Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arhiepiskopska kapela

Arhiepiskopska kapela| Svjetska baština UNESCO-a |
|  |
|  Italija |
| Registriran | 1996. (20. zasjedanje) |
| Vrsta | kulturno dobro |
| Mjerilo | i, ii, iii, iv |
| Ugroženost | no |
| Referenca | UNESCO |

**Arhiepiskopska kapela** (talijanski: *Cappella Arcivescovile*), odnosno **Kapela Svetog Andrije**, kapela je u Ravenni u Centralnoj Italiji koja je 1996. zajedno sa ostalim ravenskim spomenicima uvrštena na UNESCO-vu listu mjesta svjetske baštine u Evropi kao lokalitet ranokršćanskih spomenika u Ravenni.

## Historija i karakteristike

Arhiepiskopska kapela je jedina dobro očuvana ranokršćanska kapela koju je dao izgraditi ravenski biskup Petar II (494–519) u vrijeme vladavine Teodorika, kao privatni oratorium u doba kada je arijanstvo bila glavna dvorska religija. Orginalno je bila posvećena Isusu Kristu, ali je sredinom 6. vijeka preimenovana i posvećena Svetom Andriji jer su tad njegove relikvije dopremljene iz Konstatinopolisa u Ravennu.

Mala kapela križnog tlocrta ispred koje se nalazi se mali pravokutni naos, slavna je zbog svojih mozaika po bačvastom svodu i gornjem dijelu kapele, dok joj je donji obučen u bijeli mramor. Ikonografija tih mozaika jasno pokazuje namjeru veličanja lika Isusa Krista kao centralne figure kršćanstva, što je i jasna antiarijanska pozicija ondašnje crkve. Na centralnom mozaiku u luneti Krist je prikazan kao ratnik pobjednik, a dominantni je lik i na ostalim mozaicima koji prikazuju mučenike, apostole i evangeliste.

## Reference

## Vanjske veze

* *Ente di Gestione Sacri Monti* Arhivirano 2018-12-04 na Wayback Machine-u (`it`)
# Rezidencije savojske dinastije

Rezidencije Savojske dinastije| Svjetska baština UNESCO-a |
|  |
|  Italija |
| Registriran | 1997. (21. zasjedanje) |
| Vrsta | kulturno dobro |
| Mjerilo | i, ii, iv, v |
| Ugroženost | no |
| Referenca | UNESCO |

**Rezidencije Savojske dinastije** (talijanski: *Residenze della Casa Reale di Savoia*) je ime za kompleks kraljevskih rezidencija u Torinu i Pijemontu koje su na zajedničkoj listi 1997. uvrštene na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.

## Historija

Kad je vojvoda od Savoje Emanuele Filiberto 1562. preselio svoju prijestolnicu u Torino, započeo je i izgradnju čitavog niza objekata (koje su nastavili njegovi nasljednici) kako bi pokazao moć svoje dinastije. Rezultat je izvanredan kompleks palača i dvoraca, koje su projektirali i dekorirali vodeći arhitekata i umjetnici onog vremena.

Kompleks tih palača i dvoraca prostire se na površini od 6931 hektara, a podignut je tokom 17. i 18. vijeka.

### Lista rezidencija u Torinu

| Slika
 | Ime
 | Vrijeme gradnje
 | Arhitekt
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Palazzo Reale
 | 1562-1663.
 | Filippo Juvarra
 |
|  | Palazzo Madama
 | 1643.-1721.
 | Filippo Juvarra
 |
|  | Palazzo Carignano
 | 1679.
 | Guarino Guarini
 |
|  | Castello del Valentino
 | 13. vijek 1633.-1660
 | Carlo di Castellamonte
 |
|  | Villa della Regina
 | 1615.-17. vijek
 | Ascanio Vitozzi Carlo i Amedeo di Castellamonte
 |
|  | Palazzo Chiablese
 | 18. vijek
 | Benedetto Alfieri
 |
|  | Archivio di Stato
 | 18. vijek
 | Filippo Juvarra
 |
|  | Palazzo del Governo (danas Palazzo della Prefettura)
 | 18. vijek
 | Filippo Juvarra Benedetto Alfieri
 |

