Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Čelopek (Staro Nagoričano)

*Za ostale upotrebe, pogledajte Čelopek (razvrstavanje).*

| Čelopek makedonski: Челопек |
| --- |
|  |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Severna Makedonija
 |
| Opština
 | Staro Nagoričano
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2002) | 283
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Nadmorska visina
 | 450 m
 |
| ČelopekČelopek (Severne Makedonije)
 |
| Ostali podaci
 |
| Pozivni broj
 | 031
 |
| Registarska oznaka
 | KU
 |

**Čelopek** (makedonski: Челопек) je naselje u Republici Makedoniji, u severnom delu države. Čelopek pripada opštini Staro Nagoričano.

## Prirodni uslovi

Čelopek je smešten u severnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg grada, Kumanova, selo je udaljeno 15 kilometara severoistočno.

Selo Čelopek se nalazi u istorijskoj oblasti Sredorek, u dolini reke Pčinje, na oko 450 metara nadmorske visine. Zapadno od sela se izdiže planina Rujen.

Mesna klima je kontinentalna.

## Historija

Na visu više Čelopeka odigrala se 16. aprila 1905. čuvena borba između srpskih četa i turske vojske, koju su predvodili reformni oficiri, a kojoj su pritekli u pomoć Arnauti iz okolnih sela. U borbi je učestvovalo nekoliko srpskih četa sa 120. četnika pod komandom vojvoda: Doksima Mihailovića, Čiča Pavla Mladenovića, Aksentija Bacetovića, Lazara Kujundžića, Borka Paštrovića Đorđa Ristića Skopljančeta, Vojislava Tankosića i Jovana Stanojkovića-Dovezenskog. Zahvativši sva tri vrha Čelopečkog visa, četnici su imali stratešku prednost i posle pobedonosne borbe nanieli su teške gubitke Turcima i Arnautima (preko 200 mrtvih i ranjenih), dok su sami imali svega dva mrtva. U borbi poginuli su potporučnik Pera Todorović i četnik Radul Kosovac.

21. januara 1906. na istom visu, takođe u borbi s turskom vojskom, vojvoda Vasilije Trbić je izgubio skoro celu svoju četu (22 četnika).

## Stanovništvo

Čelopek je prema poslednjem popisu iz 2002. godine imao 283 stanovnika.

Ogromna većina stanovništva u naselju su etnički Makedonci (97%), a ostalo Srbi.

Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je pravoslavlje.

## Povezano

* Borko Paštrović
* Doksim Mihailović
* Aksentije Bacetović
* Čiča Pavle Mladenović
* Savatije Milošević
* Lazar Kujundžić
* Jovan Stanojković-Dovezenski

## Reference

## Literatura

* Narodna enciklopedija, 1927 g, Miomir Milenković (urednik Politike)
* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

## Vanjske veze

* www.opstinastaronagoricane.gov.mk Zvanična stranica opštine Staro Nagoričano Arhivirano 2012-12-05 na Archive.is-u
# Milet

Karta drevnog Mileta i okolice
Plan Hipodamusovog Mileta, 479. pne.,
Ruševine jonskog grada Mileta
**Milet** (grč. *Μίλητος*; „Milētos“, lat. *Miletus*) je bio antički grad na zapadnoj obali Anatolije (današnja Turska), odnosno na istočnoj obali Egejskog mora pokraj ušća rijeke Maeander koja je razdvajala drevne pokrajine Joniju i Kariju. Budući kako se obala oko grada mijenjala kroz historiju i kako je podučje pokriveno muljem nastalim nanošenjem rijeke, gotovo nije moguće utvrditi koja su najstarija naselja u okolici, no pretpostavlja se kako navedeni datiraju iz neolitika. U ranom i srednjem brončanom dobu, naselja su bila pod minojskim utjecajem, pa je grad nazvan prema naselju sa Krete.
Krajem 13. vijeka pne. grad naseljavaju Grci koji se nazivaju *Ahejcima*. Milet se kasnije pobunio protiv vladavine Hetita, a nakon pada njihove države grad je uništen. Dva stoljeća kasnije, oko 1000. pne. grad naseljavaju jonski Grci, a Milet postaje jedan od 12 gradova elitnog „jonskog saveza“. Kasnije su grad osvojili Lidijci, no nakon Krezovog poraza protiv perzijskog vladara Kira Velikog, grad postaje dijelom Perzijske Monarhije, odnosno lidijske satrapije. Milet je nedugo kasnije postao poprištem jonskog ustanka, no Perzijanci 493. pne. guše pobunu. Gradom su kasnije vladali Makedonci i Rimljani, no u doba Bizanta i Osmanlija grad potpuno gubi na značaju. Antički Milet je poznat kao strogo ortogonalno planirani grad („hipodamus“), koji je nazvan prema njihovom urbanistu Hipodamusu iz Mileta. Također, Milet je poznat kao rodno mjesto brojnih filozofa i znanstvenika, među kojima je najpoznatiji Tales.

