# 1755.

*Ovo je članak o godini 1755.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1720-e  1730-e  1740-e  – 1750-e –  1760-e  1770-e  1780-e  |
| Godine:
 | 1752 1753 1754 – **1755** – 1756 1757 1758
 |

Lisabonski zemljotres.

1755.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1755.. (MDCCLV) |
| Ab urbe condita
 | 2508.
 |
| Islamski
 | 1168–1169.
 |
| Iranski
 | 1133–1134.
 |
| Hebrejski
 | 5515–5516.
 |
| Bizantski
 | 7263–7264.
 |
| Koptski
 | 1471–1472.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1810–1811.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1677–1678.
 |
| • *Kali Yuga* | 4856–4857.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4391–4392.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11755.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1755** (**MDCCLV**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* siječanj, početkom - "Nov proplamsaj" bune u Virovitičkoj županiji, na Špišićevom bukovičkom vlastelinstvu (već krajem mjeseca kraljica Marija Terezija naređuje istragu zbog njegovih postupaka prema seljacima). Buna se širi i na druga vlastelinstva: virovitičko, našičko, orahovičko, voćinsko i podgoračko. Začeci bune u Požeškoj županiji su odmah ugušeni.
* ca. 20. 1. - Pobuna u Varaždinskom generalatu: neposredni povod je pokušaj vojnog zapovjedništva da silom utjera novac za nove uniforme ("zbog kojih Turci krajišnike 'kakti babe preštimavaju'").
* 23. 1. (12. 1. po j.k., Tatjanin dan) - Ruska carica Elizabeta osnovala Moskovski univerzitet.
* januar - U Sankt Peterburgu izlazi prvi ruski naučno-popularni časopis "Ježemjesačnije sačinjenija" (*Ежемесячные сочинения*).
* U Engleskoj je period januar-maj neobično hladan, s izuzetkom neobično toplog aprila. Vreme je u januaru veoma hladno i u Carigradu.
* 13. 2. - Ugovor iz Giyantija: ostatak Mataramskog sultanata, holandskog vazala na centralnoj Javi, podeljen je na sultanate Yogyakarta i Surakarta.
* 20. 2. - Deputacija pobunjenih krajišnika na čelu sa kap. Petrom Ljubojevićem ponijela pritužbe, "Poteščice", carici u Beč: da im se ne oduzimaju privilegije, različiti ekonomski zahtjevi, i pravoslavci i katolici krajišnici traže da se unijati uklone iz Marče jer izazivaju "veliku konfuziju i neslogu".
* 20. 2. - Sprema se Francuski i indijanski rat u Severnoj Americi: britanski general Edward Braddock je stigao sa dve regimente u Hampton, Virginia.
* 22. 2. - Papinom bulom *Beatus Andreas* de fakto je beatifikovan mali Andreas Oxner, kojeg su 1462. navodno ritualno ubili Jevreji (→ krvna kleveta).
* 24. 2. - Seljačka buna oko Križevaca, u Ravenu, (neposredno: porezni popis, javni radovi u očekivanju posjete Marije Terezije, od ranije povećane feudalne obveze)., pale prema Gradecu i Preseki, strah i metež u Zagrebu. U "poteščicama" traže priključenje Krajini.
	+ U vrijeme ravenske bune, digli su se i seljaci oko Velikog Otoka u Podravini i u Biškupcu kod Varaždina, što je ugušio varaždinski general Josip grof Drašković.
* 3. 3. - Podban Ivan Rauch krenuo iz Zagreba da dovrši smirivanje seljačke bune, što se pretvara u pljačkaški pohod a seljaci umiru u pretrpanim zagrebačkim zatvorima.
* mart - Sukob ćingovske Kine i Džungarskog kanata: kineska vojska kreće iz mesta Uliastai u dan. zapadnocentralnoj Mongoliji. Među komandantima je i pretendent Amursana, koji se prošle godine sukobio sa džungarskim vladarom Dawachijem i zatim pobegao kineskom vladaru Qianlongu.
* 24. 3. - Carica/kraljica dekretom zabranjuje dalje progone pobunjenih seljaka u Hrvatskoj.
* 31. 3. - U Lisabonu otvorena raskošna *Ópera do Tejo*, kratkog veka.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - Hadži Mehmed-paša šalje preteće pismo crnogorskom vladici Vasiliju, zbog izneveravanja prošlogodišnjeg sporazuma sa Savom o plaćanju harača - preti mu nabijanjem na kolac.
* 15. 4. - U Zagrebu počinje rad posebna komisija načelu sa međimurskim grofom Althanom - Marija Terezija je naredila istragu o nedavnoj buni - stvarni nosilac vlasti u Hrvatskoj do 5. rujna, vladarka koristi priliku da smekša vlastodršce koji se protive centralizaciji. Slična komisija je upućena i u Viroviticu (grofovi Keglević i Serbelloni).
	+ Althan je povjerio B. A. Krčeliću izradu projekta administrativne reforme u Hrvatskoj, u skladu s centralističkim nastojanjima.
* 15. 4. - Aleksandrijski kongres u Virdžiniji: sastanak generala Braddocka i predstavnika pet američkih kolonija; razgovaraju o ratnom fondu, dogovaraju četvorokraki napad na Novu Francusku.

