 1. - André Hercule de Fleury, francuski kardinal i prvi ministar (\* 1653)
* 18. 2. - Anna Maria Luisa de' Medici, poslednja od Medicija (\* 1667)
* 2. 7. - Lord Wilmington, britanski političar i premijer (\* 1674)
* 14. 9. - Nicolas Lancret, slikar (\* 1690)
* 21. 9. - Sawai Jai Singh, vladar Džajpura, pokrovitelj nauke (\* 1681)
* 29. 12. - Hyacinthe Rigaud, slikar (\* 1659)
* Hadži Ivaz Mehmed-paša, bivši veliki vezir
* Saif bin Sultan II, bivši imam Omana (\* ca. 1706)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)

## Vanjske veze