Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aleksandar Fridman

Aleksandar Fridman
**Aleksandar Fridman** (16. 6.1888.-19. 9.1925.) je bio sovjetski fizičar koji se proslavio svojim matematičkim modelom koji je objasnio veliki prasak i daljnji razvoj svemira 1922. godine. Njegova iznenadna smrt od trbušnog tifusa kojim se zarazio dok je bio na godišnjem odmoru na Krimu je iznenada prekinula karijeru naučnika koji je tek počeo izdavati svoje najvažnija znanstvena dijela. Njegov model koji objašnjava veliki prasak će u trideset godina nakon njegove smrti biti prihvaćen i u naučnoj i u vjerskoj zajednici,a jedini naučni pokušaj osporavanja će biti također izvršen od sovjetskih naučnika Isaka Halatnikova i Leva Landaja čiji zajednički model će na kraju poslužiti za daljnje objašnjenje razvoja svemira.

## Povezano

* Veliki prasak
# Knjiga o optici

Struktura ljudskog oka prema Ibn al-Haythamu.
Knjiga o optici (arapski: Kitāb al-Manāẓir‎ (كتاب المناظر); perzijski: Ketāb e Manzarehā‎ (کتاب منظره‌ها); latinski: De Aspectibus ili Opticae Thesaurus: Alhazeni Arabis; italijanski: Deli Aspecti) je bio sedmotomni traktat o optici, fizici, matematici, anatomiji i psihologiji čiji je autor bio arapski ili perzijanski muslimanski učenjak Ibn al-Haytham (u Evropi poznat pod latinskim imenom *Alhacen* ili *Alhazen*). Napisao ju je od 1011. do 1021. kada je bio u kućnom pritvoru u Kairu. Tekst je originalno napisan na arapskom, ali je tokom sljedećih vijekova preveden na prezijski, latinski i italijanski.

Knjiga je imala značajan uticaj na razvoj optike, te je stvorila temelje moderne fizičke optike značajno promijenivši dotadašnje razumijevanje svjetla i vizije, i stvorila temelje opće nauke uvođenjem eksperimentalne naučne metode. Hajtam je u svojoj knjizi među prvima opisao svetlost kao mnoštvo čestica, što je postalo vladajuće shvatanje u većini teorija razrađenih do XVIII veka. Ibn Al Hajtam je posmatrao svetlosni zrak u vidu niza malenih čestica koje ne poseduju nikakva kvalitativna čestična svojstva osim energije. Ibn al-Haytham se zbog toga nazivao "ocem moderne optike" i osnivačem eksperimentalne fizike.

*Knjiga o optici* se često zajedno sa Newtonovom *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica* navodi kao najvažnija knjiga u historiji fizike, te se smatra kako je potakla revoluciju na polju optike i vizualne percepcije, također poznate kao 'Optička revolucija'. Optici je dala fizičko-matematički koncept mnogo ranije od drugih matematičkih disciplina kao što su astronomija i mehanika.

*Knjiga o optici* također sadrži i prve rasprave i opise eksperimentalnoj psihologiji te prvi precizan opis *camere obscure*, uređaja koji je predstavljao preteču suvremene kamere. Na polju medicine i oftalmologije je zaslužna za napredak na polju očne kirurgije, jer je prvi put precizno objasnila proces vida.

## Izvori

## Povezano

* Korpuskularna teorija svetla
# Snellov zakon

Snelliusov zakon se odnosi na dobro poznatu pojavu lomljenja svjetlosti (refrakcije) na granici dvaju sredstava.
Refrakcija ili lom svjetlosti.
Lom svjetlosti na čaši vode. Slika je zakrenuta.
**Snelliusov zakon** ili **Snellov zakon** (prema Willebrordu Snelliusu) se odnosi na dobro poznatu pojavu lomljenja svjetlosti (refrakcije) na granici dvaju sredstava. Po Snelovu zakonu, svjetlost koja pada na granicu dvaju sredstava indeksa loma *n1* i *n2* prijelazom iz jednog u drugo sredstvo lomi se tako da:

* upadna zraka, okomica na granicu sredstava i lomljena zraka leže u istoj ravnini,
* kut loma i kut upada zadovoljavaju takozvani Snelliusov zakon:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
ili

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
pri čemu su:

*θ1* - kut upadne zrake svjetlosti,
*θ2* - kut loma,
*v*1 i *v*2 brzine vala,
*n*1 i *n*2 odgovarajući indeksi loma sredstva iz kojega zrake dolaze i sredstva u koje ulaze.
Indeks loma u nekom sredstvu je omjer brzine svjetlosti u vakuumu i brzine svjetlosti u tom sredstvu. Optički gušće sredstvo je ono koje ima veći apsolutni indeks loma, a ono čiji je indeks loma manji zove se optički rjeđe sredstvo. Iz iskustva znamo da će ravan štap gurnut u vodu izgledati prelomljen, to je posljedica loma svjetlosti.

## Indeks loma

**Indeks loma** (oznaka *n*) je bezdimenzionalna fizikalna veličina koja opisuje međudjelovanje svjetlosti i optički prozirne tvari, a definirana je kao omjer brzine svjetlosti u vakuumu *c* i brzine svjetlosti u tvari *v*,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Posljedica je promjene brzine svjetlosti promjena pravca njezina širenja pri prelasku iz jednoga optičkog sredstva u drugo. Što je indeks loma veći, veća je promjena pravca, odnosno veći je lom svjetlosti (refrakcija). Indeks loma može se s pomoću Snelliusova zakona odrediti iz geometrijskih odnosa kutova zraka svjetlosti prema površini sredstva u kojem dolazi do loma:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
gdje je: *θ1* - upadni kut prema okomici na površinu sredstva, *θ1* - kut loma, *n1* - indeks loma optičkoga sredstva iz kojega svjetlost dolazi, a *n2* - indeks loma optičkoga sredstva u koje svjetlost ulazi. Često se rabi relativni indeks loma, koji je jednak omjeru indeksa loma dvaju sredstava:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
Svjetlost se u nekoj tvari širi brzinom:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
gdje je: *εr* - relativna dielektrična permitivnost tvari, a *μr* - relativna magnetska permeabilnost. Kako za relativnu magnetsku permeabilnost u optički prozirnom sredstvu vrijedi *μr* ≈ 1, proizlazi da indeks loma ovisi samo o relativnoj dielektričnoj permitivnosti:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
Međutim, za mnoge tvari dolazi do odstupanja od toga izraza, zbog postojanja električnih dipola u dielektricima i ovisnosti relativne dielektrične permitivnosti o frekvenciji svjetlosti.

## Reference

## Povezano

* Fermaov princip
# Pascalov zakon

Pokus koji je osmislio i izvršio Blaise Pascal 1646., a prikazuje djelovanje Pascalovog zakona.
**Pascalov zakon** je temeljni zakon hidrostatike, koji kaže: "*u tekućini koja se nalazi u zatvorenoj posudi vanjski tlak širi se jednako na sve strane, tj. čestice tekućine prenose tlak u svim pravcima jednako*".

Taj zakon je potvrdio francuski matematičar Blaise Pascal. Pascalov zakon se može primjeniti na utvrđivanje hidrostatičkog tlaka.

## Hidrostatički tlak

Hidrostatički tlak je tlak koji u tekućini nastaje zbog njezine težine. Pokusima možemo dokazat da se tlak u tekućini:

* povećava sa dubinom,
* jednak je na svim mjestima na istoj dubini,
* djeluje jednako u svim smjerovima.

Matematički se to može izraziti:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
gdje je:

*ΔP* - hidrostatički tlak (u SI sustavu mjerna jedinica je Pa), ili razlika u tlakovima dvije točke koje imaju različitu dubinu, zbog vlastite težine vode (fluid);
*ρ* gustoća vode (u SI sustavu mjerna jedinica je kg/m3);
*g* - ubrzanje Zemljine sile teže (srednja vrijednost na površini Zemlje, na razini mora, iznosi oko 9,81 m/s2);
*Δh* - visinska razlika između dvije točke (u metrima).
Pojednostavljeno se može napisati:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Ako promatramo neki objekt u moru, **ukupni tlak** koji djeluje na taj objekt je:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
gdje je: *patm* – atmosferski tlak.

