Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Milan Rakić

**Milan "Milojko" Rakić** (1876—1938), je bio srpski pesnik i akademik.

### Biografija

Rođen je 18. septembra 1876. godine u Beogradu. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Beogradu, a prava u Parizu. Po povratku sa studija stupio je u diplomatsku službu, u kojoj je bio skoro do smrti kao poslanik naše države u inostranstvu. Umro je u Zagrebu 30. juna 1938. godine.

Izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije 18. februara 1922, a za redovnog 12. februara 1934. Njegov otac je Dimitrije Mita Rakić, ministar finansija 1888. godine, a deda po majci akademik Milan Đ. Milićević. Imao je veliku biblioteku i prevodio je Igoove Jadnike.

### Spisak književnog rada

Rakić se svojim prvim pesmama javio u „Srpskom književnom glasniku“ 1902. Potom je objavio dve zbirke pesama, koje je i publika i književna kritika najoduševljenije pozdravila. Napisao je malo, svega oko pedeset pesama i dosta rano je prestao da piše.

### Kritički osvrt

Njegove malobrojne pesme odlikuju se najvišim umetničkim osobinama i predstavljaju vrhunac u izražaju one pesničke škole koju je osnovao Vojislav Ilić. Pored Šantića i Dučića, Rakić je treći veliki srpski pesnik današnjice. I on je pesničku veštinu učio na francuskim uzorima, ali ih nije podražavao, već je ostao nacionalan i individualan. On ne peva renesansne motive i blede princeze, već pravoslavne i narodne svetinje: Jefimiju, Simonidu (Simonida), napuštenu crkvu kraj Peći, Gazimestan (Na Gazimestanu) itd. On nije frivolno duhovit; savršenstvo njegova izraza nije sjajan verbalizam, već veština savladana do kraja, veština u obliku kad postaje prisna i spontana. On se naročito ističe kao versifikator. Usavršio je jedanaesterac upotrebom bogatih, zvučnih i neslućenih slikova, davši mu širok besednički ton, svečan i otmen, buran katkada, a miran i prisan najčešće. Njegov jezik je besprekorno čist i krepak, rečenica kristalno jasna, stil bez emfaze i bleska, umeren i lapida-ran. „U pogledu tehnike, kazao je Skerlić, to je poslednja reč umetničkog savršenstva u srpskoj poeziji“.

Sa Šantićem, Rakić je najuspelije obnovio našu rodoljubivu poeziju, na sasvim originalan način, bez poze i šovinizma. Njegovo je rodoljublje otmeno i plemenito, prožeto diskretnošću i smerovima modernog mislioca.

Rakić ne peva radi lepote kao Dučić, već radi misli; on nije poklonik renesanse i Zapada, već bola i „naslade u patnji“. Uticaj francuskog simbolizma i dekadanse oseća se u njegovoj lirici samo u izražaju. I on se služi simbolima za iskazivanje svojih dubokih misli, kao što se služi simbolikom i u svojim rodoljubivim pesmama, ali je njegova filozofija života izraz naše rase, potpuno samonikla. Njegove misaone pesme su jasne iako duboke, jednostavne i pored rečitosti, prisne, tople i utešne iako prožete najsnažnijim pesimizmom. To su najbolje, najlepše pesme u srpskoj misaonoj lirici.

## Vanjske veze

* Milan Rakić: *„Pesme“* na Antologiji srpske književnosti (.docx format)
* Milan Rakić na Myserbia.net
* „Rakić u četničkoj uniformi“ Arhivirano 2009-11-18 na Wayback Machine-u, Jovan Pejčić, Srpsko nasleđe, istorijske sveske, broj 10, oktobar 1998.
# Fondacija

**Fondacija**, **zaklada** ili **zadužbina** je pravni termin koji se odnosi na neprofitnu organizaciju koja obezbeđuje fondove ili podršku drugim organizacijama, ili obezbeđuje izvor sredstava za sopstvene aktivnosti.

Fondacije imaju vlastita upravljačka tijela i distribuiraju financijska sredstva za obrazovne, kulturne, vjerske, poltičke, društvene ili druge općekorisne svrhe putem potpore udrugama, dobročinstvima, obrazovnim institucijama, pojedincima ili kroz vlastite programe.

