# 1608.

*Ovo je članak o godini 1608.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1570-e  1580-e  1590-e  – 1600-e –  1610-e  1620-e  1630-e  |
| Godine:
 | 1605 1606 1607 – **1608** – 1609 1610 1611
 |

Matija je nadigrao brata Rudolfa

1608.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1608.. (MDCVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2361.
 |
| Islamski
 | 1016–1017.
 |
| Iranski
 | 986–987.
 |
| Hebrejski
 | 5368–5369.
 |
| Bizantski
 | 7116–7117.
 |
| Koptski
 | 1324–1325.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1663–1664.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1530–1531.
 |
| • *Kali Yuga* | 4709–4710.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4244–4245.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11608.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1608** (**MDCVIII**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u petak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

* januar - John Smith pušten iz Powhatanovog zarobljeništva, navodno mu je Pocahontas spasila život. Istog meseca u Jamestown, Virginia, gde je ostalo samo 38 preživelih, stiže još 100 naseljenika nakon čega dolazi do velikog požara.
* januar - Kontakti izaslanika savojskog vojvode Karla Emanuela I i vojvode Grdana u Dubrovniku.
* 16. 1. - Kralj Rudolf II odobrio neke članke hrvatskog sabora od srpnja 1604 (u Hrvatskoj dozvoljeno samo katoličanstvo, "Vlasi" moraju plaćati porez crkvi i plemićima).
* 17. 1. - Etiopski car Susenios I porazio Oromoe kod Ebenata.
* 28. 1. - Kralj Rudolf naredio da se raziđe ugarski sabor u Požunu koji se sastao po Matijinom pozivu - bez efekta.

Karlo Emanuel I Savojski figurirao kao "osloboditelj" Srba
* 1. 2. - Požunska konfederacija između nadvojvode Matije, ugarske gospode i zastupnika obiju Austrija (protiv Rudolfa); ovome se protivili ban Ivan II. Drašković i grof Toma Erdedi i mnogi svećenici. Matija se takođe obavezao na zajedničku odbranu od Turaka i čuvanje Žitvatoročkog mira.
* 18. 2. - Sastanak srpskih glavara u manastiru Kosijerevu, šalju pismo savojskom vojvodi i španskom kralju.
* 25. 2. - Hrvatski sabor svečano pročitao vjerski zakon po kome je, za razliku od Ugarske, priznata samo rimokatolička vjera; Požunska konfederacija nije spomenuta.
* 19. 4. - Moravski staleži se pridružili Požunskoj konfederaciji, Matija zatim ide u Bohemiju.
* 27. 4. - Rajhstag u Regensburgu ne uspeva da razreši sporove između katolika i protestanata u Nemačkoj - njegova paraliza će doprineti Tridesetogodišnjem ratu.
* april, krajem - Zbor srpskih glavara u Morači: molba papi Pavlu V da ih podrži kod španskog kralja i savojskog vojvode (ali ovi oklevaju), tokom sledećeg leta manje bune zbog glasina o dolasku španske flote.
* 10. 5. - Matija ulazi u užu Češku sa 20.000 vojnika i napreduje do Praga.
* 11. 5. - Lažni Dimitrije II uz poljsku pomoć porazio carsku vojsku kod Bolhova.
* 14. 5. - U Nemačkoj osnovana Protestantska unija.
* 11. 6. - Počeli pregovori između Rudolfa i Matije, Rudolf pokušao poslati bana Draškovića da organizira otpor u Hrvatskoj, ali Matija ga zarobio.
* 25. 6. - Liebenski mir razrešava spor između cara Rudolfa i njegovog brata nadvojvode Matije: Rudolfu ostaju Češka sa Lužicom i Šlezijom, Tirol i Prednja Austrija a Matija uzima Ugarsku sa Hrvatskom, Austriju i Moravsku uz nasledstvo češke krune.
* proleće-leto - Pravdajući se glađu, uskoci pljačkaju sve brodove, harambaša Juriša upao u Pulu, Mlečani blokirali Senj. Tokom leta nekoliko puta upadali u Liku i odvodili stoku.
* 3. 7. - Samuel de Champlain osnovao grad Québec u Novoj Francuskoj.
* jul - Lažni Dimitrije II se utaborio u Tušinu kod Moskve.
* 16. 7. - Baron Adam Herberštajn, poslanik cara Rudolfa upućen sultanu, stigao je u Beograd (sekretar Maksimilijan Prandšteter je ostavio zapis, na povratku će biti u Beogradu u decembru).
* leto - Arhiepiskop iz Bosne sa četiri kaluđera u Torinu kod vojvode Karla Emanuela.
* leto - Veliki vezir Kujudžu Murat-paša (zvani "bunardžija" odn. "grobar") slomio pet različitih dželalijskih pobunjenika u Anadoliji.
* 24. 8. - Prvi predstavnik engleske Istočnoindijske kompanije, kapetan William Hawkins, stigao u Surat.
* 3. 9. - Hrvatski sabor u Zagrebu: određeni nunciji za krunidbeni sabor, zahtjeva se imenovanje novog bana.

