# Nova Varoš

*Za ostale upotrebe, pogledajte Nova Varoš (razvrstavanje).*

| Nova Varoš
 |
| --- |
|  Nova Varoš |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Srbija
 |
| Upravni okrug
 | Zlatiborski
 |
| Opština
 | Nova Varoš
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2022) | 10335
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Nadmorska visina
 | 1111 m
 |
|  Nova VarošNova Varoš na karti Srbije
 |
| Ostali podaci
 |
| Poštanski kod
 | 31320
 |
| Pozivni broj
 | 033
 |
| Registarska oznaka
 | NV
 |

**Nova Varoš** je gradsko naselje u opštini Nova Varoš u Zlatiborskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 10335 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 10424 stanovnika).

## Geografija

Nova Varoš je smeštena na sredini magistralnog puta Beograd - Bar, na nadmorskoj visini do 1.000 m. Nad njom se izdiže planina Zlatar, dugačka 22 km i široka 12 km, sa najvišim vrhom od 1.627 m. Sama novovaroška opština obuhvata površinu od 584 km² u kojoj živi preko 16.638 stanovnika.

Kod naselja Kokin Brod, 11 kilometara severno od Nove Varoši ka Zlatiboru, podignuta je velika nasipna brana (hidrocentrala) i tako je u dolini Uvca stvoreno Zlatarsko jezero (ili jezero Kokin Brod), dugačko 30 kilometara, sa akumulacijom od preko 400 miliona kubnih metara vode.

Struju uvačkog elektro-sistema nazvan „Limske hidroelektrane“ proizvode hidrocentrale „Uvac“, „Kokin Brod“, „Bistrica“ i „Potpeć“, tako da proizvedu godišnje oko 800 miliona kilovat-časova električne energije. U opštini posluje oko 75 preduzeća i 450 radnji, a zaposleno je 2.484 stanovnika.

Poljoprivredu karakteriše razvijeno stočarstvo, proizvodnja mlečnih proizvoda, od kojih je najpoznatiji čuveni zlatarski sir. Značajni poljoprivredni potencijali postoje u razvoju voćarstva, pčelarstva i otkupu i preradi šumskih plodova. Poljoprivrednu površinu čini 57,10% ukupne površine opštine, a šumskom zemljištu pripada 33,85%.

Za turizma u Novoj Varoši i njenoj okolini postoje dobri preduslovi, koji se ogledaju u lepotama i drugim prirodnim vrednostima planine Zlatar i akumulacionih jezera.

Jedna od izuzetnih prirodnih retkosti je beloglavi sup, čije je stanište u kanjonu reke Uvac.

Kulturno-istorijske spomenike predstavljaju: crkve - brvnare po selima, zgrada stare škole u Radoinji, crkva i džamija u Novoj Varoši i drugi belezi i znamenja. Oni svedoče o životu ljudi ovog kraja kroz vekove i o prisustvu Kelta, Rimljana, Slovena i drugih naroda na ovim prostorima.

## Historija

Nova Varoš je nastala u sredinom 16. veka. Vezuje se za ime Skender-paše Đenovljanina. Kad je Skender-paša, putujući iz Bosne za Carigrad (1530), zastao sa pratnjom na zaravni ispod planine Zlatara i oduševljen lepotama ovog šumovitog predela i opojnim mirisom borovine, naredio je pri polasku da se tu podigne kasaba. Ubrzo je niklo naselja na mestu današnje Nove Varoši. Nazvano je *Skender-pašina Palanka*. Kad je naraslo do blizu 2.000 kuća, „buknu požar i sprži palaku do temelja“ (Evlija Čelebija). Većina stanovnika je ostala tu i podigla novu kasabu koju nazvaše *Jeni Kasaba*, što na srpskom znači Nova Varoš.

