# 1847.

*Ovo je članak o godini 1847.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1810-e  1820-e  1830-e  – 1840-e –  1850-e  1860-e  1870-e  |
| Godine:
 | 1844 1845 1846 – **1847** – 1848 1849 1850
 |

1847.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1847.. (MDCCCXLVII) |
| Ab urbe condita
 | 2600.
 |
| Islamski
 | 1263–1264.
 |
| Iranski
 | 1225–1226.
 |
| Hebrejski
 | 5607–5608.
 |
| Bizantski
 | 7355–7356.
 |
| Koptski
 | 1563–1564.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1902–1903.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1769–1770.
 |
| • *Kali Yuga* | 4948–4949.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4483–4484.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11847.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1847** (**MDCCCXLVII**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

* Ovo je godina prekretnica za Vuka Karadžića i narodni jezik kao književni:
	+ "Novi zavjet" (tekst na rastko.rs)
	+ "Rat za srpski jezik i pravopis" Đure Daničića (prvi put upotrebio to prezime)
	+ Narodnim jezikom su napisani Njegošev "Gorski vijenac" i "Pesme" Branka Radičevića. Njegoš je ove godine napisao i "Lažni car Šćepan Mali" (objavljeno 1851).

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 4. 1. - Kapetan Teksaških rendžera S. H. Walker naručio 1.000 revolvera (→ Colt Walker) od Samuela Colta, čija se firma nakon ovoga brzo uvećava.
* 13. 1. (1. 1. po j.k.) - Njegoš u Beču datirao "Posvetu prahu oca Srbije", predgovor Gorskom vijencu.
* 13. 1. - Američko-meksički rat: Ugovor iz Cahuenge - *Californio*-si prekidaju borbu.
* 30. 1. - Kalifornijski grad Yerba Buena promenio ime u San Francisco.

### Februar/Veljača

* 18. 2. - Prvi spasitelji stigli do ostataka Donnerovog karavana na Sierra Nevadi koji su, zavejani od novembra, pribegli kanibalizmu (spašavanje traje do aprila).
* 22 - 23. 2. - Bitka kod Buena Viste je pobeda Taylorove američke vojske nad Santa Anninim Meksikancima u severnom Meksiku.
* zima - Seljačka delegacija iz Bosanske krajine ide u Carigrad da se sultanu požali na neizdrživa visoka opterećenja, a patrijarhu na sarajevskog mitropolita; takođe želi isposlovati odobrenje za iseljavanje iz Bosne - sultan će u Bosnu poslati Mahmud Tahir-pašu (od jula).

### Mart/Ožujak

* 1. 3. - Faustin Soulouque je novi predsednik Haitija (vlada do 1859, od 1849. kao car Faustin I).
* 9. 3. - Američke snage Winfielda Scotta se iskrcale kod Vera Cruza (grad osvajaju 23. marta), odakle će krenuti na Mexico City (najveća američka amfibijska operacija do II svetskog rata).
* 13. 3. - U Zadru održana prva operacija pod etarskom narkozom, samo pet mjeseci nakon prve svjetske demonstracije; u narednim mjesecima tehnika će biti uporabljena i u Dubrovniku, Splitu i Sisku.
* 15. 3. - U Ugarskoj osnovana opoziciona stranka na čelu sa Lajos Batthyány-jem.
* 15. 3. - Papa Pio IX. daje u svojoj državi Zakon o štampi kojim se cenzura prepušta komisiji laika; narednih meseci donosi i druge liberalne mere: Državni savet (*Consulta*, 14. april), Savet ministara (12. jun), Civilna garda (5. jul), Rimska opština (1. oktobar).