## Tipovi fondacija

Fondacije kao nezavisno osnovane neprofitne organizacije s vlastitim izvorom sredstava možemo podijeliti u nekoliko tipova. Prema tipološkoj podjeli Evropski fondacijski centar (EFC) dijeli zaklade na četiri generalne kategorije:

1. nezavisne fondacije
2. korporativne fondacije
3. vladine fodnacije
4. zaklade lokalnih fondacije

Pri uspostavljanju tipologije EFC se vodio sa sljedeća tri kriterija:

1. gdje je izvor financijskih sredstava fondacije,
2. tko donosi odluke,
3. kako zaklada raspolaže financijskim sredstvima.

## Povezano

* Fondacija Vikimedija
* zadužbina

## Reference
# 3. lička proleterska udarna brigada

| Treća lička proleterska udarna brigada NOVJ-a |
| --- |
|  Borci III bataljona III ličke brigade u rovovima ispred linije sremskog fronta, 10. februara 1945.
 |
| Aktivna
 | 15. rujna 1942. – svibanj 1945.
 |
| Država
 |  Federativna Narodna Republika Jugoslavija
 |
| Odanost
 | Saveznici
 |
| Grana
 | Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije
 |
| Veličina
 | brigada
 |
| Sjedište
 | Mogorić
 |
| Sudjelovanje u borbama
 | Bitka na Neretvi Napad na Gospić svibnja 1943. Operacija Zeithen Desant na Drvar Durmitorska operacija Beogradska operacija Srijemska bojišnica
 |
| Odlikovanja
 | Orden narodnog heroja, Orden narodnog oslobođenja, Orden partizanske zvijezde, Orden bratstva i jedinstva
 |
| Zapovjednici
 |
| Istaknuti zapovjednici
 | Milan Kuprešanin
 |

**Treća lička proleterska narodno-oslobodilačka brigada** formirana je sredinom rujna 1942. godine u Mogoriću, kao **Deveta brigada Hrvatske**, od bataljuna „Velebit”, „Bićo Kesić”, „Mirko Štulić” i „Krbava”, sa oko 900 boraca.

Od formiranja Šeste ličke divizije pa do kraja rata Treća lička brigada borila se u sastavu ove formacije.

Treća lička brigada naročito se proslavila tijekom Desanta na Drvar, kada je 25. svibnja 1944. iz Trubara intervenirala u napadnutom Drvaru i omogućila Vrhovnom štabu NOVJ, stranim vojnim misijama i ostalim institucijama da se sigurno izvuku iz Drvara. Tom prilikom brigada je u 15-satnoj borbi gotovo uništila njemačku elitnu 500. SS lovačku padobransku satniju.

Povodom tridesete obljetnice desanta na Drvar, 30. svibnja 1974. godine, odlikovana je Ordenom narodnog heroja.

## Borbeni put Treće ličke brigade

## Narodni heroji Treće ličke brigade

* Milan Kuprešanin, prvi zapovjednik brigade
* Nikola Sovilj, zamjenik zapovjednika bataljuna

## Reference

## Literatura

* *Vojna enciklopedija* (knjiga šesta). Beograd 1973. godina.
* „Narodni heroji Jugoslavije”. Beograd: Mladost. 1975.
* TREĆA LIČKA BRIGADA — SJEĆANjA BORACAArhivirano 2011-09-11 na Wayback Machine-u, Sekcija boraca 3. ličke brigade u Beogradu, Beograd 1991.
* Đorđe Orlović. *ŠESTA LIČKA PROLETERSKA DIVIZIJA „Nikola Tesla“*. Arhivirano iz originala na datum 11. 9. 2011. , Vojnoizdavački i novinski centar Beograd, 1990.
# 1. proleterski korpus

| **Prvi proleterski korpus** |
| --- |
|  |
| Osnivanje | 5. oktobra 1943. |
| Formacija | Prva proleterska diviz. Šesta lička divizija |
| Jačina | **8.000** boraca |
| Deo | **Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije** |
| Angažovanje | Prva banjalučka operacija Drvarska operacija Durmitorska operacija Bitka za Srbiju Bitka na Jelovoj gori Beogradska operacija Sremski front |
| Komandanti |
| Komandant | Koča Popović |

**Prvi proleterski korpus NOVJ** formiran je 5. oktobra 1943. godine od Prve proleterske divizije i Šeste ličke divizije. Prilikom formiranja imao je **8.000** boraca.

Prvi komandant korpusa bio je Koča Popović, narodni heroj, a od jula 1944. Peko Dapčević, narodni heroj. Politički komesar bio je Mijalko Todorović Plavi, narodni heroj.

