# 1492.

*Ovo je članak o godini 1492.*
 *Za ostale upotrebe, pogledajte 1492. (razvrstavanje).*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 14. vijek – **15. vijek** – 16. vijek
 |
| Decenija:
 |  1460-e  1470-e  1480-e  – 1490-e –  1500-e  1510-e  1520-e  |
| Godine:
 | 1489 1490 1491 – **1492** – 1493 1494 1495
 |

Prvo Kolumbovo putovanje

1492.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1492.. (MCDXCII) |
| Ab urbe condita
 | 2245.
 |
| Islamski
 | 897–898.
 |
| Iranski
 | 870–871.
 |
| Hebrejski
 | 5252–5253.
 |
| Bizantski
 | 7000–7001.
 |
| Koptski
 | 1208–1209.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1547–1548.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1414–1415.
 |
| • *Kali Yuga* | 4593–4594.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4128–4129.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Miš (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11492.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1492** (**MCDXCII**) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* 2. 1. - **Pad Granade** označava kraj Reconquiste i islamskog Al-Andalusa u Španiji, započetog 711.
* 6. 1. - Ferdinand i Izabela, "Katolički kraljevi", ušli u Granadu.
* 2. 2. - 7. 3. - Ugarsko-hrvatski sabor u Budimu - prihvaćen Požunski mir od prošle godine i nasljedstvo kuće Habsburg; smanjenje kraljevske vlasti na račun velikaša.
* ožujak - Mađarsko-otomanski rat 1492-94: Sultan Bajazit II došao u Sofiju a granične paše napadaju susedne ugarske zemlje, od Severinske do Jajačke banovine (Sulejman-paša napada Beograd). Bajazit će zatim preko Bitolja otići u albanske zemlje.
* 29. 3. - István Zápolya proglašen za ugarskog palatina.
* 31. 3. - **Granadski edikt** (Alhambranski edikt, Edikt o proterivanju) - Katolički monarsi naređuju Jevrejima Kastilje i Aragona da do 31. 7. napuste Španiju, pokrste se ili budu pogubljeni - rasejanje Jevreja po Magrebu i osmanskoj jugoistočnoj Evropi.
* 9. 4. - Umro Lorenzo de' Medici, de fakto vladar Firence, nasleđuje ga sin Piero Nesrećni (do 1494.).
* 17. 4. - Kapitulacije iz Santa Fea: sporazum Katoličkih kraljeva i Kolumba o njegovom planiranom putovanju.
* 7. 6. - Umro poljski kralj Kazimir IV, u Poljskoj ga nasleđuje sin Jan I Olbraht (brat ugarsko-hrvatskog kralja Vladislava II.) a u Litvaniji Aleksandar.
* 27. 6. - 20. 7. - Sultan Bajazit II provodi 24 dana ramazana u Tepedelenu (Tepeleni) na jugu Albanije, ili Kalkandelenu (Tetovu), dok veliki vezir sa vojskom i janičarima pustoši zemlju.
* 25. 7. - Umro je papa Inocent VIII.
* 2. 8.? (Tiša beav) - Proterani Jevreji iz Kastilje i Aragona; sultan Bajazit II šalje flotu po njih i prima ih u svoju državu (Carigrad, Solun, Jedrene, Izmir...).
* 3. 8. - Kristifor Kolumbo kreće iz Palos de la Frontera-e sa tri karavele na svoje prvo putovanje - prema Aziji, kako veruje.
* 11. 8. - Nadbiskup Valencije kardinal Rodrigo Lanzol de Borja je izabran za papu Aleksandra VI. (do 1503). Konklava je bila prva održana u Sikstinskoj kapeli, smatra se da je Borja izabran putem simonije, unosnim ponudama drugim kardinalima.
* kolovoz - Pavle Kiniži razbio "crnu četu", nemirnu zbog neisplaćenih plaća.
* septembar - Na povratku Bajazita II iz albanskih zemalja, na putu Bitolj - Prilep, neki čovek prerušen u derviša pokušao ubiti sultana.
* 18. 9. - Prvi rok za proterivanje sicilijskih Jevreja, produžen do 13. 1. 1493.
* oktobar - Englezi opsedaju Boulogne-sur-Mer jer Francuzi podržavaju pretendenta Perkina Warbecka.
* 11. 10. - Neki članovi Kolumbove ekspedicije videli svetlost.
* 12. 10. - **Otkriće Amerike**: Kristofor Kolumbo se iskrcava na Guanahani/San Salvador, jedno od Bahamskih ostrva.
* 28. 10. - Kolumbo na Kubi (mjesto Baracoa).
* 3. 11. - Mir iz Etapla između Engleske (Henry VII) i Francuske (Šarl VIII) - Francuska proteruje Warbecka, Engleska vraća sve teritorije sem Kalea.
* 7. 11. - Kod Ensisheima u Alzasu pao meteor od 127 kg.
* 5. 12. - Kolumbo na Hispanioli.
* 5. 12. - Braća Vladislav i Jan Olbraht, kraljevi ugarski i poljski, sklopili obrambeni savez od neposlušnih podanika.
* 25. 12. - Kolumbova *Santa Maria* se nepopravljivo nasukala.