Na primjer, ako se neki predmet nalazi na 10 metara dubine u moru:

p = 1030 kg/m3 ˑ 9,81 m/s2 ˑ 10 m = 101 043 Pa ≈ 1 bar
To znači da na predmet koji se nalazi na 10 metara dubine, uz atmosferski tlak od oko 1 bar, dodatno djeluje težina mora oko 1 bar (ukupno 2 bara).

## Hidraulička preša

Način rada hidrauličke preše.
Na principu Paskalovog zakona djeluje hidraulička preša ili hidraulički tijesak. Ako posuda ispunjena tekućinom ima dva otvora različite površine, u kojima su smješteni pokretni klipovi, a površina drugog klipa je *n* puta veća, tada ako na mali klip djelujemo određenom silom, na veliki klip će djelovati sila *n* puta veća. Hidraulička preša omogućuje da se primjenjena sila duž nekog puta pretvori u veću silu duž manjeg puta (naravno rad jedne i druge sile je isti).

## Izvori
# Boyle-Mariotteov zakon

Ova animacija pokazuje odnos između pritiska i zapremine kad su količina i temperatura konstantne.
**Bojl-Mariotov zakon** (negde poznat kao i **Bojlov zakon**) je jedan od zakona gasova. Ime je dobio po irskom prirodnjaku Robertu Bojlu i francuskom fizičaru Edmu Mariotu. Ovaj zakon je primenljiv je na gasovita tela koja se ponašaju poput idealnih gasova. Zakon glasi:

> Na konstantnoj temperaturi i nepromenjenoj količini gasa, proizvod pritiska i zapremine je konstantan.
>
>

To znači za koliko puta povećamo pritisak toliko puta ćemo smanjiti zapreminu. Procesi koji se dešavaju na konstantnim tempreraturama su izotermski procesi.

## Formula

Ovaj zakon je izveden iz osnovne jednačine molekulsko kinetičke teorije gasova.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

gde je:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 - pritisak,
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 - koncentracija gasa,
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 - srednja kinetička energija gasa.
Celu jednačinu pomnožimo sa WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 i dobijamo, pošto je WIKINIUM\_MATH\_PH\_10

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 .

Međutim glavni uslovi za ovaj zakon je da su: WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 .
Znači da je proizvod pritiska i zapremine takođe jednak konstanti:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 , ili WIKINIUM\_MATH\_PH\_20

Bojl-Mariotov zakon ima veliku primenu (recimo kod ronjenja).

## Izvori

## Literatura

* Levine, Ira N. (2009). *Physical chemistry*. New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-253862-5.
# Huygensov princip

Ogib (difrakcija) vala prema Huygensovom principu
Lom svjetlosti ili refrakcija kako objašnjava Huygens. Huygensovo načelo izriče da se u homogenim sredstvima svaka točka valne fronte može uzeti kao izvorište novog elementarnoga vala.
**Huygensovo načelo** ili **Hajgensov princip** jeste princip koji se odnosi na prostiranje talasa kroz sredinu. Prema ovom principu, svaka točka valne fronte, odnosno svaka čestica sredine na koju nailazi val postaje izvor novog vala.

Ovim načelom je Christiaan Huygens 1678. postavio temelje valnoj teoriji svjetlosti, koja se kosila s tada prihvaćenom Newtonovom čestičnom teorijom. Osim širenja valova, Huygensov princip objašnjava i niz drugih pojava u optici i akustici: refleksiju (odbijanje svjetlosti) i lom na granicama homogenih sredstava različite (optičke) gustoće (refrakcija), a pri objašnjenju pojava difrakcije daje samo ograničene rezultate.

Uočivši ulogu interferencije valova pri stvaranju valne plohe, da bi protumačio pojave difrakcije, Augustin Jean Fresnel bio je primoran poopćiti Huygensovo načelo zahtjevom da svaki elementarni val može započeti slobodnom, proizvoljnom fazom.