## Povezano

* Stara Grčka
* Perzijska Monarhija
* Jonski ustanak
* Grčko-perzijski ratovi
* Rimsko Carstvo

## Reference

## Vanjske veze

* Fotografije Mileta Arhivirano 2014-01-05 na Wayback Machine-u
* Arheološka istraživanja Mileta (Ruhr-Universität Bochum)
* Antičke kovanice iz Mileta Arhivirano 2020-07-05 na Wayback Machine-u
* Arhiva fotografija Mileta (Livius.org) Arhivirano 2006-06-04 na Wayback Machine-u
* Milet (Guleta.com) Arhivirano 2007-09-28 na Wayback Machine-u
* Miletski teatar (Whitman.edu)
# Aromuni

**Aromuni** (**Arumuni**, **Armani**, **Kurcovlasi**, **Vlasi**, **Cincari**) su romanski narod, koji živi na Balkanskom poluostrvu. Žive pretežno u severnoj Grčkoj, Albaniji, Severnoj Makedoniji i Bugarskoj, a veliki broj ih se odselio sa pomenutih područja u Rumuniju. Nemaju svoju državu. U Severnoj Makedoniji su koncentrisani oko Bitolja, Kruševa i Ohrida. U prošlosti, centralno mesto im je bio grad Moskopolje u jugoistočnoj Albaniji.

Aromuni govore aromunskim jezikom, koji pripada romanskoj grupi indoevropske porodice jezika. Religiozno opredeljeni Aromuni su uglavnom pravoslavne veroispovesti. Nekada su bili poznati po bavljenju trgovinom, ekstenzivnim stočarstvom (feta sir), ugostiteljstvom, itd. Aromuna ukupno ima oko 151.000, od toga u Grčkoj 65.000, Rumuniji 50.000, Albaniji 22.000, Severnoj Makedoniji 10.000, Bugarskoj 4.000. Manji broj Aromuna živi i u Srbiji, gde su od strane Republičkog zavoda za statistiku službeno priznati pod imenom *Cincari*, dok su u Severnoj Makedoniji priznati pod imenom *Vlasi*.

### Poznati Aromuni (Cincari)

* Nikola Pašić
* Branislav Nušić
* Taško Načić
* Petre Prličko
* Pitu Guli
* Nikola Kojo
* Konda Bimbaša
* Toma Fila
* Nikola i Evgenija Kiki
* Naum Krnar
* Milton Manaki
* Nikola Martinoski
* Maja Odžaklijevska
* Oliver Njego
* Toše Proeski
* Dragutin Dimitrijević Apis

## Bibliografija

* Cvijić, Jovan, “Aromuni ili Cincari u zapadnoj Makedoniji”. Pregled, Sarajevo 1911.
* Kahl, Thede, “Čuvanje jezika, gubljenje identiteta. Meglenski Vlasi”. Srpska Akademija Nauka i Umetnosti, Balkanološki Institut: Skrivene manjine na Balkanu, Beograd, str. 135-145.
* Поповић, Д., “О Цинцарима”. Београд 1937.
* Weigand, Gustav, “Die Aromunen. Ethnographisch-philologisch-historische Untersuchungen über das Volk der sogenannten Makedo-Romanen oder Zinzaren”, Lajpcig 1898.
* Nikola Trifon, Cincari, narod koji nestaje Arhivirano 2011-02-10 na Wayback Machine-u, Beograd: Lunjina, 2010, 559 str