### Lista rezidencija u Pijemontu

| Slika
 | Ime
 | Naselje
 | Vrijeme gradnje
 | Arhitekt
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Palazzina di Stupinigi Lovački dvorac
 | Stupinigi
 | početak 18. vijeka
 | Filippo Juvarra
 |
|  | Reggia di Venaria Reale Lovački dvorac
 | Venaria Reale
 | kraj 17. vijeka
 | Amedeo di Castellamonte
 |
|  | Castello della Mandria
 | Venaria Reale
 | početak 18. vijeka
 | Filippo Juvarra
 |
|  | Castello di Rivoli
 | Rivoli
 | 16 - 17- 18. vijek
 | Ascanio Vittozzi Carlo i Amedeo di Castellamonte Filippo Juvarra
 |
|  | Castello di Agliè
 | Agliè
 | kraj 17. vijeka
 | Amedeo di Castellamonte
 |
|  | Castello di Moncalieri
 | Moncalieri
 | 17. vijek
 | Carlo di Castellamonte
 |
|  | Castello di Racconigi
 | Racconigi
 | 17- 19. vijek
 | Guarino Guarini Giovanni Battista Borra Pelagio Palagi Filippo Juvarra
 |
|  | Castello di Pollenzo
 | Pollenzo
 | 14- 19. vijek
 | Pelagio Palagi
 |
|  | Castello di Govone
 | Govone
 | 17. vijek
 | Guarino Guarini
 |

## Reference

## Vanjske veze

* *Residenze Reali di Torino e del Piemonte* Arhivirano 2019-12-25 na Wayback Machine-u (`it`)
# Val di Noto

Kasnobarokni gradovi regije Val di Noto| Svjetska baština UNESCO-a |
|  |
|  Italija |
| Registriran | 2002. (26. zasjedanje) |
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | i, ii, iv, v |
| Ugroženost | no |
| Referenca | UNESCO |

**Val di Noto** (sicilijanski: *Val di Notu*) je ime historijske provincije Sicilije, koja se prostirala na jugoistoku otoka. *Val* ne znači dolina, i nema nikakve etimološke veze sa latinskim, već dolazi od arapskog **vali** guverner a Noto je dodan nazivu zato jer je u njemu bilo sjedište saracenskog valije.

Danas je *Val di Noto* poznatiji kao lokalitet svjetske baštine koji se sastoji od 7 sicilijanskih gradova;

* Caltagirone,
* Noto,
* Palazzolo Acreide,
* Ragusa,
* Modica,
* Scicli,
* Catania i
* Militello in Val di Catania koji su 2002. uvršteni na UNESCO- vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi, kao izvrstan primjer dobro očuvanih kasnobarkonih gradova iz 18. vijeka.

Karta provincije Val di Noto iz 1808. doba kad je bila najveća
Ti gradovi su nakon katastrofalnog potresa iz 1693. koji ih je gotovo uništio, temeljno obnovljeni u duhu baroka.
Obnovu je u ime sicilijanskog kralja vodio *Vojvoda (duca) od Camastre*, koji je angažirao lokalne arhitekte za taj zadatak. Tragedija je omogućila arhitektima da gradove isplaniraju prema tadašnjim vrlo modernim urbanističkim idejama, i tako dokinu dotadašnju srednjovjekovnu zbijenost i kaotičnost. Svi su podignuti u duhu kasnobaroka i tako su ispali vrlo homogeni, pa se taj tip baroka, danas zove **Sicilijanski barok**.

## Historijska regija Val di Noto

*Val di Noto* je jedna od historijskih provincija Sicilije, kako je otok administrativno bio je podijeljen od vremena Normana sve do 1812. Za vladavine švapskih Hohenstaufenovaca i francuskih Anžuvinaca teritorij *Val di Nota* bio mali i prostirao se po unutrašnjosti do rijeke Salso na sredini Sicilije. Od kad su Sicilijom zavladali španjolski Aragonci, granice *Val di Nota* raširile su se od afričke obale Sicilije do Jonskog mora i rijeke Alcantara na sjeveru. Sve do nedavno u *Val di Noto* održavao se feudalizam.