Sve življa trgovina stokom i njenim proizvodima, učinila je da se varoš, na raskrsnici važnih puteva, brzo rasvijala. Administrativno, od 1776, bila je u sastavu novopazarskog sandžaka. Sredinom 19. veka Nova Varoš, prema zapisima ruskog konzula i putopisca Aleksandra Giljferdinga, imala je oko 300 kuća i oko 1.200 stanovnika, „što je bila realnija procena od one koju je izneo Elvija Čelebija, koji je inače sklon preterivanju, naveo da u Novoj Varši ima čak. 2.000 kuća“.

Početkom 19. veka (1809), u Prvom srpskom ustanku, grad su privremeno zaposeli i zapalili Karađorđevi ustanici. Karadorđe je nakon zaposedanja video da je to lepa varoše te je proti Milutinu iz Guče poslao naredbu da je poštedi:

> Kojekude, ova varoš da se od naše vojske ili straže ne popali, ili ne izgori, jerbo je šteta ovakve lepote kuća da se poruše i izgoru, već ako nas ćeraju Turci opet neka ostanu njima, ako li pak posle mi njih poćeramo, to će one biti naše, samo neka ostane nepopaljena.
>
> – Karađorđe

Ipak, prilikom povlačenja ustaničke srpske vojske ispred nadolazećih Turaka, prota Milutin iz Guče je, i pored voždovog zahteva, naredio vojnicima da Novu Varoš spale. "*I tu vojska serpska izgore onako lepu varoš*", zapisao je N. Ninković u knjizi "Žiznoopisanije moje". Odlaskom Karađorđevih ustanika, Novu Varoš je, bežeći od turske odmazde, napustio veliki broj srpskog življa, iselivši se u Srbiju.

Posle više okršaja u Prvom i Drugom srpskom, a zatim i u Nevesinjskom ustanku 1875. godine (velika borba u susednom selu Radoinji), narod ovog kraja oslobodio se turskog ropsta pobedom u Prvom balkanskom ratu 1912. godine. Nova Varoš je tada imala 450 kuća i 2.909 stanovnika.

I u Prvom svetskom ratu novovaroški kraj dao je veliki doprinos pobedi protiv centralnih sila Austro-Ugarske i Nemačke, a na Solunskom frontu i protiv Bugarske. Njihov zemljak, proslavljeni vojvoda Petar Bojović, rodom iz sela Miševići podno Zlatara, komandovao je srpskom Prvom armijom.

Nova Varoš nije ostala po strani i u Narodnooslobodilačkom ratu 1941—1945. Narod ovog kraja svrstao se u velikom broju u jedinice narodnooslobodilačke vojske, u Zlatiborsku četu odnosno Treću proletersku sandžačku udarnu brigadu, a sama Nova Varoš je više od 70 puta bila čas okupirana, a čas ponovo oslobađana. Konačno je oslobođena 4. decembra 1944.

## Demografija

U naselju Nova Varoš živi 7885 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35.3 godina (35.1 kod muškaraca i 35.6 kod žena). U naselju ima 3132 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3.30.

Ovo naselje je u uglavnom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 |

| Demografija
 |
| --- |

| Godina
 | Stanovnika
 |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 1781
 |  |
| **1953.** | 2179
 |  |
| **1961.** | 3200
 |  |
| **1971.** | 5718
 |  |
| **1981.** | 8565
 |  |
| **1991.** | 10424
 | 10405 |
| **2002.** | 10462 | 10335
 |

 |

| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |  | 8416 | 81.43% |
| Bošnjaci |  | 1028 | 9.94% |
| Muslimani |  | 498 | 4.81% |
| Jugosloveni |  | 110 | 1.06% |
| Crnogorci |  | 43 | 0.41% |
| Mađari |  | 8 | 0.07% |
| Hrvati |  | 7 | 0.06% |
| Makedonci |  | 4 | 0.03% |
| Bunjevci |  | 4 | 0.03% |
| Slovenci |  | 2 | 0.01% |
| Albanci |  | 2 | 0.01% |
| Ukrajinci |  | 1 | 0.00% |
| Slovaci |  | 1 | 0.00% |
| Rumuni |  | 1 | 0.00% |
| nepoznato |  | 62 | 0.59% |