## Vanjske veze

* Macedon Armans Council
* Consiliul A Tinirlor Armanj, webpage about Youth Aromanians and their projects
* Bana Armãneascã, an Aromanian newspaper
* Trã Armãnami.org - Association des Francais Aroumains
* The Folklore Association of Vlahs (Armani) in Veria
* vlachophiles.net: Aromanian - The Vanishing Tribes Arhivirano 2002-04-09 na Wayback Machine-u
* The little Vlach Corner Arhivirano 2007-02-18 na Wayback Machine-u
* Wolf Warriors: the Dacians and the Vlachs
* The Vlach Connection and further reflection on Roman history
* Studies on the Vlachs by Asterios Koukoudis
* farsarotul.org: The Society Farsarotul
* The Little Vlach Corner Arhivirano 2007-02-18 na Wayback Machine-u
* Aromanian settlements on the beginning of the XX. century Arhivirano 2007-04-03 na Wayback Machine-u (map)
* Tis ta munte Arhivirano 2006-11-10 na Wayback Machine-u - Aromanian-farserot song from Dobruja
* Listen to radio in Aromanian at the Romanian government supported Radio Romania Interantional - the Aromanian section
# Udruženje književnika Srbije

**Udruženje književnika Srbije** je organizacija koja okuplja profesionalne književnike u Srbiji. Osnovano je 26. maja 1905. pod imenom **Srpsko književno društvo** u Beogradu. Pod predsedništvom Milana Đ. Miličevića tajnim glasanjem izabrana je prva uprava društva od pet članova:

* Simo Matavulj, predsednik
* Jovan Skerlić, sekretar
* Dobrosav Ružić, blagajnik
* Živojin O. Dačić, knjižničar
* Rista J. Odavić, domaćin.

Osnivači i prvi članovi Srpskog književničkog društva bili su: Aleksandar Belić, Borivoje Popović, Dobrosav Ružić, Dragomir Janković, Dragoljub Pavlović, Dragutin J. Ilić, Živojin O. Dačić, Jovan Skerlić, Lujo Vojnović, Ljubomir Jovanović, Milan Đ. Milićević, Milovan Đ. Glišić, Milorad J. Mitrović, Milorad Pavlović, Nikola Vulić, Pavle Popović, Petar Odavić, Radoje Domanović, Rista Odavić, Simo Matavulj i Stanoje Stanojević.

Krajem 80-ih godina 20. veka u *Književnim novinama*, službenom glasilu Udruženja, objavljivali su se članci u kojima se kritikovao Savez komunista Jugoslavije i iskazivalo nezadovoljstvo položajem Srba u SFR Jugoslaviji. Početkom 2011. deo članova je stvorio novu organizaciju pod nazivom Srpsko književno društvo.

## Nagrade UKS

Udruženje književnika dodeljuje:

* Povelju za životno delo
* Nagradu Milan Rakić
* Plaketu UKS

## Reference

## Vanjske veze

* Udruženje književnika Srbije Arhivirano 2012-01-22 na Wayback Machine-u
* Udruženje srpskih književnika 1905-1945, Milovan J. Bogavac, UKS Arhivirano 2012-01-06 na Wayback Machine-u
# Oscar II od Švedske

| Oscar II
 |
| --- |
|  |
| *Portret Oscara II* |
| **švedski kralj** |
| Vladavina
 | 18. septembar 1872. - 8. decembar 1907. |
| Krunidba
 | 12. maj 1873.
 |
| Prethodnik
 | Karl XV
 |
| Nasljednik
 | Gustaf V
 |
| **norveški kralj** |
| Vladavina
 | 8. jul 1859. - 7. jun 1905. |
| Krunidba
 | 18. jul 1873.
 |
| Prethodnik
 | Karl XIV
 |
| Nasljednik
 | Haakon VII
 |
|  |
| Supruga
 | Sofia od Nassaua
 |
| Djeca
 | Gustaf V Oscar Karl Eugen
 |
| Dinastija
 | Bernadotte
 |
| Otac
 | Oscar I
 |
| Majka
 | Josefina od Leuchtenberga
 |
| Rođenje
 | 21. januar 1829. Stockholm
 |
| Smrt
 | 8. decembar 1907. Stockholm
 |

**Oscar II** kršten kao **Oscar Fredrik** (Stockholm, 21. januar 1829. - Stockholm, 8. decembar 1907.), bio
je švedski kralj od 1872. do svoje smrti 1907., i norveški kralj od 1872. do svoje
abdikacije 1905.