## Objašnjenje

Ukoliko ravan talas prostirući se kroz neku sredinu naiđe na prepreku sa prorezom onda prolazeći kroz prorez talasi prestaju da budu ravni. Naime, oko svake tačke u prelaznoj liniji nastaju sferni talasi, a rezultujući talas nastaje kao obvojnica oko mnoštva prethodno pomenutih sfernih talasa.

## Izvori

## Povezano

* Prelamanje talasa
* Odbijanje talasa

## Vanjske veze

* Huygens' Principle(`en`)
# Ohmov zakon

Pomoću Omovog zakona možemo izabrati odgovarajući otpornik za strujno kolo.
**Ohmov zakon** (po Georgu Ohmu) je fizički zakon po kojem je električna struja (*I*) određena kao odnos napona (*U*) i otpora (*R*):

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Na primer, ako znamo koliku struju može da podnese komponenta a da ne pregori, i koliki napon daje izvor napajanja, tada pomoću Omovog zakona možemo izabrati odgovarajući otpornik, koji će sprečiti da struja bude iznad dozvoljenog nivoa.

Omov zakon, jedan od osnovnih zakona u oblasti električne struje, je opisao Om u svom spisu iz 1827. godine.

## Jednačine

Jednostavno električno kolo, u kome je struja prikazana oznakkom *i*. Odnos između napona (V), otpora (R), i jačine struje (I) je V = IR; to je poznato kao Omov zakon.
Prema Omovom zakonu, napon je jednak proizvodu struje i otpora:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
U skladu sa načelim algebre, možemo prerasporediti veličine, tako da uvek izračunamo nepoznatu veličinu na osnovu dve poznate. Recimo, jačina struje je jednaka količniku napona i otpora, to jest:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Ako su nam poznate vrednosti struje i napona, možemo izračunati otpor. Dakle, otpor je jednak količniku napona i jačine struje:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
gde je:

*I* - električna struja, merena u amperima (A)
*U* - električni napon, meren u voltima (V)
*R* - električni otpor u omima. (Ω)
## Primer

Recimo da imamo bateriju napona 12 volti i sijalicu. Izmereni otpor kola je 9 oma. Na osnovu toga, jačinu struje možemo izračunati po formuli:

I = V / R

I = 12 volti / 9 oma = 1.3 ampera

## U mikroskopskom obliku

Ohmov zakon u mikroskopskom obliku opisuje jakost električne struje s pomoću svojstava čestica koje prenose električni naboj:

I = nvqS,

gdje je *n* broj slobodnih čestica koje prenose električni naboj, *v* srednja brzina gibanja nosilaca električnoga naboja, *q* električni naboj nosilaca električnoga naboja, *S* ploština poprečnoga presjeka vodiča.

## Literatura

* Gordon McComb i Earl Boysen, *Elektronika za neupućene*, Beograd, 2007.

## Izvori

## Povezano

* Otpornik
* Električni otpor
# Širenje svemira

**Širenje svemira** predstavlja svojstvo svemira koje se zasniva na otkriću da se sve galaksije udaljavaju jedna od druge.

## Pojam širenja svemira

galaksija
Udaljenosti između samih galaksija, metagalaksija i kvazara su mnogo veće od međuzvezdanih, i kreću se u granicama od nekoliko stotina hiljada do preko miliona svetlosnih godina. Te udaljenosti nisu stalne i neprestano rastu u toku vremena, što je uzrokovano fenomenom poznatim kao širenje Svemira. To znači da Svemir nije statičan nego dinamičan, tj.sve se menja i sve se kreće.

## Teorija o širenju svemira

Primena opšte teorije relativiteta na kosmologiju, kao i otkriće infracrvenog svetla koje dolazi iz galaksija izvan Mlečnog puta, dvadesetih godina XX veka doveli su do saznanja da se sve galaksije povlače. Teorija o širenju svemira zasniva se na crvenom pomaku, tj. pomeranju spektra astronomskih tela prema većim talasnim dužinama.Nije poznato da li će se svemir beskonačno širiti (otvoreni svemir) ili će u jednom trenutku doći do njegovog kolapsa u izuzetno gusto, zbieno stanje (zatvoreni svemir), iz kojeg je, prema teoriji velikog praska, i počeo da se širi.