Johnsonov portret iz rečnika
* 15. 4. - Samuel Johnson izdao "Rečnik engleskog jezika", *A Dictionary of the English Language*. Za sedam godina je samostalno uvrstio 42.773 reči.
* travanj, krajem i kasnije - Grof Neiperg uhapsio Ljubojevića u Kanjiži. Komisija će osuditi 100 ljudi (62 katolika, 38 pravoslavaca). Ugušen je pokušaj bune u Lici. U selima su knezovi zamenjeni oficirom i podoficirom (kraj krajiške autonomije i značajnih krajiških buna).
* 15. 5. - Severno od Rio Grandea je osnovan Laredo (sever kolonije Nuevo Santander u Vicekraljevstvu Nova Španija).
* 29. 5. - Braddockova ekspedicija kreće iz Fort Cumberlanda u Marylandu prema Fort Duquesne, dan. Pittsburgh. Ađutant mu je virdžinijski potpukovnik George Washington (23), sklopio je savez sa nekim irokeškim poglavicama.

Akadija
* 7. 6. - Zemljotres u Iranu, stradali Isfahan, Tabriz i Kašan, možda 40.000 mrtvih.
* 8. 6. - U pomorskom okršaju kod Newfoundlanda, Britanci viceadmirala Edwarda Boscawena zarobili dva francuska broda, *Alcide* i *Lys*. Većina francuskih brodova je u magli uspela proći.

Kineske snage ulaze u džungarski glavni grad Ili/Yining
* jun - Rat protiv Džungarije: kineske snage zauzimaju bez otpora grad Ili, dan. Yining na zapadu Xinjianga. Dawachi se povlači u planine Gedeng, zatim je poražen u poslednjoj bici.
	+ Qianlong odlučuje da četiri ojratska klana Džungarije imaju svoje kanove, Amursana bi bio samo jedan od njih.
* 16. 6. - Bitka za Fort Beauséjour: britanska pobeda je kraj šestogodišnjeg Rata oca Le Loutrea i uvod u iseljenje frankofona iz Akadije u dan. maritimnoj Kanadi.
* 27. 6. - Umro je etiopski car Iyasu II, nasleđuje ga mali Iyoas I (do 1769), regent mu je baka Mentewab