## Biografija

Oscar II je kao mlađi sin kralja Oscara I, na tronu nasljedio svog brata Karla XV
kad je on umro 1872.

Oscar je bio sjajan govornik i veliki ljubitelj muzike i književnosti, koji je ispočetka anonimno objavio nekoliko
knjiga poezije, a nakon tog i nekoliko historijskih studija.

Kao monarh se u unutrašnjoj politici čvrsto držao konzervativizma, a u vanjskoj politici i
on se poput svojih predhodnika držao politike skandinavske suradnje, a nakon 1866. čvršće
se vezao uz Njemačku u nadi da će na taj način ojačati Švedsku poziciju naspram
Carske Rusije. Zbog tog je poticao germanofiliju - trend koji je obilježio politički i
kulturni život Švedske od 1870. do izbijanja Prvog svjetskog rata.

Svo vrijeme uporno je pokušavao održati uniju sa Norveškom, pa mu je teško palo kad se ona raspala 1905. a on
morao abdicirati.

U braku sa njemačkom princezom Sofijom od Nassaua, sa kojom se oženio 1857., izrodio je četvoro sinova,
na tronu ga je nasljedio najstariji Gustaf V.

## Reference

## Vanjske veze

* *Oscar II* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: | **švedsko norveških kraljeva** | Nasljednik:
 |
| **Karl XV** | **Gustaf V** |
# Samostalna radikalna stranka

**Samostalna radikalna stranka** je naziv za političku stranku koja je krajem 19. i početkom 20. vijeka dijelovala u Srbiji.

Osnovala ju je grupa članova Narodne radikalne stranke nezadovoljna politikom podrške vladi dinastije Obrenović. Nakon Majskog prevrata je u nekoliko navrata sudjelovala u koalicijskim vladama.

Nakon prvog svjetskog rata se transformirala u Demokratska stranka.
# Die Brücke

*Za ostale upotrebe, pogledajte Die Brücke (razvrstavanje).*
**Die Brücke** (na njemačkom *most*) je bila skupina njemačkih slikara ekspresionista. Osnovana je 1905. u Drezdenu, a raspuštena u Berlinu, 1913. Skupinu su sačinjavali studenti arhitekture sa drezdenske tehničke škole: Fritz Bleyl, Erich Heckel, Ernst Ludwig Kirchner i Karl Schmidt-Rottluff, koji su bili glavni članovi grupe.

Ime su dobili su po rečenici iz Nietzcheovog djela *Tako je govorio Zaratustra*: "Čovjeka čini velikim što je most a ne cilj".

Kirchner 1906. godine piše manifest. Grupa je jako prisno surađivala, slikali su zajedno i vjerojatno ne bi uspjeli kao pojedinci. Bili su pod utjecajem njemačke srednjovjekovne umjetnosti, Matthias Grünewalda, primitivne umjetnosti, plemenske afričke i umjetnosti oceanije, Van Gogha i Gaugena. Prihvaćaju i njeguju grafičku tehniku drvoreza kojeg su usvojili vjerojatno pod utjecajem Müncha.

Ideja im je bila pobuna protiv običaja malograđanske srednje klase, čiji su pripadnici živjeli bez životnog žara. Borbeni duh i angažiranost najviše ih je razlikovala od fovista. Za vrijeme postojanja grupe održali su više od 20 izložbi.
1911. godine veći dio članova seli se u Berlin.

Bleyl odlazi 1909. godine, a grupi se priključuju među ostalima 1906. i Max Pechstein, a 1911. godine Otto Muller. Godine 1912. Pechsteina izbacuje Kirchner zbog izlaganja sa "*Novom Secesijom*".

1967. u Berlinu im Schmidt-Rottluff otvara muzej.