## Ubrzano širenje svemira

supernova
Dugo vremena je vladalo mišljenje da se širenje svemira usporava zahvaljujući gravitacionom privlačenju. Iz ovoga proizilazi da je starost svemira manja od 1/H (što je oko 14 milijardi godina). Prema ovoj teoriji mislilo se da će brzina širenja svemira postajati sve manja i da će svemir u jednom trenutku prestati da se širi i početi da se smanjuje sve dok u potpunosti ne nestane.Sredinom dvadesetih godina prošlog veka dva tima naučnika posmatrala su eksplozije supernovih u udaljenim galaksijama na rubu svemira pokušavajući da objasne fenomen širenje svemira i predvide njenu budućnost odnosno da potvrde tačnost i netačnost teorije da će svemir u dalekoj budućnosti nestati. Nakon posmatranja i velikog broja eksperimenata došlo se do zaključka da postoji još jedna nepoznata sila koja deluje nasuprot gravitacionom privlačenju i prisiljava udaljenje supernove na ubrzano širenje svemira i time udaljavanje između ostalih nebeskih tela. To otkriće je rušilo dotad važeće shvatanje da u svemiru postoji samo jedna odlučujuća sila gravitacije koja bi zbog svoje osobine da deluje među masama morala da usporava širenje svemira i celokupne materije svemira. Zbog ovog otkrića širenje svemira se sve više proučava i saznaje se sve više o svemiru, beskonačnom prostranstvu koje nas okružuje.

## Sudbina svemira

Zavisno od srednje gustine materije i energije u Svemiru, on će nastaviti da se širi zauvek ili će se gravitaciono usporiti i eventualno sabiti u "velikom stisku". Generalno dokazi predviđaju da ne samo da nema dovoljno mase ili energije da uzrokuje ponovno sažimanje (rekolaps), nego se čini da se to širenje Svemira ubrzava i da će se širiti celu večnost.

## Reference
# Kvark

|  |
| --- |
| Kvark |
|  |
| Proton je građen od dvaju gornjih (u) kvarkova i jednoga donjega (d) kvarka. Odabir boja pojedinih kvarkova je proizvoljan, ali sve tri boje moraju biti prisutne. Jake nuklearne sile između kvarkova posredovane su gluonima. |
| **Kompozicija:** | Elementarna čestica
 |
| **Čestična statistika:** | Fermion
 |
| **Međudjelovanje:** | Gravitacijsko, slabo, jako, elektromagnetsko
 |
| **Status:** | 6 kvarkova (gornji, donji, strani, čarobni, ljepote i istine)
 |
| **Simbol(i):** | q
 |
| **Antičestica:** | Antikvark
 |
| **Teoretiziran:** | Murray Gell-Mann (1964.) George Zweig (1964.)
 |
| **Otkriven:** | Stanfordski linearni ubrzivač čestica (1968.)
 |
| **Električni naboj:** | +2⁄3 e, −1⁄3 e
 |
| **Boja:** | Da
 |
| **Spin:** | 1⁄2
 |
| **Barionski broj:** | 1⁄3
 |

**Kvarkovi** su elementarne čestice koje sačinjavaju protone, neutrone i sve ostale složene čestice. Kvarkovi su čestice koje imaju spin 1/2 kao i sve ostale čestice materije ali imaju električni naboj od 1/3 e ili 2/3 e. Pored spina i naelektrisanja imaju i osobinu koja se zove boja i ona može imati 3 osnovne vrednosti. Grade teže čestice tako što se povežu 3 kvarka - hadroni, nukleoni - u bezbojnu kombinaciju ili tako da se povežu 1 kvark i 1 antikvark iste boje čineći pri tome bezbojnu česticu. Kvarkovi su po fizičkim merilima izuzetno masivne čestice.