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 9. 7. - Bitka na Monongaheli: Franko-indijanske snage potukle Braddockovu ekspediciju, koja je pokušala osvojiti Fort Duquesne (dan. Pittsburgh).
* 25. 7. - Francuski i indijanski rat: Britanske vlasti u Sjevernoj Americi donose odluku o protjerivanju francuskih kolonista iz Akadije (današnja Nova Škotska).
* 26. 7. - Giacomo Casanova uhapšen u Veneciji pod optužbom za uvredu religije i pristojnosti - u septembru je osuđen na pet godina zatvora bez suđenja ili saopštene optužnice, ali će sledeće godine spektakularno pobeći.
* 26. 7. - Papina enciklika *Allatae sunt*, "o sledbeništvu istočnog obreda".
* 10. 8. - Počinje Kampanja u zaljevu Fundy, protjerivanje frankofonih Akadijaca, počevši od regije Chignecto, na vratu poluotoka Nova Škotska.
* august - Britanci počinju zaplijene francuskih brodova.
* 3. 9. - Prvi tajni sastanak austrijskog ambasadora u Francuskoj von Starhemberga i Lujevog poverenika kardinala Bernisa - Versajski sporazum će biti zaključen početkom sledećeg maja (→ Diplomatska revolucija).
* 4. 9. - Kraljičinim mandatom su određene kazne za nasilja u buni, među kojima i osam smrtnih za seljake, ali je i podban oglobljen za opljačkanu imovinu seljaka.
* 4. 9. - Bitka kod Petitcodiaca u Kanadi, franko-indijanska pobjeda, otpor protjerivanju.
* 8. 9. - Bitka na jezeru George na severu provincije New York: britansko-irokeška pobeda nad franko-indijanskim invazorima; poginuo je mohočki poglavica Hendrick Theyanoguin.
* 11. 9. - Kraljica potvrdila privremenu regulaciju urbarijalnih odnosa u Virovitičkoj županiji. Privremeni urbar za Slavoniju i Srem povećava terete kmetovima, izaziva otpor Srba u Sremu.
* 24. 9. - Pobuna Amursane: beži od kineske pratnje na putu za Chengde, okuplja većinu preostalih Ojrata. Ali ovo je samo početak Džungarskog genocida.
* 30. 9. - Britanci obećavaju finansijsku pomoć Rusiji kako bi se postavilo 50.000 vojnika na livonsko-litvanskoj granici - ali Britanci kontaktiraju i sa Prusima, što je uvod u Diplomatsku revoluciju sledeće godine.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* oktobar - Frankofoni iz Chignecta su transportirani čak u Južnu Karolinu i Džordžiju.
* 16. 10. - Masakr na Penn's Creeku u Pennsylvaniji: Lenape Indijanci ubili 14 naseljenika (Lenapei su ljuti zbog prevarantske Walkingove kupovine zemlje iz 1737. i jer su Irokezi prošle godine prodali njihovu zemlju bez pitanja).
* 17. 10. - Islandski vulkan Katla počinje četvoromesečnu erupciju eksplozivnosti 5 ("kataklizmična").
* 25. 10. - Pošto je prethodnik Bijikli Ali-paša pogubljen, Jirmisekizade Mehmed Said-paša postaje peti veliki vezir ove godine (ostaje pola godine).
* jesen - Bosanski vezir dobija ferman s Porte da sukob s Crnom Gorom reši mirnim putem.

Lisabonski cunami
* 1. 11. - Potres u Lisabonu: portugalski glavni grad je razoren u katastrofalnom potresu, tsunamijima i vatrenoj oluji, u kojima je poginulo 60.000 - 90.000 stanovnika.
	+ Stradala je i Anfa u Maroku, tj. Casa Branca, koju Evropljani napuštaju a obnoviće je marokanski sultan Mohammed ben Abdallah. Razrušeni su i Mogador/Essaouira i Rabat.
	+ Katastrofa pobožne katoličke zemlje na veliki praznik ima velike posledice za evropsku misao. Prvi je potres proučavan putem nauke, pa označava početke seizmologije.
* 8. 11. - Kraljičinim mandatom uvedeno, umjesto pojedinačnih urbara, "privremeno uređenje urbarskih podavanja" u banskoj Hrvatskoj, kojim su zabranjeni najgori oblici vlastelinske samovolje (konačno uređenje 1773-80, reformama Josipa II.).
	+ Seljaci u Moslavini, koji su ranije imali drugačiji status (nepovezano s ravenskom bunom), ne priznaju ovo uređenje, neposlušnost traje do 1757.