## Vanjske veze

* www.bruecke-museum.de - muzej u Berlinu
# Marconi Company

Marconi Company Ltd| Bivši tip | privatna |
| Industrija | telekomunikacije |
| Sudbina | preuzela je GEC (1968) preimenovana u GEC-Marconi Ltd (1987) |
| Prethodnik | Wireless Telegraph & Signal Company (1897 - 1900) Marconi's Wireless Telegraph Company (1900 - 1963) |
| Nasljednik | GEC-Marconi Ltd (1987 - 1998) BAE Systems (1999 to present) Marconi plc (1999 - 2003) Marconi Corporation plc (2003 - 2006) Ericsson (2005 to present) Telent (2005 -) |
| Osnovana | 1897 (kao Wireless Telegraph & Signal Company) 1900 (kao Marconi's Wireless Telegraph Company) 1963 (kao Marconi Company Ltd) |
| Prestala | 1987 (kao Marconi Company Ltd) 2006 (kao Marconi Corporation plc) |

**Marconi Company** je bila britansko poduzeće za telekomunikaciju i strojarstvo, koje je postojalo od 1897. do 2006. te u tom periodu prošlo kroz brojne promjene, korporativna spajanja i prestrukuriranja. Osnovao ju je italijanski pronalazač Guglielmo Marconi i ispočetka je bila poznata kao **The Wireless Telegraph & Signal Company**. Poduzeće je bilo pionir u djelatnosti bežične (radio) komunikacije, kao i masovne radiodiofuzije, pa je s vremenom postalo jedno od najuspješnijih britanskih industrijskih poduzeća. Godine 1999. je njen odjel za proizvodnju obrambenih (vojnih) sistema - Marconi Electronic Systems, - spojen sa kompanijom British Aerospace u BAE Systems. Godine 2006. su financijski problemi doveli do kolapsa preostalog dijela kompanije, pri čemu je najveći dio njenih resursa preuzeo Ericsson.

## Izvori

* Ericsson press release about the acquisition
* Catalogue of the Marconi Archives Arhivirano 2019-12-23 na Wayback Machine-u At the Department of Special Collections and Western Manuscripts, Bodleian Library, University of Oxford
* Marconi Calling The Life, Science and Achievements of Guglielmo Marconi
* History of Marconi House

## Literatura

* Baker, W. J. (1970, 1996) *History of the Marconi Company 1894-1965*.
# Bojni brod Potemkin

|  |
| --- |
|  *Potemkin* na putu
 |
| Karijera (Rusija)
 |  |
| Ime: | * 1904: *Knjaz Potemkin-Tavričeski*
* 1905: *Pantelejmon*
* 1917: *Potemkin-Tavricheskiy*
* 1917: *Borec za svobodu*
 |
| Imenjak: | * 1904: Grigorij Aleksandrovič Potemkin
* 1905: Sveti Pantelejmon
* 1917: Grigorij Aleksandrovič Potemkin
 |
| Graditelj: |
Nikolajevsko brodogradilište |
| Početak gradnje: |
8. oktobar 1898 |
| Porinut: |
9. oktobar 1900 |
| Aktiviran: |
1904 |
| Dezaktiviran: |
1919 |
| Sudbina: |
uništen u Sevatostopolju 1919; olupina prodana u staro željezo, 1922 |
| Karakteristike
 |
| Istisnina: |
12.500 standardnih tona, 13.500 puni teret |
| Dužina: |
115 m |
| Širina: |
22,3 m |
| Gaz: |
8,2 m |
| Pogon: | * 2 shaft VTE,
* 22 Bellville kotlova na ugljen,
* 11,300 hp
 |
| Brzina: |
16 čvorova (30 km/h) |
| Redovna posada: |
18 oficira i 763 mornara |
| Naoružanje: | * 4 × 305 mm topova u dvije turete,
* 16 × 152 mm topova,
* 14 × 75 mm topova,
* drugi topovi manjih kalibara.
* 5 × 380 mm torpednih cijevi
 |
| Oklop: | * Kruppov oklop
* 229 mm, pojas
* 51–76 mm, paluba
* 254 mm, turete
* 107–254, barbete
* 229 mm, toranj
* 178 mm, pregrade
 |