### April/Travanj

* 4. 4. (23. 3. po j.k., Uskrs) - Veliki požar u Bukureštu uništio trećinu grada.
* 7. 4. (26. 3. po j.k.) - Nekoliko sela Crmničke nahije se pobunilo protiv crnogorske vlasti, nakon što ih je skadarski paša Osman-paša Skopljak podmitio "žitom i hljebom" - u zemlji je "velika glad"; dolazi do sukoba sa crnogorskim snagama.
* 15. 4. - Bombardovanje Touranea: francuski brodovi bombarduju vijetnamsku luku u Da Nangu jer car Minh Mạng proganja misionare.
* 18. 4. - Bitka kod Cerro Gordoa: Amerikanci zaobišli i porazili Meksikance na jakom defanzivnom položaju.
* 22. 4. - Njegoševa pesma "Kula Đurišića" (tekst na rastko.rs).
* 28. 4. - Kod Islaya potonuo brod sa irskim iseljenicima za Kanadu, stradalo 248 ljudi.
* april/maj - Neredi gladnih u Nemačkoj.

### Maj/Svibanj

* 14. 5. - Osnovana Austrijska akademija znanosti.
* 14. 5. - *HMS Driver* se vratio u Englesku, čime je postao prvi parobrod koji je oplovio svet.
* 18. 5. - Država Mičigen ukinula smrtnu kaznu, prva anglofona vlada na svetu koja je to uradila za obične kriminalce (zadržano za izdaju ali nije bilo osuda).
* 25. 5. - U Beogradu otvoreno Prvo srpsko kupalište i plivalište.
* 31. 5. - Drugi Erzurumski ugovor: Osmanlije predaju otok Abadan Persiji.

### Jun/Juni/Lipanj

* 2 - 9. 6. - Osnivački kongres Saveza komunista u Londonu - Savez pravednih i Komunistički dopisni komitet Karla Marxa i Friedricha Engelsa, ovi će do sledeće zime sastaviti "Komunistički manifest".
	+ Marx tokom godine objavljuje "Bijedu filozofije" i piše "Najamni rad i kapital" (objavljeno 1849).
* 7. 6. (26. 5. po j.k.) - Strog Zakon protiv krađa i pohara u Srbiji.
* 19. 6. - Američki parobrod *Washington* firme *Ocean Steam Navigation Company* stiže u Bremerhaven čime je uspostavljena redovna parobrodska veza SAD i kontinentalne Evrope.
* 27. 6. (15. 6. po j.k., Vidovdan) - Na beogradskom Liceju osnovana "Družina mladeži srpske", prvo đačko i omladinsko udruženje u Srbiji.
* 30. 6. - Konvencijom iz Gramida okončan građanski rat *Patuleia* u Portugalu: uspeh konzervativnih Kartista.

### Jul/Juli/Srpanj

* 5. 7. - Papa Pio IX. odobrio Građansku gardu u Rimu.
* 10. 7. - Kraljevska odluka kojom je potvrđeno Hrvatsko-slavonsko književno društvo (u Zagreb stigla polovicom listopada, početak rada odložen Ugarskim saborom 1847-48 i događajima 1848-49).
* jul - Albanska pobuna u južnoj Albaniji.
* 17. 7. - Austrijanci okupiraju čitav papin grad Ferraru - gnev italijanskih nacionalista, i papa Pio IX. oštro protestuje (povlače se u decembru).
* 18. 7. - Banket u Mâconu u čast Alphonse de Lamartinea i njegovog dela "Povest žirondinaca": Lamartine proriče pad monarhije (Kampanja banketa počinje 9. jula u Parizu i traje do kraja godine).
* 23. 7. - Zakon o Jevrejima u Pruskoj im daje slobodu kretanja i naseljavanja.
* 24. 7. - Brigham Young i Mormonski pioniri stižu u dolinu Velikog slanog jezera, osnutak Salt Lake City-ja.
* 26. 7. -  Liberija proglasila nezavisnost po direktivi Američkog kolonizacionog društva.

### Avgust/August/Kolovoz

* 7. 8. - Otvorena Švajcarska severna železnica, prva u zemlji, između Züricha i Badena - nazvana je i *Spanisch Brötli*-železnica, jer je iz Badena prevozilo to pecivo.
* 25. 8. - Bavarski kralj Ludwig I. proizveo svoju ljubavnicu Lolu Montez u groficu od Landsfelda.