Od kad je Sicilija postala dio Kraljevine dviju Sicilija - 1817., Zakonskim aktom iz 1817., teritorij *Val di Nota* je podijeljen na tri nove vali Kataniju, Sirakuzu i Caltanissettu.

* Fasada crkve *Santa Maria del Monte*
* Katedrala u Militellu
* Katedrala u Cataniji
* Katedrala u Modici
* Katedrala u Notu
* Crkva San Paolo - Palazzolo Acreide
* Katedrala u Ragusi
* Crkva San Bartolomeo - Scicli

## Reference

## Vanjske veze

* *Late Baroque Towns of the Val di Noto (South-Eastern Sicily)* (`en`)
* Turistički vodič kroz Val di Noto (`it`)
* Barok Val di Nota Arhivirano 2018-09-02 na Wayback Machine-u (`it`)
* *Val di Noto* na portalu Trecani enciclopedia Italiana (`it`)
# Militello in Val di Catania

| Militello in Val di Catania Comune di Militello in Val di Catania |
| --- |
| KatedralaKatedrala |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Italija
 |
| **regija** | Sicilija
 |
| **provincija** | Catania
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **gradonačelnik** | Giuseppe Fucile
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 62 km²
 |
| **Visina** | 413
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2008.)
 |
|  - **Grad** | 7 995
 |
|  -  **gustoća** | s
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+1 (UTC+2)
 |
| **Poštanski broj** | 95043
 |
| **Pozivni broj** | 095
 |
| **Službena stranica** www.comunemilitello.it/
 |
| Karta
 |
| Militello in Val di Cataniaclass=notpageimage| Militello in Val di Catania na karti Italije |

**Militello in Val di Catania** (sicilijanski: *Militeddu*) je gradić u talijanskoj provinciji Catania, u regiji Sicilija od 7 995 stanovnika.

*Militello in Val di Catania* je zajedno sa još 7 gradova iz regije Val di Noto (Caltagirone, Noto, Palazzolo Acreide, Ragusa, Modica, Scicli i Catania) uvršten 2002. na UNESCO- vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi, kao izvrstan primjer dobro očuvanih
kasnobarkonih gradova iz 18. vijeka.

## Geografija

*Militello in Val di Catania* leži na jugoistoku Sicilije, u unutrašnjosti u brdima masiva Monti Iblei udaljen oko 35 km jugozapadno od Catanije.

## Historija

Postoje lokalne legende da su *Militello* osnovali još Rimljani, ipak je prvi posani trag o naselju iz ranog srednjeg vijeka, kad se spominje kao feud markiza Cammarana oko 1000.

*Militello* je procvjetao u 17. vijeku kad je njime vladao princ Francesco Branciforte, taj uzlet prekinuo je katastrofalni potres - 1693. koji je gotovo razorio cijeli grad. Nakon tog je obnovljen u baroknom stilu.

Kasnobarokni gradovi regije Val di Noto| Svjetska baština UNESCO-a |
|  Italija |
| Registriran | 2002. (26. zasjedanje) |
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | i, ii, iv, v |
| Ugroženost | no |
| Referenca | UNESCO |

## Znamenitosti

Historijski centar *Militello* ima još i danas potpuno očuvan izgled gradića iz 18. vijeka, sa brojnim baroknim građevinama. Od kojih su najatraktivnije crkve *San Nicolò* i *Santissimo Salvatore*, obje iz 18. vijeka, interesantna je i crkva *Santa Maria la Vetere* koja ima očuvan renesansni portal koji je isklesao Antonello Gagini. Pored tog tu su i crkve *Santissimi Angeli Custodi*, *San Benedetto*, *Madonna della Catena*, *Sant'Antonio da Padova* sa zvonikom iz 1719. i *Santa Maria della Stella*.

