# Kraljevina Juda

Kraljevstvo Izrael i Kraljevstvo Juda oko 830. pne.
**Kraljevstvo Juda** (heb. מַמלְכת יְהוּדָה *Mamlekut Jehuda*) bilo je ime za kraljevstvo što su tvorila plemena: Juda, Šimun i Benjamin, a nastalo je nakon podjele Kraljevstva Izrael na Sjeverno i Južno kraljevstvo. Kraljevstvo Juda bilo je smješteno na jugu, dok je prijestolnica grad Jeruzalem.

## Biblijski izvještaj

Prema biblijskom izvještaju, predstavlja nastavak Davidova i Salomonova kraljevstva, a prvi je kralj bio Salomonov sin Roboam. U početku su kraljevi Kraljevstva Jude nastojali proširiti svoju vlast i na sjever, a onda su, skupa sa sjevernim Kraljevstvom Izrael nastojali obraniti svoja područja od Arama.

Odražalo se kao neovisno kraljevstvo, ili u poluvazalskom odnosu sad prema Egiptu, sad prema Asiriji, sad prema Babiloniji sve do 587. pne., kada je konačno palo pod vlast Babilonije u vrijeme babilonskog kralja Nabukodonosora. Posljednji kralj Jude bio je Sidkija, koji je odveden u Babilon.

Najveći procvat ovo je kraljevstvo doživjelo u doba kraljeva Ezekije (716.-687. pne.) i Jošije (640.-609. pne.), koji su uspjeli centralizirati državnu vlast, obilno se pritom služeći i centraliziranim kultom u Jeruzalemu. Nakon pada Sjevernog Kraljevstva pod asirsku vlast (721. pne.), kralj Ezekija širi svoja područja prema sjeveru.

## Pisani izvori i arheologija

Početkom Kraljevstva Jude, egipatski faraon Šešonk I. (945.-925. pne.) provaljuje u ovo područje i pljačka Hram, a u Megidu će ostaviti svoju stelu (spomenik s natpisom) u kojem opisuje svoj pohod.

Istovremeno postoje aramejski izvori o kraljevima u Damasku. Osobito je značajan Hazael (nakon 850. pne.) koji je bio u sukobu s oba židovska kraljevstva. O tome govori stela iz Tel Dana iz toga doba.

### Sukobi s Asircima

Jedno od poznatih pisama branitelja iz Lakiša. Pisala su se na krhotinama keramike. Na dramatičan način upozoravaju da se više ne vide signali susjednih gradova i traže pomoć iz Jeruzalema. Nisu ih stigli poslati.
Asirci sredinom 8. st. pne. koriste slabost Arama i egipatske nutarnje borbe, te osvajaju široka područja Bliskog istoka i postaju stvarna opasnost i za Južno kraljevstvo, osobito u doba asirskoga kralja Sargona (kraj 8. st. pne.). Sargon 711. pne. osvaja grad Ašdod, a njegov nasljednik Sanherib (oko 704.-681. pne.) judejskom kralju Ezekiji oduzima 46 gradova i nameće mu plaćanje danka. Na povratku iz Arabije osvaja i značajan utvrđeni grad Lakiš u srcu Jude, o čemu postoje zapisi židovskih branitelja, kao i reljef u Ninivi, asirskoj prijestonici, koji prikazuje osvajanje grada, ali bez navedenog datuma.

Natpis iz Ezekielova tunela. Jeruzalem, početak 7. st. pne.)
U takvoj je situaciji Ezekija radio na utvrđivanju grada: podigao je nove zidine i proveo podzemni tunel kojim je vodu s izvora Gihon doveo unutar gradskih zidina, a zatvorio pristup vodi eventualnim osvajačima. U tom je tunelu nađen uklesan natpis iz toga doba, koji opisuje kako su radnici počeli kopat prolaz s obje strane da bi se na koncu našli u sredini.

Zapisi asirskoga kralja Asarhadona (680.-669. pne.) spominju da je primao danak od zapadnih kraljeva, među kojima i od judejskoga kralja Manašea (oko 687.-642. pne.). Isti se judejski kralj nalazi i u popisu vladara koji plaćaju danak Asurbanipalu (oko 669.-630. pne.). Sačuvana je Asurbanipalova biblioteka u Ninivi.

