# Aleksandar Kostić

**Aleksandar Đ. Kostić** (19. mart 1893 (drugi podatak 6. marta) - † 19. januar 1983) je bio jedan od osnivača, prvih profesora i dekan (1936-1939) Medicinskog fakulteta u Beogradu i osnivač Instituta za histologiju i embriologiju. Osim Medicinskog, bio je osnivač i Veterinarskog (1938) i Farmaceutskog fakulteta (1939). Bio je u braku sa Smiljom Kostić-Joksić, profesorkom pedijatrije i dobili su sina Vojislava Kostića, poznatog kompozitora. Francuski predsednik ga je 1940. godine odlikovao Legijom časti, a 12 godina kasnije i njegovu ženu zbog zalaganja u primeni BCG vakcine.

Uprkos tome što je u tri mandata biran za dekana, dva puta je izbacivan sa fakulteta. Prvi put 1941. zbog odbijanja saradnje sa okupatorskim vlastima, a drugi (i konačni) put 1952. od strane tadašnje komunističke uprave na fakultetu, kada mu se zabranjuje i oproštajni skup sa studentima. Na svečanoj sednici Naučno-nastavnog veća Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, 2001. godine je doneta odluka da se stavljaju van snage sva rešenja, odluke i naredbe koje se odnose na prof. Kostića i njegovu ženu.

U Beogradu danas postoji njegova ulica, koja je paralelna sa ulicom Kneza Miloša. U beogradskoj opštini Grocka takođe postoji njegova ulica, koja vodi do letnjikovca ovog poznatog naučnika. U Grockoj, u ambijentu Rančićeve kuće, zaštićenog kulturnog dobra i sedišta centra za kulturu Grocka, nalazi se i spomen-bista dr Aleksandra Kostića izlivena u bronzi, rad poznatog vajara Milovana Krstića.

## Obrazovanje

U Beogradu je završio osnovnu školu, gimnaziju i srpsku muzičku školu (klavir i kompoziciju). Studije medicine nastavlja 1912. godine u Nansiju (Francuska). Kasnije prelazi u Strazbur i završava i majstorsku pijanističku školu, a 1921. brani doktorsku disertaciju pod nazivom *"Eksperimentalno dejstvo alkoholizma na testise (histološka i hemijska studija)"*. Iste godine prelazi na Medicinski fakultet u Beogradu i osniva katedru histologije. Doktorska disertacija će kasnije biti temelj naučnom i nastavničkom radu.

## Pedagoški rad

Profesor Kostić je samostalno napisao nekoliko udžbenika i priručnika o histologiji, ali je u metodiku svojih predavanja uveo i korišćenje mikro-fotografija i filmova, što je bio pionirski poduhvat. Prvi udžbenik ("*Osnovi normalne histologije*") su koristile mnogobroje generacije studenata, ali je on, zbog novih otkrića u nauci, morao da bude promenjen. Najnovije izdanje udžbenika iz *Histologije* je napisano 2005. godine i dobio je nagradu grada Beograda za najbolji udžbenik te godine. Uz to, izdao je još 1925. *Mikrofotografski atlas normalne histologije*, sam je spremio većinu preparata (u saradnji sa kolegom Aleksandrom J. Telebakovićem) i sve sam fotografisao mikrofotografskim aparatom M A II Leitz Wetzlar (150 fotografija) čime se svrstao među pionire mediciske fotografije kod Srba

## Bibliografija

**Hronološka lista udžbenika**:

1. *Osnovi histološke tehnike* (1921)
2. *Osnovi histologije* (1924)
3. *Rečnik histoloških izraza* (1924)
4. *Histološki atlas* (1925)
5. *Osnovi normalne histologije* (1942)
6. *Osnovi embriologije* (1948)

**Knjige**:

1. *Višejezički medicinski rečnik* (1971, 4. repr. 1987) - imao je 120.000 reči sa istovremenim prevodom na 7 svetskih jezika. Punih 70 godina je konstantno ažuriran, međutim, smrću profesora jedinstven poduhvat na našim prostorima je prestao.
2. *Problem naše medicinske terminologije* (1931)
3. *Polni život čoveka* (1932, 4. rep. 1938)
4. *Seksualno u srpskoj narodnoj poeziji* (1933, 2. reprint u dva toma, 1978)
5. *Žena kao pol i žena kao čovek* (1937)
6. *Osnovi medicinske seksologije* (1966) - takođe jedno od jedinstvenih izdanja, u ovoj knjizi je izložen društveni pogled na pitanje reprodukcije i seksualnog obrazovanja, na temeljima njegove doktorske disertacije. Međutim, ova knjiga je ujedno bila i predmet podsmeha javnosti profesoru i mnogobrojnim lascivnim komentarima na temu seksologije.
7. *Seksualni život savremenog čoveka* (1969)

**Filmovi**:

1. *Izrada histoloških preparata*
2. *Operacija tumora kičmene moždine* - ova dva filma su doživela projekciju u Britanskom kraljevskom lekarskom društvu 1950. godine.