Od palača je najipresivniji Dvorac Barresi Branciforte sa fontanom nimfi - Zizza, podignut u 17. vijeku, tu su još i *Palazzo Baldanza-Denaro*, *Palazzo Niceforo* i *Palazzo Baldanza*.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada (`it`)
* *Militello in Val di Catania* na portalu Trecani enciclopedia Italiana (`it`)
# Palazzolo Acreide

| Palazzolo Acreide Comune di Palazzolo Acreide |
| --- |
| Ulica u centru gradaUlica u centru grada |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Italija
 |
| **regija** | Sicilija
 |
| **provincija** | Sirakuza
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **gradonačelnik** | Carlo Scibetta
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 86 km²
 |
| **Visina** | 670
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2008.)
 |
|  - **Grad** | 9030
 |
|  -  **gustoća** | s
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+1 (UTC+2)
 |
| **Poštanski broj** | 96010
 |
| **Pozivni broj** | 0931
 |
| **Službene stranice** www.comune.palazzoloacreide
 |
| Karta
 |
| Palazzolo Acreideclass=notpageimage| Palazzolo Acreide na karti Italije |

**Palazzolo Acreide** (sicilijanski: *Palazzolu Creidi* ili samo *Palazzolu*) je gradić u talijanskoj provinciji Sirakuza u regiji Siciliji, od 9030 stanovnika.

*Palazzolo Acreide* je zajedno sa još 7 gradova iz regije Val di Noto (Caltagirone, Noto, Ragusa, Modica, Scicli, Catania i Militello in Val di Catania) uvršten 2002. na UNESCO- vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi, kao izvrstan primjer dobro očuvanih kasnobarkonih gradova iz 18. vijeka.

## Geografija

Palazzolo Acreide leži na jugoistoku Sicilije, u unutrašnjosti u brdima masiva Monti Iblei, na nadmorskoj visini od 670 m. Udaljen je oko 44 km jugozapadno od Sirakuze i 91 km od Catanije.

## Historija

Palazzolo Acreide izrastao je u srednjem vijeku na mjestu antičke grčke kolonije Akrai koju su osnovali kolonisti iz Sirakuze u 7. vijeku pne. Fridrik II., car Svetog Rimskog Carstva, dao ga je kao feudalnoj porodici Pallavicini u prvoj polovici 13. vijeka, nakon čega je prelazio iz ruke u ruku brojnih gospodara, sve dok u prvoj polovici 17. vijeka nije postao feud dinastije Ruffo. Nakon katastofalnog potresa 1693. koji je gotovo razorio cijeli grad, obnovljen je baroknom stilu.

Ostatci grčkog teatraa u Akraiju

Kasnobarokni gradovi regije Val di Noto| Svjetska baština UNESCO-a |
|  |
|  Italija |
| Registriran | 2002. (26. zasjedanje) |
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | i, ii, iv, v |
| Ugroženost | no |
| Referenca | UNESCO |

## Znamenitosti

Historijski centar Palazzolo Acreida ima još i danas identičan izgled grada iz 18. vijeka. Njegove najveće atrakcije su barokne crkve San Sebastiano (izvorno iz 15. vijeka) i San Paolo, obnovljene nakon potresa 1693. koje su uvršene na Listu mjesta svjetske baštine u Evropi na zasjedanju UNESCO-a u Budimpešti 2002. godine. Pored grada nalazi se arheološki lokalitet Akrai sa dobro očuvanim grčkim teatrom i nekropolom Monte Pineta i Acrocoro della Torre.

## Privreda

Palazzolo Acreide je trgovački centar ratarsko-stočarskog kraja.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada Arhivirano 2013-06-24 na Wayback Machine-u (`it`)
* *Palazzolo Acreide* na portalu Trecani enciclopedia Italiana (`it`)
# Val d'Orcia

Val d'Orcia| Svjetska baština UNESCO-a |
|  |
|  Italija |
| Registriran | 2004. (28. zasjedanje) |
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | iv, vi |
| Ugroženost | no |
| Referenca | UNESCO |

**Val d'Orcia** (dosl. dolina Orcije ili Orče) je lokalitet iz talijanske Toskane koji je 2004. uvršten na UNESCO-vu listu mjesta svjetske baštine u Evropi. Val d'Orcia je naročito bogata arhitektonskim i umjetničkim djelima, što je čini kulturnom znamenitosti globalnog značaja.