### Septembar/Rujan

Američka vojska u gradu Meksiku
* 1. 9. - U Messini (Kraljevina dviju Sicilija) dolazi do pobune protiv Burbona - prethodnica događaja iz '48.
* 2. 9. - Protiv Burbona se buni i Reggio Calabria, Domenico Romeo osniva privremenu vladu (→ Ustanak u Kraljevstvu Dvije Sicilije (1847), ugušen već posle dva dana).
* 11. 9. - U jednom salonu u Pittsburghu prvi put izvedena pesma *Oh! Susanna* Stephena Fostera (objavljena sledeće godine).
* 13. 9. - U (austrijskoj) Veneciji otvoren deveti Italijanski naučni kongres kojem prisustvuje preko hiljadu učenih ljudi iz cele Italije.
* 8 - 15. 9. - Bitka za grad Meksiko: američke snage ulaze u glavni grad Meksika. Kraj organizovanih borbi u Američko-meksičkom ratu, slede pregovori u Guadelupe Hidalgo koji traju do februara.
* 12. 9. - Offenburška skupština iznosi "13 zahteva badenskog naroda" sa socijalističkim prizvucima, osnov demokratskog pokreta u Nemačkoj.
* 18. 9. - François Guizot je novi predsednik francuske vlade (do februara '48).
* 30. 9. - U Britaniji osnovano najstarije Vegetarijansko društvo.

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - U Berlinu pod imenom *Telegraphen Bau-Anstalt von Siemens & Halske* osnovana firma Siemens AG.
* 4. 10. - Nakon letošnjih nemira i neprekidne agitacije, vojvoda Lucce Karlo II abdicira u korist toskanskog velikog vojvode Leopolda II.
* 9. 10. - Prstenasto pomračenje Sunca vidljivo i u sh. krajevima, osim Dalmacije, Hercegovine i juga Crne Gore; anularitet traje oko 7 minuta.
* 10. 10. - Heppenheimerski sastanak liberala zahteva nemačku nacionalnu državu i građanska prava.
* 16. 10. - Charlotte Brontë objavila roman "*Jane Eyre*" pod pseudonimom *Currer Bell.*.
* 23. 10. - Na posljednjem hrvatskom staleškom saboru odlučeno, na prijedlog Ivana Kukuljevića Sakcinskog, da hrvatski bude službeni jezik u Saboru, uredima i školama (raniji službeni jezik bio latinski).
* 26. 10. (14. 10. po j.k.) - Osnovan Muzej Matice srpske.
* 30. 10. - Dekret sardinskog kralja objavljuje komunalnu i sudsku reformu i ublažava cenzuru štampe.

### Novembar/Studeni

* 3. 11. - Potpisan preliminarni ugovor o carinskoj uniji Pijemonta, Toskane i Papinske Države.
* 3 - 29. 11. - Rat Sonderbunda je građanski rat u Švajcarskoj u kome federalna vojska gen. G-H. Dufoura odnosi pobedu nad katoličkim kantonima Sonderbunda - Švajcarska će dogodine postati federalna država, ovo je poslednji oružani sukob u zemlji.
* 4 - 8. 11. - James Young Simpson otkrio anestetička svojstva hloroforma i upotrebio ga pri jednom porođaju u Edinburghu.
* 6. 11. (25. 10. po j.k.) - Turci napadali uskoke u Tušini, Crna Gora.
	+ Tokom godine: Pobuna sela Malinskog kod Gacka, nemiri se javljaju kod Drobnjaka, Nikšića, Pljevalja i Kolašina, Moračani potukli turski odred od 2.000 ljudi, pokrenuli se i Vasojevići. Pokret (seoska buna) postoji i u zapadnoj Bugarskoj.
* 7. 11. - Alexandre Ledru-Rollin traži univerzalno pravo glasa na banketu u Lillu.
* 10. 11. - Prva količina piva Carlsberg.
* 12. 11. - Kralj Ferdinand otvorio na mađarskom jeziku Ugarski sabor u Požunu/Bratislavi (prvi put da habsburški vladar govori mađarski). Izabran novi palatin, Stjepan, sin ranijeg Josipa (umro u siječnju).
* 18. 11. - Počinje rasprava povodom tužbe mađaronske zagrebačke županije da su hrvatski poslanici na Ugarskom saboru nezakonito izabrani, u odsustvu seljačkog plemstva - poslanici odbacili Ugarskom saboru kompetenciju za raspravu. Ugarski sabor želi uvesti mađarski jezik kao zvaničan i u Hrvatsku, Slavoniju i "Ugarsko Primorje".
* 21. 11. - Požar i potonuće parobroda *Phoenix* na Michiganskom jezeru, oko 180 mrtvih.
* 29. 11. - "Savršena fuzija" (*Fusione perfetta*) briše upravnu razliku između ostrvskog i kontinentalnog dela Kraljevine Sardinije (po volji uglednih Sardinaca koji su želeli liberalne reforme iz Pijemonta).