## Vrste kvarkova

Kvarkova ima 6 vrsta. Skupa sa još 6 vrsta leptona, oni čine 12 elementarnih čestica standardnog modela.

Popis kvarkova i leptona
| Kvarkovi
 | Leptoni
 |
| --- | --- |
| Gornji (u – eng. *up*)
 | Elektron (e-)
 |
| Donji (d – eng. *down*)
 | Elektronski neutrino (𝜈𝑒)
 |
| Čarobni (c – engl. *charm*)
 | Mion (𝜇−)
 |
| Strani (s – engl. *strange*)
 | Mionski neutrino (𝜈𝜇)
 |
| Vršni (t – engl. *top*)
 | Tauon (𝜏)
 |
| Dubinski (b – engl. *bottom*)
 | Tau neutrino (𝜈𝜏)
 |

Gordnji i donji kvark čine ceo kosmos jer su oni oblik kvarkova sa najmanjom masom i prema tome najmanjom energijom tj. najstabilniji su. Svi ostali kvarkovi su dobijeni u akceleratorima čestica pri vrlo velikim energijama na vrlo male delove vremena. Svi ostali kvarkovi su mnogo masivniji od *up* i *down* i oni grade egzotične vrste teških čestica, koje se raspadaju na manje masivne posle par milisekundi. Koliko se sada zna kvarkovi su čestice koje možda uopšte nemaju dimenzije, ali se kao gornja granica za njihov prečnih uzima granica od 10−17 m. Kvarkovi se nikad ne mogu naći izolovani već samo povezani u čestice koje su bezbojne jer što su dalje kvarkovi jedan od drugog, to je sila između njih jača, ali i ako čestici sačinjenoj od kvarkova predamo dovoljno energije za raskidanje veze između kvarkova, ta energija će se pretvoriti u još jednu bezbojnu česticu sačinjenu od kvarkova.

## Vanjske veze

* Nauka 50: Kvark (RTS Obrazovno-naučni program)
# Jovan Filopon

**Jovan Filopon** (oko 490–570), poznat i kao **Jovan Gramatik**, bio je vizantijski pisac i filolog te hrišćanski neoplatonski filozof i teolog. Njegovi spisi predstavljaju hrišćansku sintezu helenističke filozofske misli, a njihovi prevodi uticali su na razvoj sirijske i arpaske kulture, kao i na zapadnoevropsku misao. Kao teolog Filopon je predložio izvesna ezoterična tumačenja hrišćanske doktrine Svetog trojstva i Isusove prirode.

Filopon, koji je rođen u egipatskoj Aleksandriji i bio učenik Amonija Hermije, slavnog komentatora Aristotelovih spisa, tumačio je Arisitotela kritički u svetlosti neoplatonskog idealizma i hrišćanske teologije, pa je stoga Aristotelov koncept prvog uzroka poistovetio s hrišćanskim shvatanjem boga. Zalažući se za hrišćansku doktrinu stvaranja, sastavio je jedan traktat, koji je danas izgubljen, *O večnosti sveta*, u kome je polemisao sa Proklom, neoplatonskim filozofom iz 5. veka.

Moguće je da je upravo Filoponovo hrišćansko tumačenje Aristotelove misli omogućilo aleksandrijskoj akademiji da nastavi s delovanjem uprkos kritikama koje su dolazile iz crkve. Među njegovim značajnijim spisima su filozofski komentari uz Aristotelovu *Metafiziku*, *Kategorije*, *Fiziku*, spis *O duši*, *O nebu*, *Meteorologiju*, *O poreklu životinja*. Među mnogobrojnim, samo delimično sačuvanim teološkim spisima posebno se izdvaja delo *Sudija ili o jedinstvu*, i kojem obrađuje Sveto trojstvo i hristološka pitanja. Pošto je smatrao da je svaka priroda nužno individualizovana, zaključio je da je u Hristu moguća samo jedna priroda, ona božanska. Premda se takav teološki stav činio identičan jeretičkom monofizitizmu, Filopon se ortodoksnom učenju približio time što je objašnjavao da, premda Hrist ne može biti osoba po ljudskoj prirodi, ta se ljudska priroda ipak ne poništava njenim fundamentalnim jedinstvom sa božanskom. Tvrdeći da je njegova hristologija tradicionalna, kritikovao je doktrinarne tvrdnje pape Lava I (440-461) i Halkedonskog sabora (451), a 681. godine šesti vaseljenski sabor osudio je neke delove njegovih spisa zbog navodnog monofizitizma.