## Karakteristike i historija

Preko doline protiče rijeka Orcia, po kojoj je i dobila ime. Val d'Orcia prostire se na površini od 61.188 hektara, južno od Siene duž sjevernih obronaka planine Amiate. Dolinu Orcije formira pet srednjovjekovnih i renesansnih gradića, zajedno sa svojom ruralnom okolicom, a to su Castiglione d'Orcia, Montalcino, Pienza, Radicofani i San Quirico d'Orcia. Pored njih tu je i velik broj utvrđenih sela i vjerskih objekata koji stvaraju mrežu historijskih, umjetničkih, arhitektonskih i prirodnih ljepota.

Val d'Orcia je dio poljoprivredne okolice Siene, koja je modificirana i razvijana tokom 14. i 15. vijeka, otkad je integrirana u teritorij tog grada države. Karakteristika tog krajolika su doline iz kojih se uzdižu gotovo konusna brdašca sa utvrđenim naseljima na vrhu. Pejzaž je tokom historije inspirirao brojne umjetnike, pa zahvaljujući njihovim slikama znamo ljepotu dobro uređenog renesansnog poljoprivrednog kraja. Pored oranica, pašnjaka, farmi, gradića i sela, preko doline prolazi i antička Via Francigena sa svojim usputnim opatijama, mostovima, gostionicama i svetištima. Godine 1999. dio doline, površine 18.500 hektara, proglašen je rezervatom prirode.

Panorama doline sa Planinom Amiata u pozadini

## Reference

## Vanjske veze

* *The Park* (`en`)
* *Val d'Orcia* (`en`)
# Nematerijalna kulturna baština

Zvončari Kastavštine su od 2009. godine nematerijalna svjetska baština
Od 1990-ih UNESCO-v odbor za zaštitu svjetske baštine počeo je oblikovati pojam **nematerijalna svjetska baština** kao dijela svjetske baštine koja će se koncentrirati na nematerijalnu baštinu. God. 2001. UNESCO je napravio analizu među zemljama članicama kako bi uobličio definiciju, a od rujna 2003. godine konvencijom u Abu Dhabiju, svjetska baština UNESCO-a postala je i nematerijalna svjetska baština o čijemu pisu i upravljanju vodi računa "Mađudržavni odbor za očuvanje nematerijalne svjetske baštine", čiji je član od 2008. do 2010. bila i Hrvatska.

Nematerijalnu kulturnu baštinu čini nematerijalna kulturna baština kao što je: usmena tradicija, umjetničke izvedbe, društveni običaji, rituali, festivali, znanja i običaji vezani za prirodu i svemir, te znanja i umijeća tradicionalnih obrta.

Za upis na popis nematerijalne kulturne baštine, nematerijalna baština mora biti:

* **tradicionalna**, ali još uvijek živa. Ne samo naslijeđeni običaji, nego suvremena ruralna ili urbana praksa u kojoj su uključene različite kulturne skupine;
* **inkluzivna**, tako da povezuje prošlost, sadašnjost i budućnost, te doprinosi društvenom jedinstvu, ohrabruje osjećaj identiteta i pripadnosti različitim društvima i društva općenito;
* **reprezentativna** tako da predstavlja znanja, tradiciju, običaje i vještine koje se prenose u jednoj zajednici s koljena na koljeno, ili drugim zajednicama;
* **temeljena na zajednici** koja se s njom identificira, koja ju stvara, održava i prenosi.