U sastav korpusa ušla je 15. septembra 1944. godine Operativna grupa divzija (Peta krajiška, 17. istočnobosanska i 21. srpska divizija), pa je tada brojno stanje iznosilo oko **21.000**, a polovinom oktobra oko **32.000** boraca. Krajem oktobra 17. istočnobosanska divizija je prebačena u Južnu operativnu grupu. Od 28. oktobra do 3. decembra 1944. u korpusu se nalazila 28. slavonska divizija, a od 2. decembra Druga proleterska divizija. Krajem decembra 1944. godine u korpusu je bilo oko **50.000** vojnika.

Korpus je 1. januara 1945. godine preformisan u Prvu armiju JA.

## Literatura

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Portal Narodnooslobodilačke borbe Jugoslavije
 |

* **Vojna enciklopedija**, Beograd 1975. godina
# Proleterske brigade

Zastava, slika i Orden narodnog heroja Prve proleterske brigade u Vojnom muzeju u Beogradu.
**Proleterske brigade** je zajednički naziv za posebne jedinice koje su djelovale u okviru Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije u drugom svjetskom ratu.

Formirane su u kasnu jesen 1941. temeljem *Statuta proleterskih brigada* koje je donio Vrhovni štab NOPOJ. Zamišljene su kao jedinice koje, za razliku od tadašnjih partizanskih odreda, neće biti formirane na teritorijalnom principu i djelovati na ograničenom području, nego djelovati na cijelom području okupirane Jugoslavije.

## Naziv

Izraz *proleter* je trebao označiti njihovo čvrsto ideološko određenje, odnosno klasnu snagu koja u skladu s marksističkom doktrinom o diktaturi proletarijata treba provesti socijalističku revoluciju, koja je bila dio programa KPJ pod čijim je pokroviteljstvom osnovana NOVJ. Prefiks *proleterska* je činio jasnu distancu od drugih, *buržoaskih* snaga. Kominterna je marta 1942. godine uputila kritiku jugoslovenskim komunistima, tražeći da se izbaci ime „proleterska" ispred naziva brigade i da se prestane sa „sličnim lapsusima" koji liju vodu na mlin neprijateljima naroda u zemlji i u inostranstvu.

Međutim, kasnije tokom samog rata izraz *proleter* je izgubio svoje ideološko značenje, te je umjesto toga postao sinonim za najelitnije partizanske formacije. Tako su naziv proleterska dobijale "obične" brigade koje bi se posebno istakle u borbi.

## Spisak proleterskih brigada

Do kraja rata su sljedeće brigade NOVJ osnovane proleterske ili su naknadno dobile taj status:

»Proleterske jedinice, to vezivno tkivo naše ratne strategije, nisu toliko stvarane iz ideoloških koliko iz pragmatičnih razloga, saglasno našim realnostima. Bilo je važno imati pokretnu borbenu formaciju kadru da se tuče svuda, izvan lokalnog atara.«
Koča Popović, komandant Prve proleterske

* 1. proleterska brigada NOVJ
* 2. proleterska brigada NOVJ
* 3. sandžačka proleterska brigada NOVJ
* 4. crnogorska proleterska brigada NOVJ
* 13. proleterska brigada Josip Kraš
* 3. krajiška brigada NOVJ
* 1. lička brigada NOVJ
* 2. lička brigada NOVJ
* 3. lička brigada NOVJ
* 1. dalmatinska brigada NOVJ
* 2. dalmatinska brigada NOVJ
* 5. crnogorska brigada NOVJ
* 6. istočno-bosanska brigada NOVJ
* 12. slavonska brigada NOVJ

Nakon rata su proleterskim brigadama proglašene:

* 1. slovenska brigada NOVJ Tone Tomšič
* 1. makedonsko-kosovska brigada NOVJ
* 1. krajiška brigada NOVJ
* 10. hercegovačka brigada NOVJ
* 1. vojvođanska brigada NOVJ
* 3. srpska brigada NOVJ

## Izvori

## Povezano

* Drugi svjetski rat u Jugoslaviji
* Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije
* Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije
# Štrpce

Lokacija mjesta Štrpce u Srbiji
**Štrpce** (albanski *Shtërpcë*) je mesto u Srbiji, u AP Kosovu i Metohiji koje predstavlja administrativni centar istoimene opštine. Mesto ima 13.633 stanovnika od čega su većinom Srbi (66,7%).

Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, u Opštini Štrpce bilo je: Srba i Crnogoraca 8.303 (64.15%), Albanaca 4.125 (33.83%). A prema popisu iz 2001. godine, u opštini živi: Srba i Crnogoraca 9.099 (66,7%), Albanaca 4.500 (33.83%), Roma 34 (0,02%).