Potemkin (ruski: Князь Потёмкин Таврический, Knjaz Potemkin Tavričeski, ‘Knez Potemkin od Tauride’), ruski bojni brod pre-drednot (*bronenosec*) u službi carske Crnomorske flote. Brod je postao poznat po tome što se u junu 1905. njegova posada pobunila protiv oficira za vrijeme prve ruske revolucije. Taj je događaj kasnije tumačen kao prvi korak prema kasnijoj ruskoj revoluciji, te je postao ovjekovječen u slavnom nijemom filmu *Oklopnjača Potemkin* Sergeja Ejzenštajna iz 1925. godine

Nakon okončanja pobune 1905. godine, brod je dobio novo ime Pantelejmon (prema Svetom Pantelejmonu). Pod tim imenom je sudjelovao u prvom svjetskom ratu. Nakon revolucije 1917. nove vlasti ponovno preimenovale u *Potemkin Tavričeski* prije nego što je u maju iste godine dobio konačno ime *Borec za slobodu* ("Borac za slobodu"). Pod njime je služio u novostvorenoj sovjetskoj mornarici prije nego što su ga u junu 1918. su ga zaplijenili Nijemci, a potom preuzeli Bijeli Rusi, koji su ga u aprilu 1919. godine, za vrijeme građanskog rata potopili u Sevastopolju kako ne bi pao Crvenoj armiji u ruke.

## Izvori

## Vanjske veze

* „Battleship "Kniaz Potemkin Tavricheskiy"”. *flot.sevastopol.info*.
* „Panteleimon”. *www.steelnavy.com*.  Aimed at model builders
* „Potemkin” (Russian). *ship.bsu.by*.
* „Potemkin sailor monument”. *2odessa.com*. Arhivirano iz originala na datum 2007-09-28.  Monument in Odessa, explanation of the mutiny
* „Battleship "Kniaz Potemkin Tavricheskiy"”. *flot.sevastopol.info*.
* „Potemkin sailor monument”. *2odessa.com*. Arhivirano iz originala na datum 2007-09-28.  Monument in Odessa, explanation of the mutiny
* „The Latest News Report”. *www.marxists.org*.  A First Hand News Article on the Mutiny
* „A meeting with the only living survivor of the Potemkin, Ivan Beshoff in Dublin, Ireland, 1987”. *www.shostakovichinireland.com*. Arhivirano iz originala na datum 2011-10-02. Pristupljeno 2012-12-19.
# Sahalin

Položaj Sahalina u Rusiji
**Sahalin** je izduženi otok na ruskom dalekom istoku u sjevernom Pacifiku. Zajedno s Kurilskim otocima čini teritorijalnu jedinicu Sahalinska oblast s glavnim gradom Južno-Sahalinskom. Proteže se u smjeru sjever-jug otprilike 700 km. Na otoku se počinju iskorištavati velika nalazišta nafte i plina.

U 17. stoljeću otkrili su ga nizozemski pomorci. 1855.–'75. pod rusko-japanskom upravom. 1875. pripao Rusiji. 1905. južni dio otoka pripao Japanu, koji je okupirao cijeli Sahalin 1920. 1925. povukao se sa sjevernog dijela. Po kapitulaciji Japana u Drugom svjetskom ratu, cijeli Sahalin je pripao SSSR-u.

Površina otoka je 72.492 km2, što ga čini najvećim otokom Rusije, te ima oko 580.000 stanovnika 2005. godine.

## Vanjske veze

* Sahalin na hrvatskom leksikonu
* Sahalin na Encyclopaedia Britannica
# Sun Yat-sen

| Sun Jat-sen 孫文 孫中山 孫逸仙
 |
| --- |
|  |
|

---

1. predsjednik Republike Kine (privremeni) |
| Mandat 1. siječnja 1912. – 1. travnja 1912.
 |
| Potpredsjednik
 | Li Juanhong
 |
| Nasljednik
 | Juan Šikaj
 |
|

---

 |
| Rođenje
 | 12. studenog 1866.  Xiangshan, Kina
 |
| Smrt
 | 12. ožujka 1925.  Peking, Republika Kina (danas NR Kina) |
| Politička stranka
 | Kuomintang
 |
| Supružnik
 | Lu Muzhen (1885. – 1915.) Kaoru Otsuki (1903. - 1906.) Soong Ching-ling (1915. – 1925.) |
| Zanimanje
 | liječnik, političar, pisac
 |
|