Korzikanska Republika
* novembar - Pasquale Paoli, vođa Korzikanaca pobunjenih protiv đenoveške vlasti, ustav Korzikanske Republike, a koji se ponekad navodi kao prvi moderni pisani ustav u historiji Evrope i prvi dokument takve vrste temeljen na idealima Prosvjetiteljstva. Republika je osvojena od strane Francuza 1768-69.

Prva strana petog toma *Encyclopédie*
* novembar - Izašao je peti tom *Encyclopédie*.
* novembar - Johann Joachim Winckelmann je stigao u Rim. Ove godine je objavio uticajne "Misli o imitaciji grčkih dela u u slikarstvu i skulpturi", u Rimu mu je prvi zadatak da opiše statue u Belvederskom dvorištu Vatikanske palate: Belvederski Apolon, Laokoont i dr.
* 18. 11. - Zemljotres kod rta Ann je potresao Boston i Masačusets - ima materijalne štete, nema žrtava.
* 20. 11. - Ober oficiri Novosrpskog korpusa se sastaju povodom problema gajdamaka, paramilitaraca/razbojnika - odlučuju da organizuju odred koji bi bio u stalnoj potrazi za njima.
* 25. 11. - Pensilvanijska skupština napušta kvekersku pacifističku politiku i odlučuje da osnuje oružane formacije, istog dana kada su joj nemački naseljenici ostavili leševe svojih ubijenih suseda na vratima.
* 27. 11. - Mekneski zemljotres (ranije datiran u 18. 11.) pogađa sever Maroka, stradali su Fes i Meknes, najmanje 15.000 ljudi.
* 2. 12. - Izgorela je druga Eddystonska kula svetlilja (obnovljena 1759).
* 17. 12. - Gruzijski patrijarh Anton I je smenjen zbog bliskih odnosa sa zapadom (odlazi u Rusiju a ponovo će biti gruzijski patrijarh 1764-88).

### Kroz godinu

Mitchellova mapa britanskih i francuskih poseda u Sev. Americi
Audijencija francuskog poslanika kod sultana
Džamija Nuruosmanija
* Hrvatska:
	+ U Hrvatskoj i Slavoniji ima 48 važnijih sajmova u 12 mjesta.
	+ Nova Gradiška je vojni komunitet.
	+ U habsburškim zemljama se uvodi jako protekcionistička carinska politika - prevladava sve više manufakturni izvoz u Tursko carstvo.
	+ Benedikt Stay Stojković u latinskom spjevu prikazao Newtonovu filozofiju.
	+ 1755-56 - "Grimanijev zakon": generalni providur Francesco Grimani regulira agrarno pitanje u sjevernim delovima Dalmacije, osvojenim od Turaka (slabo se primjenjuje).
	+ Pominje se srpska škola u Skradinu, učitelj je Hilandarac Jefrem Koreski.
* Mlečani blokiraju Crnu Goru zbog Vasilijeve agitacije, od kraja 1755. do kraja iduće godine inkvizitori tri puta ponavljali naređenje da bude otrovan.
* Raja u Beogradskom pašaluku se žali da je spahije iz osvete (zbog ranijih Portinih mera) "zlostavljaju i ... upropašćuju teškim globama". Ipak, već od kraja 1750-tih spahije i raja su suočeni s janičarskim nasiljem. Ove godine u Beogradu se odigrala bitka, sa topovima, između dve grupe janičara.
* Nekoliko stotina janičara napalo begovski odžak na Glasincu, tako da na njih mora poći paša Kukavica.
* Nove crkve: Lovreć (sv. Duha), Makarska (sv. Marka), Trpinja (Vaznesenja Gospodnjeg), Sveti Petar u Šumi (sv. Petra, obnovljena), Vrbovsko (sv. Ivana Nepomuka 1755-56), Temišvar (sv. Đorđa). U Velikom Bukovcu je izgrađen Draškovićev dvorac.
* Slavenosrbija: u mesto Kameni Brod, danas deo Luganska, doseljavaju se Srbi.
* Britanci podigli Fort Ontario na istoimenom jezeru (dan. Oswego, New York).
* U provinciji Hebei izgrađen budistički hram Puning sa najvišom drvenom skulpturom Avalokiteśvare od preko 22 metra.
* Kralj Alaungpaya je osvojio hodočasnički grad Dagon, proširio ga i nazvao Yangon.
* Stanislav Ponjatovski stiže u Sankt Peterburg, kao sekretar britanskog ambasadora - upoznaje buduću caricu Katarinu čiji će ljubavnik postati.
* U Rusiji uvedena zlatna moneta imperijal, vrednosti 10 rubalja (1755-1805. i 1885-1917).
* U Carigradu završena džamija Nuruosmanija, primer osmanskog baroka i prva carska džamija posle 100 godina.
* Nauka i tehnika:
	+ Britanski kemičar Joseph Black u radu za Filozofsko društvo Edinburgha opisuje otkriće karbon dioksida i magnezija.
	+ Ruđer Bošković: "O znanstvenom putovanju po Papinskoj državi…" sa "Novom zemljopisnom kartom Crkvene države".
	+ Objavljena knjiga Richarda Cantillona "Esej o prirodi trgovine uopšte", napisana 1730, pionirsko delo političke ekonomije.
	+ Immanuel Kant anonimno objavio "Univerzalnu istoriju prirode i teoriju neba", izneo nebularnu hipotezu.
	+ Jean-Jacques Rousseau: Rasprava o izvorima i osnovama nejednakosti među ljudima - izlaže svoje mišljenje o prirodnom stanju
	+ Leonhard Euler: *Institutiones calculi differentialis*, osnove diferencijalnog računa.