### Decembar/Prosinac

* 3. 12. - Austrijski car odobrio slanje sedam graničarskih bataljona kao pojačanje Radetzkom u severnoj Italiji (izvršeno krajem februara '48).
* 14. 12. - Emily Brontë i Anne Brontë objavljuju "Orkanske visove odn. "Agnes Grey" pod pseudonimima "Ellis Bell" i "Acton Bell".
* 15. 12. - U Torinu osnovane novine *Il Risorgimento* (Camillo Benso di Cavour i Cesare Balbo).
* 17. 12. - Umrla vojvotkinja Parme Marie-Louise od Austrije, nasleđuje je sin Karlo II; Vojvodstvo Lucca je anektirano VV Toskani a Guastallu nasleđuje vojvoda Modene Franjo V..
* 21. 12. - Abdelkader se predao francuskoj vojsci - vlada ga zatvorila u Francuskoj, mada mu je bilo obećano da može otići u Aleksandriju ili Akru. Ovim je okončano Francusko osvajanje Alžira (→ Francuski Alžir).

### Kroz godinu

Etnografska karta evropskog dela OC (Ami Boué)
* Obnovljena Careva džamija u Sarajevu.
* U Bosni osnovano pet narodnih škola.
* 1841. ili '47 - Njegoš ustanovio vojno odlikovanje Obilića medalja.
* Esnafska uredba u Srbiji - zanatlije su u esnafu, trgovina "prirodnim proizvodima" (tj. poljoprivrednim) je slobodna.
* Knez Aleksandar posetio sultana u Bugarskoj, kasnije izbacio iz vlade rusofile Pauna Jankovića Baću i Pavla Stanišića.
* U jednom sultanskom fermanu se prvi put pominje Bugarski milet (korak prema Bugarskoj egzarhiji 1870).
* Počela gradnja železničke pruge Baziaș-Oravița preko Jama i Jasenova - prva pruga u današnjim Rumuniji i Srbiji (završena tek 1854. zbog događaja 1848-49).
* Goveđa kuga se iz Vlaške proširila na tursek pokrajine: Bugarsku, Staru Srbiju i Bosnu.
* U Kljacima kod Drniša otkriven boksit, nazvan kljakit.
* U osmanskom Bitolju osnovana srednja vojna škola, koju će 1896-98. pohađati Mustafa Kemal.
* Nastavlja se Velika glad u Irskoj, kao i evropska kriza prehrane 1845-50.
* U Parizu osnovana draguljarska i časovničarska firma *Cartier*.
* Lužički Srbi osnovali Maćicu Serbsku.
* Nauka i tehnika
	+ Hermann von Helmholtz: *Über die Erhaltung der Kraft* ("O očuvanju sile").
	+ Johann Benedict Listing uvodi termin topologija.

* Couture: "Rimljani dekadencije"
* Clésinger: "Žena ujedena zmijom"
* Cabanel: "Pali anđeo"
* Hayez: "Tamar"
* Wiertz: "Dve mlade devojke" ili "Lepa Rosine"
* Sockl: "Portret Clare Adelheid Soterius von Sachsenheim" (kopija originala)
* Stieler: "Portret Lole Montez"
* Marstrand: "Scena u italijanskoj osteriji, devojka pozdravlja osobu koja ulazi"