Hans Lippershey napravio teleskop
* 2. 10. - Hans Lippershey prikazao teleskop holandskom parlamentu, ali nije dobio patent jer i drugi proizvođači naočara tvrde da su prvi.
* 10. 11. - Matija krunisan u Požunu. Zatim za ugarskog palatina postavljen István Illésházy a za hrvatskog bana ponovo Toma Erdedija. Potvrđeni članci krunidbenog sabora, u 9. se kaže da Vlasi postaju kmetovi hrvatske vlastele.
* 13. 12. - Srpski zbor u Morači, glavari Crne Gore i istočne Hercegovine opet priznaju savojskog vojvodu za kralja kada dođe da ih oslobodi (ništa od toga); patrijarh mu piše da će ga krunisati po zakonu svetih Nemanjića ali mora se obavezati da neće dirati u pravoslavnu veru.

### Kroz godinu

* Kranjski staleži predlažu da se "vlasi" maknu iz Hrvatske duž cele slavonske i ugarske granice (ne žele koncentraciju njihove vojne sile u nadvojvodinim rukama u Hrvatskoj).
* Ugarski sabor podeljen u "gornji" (velikaški) i "donji" (plemićki), u budućnosti hrvatski velikaši zanemaruju hrvatski sabor.
* 1608-10 - Prva buna štibrenaca (zajedničkih kaptolskih podložnika) kada je zagrebački Kaptol pokušao vratiti tlaku.
* Toma Erdődy ponovo hrvatski ban (do 1614).
* Katastrofalan zemljotres na crnogorskom primorju, prekid rada solane u Sutorini zbog spuštanja obale, pogođen i Kotor.
* Marin Bici je novi barski nadbiskup i primas Srbije.
* Prvi sigurniji pomen Eparhije temišvarske (episkop Neofit).
* Zapis u užičkom kraju: "i tada se umnoži svaka nepravda među ljudima i bezčašće roditeljima od njihove dece i usahnu svaka ljubav blaga među ljudima i čovek čoveka davi i kolje".
* Živopis u Hopovu.
* Peter Rothe formulirao Fundamentalnu teoremu algebre.
* Adana postala redovna osmanska provincija, ranije su njome vazalski upravljali Ramazanidi.
* Karl I. je postao prvi knez Lihtenštajna.

## Rođenja

* 28. 1. - Giovanni Alfonso Borelli, fizičar, fiziolog († 1679)
* 13. 7. - Ferdinand III, sveti rimski car, kralj ugarsko-hrvatski († 1657)
* jul - Šimun Ljubavac, povjesničar († 1663)
* 15. 10. - Evangelista Torricelli, italijanski fizičar, tajnik i dobar prijatelj Galilea Galileja († 1647)
* 9. 12. - John Milton, engleski književnik († 1674)
* ? - Jevdokija Strešnjeva, ruska carica († 1645)

## Smrti

* 23. 2. - Konstantin Ostroški, magnat u Poljskoj-Litvaniji (\* 1526)
* 11. 6. - Aleksandar Komulović, diplomat i vjerski pisac (\* 1548)
* 5. 10. - Dinko Zavorović, povjesničar (\* ca. 1540)
* zima 1608/09 - John Dee, naučnik i okultista (\* 1527)

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, *Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608)* (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5
* Rudolf Horvat (hr Wikisource):
	+ *Posljednje\_godine\_kralja\_Rudolfa*
	+ *Drugo banovanje Tome Erdeda*