# Christian Doppler

|  |
| --- |
| **Christian Doppler** |
|  |
|  |
| Rođenje
 | 29. 11. 1803. Salzburg, Austrija
 |
| Smrt
 | 17. 3. 1853. Venecija, Italija
 |
| Državljanstvo
 | Austrijanci
 |
| Polje
 | Fizika Matematika
 |
| Institucija
 | Sveučilište u Beču Sveučilište u Chemnitzu
 |
| *Alma mater* | Sveučilište u Beču
 |
| Poznat po
 | Dopplerov učinak
 |

Dopplerov učinak je promena frekvencije valova pri relativnom gibanju njihova izvora ili promatrača.
**Christian Doppler**, punim imenom **Christian Johann Doppler** (Salzburg, 29. 11. 1803. - Venecija, 17. 3. 1853.), austrijski fizičar i matematičar. Profesor fizike u Chemnitzu i Beču. Objavio radove iz astronomije, analitičke geometrije, akustike, elektriciteta i optike. Godine 1842. objavio je raspravu *O obojenoj svetlosti dvostrukih zvezda* (nem. *Über das farbige Licht der Doppelsterne*), u kojoj je obradio pojavu koja nosi njegovo ime.

## Dopplerov učinak

**Dopplerov učinak** ili **Dopplerov efekt** je promena frekvencije valova pri relativnom gibanju njihova izvora ili promatrača. Opaža se kod svakoga valnoga gibanja kao povećanje, odnosno smanjenje frekvencije kada se izvor valova i promatrač međusobno približavaju, odnosno udaljavaju. Umesto frekvencije izvora *f0*, opaža se frekvencija *f*:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
gde je:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 - brzina valova u sredstvu (na primer u zraku);
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 -relativna brzina promatrača; pozitivna ako se promatrač približava prema izvoru (negativna za udaljavanje);
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 - relativna brzina izvora; pozitivna ako se izvor približava prema promatraču (negativna za udaljavanje).
Kod zvučnih valova Dopplerov učinak opaža se kao povišenje ili sniženje tona: na primer ton raznih vozila čini se viši za vreme približavanja a niži prilikom udaljavanja. Kod svetlosnih valova spektralne linije pomaknute su prema ljubičastomu delu spektra ako se izvor približava (plavi pomak), a prema crvenome (crveni pomak) ako se udaljava. Prema teoriji relativnosti u tom slučaju vredi:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
gde je: *c* - brzina svetlosti, a *α* - kut izvora prema promatraču: *α* = 90° kod transverzalnoga gibanja, pa se to naziva transverzalni (poprečni) Dopplerov učinak. U astronomiji se primenom Dopplerova učinka meri brzina radijalnoga gibanja nebeskih tela (na primer male promene brzine zvezda pod uticajem planeta, brzine gibanja galaktika) ili njihovih delova (brzina rotacije, brzina pulsiranja). U prometu se s pomoću Dopplerova učinka i radara može odrediti brzina kretanja vozila; u medicini, brzina protoka krvi (ehosonografija).

### Crveni pomak

**Crveni pomak** je pomak spektralnih linija svetlosti (povećanje valnih duljina) prema crvenom delu spektra. Općenitije, pomak spektralnih linija elektromagnetskih valova prema većim valnim duljinama u spektru. Nastaje kad se izvor elektromagnetskih valova udaljava, što je brže udaljavanje izvor veći je crveni pomak (Dopplerov učinak) ili kad se izvor elektromagnetskih valova nalazi u snažnom gravitacijskom polju, a emitirani se valovi šire prema slabijem gravitacijskom polju. Kozmički crveni pomak odražava opće širenje svemira (Hubbleov zakon). Gravitacijski crveni pomak nastaje gubitkom energije fotona u gravitacijskome polju. Dokazan je Mössbauerovim učinkom i zapažen je u spektrima zvezda s jakim gravitacijskim poljem.

## Reference