**Stanovništvo prema polu i starosti**

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 16 |  |  | 22 |
| 80+ | 16 |  |  | 34 |
| 75-79 | 44 |  |  | 63 |
| 70-74 | 95 |  |  | 114 |
| 65-69 | 166 |  |  | 200 |
| 60-64 | 217 |  |  | 226 |
| 55-59 | 280 |  |  | 232 |
| 50-54 | 418 |  |  | 448 |
| 45-49 | 530 |  |  | 509 |
| 40-44 | 434 |  |  | 527 |
| 35-39 | 342 |  |  | 386 |
| 30-34 | 304 |  |  | 310 |
| 25-29 | 342 |  |  | 350 |
| 20-24 | 463 |  |  | 411 |
| 15-19 | 482 |  |  | 486 |
| 10-14 | 402 |  |  | 432 |
| 5-9 | 284 |  |  | 291 |
| 0-4 | 218 |  |  | 241 |
| prosek | 35.1 |  |  | 35.6 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**
| **Godina popisa** | 1948.
 | 1953.
 | 1961.
 | 1971.
 | 1981.
 | 1991.
 | 2002.
 |
| **Broj domaćinstava** | 458
 | 553
 | 1004
 | 1807
 | 2612
 | 3061
 | 3132
 |

 |

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**
| **Broj članova** | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10 i više
 | Prosečan broj članova
 |
| **Broj domaćinstava** | 391
 | 564
 | 588
 | 1085
 | 370
 | 97
 | 25
 | 6
 | 4
 | 2
 | 3.30
 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**
| **Godina popisa** | 1948.
 | 1953.
 | 1961.
 | 1971.
 | 1981.
 | 1991.
 | 2002.
 |
| **Broj domaćinstava** | 4149
 | 1399
 | 2583
 | 100
 | 52
 | 15
 | 4318
 |

 |

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**
| **Broj članova** | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10 i više
 | Prosečan broj članova
 |
| **Broj domaćinstava** | 1173
 | 2586
 | 391
 | 163
 | 5
 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški
 | 1942
 | 80
 | 1
 | 7
 | 815
 | 229
 | 88
 | 199
 | 73
 | 111
 |
| Ženski
 | 1593
 | 47
 | -
 | -
 | 657
 | 69
 | 10
 | 229
 | 81
 | 18
 |
| Oba
 | 3535
 | 127
 | 1
 | 7
 | 1472
 | 298
 | 98
 | 428
 | 154
 | 129
 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški
 | 11
 | 18
 | 128
 | 68
 | 60
 | 22
 | -
 | -
 | 32
 |
| Ženski
 | 33
 | 19
 | 92
 | 114
 | 187
 | 16
 | -
 | -
 | 21
 |
| Oba
 | 44
 | 37
 | 220
 | 182
 | 247
 | 38
 | -
 | -
 | 53
 |

## Značajne osobe

* Petar Bojović, srpski vojvoda iz balkanskih ratova i prvog svetskog rata;
* Ivan Kukolj Kuki, pevač narodne muzike;
* Nemanja Nedović, srpski košarkaški reprezentativac;
* Zlatko Krdžević, poznati fudbaler Crvene Zvezde
* Milan Topalović Topalko , pevač zabavne muzike;
* Ivan Šaponjić , poznati fudbaler Partizana
* dr.Sulejman Mašović, jedan od istaknutih Islamskih mislilaca na Balkanu;
* Ljubinko Drulović, proslavljeni fudbalski reprezentativac i igrač Rada, Porta, Benfike i Partizana

## Reference

## Povezano

* Opština Nova Varoš
* Zlatiborski okrug
* Centralna Srbija

## Vanjske veze

* Zlatarinfo, informativni portal Nove Varoši
* Stara Nova Varoš , priča o istoriji i društvenom životu u Novoj Varoši
* Nova Varoš Online Arhivirano 2006-04-21 na Wayback Machine-u