## Vanjske veze

* OSCE profil mesta Arhivirano 2018-12-16 na Wayback Machine-u
* Štrpce Arhivirano 2011-10-07 na Wayback Machine-u
# Opština Uroševac

**Opština Uroševac** je opština u Republici Srbiji, u AP Kosovo i Metohija, koja pripada Kosovskom upravnom okrugu. Površina opštine je 344 km².

Naseljena mesta u opštini su: Babljak, Balić, Biba, Burnik, Varoš Selo, Gatnje, Gornje Nerodimlje, Grebno, Grlica, Doganjevo, Donje Nerodimlje, Dramnjak, Zaskok, Zlatare, Jezerce, Jerli Prelez, Jerli Talinovac, Kamena Glava, Kosin, Košare, Laškobare, Manastirce, Mirosavlje, Muhadžer Prelez, Muhadžer Talinovac, Muhovce, Nekodim, Novi Miraš, Papaz, Plešina, Pojatište, Raka, Rahovica, Sazlija, Svrčina, Slivovo, Sojevo, Softović, Srpski Babuš, Stari Miraš, Staro Selo, Stojković, Tankosić, Trn, **Uroševac** i Crnilo.

## Povezano

* Uroševac
# Lepenac

**Lepenac** je reka koja izvire na južnim obroncima Šar planine. Teče kroz Sirinićku Župu, protiče kroz Štrpce i jugoistočnim obodom Kosovske kotline uz severnu stranu Šare do Kačanika. Odatle se reka okreće ka jugu i kroz Kačaničku klisuru između Skopske Crne Gore i Šare ulazi u republiku Makedoniju kod Đeneral Jankovića i nedaleko od Đorče Petrova kod Skoplja se uliva u Vardar. Najveća pritoka Lepenca je reka Nerodimka, odnosno njen južni kraj, pošto ona kod Uroševca pravi bifurkaciju odnosno deli se na dva kraka. Jedan (severni) krak otiče u Sitnicu, zatim u Ibar i na kraju u Crno more, dok drugi krak odlazi ka jugu i kod Kačanika se uliva u Lepenac, zatim u Vardar i na kraju u Egejsko more.
# Brezovica (Štrpce)

| Brezovica
 |
| --- |
|  |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Srbija
 |
| Stanovništvo
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
|  BrezovicaBrezovica na karti Srbije
 |

**Brezovica** je naselje koje se nalazi u kosovskoj opštini Štrpce. Poznato je kao skijaški centar.

* Web-stranica o brezovičkom skijalištu (srpski) Arhivirano 2009-11-21 na Wayback Machine-u
* Web portal ski centra Brezovica (srpski) Arhivirano 2019-06-27 na Wayback Machine-u
* Web sajt Strpca Arhivirano 2017-09-12 na Wayback Machine-u
# Nacionalni park Šar-planina

| Nacionalni park Šar-planina |
| --- |
| IUCN kategorija II (nacionalni park) |
|  |
| Najbliži grad | Prizren, |
| Koordinate | ﻿ / ﻿ |
| Površina | 390 km2 |
| Osnivanje | 1986. god |

**Nacionalni park Šar-planina** se nalazi na Kosovu i Metohiji, Srbiji. Osnovan je 1986. godine i površina nacionalnog parka je 39.000 hektara.

Strogi prirodni rezervati u parku:

* Mešovite listopadne šume i kamenjari u klisuri Rusenice - stanište balkanskog risa (*Lynx lynx balcanicus*);
* Popovo prase - čiste ili mešovite šume munike;
* Ošljak - šume munike, žbunaste zajednice bora krivulja, čiste smrčeve šume;
* Golem bor - očuvane stare šume munike.

Sa 147 vrsta leptira, Šar-planina je najbogatije područje Evrope, a sa preko 200 vrsta ptica (orao bradan, beloglavi sup, suri orao, tetreb), ona je stecište 60% ornitofaune Srbije. Na nepreglednim prostranstvima Šar-planine, mogu se videti endemične i reliktne vrste sitnih glodara, kao što su dinarska voluharica, kuna zlatica, kuna belica, vidra, ali i divlja mačka, ris, medved i divokoza.

Sa brojnim glacijalnim jezerima i raznovrsnim oblicima glacijalnog reljefa, Šar-planina predstavlja pravi muzej glacijalnog reljefa pod otvorenim nebom.