Noh je osnovna forma japanskog kazališta i utjecalo je na Bunraku, japansko kazalište lutaka, ali i Kabuki. Sva tri oblika kazališta su UNESCO-va nematerijalna kulturna.
## Popis nematerijalne kulturne baštine

* Lista nematerijalne kulturne baštine u Africi
* Lista nematerijalne kulturne baštine u Americi
* Lista nematerijalne kulturne baštine u Aziji i Oceaniji
* Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi
* Lista nematerijalne kulturne baštine za hitnu zaštitu

## Izvori

## Vanjske veze

* Službena stranica
* KONVENCIJA O ZAŠTITI NEMATERIJALNE KULTURNE BAŠTINE (PDF)
# Piazza Armerina, Enna

| Piazza Armerina
 |
| --- |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Italija
 |
| Regija
 | Sicilija
 |
| Provincija
 | Enna
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2026.) | 20.558
 |
| Gustina stanovništva
 | 68 st./km²
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Nadmorska visina
 | 697 m
 |
| Površina
 | 304,5 km²
 |
| Piazza ArmerinaPiazza Armerina (Italije)
 |

**Piazza Armerina** je naselje u Italiji u provinciji Enna, u regiji Sicilija.

Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 17736 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 703 m.

## Reference

## Literatura

* Gino Moliterno, ur. (2003). *Encyclopedia of Contemporary Italian Culture* (Routledge; Routledge World Reference izd.). ISBN 0415285569.
* Marco Armiero, Marcus Hall, ur. (2010). *Nature and History in Modern Italy (Ecology & History)* (1st izd.). Ohio University Press. ISBN 0821419161.
* Francesco Guicciardini (1984). *The History of Italy*. Princeton University Press. ISBN 0691008000.
* Roy P. Domenico (2001). *The Regions of Italy: A Reference Guide to History and Culture*. Greenwood. ISBN B001BWSQ66.
* Catherine B. Avery, ur. (1972). *The New Century Italian Renaissance Encyclopedia* (Simon & Schuste izd.). ISBN 0136120512.
* Frank J. Coppa (1985). *Dictionary of Modern Italian History*. Greenwood. ISBN 031322983X.

## Vanjske veze

 Wikimedia Atlas of Italy

* by the CIA Factbook Arhivirano 2017-07-09 na Wayback Machine-u
* Italian Railways
* Italian National and Regional Parks
* History of Italy: Primary Documents
* List and maps of archaeological sites in Italy
* WWW-VL: History: Italy Arhivirano 2021-08-15 na Wayback Machine-u at IUE
# Canto a tenore

|
Canto a tenore |
| --- |
|  Nematerijalna svjetska baština
 |
|  |
|  Italija
 |
| **Regija**:
 | Evropa i Sjeverna Amerika
 |
| **Godina upisa**:
 | 2005. (prošireno 2008) |
| **ID**:
 | 00165
 |
| **Ugroženost**:
 | ne
 |
| **Poveznica**:
 | UNESCO
 |

**Canto a tenore** (sardinijski: *cantu a tenore*) je tip polifonog folklornog pjevanja specifičan za Sardiniju koji je 2008. uvršten na UNESCO-vu listu nematerijalne svjetske baštine u Evropi.

## Historija i karakteristike

Canto a tenore izrastao je među pastirima Sardinije. Izvodi ga grupa od četiri muškarca koji koriste četiri različita glasa zvana bassu, contra, boche i mesu boche. Specifičnog tog pjevanja je duboki i grleni ton solista bassu i troje pjevača koji mu kontriraju stojeći u uskom krugu. Solist pjeva dio nekog proznog teksta ili pjesmu, dok ga ostali prate kao kor. Većina izvođača živi u regiji Barbagiji i po planinskoj unutrašnjosti centralne Sardinije. Njihovo pjevanje dio je svakodnevnog života lokalnih zajednica. Često zapjevaju spontano po lokalnim barovima (zilleri), ali i prigodom kojekavih svetkovina kao što su vjenčanja, striženje ovaca, vjerskih svečanosti ili za karnevala Barbaricino.