### Babilonska opasnost

Od 625. pne. raste moć Babilonije, a Nabukodonosor već kao prijestolonasljednik pobjeđuje faraona Neka i osvaja Asiriju, a potom i Siriju. Krajem 7. st. pne. osvaja i Aškelon, dok od 597. pne. opsjeda Jeruzalem, nakon čega vladari Judeje postaju njegovi vazali. Nebuzaradinian, koji se u Bibliji spominje kao rušitelj jeruzalemskog Hrama, ali i čitavoga grada (kolovoz 587.), u babilonskom se popisu kraljevih službenika spominje na samom vrhu.

To je razaranje označilo i kraj Kraljevstva Jude.

## Kraljevi Jude

Genealogija kraljeva Jude, zajedno s kraljevima Izraela.Za ovaj period većina historičara koristi ili starije kronologije koju je ustanovili William F. Albright odnosno Edwin R. Thiele, iili noviju kronologiju Gershona Galila, a koje su seve dolje navedene. Sve godine su prije nove ere.

| Albrightovi datumi
 | Thieleovi datumi
 | Galilovi datumi
 | Obično/biblijsko ime
 | Kraljevsko ime i stil
 | Napomene
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kuća Davidova |
| 1000–962
 |  | 1010–970
 | **David** | **דוד** בן-ישי מלך ישראל **David** ben Yishai, Melekh Ysr’el
 | Vladao Izraelom i Judom 33 godine iz Jeruzalema i 7 godina iz Hebrona, ukupno 40 godina. Smrt: Prirodni uzroci
 |
| 962–922
 |  | 970–931
 | **Solomon** | **שלמה** בן-דוד מלך ישראל **Shelomoh** ben David, Melekh Ysr’el
 | Vladao Izraelom i Judom iz Jeruzalema 40 godina. Smrt: Prierodni uzroci Sin Davidov s Vitsavejom, nasljedno pravo mu je osporio stariji polubrat Adonija
 |
| 922–915
 | 931–913
 | 931–914
 | **Rehoboam** | **רחבעם** בן-שלמה מלך יהודה **Rehav’am** ben Shlomoh, Melekh Yehudah
 |  Vladao Judom iz Jeruzalema 17 godina. Smrt: prirodni uzroci
 |
| 915–913
 | 913–911
 | 914–911
 | **Abijam** | **אבים** בן-רחבעם מלך יהודה **’Aviyam** ben Rehav’am, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 3 godine. Smrt: prirodni uzroci
 |
| 913–873
 | 911–870
 | 911–870
 | **Asa** | **אסא** בן-אבים מלך יהודה **’Asa** ben ’Aviyam, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 41 godinu. Smrt: Teška bolest stopala
 |
| 873–849
 | 870–848
 | 870–845
 | **Jehošafat** | **יהושפט** בן-אסא מלך יהודה **Yehoshafat** ben ’Asa, Melekh Yahudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 35 godina. Smrt: prirodni uzroci
 |
| 849–842
 | 848–841
 | 851–843
 | **Jehoram** | **יהורם** בן-יהושפט מלך יהודה **Yehoram** ben Yehoshafat, Melekh Yahudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 8 godina. Smrt: teška bolest stomaka
 |
| 842–842
 | 841–841
 | 843–842
 | **Ahazija** | **אחזיהו** בן-יהורם מלך יהודה **’Ahazyahu** ben Yehoram, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema godinu dana. Death: Ubio ga Jehu, uzurpator izraelskog prijestolja
 |
| 842–837
 | 841–835
 | 842–835
 | **Athalija** | **עתליה** בת-עמרי מלכת יהודה **‘Atalyah** bat ‘Omri, Malkat Yehudah
 | Vladala Judom iz Jeruzalema 6 godina. Smrt: Ubijena od trupa koje je svećenik Jehoiada poslao da zaštite Joaša. Kraljica majka, udovica Jehorama i majka Ahazije
 |
| 837–800
 | 835–796
 | 842–802
 | **Jehoash** | **יהואש** בן-אחזיהו מלך יהודה **Yehoash** ben ’Ahazyahu, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 40 godina. Smrt: Ubili ga njegovi službenici - Zabad, sin Šimeat moabitska žene; Jehozabad, sin Shimrith, moabitske žene.
 |
| 800–783
 | 796–767
 | 805–776
 | **Amazija** | **אמציה** בן-יהואש מלך יהודה **’Amatzyah** ben Yehoash, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 29 godina. Smrt: Ubijen od Lakišu od ljudi koje su poslali službenici koji su se urotili protiv njega.
