# Nitroglicerin

| Nitroglicerin
 |
| --- |
| Stick model of nitroglycerin | Ball and stick model of nitroglycerin |
| IUPAC ime
 |

|  |
| --- |
| 1,2,3-Trinitroksipropan |

 |
| Naziv po klasifikaciji
 | 2,3-bis(nitrooksi)propil nitrat
 |
| Drugi nazivi
 | 1,3-dinitrooksipropan-2-il nitrat
 |
| Identifikacija
 |
| CAS registarski broj
 | 55-63-0Y |
| PubChem
 | 4510 Y |
| ChemSpider
 | 4354Y |
| UNII
 | G59M7S0WS3Y |
| EINECS broj
 | 200-240-8 |
| UN broj
 | UN 0143, UN 0144, UN 1204, UN 3064, UN 3319
 |
| DrugBank
 | DB00727 |
| KEGG
 | C07455 |
| MeSH
 | Nitroglycerin |
| ChEBI
 | 28787 |
| ATC code
 | C01DA02,C05AE01
 |
| Bajlštajn
 | 1802063
 |
| Gmelin Referenca
 | 165859
 |
| Jmol-3D slike
 | Slika 1
 |
|

| SMILES |
| --- |
| C(C(CO[N+](=O)[O-])O[N+](=O)[O-])O[N+](=O)[O-] |

 |
|

| InChI |
| --- |
| InChI=1S/C3H5N3O9/c7-4(8)13-1-3(15-6(11)12)2-14-5(9)10/h3H,1-2H2Y Kod: SNIOPGDIGTZGOP-UHFFFAOYSA-NY

---

InChI=1S/C3H5N3O9/c7-4(8)13-1-3(15-6(11)12)2-14-5(9)10/h3H,1-2H2 Kod: SNIOPGDIGTZGOP-UHFFFAOYSA-N

---

InChI=1/C3H5N3O9/c7-4(8)13-1-3(15-6(11)12)2-14-5(9)10/h3H,1-2H2 Kod: SNIOPGDIGTZGOP-UHFFFAOYAR |

 |
| Svojstva
 |
| Molekulska formula
 | C3H5N3O9 |
| Molarna masa
 | 227.09 g mol−1 |
| Agregatno stanje
 | Čista žuta/bezbojna uljasta tečnost
 |
| Gustina
 | 1.6 g/cm³ na 15 °C
 |
| Tačka topljenja
 |
13.2 °C, 286 K, 56 °F

 |
| Tačka ključanja
 |
Razlaže se 50-60 °C

 |
| Podaci o eksplozivu
 |
| Osetljivost na šok
 | visok
 |
| Osetljivost na trenje
 | visok
 |
| Eksplozivna brzina
 | 7700 m/s
 |
| RE faktor
 | 1.50
 |
| Opasnost
 |
| NFPA 704
 |
3
3
4 |
| Y (šta je ovo?)
  (verifikuj)

Ukoliko nije drugačije napomenuto, podaci se odnose na standardno stanje (25 °C, 100 kPa) materijala

 |
| Infobox references
 |

**Nitroglicerin** je teška, bezbojna, masna, eksplozivna tečnost dobijena nitracijom glicerola. Od 1860. korišćen je kao aktivni sastojak u proizvodnji eksploziva, specifično dinamita, i kao takav korišćen je u rudarstvu. Takođe je od 1880. bio korišćen u vojsci kao aktivni sastojak, i želatinizator za nitrocelulozu u nekim solidnim raketnim gorivima, kao Kordit i Balistit. Nitroglicerin je takođe korišćen i u medicini kao proširivač krvnih sudova za lečenje srčanih bolesti, kao što su angina i hronične srčane bolesti.

Nitroglicerin je tehnički naziv za ester glicerola i dušične kiseline. Dobiva se nitriranjem alkohola glicerola. Poznat je pod starim nazivom nitroglicerin, iako nije nitro-spoj.

Kemijska formula na 13 °C glasi: C3H5N3O9 ili C3H5(NO3)3, a na 16 °C: C3H5(ONO2)3. Gustoća mu je na 15 °C: 227,0872 g/mol i 1,599 g/cm3, a na 13.2 °C 1,1.

Gliceril-trinitrat je teška, slatkasta, uljasta i otrovna tekućina, u čistom stanju bezbojna, krutišta 13 °C.
Ne smije se čuvati na temperaturi nižoj od 15 °C, pogotovo kristaliziranog, jer tada postaje vrlo osjetljiv. Zato se čuva na temperaturi od oko 20-25 °C, u tami.

Iako ga nije izumio, Alfred Nobel ga je iskoristio za proizvodnju dinamita, stabiliziravši ga miješanjem s infuzorijskom zemljom. Dinamit je u povijesti bio vrlo korišteni eksploziv, no zbog visoke osjetljivosti, istisnuli su ga moderniji i stabilniji eksplozivi.

Danas ponajviše služi kao lijek kod srčanih stanja (angina pectoris, itd.), te kao plastifikator kod nekih čvrstih goriva. Maksimalna temperatura izgaranja gliceril-trinitrata je oko 4650 °C, a brzina detonacije gotovo 8000 m/s. Spontani raspad, koji uključuje ispuštanje dušikovih oksida, odvija se iznad temperature od 50 °C.

## Historija

Nitroglicerin je otkrio Askanio Sobrero 1846. radeći za T. Đ Peluz na torinskom univerzitetu. Najbolji proces proizvodnje razvio je Alfred Nobel šezdesetih godina 19. veka. Njegova firma izvozila je mešavinu nitroglicerina i baruta pod imenom Švedsko Eksplozivno Ulje, ali je bilo jako nestabilno. Rezultat te ekstremne nestabilnosti su brojne tragične katastrofe.

Tečni nitroglicerin je bio široko zabranjen, i to je dovelo do razvitka dinamita, napravljenog mešanjem nitroglicerina sa inertnim upijajućim materijalima.

## Izvori

## Vanjske veze

* „Nitroglycerine! Terrible Explosion and Loss of Lives in San Francisco”. *Central Pacific Railroad Photographic History Museum*. Pristupljeno 2005-03-23.  - 1866 Newspaper article
* WebBook page for C3H5N3O9 Arhivirano 2018-08-01 na Wayback Machine-u