Repertoar pjesama koje izvode je vrlo širok i varira po Sardiniji. Najčešće se izvode serenade *boche ’e notte* (glas u noći) i pjesme za pleskao što su *mutos*, *gosos* i *ballos*. Tekstovi su ili jako arhaični ili vrlo suvremeni koji se dotiču problema koji tište današnje stanovnike, kao što su emigracija, nezaposlenost i politika. U tom smislu njihove pjesme se mogu smatrati tradicijskim, ali i vrlo suvremenim kulturnim izrazima.

* Kvartet Ballu Seriu sa četiri glasa (Oche, Bassu, Contra, Mesu Oche) ?/i
	+ Tenori na festivalu Pira u Modeni
	+ poslušaj u pregledniku (beta)

Običaj *Canto a tenore* je ranjiv na društveno-ekonomske promjene kao što su propadanje ovčarstva i nestajanje pastira, uz istovremeni rast turizma, što donosi rizik unificiranja repertoara i orginalnog načina izvođenja pjevanja pjesama.

## Reference

## Vanjske veze

* *Tenores organisation* (`it`)
* *Opera dei Pupi* (na portalu Treccani) (`it`)
# 1080-e

|  |  |
| --- | --- |
| **Milenijum:** | 2. milenijum
 |
| **Vjekovi:** | 10. vijek – **11. vijek** – 12. vijek
 |
| **Decenije:** | 1050-e 1060-e 1070-e – **1080-e** – 1090-e 1100-e 1110-e
 |
| **Godine:** | 1080 1081 1082 1083 1084 1085 1086 1087 1088 1089
 |
| **Kategorije:** | Rođenja – Smrti – Arhitektura Nastanci – Prestanci
 |

**1080-e** su decenija koja je počela 1. januara 1080. i završila 31. decembra 1089.

## Događaji i trendovi

* 1. 4. 1081 – Bizantskog cara Nikifora III Botanijata svrgava Aleksije I, otpočevši tako vladavinu dinastije Komnena (Komnenos).
* 25. 5. 1085 – Alfonso VI od Kastilje osvaja Toledo, prekinuvši tako 300-godišnju muslimansku vladavinu na tim gradom; preostali muslimanski emiri u pomoć pozivaju Almoravide iz Maroka.
* 23. 6. 1085 – Bitka kod Sagrajesa u kojoj almoravidski emir Jusuf ibn Tašfin nanosi težak poraz Alfonsu VI i zaustavlja Reconquistu na nekoliko generacija.
* 1086 – U Engleskoj dovršen Knjiga Sudnjeg dana, tekst koji predstavlja jedan od najpreciznijih i najopsežnijih popisa stanovništva, imovine i zemljišta u srednjovjekovnoj Evropi.
* 1088 – Osnovan Univerzitet u Bologni.

## Izvori
# 1090-e

|  |  |
| --- | --- |
| **Milenijum:** | 2. milenijum
 |
| **Vjekovi:** | 10. vijek – **11. vijek** – 12. vijek
 |
| **Decenije:** | 1060-e 1070-e 1080-e – **1090-e** – 1100-e 1110-e 1120-e
 |
| **Godine:** | 1090 1091 1092 1093 1094 1095 1096 1097 1098 1099
 |
| **Kategorije:** | Rođenja – Smrti – Arhitektura Nastanci – Prestanci
 |

**1090-e** su decenija koja je počela 1. januara 1090. i završila 31. decembra 1099.

## Događaji i trendovi

* februar 1091 - Padom muslimanskog uporišta Noto na Siciliji u normanske ruke dovršeno normansko osvajanje Južne Italije.
* Almoravidski pohod s ciljem da se cijeli al-Andalus podvrgne njihovoj vlasti.
* 27.11. 1095. - Na Saboru u Clermontu papa Urban II poziva zapadnoevropske kršćane na sveti odnosno križarski rat kako bi se od muslimana oslobodila Sveta zemlja.
* 1096 - Počinje Prvi križarski rat.
* 1097 - Bitka na Gvozdu u kojoj gine Petar Svačić, posljednji hrvatski narodni vladar.
* 15. 7. 1099 - Križari nakon opsade osvajaju Jeruzalem gdje će potom osnovati Jeruzalemsko Kraljevstvo.

## Izvori