 |
| 783–742
 | 767–740
 | 788–736
 | **Uzija** (**Azarija**)
 | **עזיה** בן-אמציה מלך יהודה **‘Uziyah** ben ’Amatzyah, Melekh Yehudah **עזריה** בן-אמציה מלך יהודה **‘Azaryah** ben ’Amatzyah, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 52 godina. Smrt: Tzaraas Georgije Sinkel napisao da se Prva olimpijada zbila u Uzijinoj 48. godini vladavine.
 |
| 742–735
 | 740–732
 | 758–742
 | **Jotham** | **יותם** בן-עזיה מלך יהודה **Yotam** ben ‘Uziyah, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 16 godina. Smrt: prirodni uzroci
 |
| 735–715
 | 732–716
 | 742–726
 | **Ahaz** | **אחז** בן-יותם מלך יהודה **’Ahaz** ben Yotam, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 16 godina. Smrt: prirodni uzroci Asirski kralj Tiglath-Pileser III bilježi da je primao danak od Ahaza; usporedi 2 Kraljevi 16:7-9
 |
| 715–687
 | 716–687
 | 726–697
 | **Hezekija** | **חזקיה** בן-אחז מלך יהודה **Hizqiyah** ben ’Ahaz, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 29 godina. Smrt: prirodni uzroci Suvremenik Sennacheriba od Asirije i Merodach-Baladana od Babilona.
 |
| 687–642
 | 687–643
 | 697–642
 | **Manasseh** | **מנשה** בן-חזקיה מלך יהודה **Menasheh** ben Hizqiyah, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 55 godina. Smrt: prirodni uzroci Spomenut u asirskim zapisima kao suvremenik Esarhaddona
 |
| 642–640
 | 643–641
 | 642–640
 | **Amon** | **אמון** בן-מנשה מלך יהודה **’Amon** ben Menasheh, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 2 godina. Smrt: Ubili ga službenici, koje je potom ubio narod Jude.
 |
| 640–609
 | 641–609
 | 640–609
 | **Josiah** | **יאשיהו** בן-אמון מלך יהודה **Yo’shiyahu** ben ’Amon, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 31 godina. Smrt: Pogodila ga strijela za vrijeme borbe protiv Nekoa od Egipta. Umro pri dolasku u Jeruzalem.
 |
| 609
 | 609
 | 609
 | **Jehoahaz** (**Ahaz**)
 | **יהואחז** בן-יאשיהו מלך יהודה **Yeho’ahaz** ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah **אחז** בן-יאשיהו מלך יהודה **’Ahaz** ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 3 mjeseca. Smrt: Neko, kralj Egipta, ga zbacio s prijestolja i zamijenio bratom Eliakimom. Potom je odveden u Egipat, gdje je umro.
 |
| 609–598
 | 609–598
 | 609–598
 | **Jehoiakim** | **יהויקים** בן-יאשיהו מלך יהודה **Yehoyaqim** ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 11 godina. Smrt: prirodni uzroci Bitka kod Karkemiša se zbila u četvrtoj godini njegove vladavine (Jeremija 46:2)
 |
| 598
 | 598
 | 598–597
 | **Jehoiahin** (**Jeconiah**)
 | **יהויכין** בן-יהויקים מלך יהודה **Yehoyakhin** ben Yehoyaqim, Melekh Yehudah **יכניהו** בן-יהויקים מלך יהודה **Yekhonyahu** ben Yehoyaqim, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 3 mjeseca i 10 dana. Smrt: Kralj Nebuchadnezzar od Babilona ga dao dovesti u Babilon, gdje je živio do smrti. Jeruzalem su osvojili Babilonci i Jehoiachina svrgnuli 16.3. 597. pne.. Zove se Jeconiah u Jeremiji Esteri
 |
| 597–587
 | 597–586
 | 597–586
 | **Zedekija** | **צדקיהו** בן-יהויכין מלך יהודה **Tzidqiyahu** ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah
 | Vladao Judom iz Jeruzalema 11 godina. Smrt: nepoznata. U njegovoj vladavini se dogodila druga pobuna protiv Nebuchadnezzara (588-586. pne.). Jeruzalem je pao nakon duge opsade, hram je spaljen, Zedekija oslijepljen i progna, a Juda postala provincija.
 |

## Povezano

* Povijest Izraela i Palestine
* Popis židovskih vladara
* 12 izraelskih plemena
* Kraljevstvo Izrael

## Reference