---

Potpis
 |
|  |

**Sun Jat-sen** (Xiangshan, 12. studenog 1866. - Peking, 12. ožujka 1925.) bio je kineski političar i revolucionar, 1. predsjednik republike Kine. Kao jedan od predvodnika ideje u Republici Kini, Sun Jat-sen se u Kini često naziva *"Otac domovine"*. Sun Jat-sen također je imao vrlo važnu ulogu u svrgavanju dinastije Quing u listopadu 1911. Taj je događaj označio kraj carske Kine. Godine 1912. postaje prvi predsjednik Republike Kine, a ubrzo osniva i Kuomintang, zajedno sa Songom Jiaorenom, te postaje njegov prvi predsjednik. Sun je bio jedan od ujedinitelja postimperijalne Kine i jedan je od rijetkih kineskih političara XX. stoljeća kojeg jednako cijene i u NR Kini i na Tajvanu.

No, iako se Sun smatra jednim od najvećih političara moderne Kine, njegov je politički život bio obilježen stalnim sukobima i čestim egzilima. Ubrzo nakon revolucionarnog uspjeha gubi moć u novonastaloj Republici Kini, te zato formira i vodi nekoliko revolucionarnih vlada kako bi se odupro ratnim vođama koji su kontrolirali većinu nacije. Sun nije doživio da vidi kao njegova stranka konsolidira svoju moć u cijeloj zemlji. Njegova se stranka, koja je bila u slabom savezu s komunistima, raspala u dvije frakcije nakon njegove smrti. Danas je Sunova najveća ostavština njegova politička filozofija znana kao *Tri narodna načela*. Sun Jat-sen umire 12. ožujka 1925. od raka jetre u svojoj 58. godini.
# Song Jiaoren

| Song Jiaoren 宋敎仁 |
| --- |
|  |
|  |
| predsjednik Kuomintanga |
| **Na položaju** 1912–1913 |
| Prethodi | položaj uspostavljen |
| Slijedi | Sun Yat-sen |
| potpredsjednik Huaxinghuia |
| **Na položaju** 15. februar 1904 – 30. jul 1905 |
| Prethodi | položaj uspostavljen |
| Slijedi | položaj ukinut |
|  |
| Lični detalji |
| Rođenje | (1882-aprila-05)5. aprila 1882. Taoyuan, Hunan, carska Kina pod dinastijom Qing |
| Smrt | 22. marta 1913. (dob: 30) Shanghai, Jiangsu, Republika Kina |
| Uzroknbsp;smrti | atentat |
| Politička stranka | Kuomintang (1912-1913) |
| Ostale političke afilijacije | * Huaxinghui (1904-1905)
* Tongmenghui (1905-1912)
 |

*Ovo je kinesko ime; porodično ime je* Sòng (宋)*.*

**Song Jiaoren** (kineski: 宋敎仁; pinyin: *Sòng Jiàorén*; Wade-Giles: **Sung Chiao-jen**, [sʊ̂ŋ tɕjɑ̂ʊʐə̌n]; ime po rođenju: Liàn 鍊; kurtoazno ime: **Dùnchū** 鈍初) (5. april 1882 – 22. mart 1913) bio je kineski republikanski političar, aktivist i revolucionar, poznat kao osnivač stranke Kuomintang (KMT). Nakon Xinhai revolucije i uspostave Republike Kine, njegova je stranka osvojila najviše mandata na prvim slobodnim izborima u historiji Kine, ali je Song Jioaren odmah došao u sukob sa Yuan Shikaijem, bivšim carskim generalom koji je bio postao prvi predsjednik Republike Kine, a koga je optuživao da je autokrat koji želi obnoviti monarhiju. Ubijen je u nikada razjašnjenom atentatu za koji većina historičara drži da je naručio Yuan Shikai, a koji je nekoliko mjeseci kasnije poslužio kao povod za izbijanje neuspjele Druge revolucije.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Nova titula** | **predsjednik Kuomintanga** 1912–1913
 | Slijedi: **Sun Yat-senkao premijer KMT |

## Izvori

## Vanjske veze

* The death of a revolutionary: The song of Song (*The Economist*, Dec 22nd 2012)