## Rođenja

* 11. 1. - Džono Rastić, pjesnik († 1814)
* 11. 1. (ili 1757) - Alexander Hamilton, osnivač i prvi guverner američke federalne banke († 1804.)
* 25. 1. - Paolo Mascagni, anatom († 1815.)
* 7. 4. - Donatien de Rochambeau, francuski general († 1813)
* 10. 4. - Samuel Hahnemann, osnivač homeopatije († 1843)
* 16. 4. - Élisabeth Vigée Le Brun, slikarica († 1842)
* 30. 6. - Paul Barras, glavni francuski direktor († 1829)
* 20. 7. - Ignác Martinovics, mađarski naučnik i jakobinac († 1795)
* aug. - Jan Henryk Dąbrowski, poljski general i državnik († 1818)
* 4. 9. - Hans Axel von Fersen, miljenik Marije Antoanete († 1810)
* 24. 9. - John Marshall, vrhovni sudija SAD († 1835)
* 25. 10. - François Joseph Lefebvre, maršal Francuske († 1820)
* 2. 11. - Marija Antoaneta, francuska kraljica († 1793.)
* 12. 11. - Gerhard von Scharnhorst, prvi pruski načelnik generalštaba, vojni teoretičar († 1813)
* 17. 11. - Luj XVIII, francuski kralj († 1824.)
* 30. 11. - Vinko Knežević, habsburški general († 1832)
* Koča Anđelković, habsburški kapetan, vođa dobrovoljaca († 1788)
* Petar Ičko, trgovac i diplomata († 1808)

## Smrti

* 10. 2. - Montesquieu, francuski pisac, politički teoretičar (\* 1689.)
* 10. 2. - Saint-Simon, Louis de Rouvroy, francuski pisac (\* 1675.)
* 11. 2. - Scipione Maffei, pisac, kritičar umetnosti (\* 1675)
* 4. 5. - Ignacio Visconti, general Društva Isusovog (\* 1682)
* 27. 6. - Jasu II, etiopski car (\* oko 1723.)
* 13. 7. - Edward Braddock, britanski general, komandant u Severnoj Americi (\* 1695)
* 15. 8. - Emanuel Kozačinski, nekadašnji profesor u Karlovcima (\* 1699)
* 4. 10. - Georg Christian von Lobkowitz, habsburški feldmaršal (\* 1686)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)

## Vanjske veze

* Podravska seljačka buna 1755. godine Arhivirano 2023-02-08 na Wayback Machine-u. povijest.net