Bogato kulturno-istorijsko nasleđe predstavljaju 34 srednjevekovne crkve i manastiri, poput manastira Sv. Petra Koriškog iz 13. veka i manastira Sv. Arhangela iz 15. veka nadomak Prizrena, a turistima je na raspolaganju i ski-centar na Brezovici.

## Vanjske veze

.

* Vebsajt o Nacionalnom parku Šar-planini Arhivirano 2006-02-10 na Wayback Machine-u na srpskom
* Šar planina na engleskom

| Nacionalni parkovi Srbije |  |
| --- | --- |
| Đerdap | Kopaonik | Tara | Šar-planina | Fruška gora
 |
# Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija

|  |  |
| --- | --- |
| Ćirilica: | Аутономна Покрајина Косово и Метохија |
| Albanski: | Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohisë |

 |
| Autonomna pokrajina |
|  |
| Država |  Srbija |
| Sjedište | Priština |
| Uprava |
|  • Tijelo | Kancelarija za Kosovo i Metohiju |
|  • Direktor | Petar Petković |
| Površina |
|  • Ukupno | 10910 km² |
| Stanovništvo (2023.) |
|  • Ukupno | 1.660.971 |
|  • Gustina | 152/km² |
| Vremenska zona | UTC+1 (CET) |
|  • Ljeti (DST) | UTC+2 (CEST) |
| ISO 3166 kod | RS-KM |

**Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija** (albanski: *Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohisë*; **APKiM**), poznata kao **Kosovo i Metohija** (albanski: *Kosovа dhe Metohiа*; **KiM**), a ponekad kratko **Kosovo** (albanski: *Kosova*) ili **Kosmet**, autonomna je pokrajina definisana Ustavom Srbije koja se nalazi na južnom delu zemlje. Teritorija je predmet tekućeg političkog i teritorijalnog spora između Republike Srbije i delimično priznate Republike Kosovo, od kojih potonja ima kontrolu nad teritorijom. Njen administrativni centar i najveći grad je Priština.

## Reference
# Heraldika

**Heraldika** je nauka o grbovima.

U srednjem veku kad su vitezovi nosili oklope i kacige bilo je vrlo teško da se međusobno raspoznaju. Zbog toga su počeli da nose znamenja (grbove) vladara kojima su potčinjeni. Naročito tokom krstaških ratova ova "moda" se proširila u celoj Evropi. Ubrzo je broj različitih grbova toliko narastao da kraljevi nisu više mogli da pamte koji je koji. Umesto njih su pamtili prvi *heraldičari*. Oni su za vreme bitaka stajali pored kraljeva i pojašnjavali im koji vojnici pripadaju kom velikašu i na čijoj strani se bore.

Još tada, iz XI – XIII veka, datiraju prva pravila heraldike. Prvo i osnovno je: grb mora da bude prepoznatljiv (jasan) na daljinu–razumljivo je zašto. Iz ovog su izvučena neka praktična pravila. Boja ne sme da ide uz boju, i metal ne sme da bude uz metal. (Metali su inače srebro i zlato, tj. bela i žuta.) Zatim, koriste se samo čiste boje a ne pastelne ili nejasne, kako bi se i na velikoj daljini razlikovale.

*Punjenje* je ono što stavimo unutar grba, najčešće kakva životinja ili biljka, a može da bude i tvrđava, ili uopšte ma koji predmet.

Ako stručnim jezikom "opišemo" grb, svaki heraldičar će po tom tekstualnom opisu moći da nacrta kako grb približno izgleda. Postoje i računarski programi koji manje ili više uspešno crtaju grbove po opisima. Taj opis se naziva blazon, i prilično je jednostavan, s tim što je potrebno poznavati terminologiju, koja je mešavina francuskih, engleskih i latinskih naziva.

Neka od imena boja koje se koriste u heraldici su: žuta (zlato)—or, bela (srebro)—argent, crvena—gules, plava—azure, crna—sable, zelena—vert, ljubičasta—purpure, narandžasta—tenne, nebesko plava—bleu celeste, "krvavo" crvena—sanguine, tamno crvena—murrey...

## Pogledaj

* Značenje boja u heraldici
* Značenje životinja u heraldici
* Srpsko heraldičko društvo "Beli Orao"
* Osnovna heraldička pravila

## Vanjske veze

* Srpsko Rodoslovno Društvo i Beli Orao
* Centar za Istraživanje Pravoslavnoga Monarhizma - Odbor za Heraldičke i Genealoške Studije Arhivirano 2019-03-30 na Wayback Machine-u
* Srpski Grbovi
* Rečnik heraldičkih pojmova