### Tokom/tijekom godine

* Brat despota Đorđa, Jovan Branković takođe dobija despotsku titulu.
* Hrvatska od ove godine plaća ratnu kontribuciju i polovičnom iznosu.
* Frankopani se sukobljavaju međusobno i sa hercegom Ivanišom i banom Egervarijem.
* Maksimilijan I porazio Osmanlije kod Villacha u Koruškoj.
* Osmanlije osvojile dio makarskog područja.
* Antonio de Nebrija napisao prvu gramatiku kastiljanskog (španskog) jezika.
* Martin Behaim napravio *Erdapfel*, najstariji sačuvani globus.
* Antoine de Ville, sluga Šarla VIII, se popeo na Mont Aiguille, što se smatra prvim planinarskim poduhvatom.
* Ivan III., moskovski veliki knez, gradi tvrđavu Ivangorod protiv Livonskih vitezova.
* U Kini monetizovana razmena žita za severnu granicu i certifikata za so.
* 1492-98? - Osnovan Arboretum Trsteno kod Dubrovnika, najstariji na svijetu.
* Pominje se Lukarevac, mesto sa srpskom većinom u Rumuniji.

## Rođenja

* 1. 1. - Silvestro Ganassi dal Fontego, mletački muzičar (†
* 4. 3. - Francesco de Layolle, italijanski kompozitor i orguljaš († ca. 1540)
* Adam Ries, nemački matematičar († 1559)
* 20. 4. - Pietro Aretino, italijanski književnik († 1556)
* 7. 9. - Iacopo Aconcio, pionir verske tolerancije († ca. 1566)
* 12. 9. - Lorenzo de' Medici, vojvoda Urbina († 1519)
* 27. 11. - Donato Giannotti, italijanski politički pisac († 1573)
* Edward Wotton, engleski zoolog († 1555)
* Bernal Díaz del Castillo, konkistador i hroničar († ca. 1581)
* Šimun Bakač de Erdődy, zagrebački biskup († 1543)

## Smrti

* 9. 4. - Lorenzo de' Medici, vladar Firence (\* 1449)
* 7. 6. - Kazimir IV Jagelončik, poljski kralj i litvanski veliki vojvoda (\* 1427)
* 25. 7. - Inocent VIII., papa (\* 1432)
* 12. 10. - Pjero dela Frančeska - italijanski slikar rane renesanse (\* ca. 1412)
* 17. 11. - Džami, persijski pesnik (\* 1414)
* Baccio Pontelli, italijanski arhitekta (\* ca. 1450)
* Andreas Ricos, grčki ikonopisac (\* 1421)
* Domenico Gagini, italijanski skulptor (\* 1420)
* Katarina Branković, kćerka despota Đurđa, celjska grofica (\* ca. 1418)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak drugi: dio treći.... Treća knjiga: Doba kralja Matijaša Korvina i Jagelovića (1458-1526) (archive.org)