## Rođenja

* 2. 1. - Julija Ljermontova, hemičarka († 1919)
* 17. 1. - Nikolaj Žukovski, osnivač aero- i hidrodinamike († 1921)
* 18. 1. - Milovan Glišić, srpski satiričar († 1908)
* 24. 1. - Radomir Putnik, srpski vojskovođa († 1917)
* 1. 2. - Marijan Varešanin, guverner BiH († 1917)
* 11. 2. - Tomas Alva Edison, američki pronalazač († 1931)
* 24. 2. - Sima Lozanić, srpski hemičar, predsednik SKA, prvi rektor BU († 1935)
* 3. 3. - Alexander Graham Bell, filolog, pronalazač telefona († 1922)
* 4. 3. - Carl Josef Bayer, hemičar († 1904)
* 11. 3. - Sidney Sonnino, italijanski političar († 1922)
* 17. 3. - Jovan Paču, srpski skladatelj i pijanist († 1902)
* 27. 3. - Otto Wallach, njemački hemičar († 1931)
* 8. 4. - Karl Wittgenstein, austrijski magnat čelika († 1913)
* 10. 4. - Joseph Pulitzer, američki novinar i publicist († 1911)
* 27. 4. - Milena Vukotić, crnogorska kraljica († 1923)
* 10. 5. - Joca Savić, srpski glumac i reditelj († 1915)
* 14. 7. - Josip Kašman, hrvatski operni pjevač († 1925)
* 20. 8. - Bolesław Prus, poljski književnik († 1912)
* 30. 8. - Juraj Biankini, hrvatski političar († 1928)
* 5. 9. - Marija Jambrišak, prosvjetiteljica, književnica († 1937)
* 5. 9. - Jesse James, odmetnik († 1882)
* 1. 10. - Annie Besant, aktivistkinja za ženska prava († 1933)
* 2. 10. - Paul von Hindenburg, nemački vojskovođa i predsednik († 1934)
* 10. 10. - Milan Jovanović Batut, lekar, prvi dekan Medicinskog fakulteta u Bg. († 1940)
* 18. 10. - Aleksandar Nikolajevič Lodigin, sovjetski pronalazač († 1923)
* 2. 11. - Georges Sorel, filozof, socijalista († 1922)
* 8. 11. - Bram Stoker, irski književnik († 1912)
* 8. 11. - Jean Casimir-Perier, predsednik Francuske († 1907)
* 14. 11. - Jekaterina Dolgorukova, morganatska supruga cara Aleksandra II († 1922)
* 26. 11. - Marija Fjodorovna, supruga cara Aleksandra III († 1928)
* 27. 11. - Andrija Opica Palmović, pjesnik († 1882)
* 29. 11. - Svetislav Vulović, srpski književni kritičar († 1898)
* 17. 12. - Michel Joseph Maunoury, francuski general († 1923)

## Smrti

* 13. 1. - Joseph von Österreich, ugarski palatin (\* 1776)
* 2. 3. - Jules de Polignac, bivši predsednik francuske vlade (\* 1780)
* 9. 3. - Mary Anning, paleontologinja (\* 1799)
* 30. 4. - Karl von Österreich-Teschen, austrijski nadvojvoda i vojskovođa (\* 1771)
* 14. 5. - Fanny Mendelssohn, pijanistkinja, kompozitorica (\* 1805)
* 29. 5. - Emmanuel de Grouchy, maršal Francuske (\* 1766)
* 13. 9. - Nicolas-Charles Oudinot, maršal Francuske (\* 1767)
* 17. 9. - Joanis Koletis, grčki premijer (\* 1774)
* 4. 11. - Felix Mendelssohn, njemački kompozitor i dirigent (\* 1809)
* 17. 11. - Silvestro Dandolo, habsburški admiral (\* 1766)
* 20. 11. - Joakim Vujić, srpski književnik. (\* 1772)
* 17. 12. - Marie-Louise od Austrije, druga Napoleonova supruga (\* 1791)
* 30. 12. - Sima Milutinović, srpski pesnik. (\* 1791)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.
* Rudolf Horvat (hr Wikisource):
	+ *Najnovije doba hrvatske povjesti/Hrvatski preporod*
	+ *Najnovije doba hrvatske povjesti/Prelom s Ugarskom*