Da bi odbranio hrišćansku dogmu o besmrtnosti, Filopon se razišao s uobičajenim aristotelovskim i stoičkim tumačenjem jednog opšteg uma koji deluje u svim ljudima, i umesto toga smatrao da svaka osoba poseduje poseban um. Među njegovim drugim originalnim doprinosima zapadnoj misli jeste njegov razvitak Aristotelove kinetičke teorije kretanja (tj. načelo da se ništa ne kreće osim ukoliko ga ne pokrene neka spoljna sila) tako što je tvrdio da je brzina direktno proporcionalna snazi sile otpora.

Filoponova dva gramatička traktata kasnije su u revidiranom obliku postala veoma rasprostranjena kao udžbenici u srednjem veku.

## Vanjske veze

* Biography in the Stanford Encyclopedia of Philosophy
# Ibn al-Haitam

|  |
| --- |
| Alhazen |
|  |
|  |
| Rođenje
 | (965-jula-01)1. jula 965. (354 AH) Basra (današnji Irak), Bujidska Perzija
 |
| Smrt
 | 6. marta 1040. (dob: 74) (430 AH) Kairo, Egipat, Fatimidski Kalifat
 |
| Prebivalište
 | Basra Kairo
 |
| Etnicitet
 | Arapin i/li Perzijanac
 |
| Poznat po
 | *Knjiga o optici*, naučna metoda, eksperimentalna nauka, eksperimentalna fizika, eksperimentalna psihologija, vizualna percepcija, analitička geometrija, nebeska mehanika
 |

**Ibn Abu Ali al Hasan al-Haitam** (arapski: ابو علی، حسن بن حسن بن هيثم‎, latinski **Alhazen** ili **Alhacen**; Basra, 965 - Kairo, 1041) bio je arapski ili perzijski učenjak, poznat kao autor preko 130 tekstova sa polja matematike, astronomije, medicine, filozofije i drugih prirodnih nauka.

Rodio se i odrastao u abasidskom Iraku, ali ga je fatimidski kalif al-Hakim pozvao u Egipat. Tamo je pokušao primjenom matematičkih načela regulirati tok Nila, ali je shvatio da u tome neće uspjeti. Bojeći se kalifove odmazde, odlučio je simulirati ludilo, zbog čega je stavljen u kućni pritvor. Tamo je ostao do kraja života, posvetivši se pisanju.

## Reference

## Povezano

* Knjiga o optici
# Nicole Oresme

Nicolaus Oresmius
**Nicolaus Oresmius** (*Nicole Oresme, Nicholas Oresme ili Nicolas d'Oresme*; Normandija, prije 1330. – Lisieux, 11. srpnja 1382.), francuski znanstvenik i katolički biskup.

Iznio je mišljenje da fizičke veličine treba kvantificirati(da im se trebaju pridružiti brojčane vrijednosti), koje se kosilo s Aristotelovom teorijom prema kojoj fizičke veličine trebaju imati kvalitativna svojstva. Istraživao je osnove gibanja. Formulirao je pravilo da pri jednolikom gibanju put ovisi o srednjoj(prosječnoj) brzini. Primijetio je i da motritelj može primijetiti samo relativna gibanja, što ga čini prethodnikom Galileove teorije klasične relativnosti gibanja. Zastupao je stav da Bibliju ne treba shvaćati doslovno. To je objasnio na citatu u kojem je, po drugim teolozima pisalo da se Sunce kreće oko Zemlje (Jš,10). Prema Oresmiusu taj biblijski citat treba tumačiti kao relativno gibanje Zemlje i Sunca, što ga svrstava među prve protivnike geocentričnog shvaćanja.