# Kir I

| Kir I
 |
| --- |
| **Kralj Anšana** |
| Vladavina
 | cca 640. – cca 580. pne. (cca 60 godina) |
| Krunidba
 | cca 640. pne.
 |
| Prethodnik
 | Teisp od Anšana
 |
| Nasljednik
 | Kambiz I
 |
| Djeca
 | Kambiz I, Arukku, itd.
 |
| Puno ime
 |  |
| Kir I od Anšana
 |
| Dinastija
 | Ahemenidi
 |
| Otac
 | Teisp od Anšana
 |
| Rođenje
 | ?
 |
| Smrt
 | cca 580. pne.
 |

**Kir I** (staroperz. *Kuruš*, grč. *Κύρος*, perz. کوروش) bio je kralj Anšana od cca 640. do cca 580. pne.. Njegov otac, Teisp od Anšana, osvojio je elamski grad Anšan i time postavio temelje za stvaranje buduće Perzijske Monarhije.

## Porijeklo

Kir I jedan je od najranijih predstavnika iranske dinastije Ahemenida. Bio je unuk osnivača navedene dinastije Ahemena, odnosno sin Teispa koji je uoči svoje smrti podijelio kraljevstvo svojim sinovima. Kir I vladao je kao kralj Anšana, dok je njegov brat Arijaramn postao kraljem Perzije. Važno je naglasiti kako je Perzija u to doba bila jedna od brojnih iranskih provincija, teritorijalno relativno malena u odnosu na kasnije golemu Perzijsku Monarhiju koju je uspostavio unuk Kira I, Kir II Veliki.

## Historijski izvori

U kronološkom smislu teško je definirati precizne datume vezane uz Kirovo rođenje, doba vladavine te općenito događaje vezane uz njega. Najstariji povijesni podaci koji spominju Kira I datiraju iz 652. pne., kada se babilonski kralj Šamaš-šum-ukin (vl. 668. – 648. pne.) pobunio protiv svog brata odnosno nadređenog asirskog *kralja kraljeva* Asurbanipala (vl. 668. - 627. pne.). Kir I se spominje u kontekstu Šamaš-šum-ukinova ratnog saveznika. Rat između dva brata završio je 648. pne. porazom i samoubojstvom Šamaš-šum-ukina.

Kir I se ponovo spominje 639. pne. kada je Asurbanipal porazio Elam te postao vladarom nad nekoliko bivših elamskih saveznika, među kojima se spominje i *Kuras*. Njegov stariji sin *Arukku* navodno je poslan u Asiriju da plati danak kralju. Poslije toga, čini se kako je *Kuras* jednostavno nestao iz povijesnih zapisa, no njegovo poistovjećivanje s Kirom I pomaže rasvjetljavanju mnogih povijesnih događaja iz doba ahemendiske dinastije tokom 7. vijeka pne.

## Politička zbivanja

Politička karta Bliskog istoka oko 600. pne., nakon što su Medija i Babilonija pokorili i podijelili Novoasirsku Monarhiju, s označenom pokrajinom Perzijom na jugu Medije
Asirski kralj Asurbanipal umire 627. pne., a Kir I vjerojatno nastavlja plaćati danak njegovim sinovima i nasljednicima Ašur-etil-ilaniju (vl. 627. – 623. pne.) i Sinšariškunu (vl. 623. – 612. pne.). Obojica vladara bila su u neprijateljskim odnosima s medijskim kraljem Kijaksarom (vl. 633. – 584. pne.) i njegovim babilonskim saveznikom, kraljem Nabopolasarom (vl. 626. – 605. pne.). Dvojica saveznika su 612. pne. uspjela osvojiti asirski glavni grad Ninivu što je označilo kraj Novoasirske Monarhije, iako su ostaci asirske vojske pod Ašur-ubalitom II i dalje pružali otpor u gradu Haranu (Carrhae) pune tri godine, sve do 609. pne.

Medija i Babilonija uskoro su podijelili teritorij koji je prije pripadao Asiriji, a grad Anšan je očito pripao pod kontrolu Medije. Pretpostavlja se kako je Kir I skončao svoje zadnje dane kao vazalni vladar Kijaksara ili njegova sina Astijaga (vl. 584. - 550. pne.).

## Ostavština

Kira I je naslijedio njegov sin Kambiz I od Anšana, dok će njegov unuk Kir II stvoriti moćno Ahemenidsku Perzijsku Monarhiju, najveći imperij u starom vijeku.

## Kronologija

* 640. pne. – krunidba Kira I, sina Teispa od Anšana.
* 639. pne. – asirski kralj Asurbanipal porazio je Elam te postao vladarom nad nekoliko bivših elamskih saveznika, među kojima se spominje i Kuras (vjerojatno Kir I)
* 627. pne. – umire Asurbanipal, a Kir I vjerojatno nastavlja plaćati danak njegovim sinovima i nasljednicima Ašur-etil-ilaniju i Sinšariškunu.
* 612. pne. – medijski kralj Kijaksar i njegov babilonski saveznik kralj Nabopolasar uspjevaju osvojiti asirski glavni grad Ninivu što je označilo kraj Novoasirske Monarhije.
* 600-e pne. – Medija i Babilonija dijele osvojena područja, a grad Anšan očito je pripao pod kontrolu Medije, pa je Kir I skončao svoje zadnje dane kao vazalni vladar Kijaksara ili njegova sina Astijaga.
* 580. pne. – smrt Kira I

## Veze

* Perzijska Monarhija
* Asirija
* Ahemen
* Kir Veliki

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: | **Kralj Anšana (cca 640. – cca 580. pne.)** | Nasljednik:
 |
| **Teisp od Anšana (cca 675. – cca 640. pne.)** | **Kambiz I (cca 580. – 559. pne.)** |

## Reference

## Vanjske veze

* Kir I od Anšana, livius.org Arhivirano 2012-12-22 na Wayback Machine-u
* M. Dandamayev: *Arukku*, Encyclopædia Iranica
* A. Shapur Shahbazi: *Cyrus I*, Encyclopædia Iranica