## Prosvetiteljski rad

Društveno angažovanje datira još sa studija, kada organizuje studentski međunarodni hor u Nansiju, preko brojnih javnih predavanja u javnim ustanovama ili na radiju. Amaterski se bavio arheologijom u Grockoj, ali su nalazi bili dovoljno značajni da nađu mesto u zavičajnom muzeju Grocke. Bogatu arheološku i paleontološku zbirku je nakon njegove smrti sin Vojislav Voki Kostić dopunio i ličnim očevim predmetima. Zaostavštinu dr Kostića je u okviru stalne postavke Legat dr Aleksandra Kostića 2018. godine priredio Centar za kulturu Grocka u saradnji sa Muzejom grada Beograda. Izložena je u galeriji biblioteke "Ilija Garašanin" u Gročanskoj čaršiji, zaštićenoj ambijentalnoj celini od velikog značaja za Srbiju.

Bio je urednik mnogih časopisa, predsednik antialkoholičarskog pokreta i presednik Skautske organizacije Jugoslavije.

Razvijajući duh akademizma u Srbiji, bavio se lingvističkim problemima i potrudio se da izbegne transkribovanje i formira domaću medicinsku terminologiju. Uporedo sa time, bavio se i istorijom medicine ne u cilju faktografije već implementiranja ranih naučnih radova u svrhu objašnjenja naučnog postupka i formiranja naučnog zaključka.

## Delovanje u fotografiji

Prof. Kostić se pasionirano bavio fotografijom od 1911. godine. Bio je pionir medicinske fotografije kod Srba, i fotograf amater. Inicijator je i osnivač fotografske laboratorije pri Histološkom institutu (1922) i pokretač Beogradskog foto kluba (BFK) (1928). Sa širokom radoznalošću i akribijom naučnika prilazio je različitim fotografskim temama, ne samo medicini kao svom osnovnom opredeljenju, nego i arheologiji, foto-dokumentovanju starih prostora Beograda i portretima, pretežno ličnosti iz sveta nauke. Izložba "Prof. dr Aleksandar Kostić, Fotografija 1911-1978", prikazana je u Salonu Muzeja savremene umetnosti u Beogradu, 1978. Takođe je i sakupljao fotografije starog Beograda, snimljene od drugih autora. Između dva svetska rata znatno je podstakao beogradsku fotoamatersku scenu, ne samo svojim predanim organizacionim radom, već i stvaralački. Njegovim zalaganjem je u fotolaboratoriju Medicinskog fakulteta zaposlen ruski emigrant Aleksandar Šafranski, koji je između dva svetska rata, uz podršku prof. Kostića, postao najplodniji fotografski pisac na srpskom jeziku, sa nekoliko objavljenih knjiga.

## Drugi o njemu

Njegov sin je napisao knjigu "*Život sa neprebolnim bolom u duši. Prof. dr Aleksandar Đ. Kostić (1893-1983)*" koristeći dokumente koji su ostali, a naslov knjige je rečenica koju je profesor često ponavljao posle isključenja sa fakulteta. Pravljenje dokumentarnog filma "*Koncert Prof. Dr Aleksandra Đ. Kostića*" je takođe nadzirao njegov sin i 2001. je javno prikazan u Ateljeu 212.

Supruga prof. dr Smilja Kostić-Joksić 1968. godine napisala je knjigu "Ossvrt na život i rad prof. dr Aleksandra Kostića" kao poklon za njegov 75. rođendan

Ovo su jedini radovi koji postoje o životu i delu prof. Kostića.

## Trivia

Posle udaljavanja sa fakulteta, ali i smrti profesora Kostića, nije postojala osoba koja bi nastavila njegov istraživački i prosvetiteljski rad. Danas se kao naslednici pominju, označeni od strane medija ili kao samoproklamovani: Zoran Rakić, Jovo Toševski i Sava Bojovič.

* 1971. prof. Kostić se pojavio u filmu Dušana Makavejeva, "Misterije organizma"

## Literatura

* Vojislav Kostić, Život sa neprebolnim bolom u duši. Prof. dr Aleksandar Đ. Kostić 1893-1983, 2004, ISBN 86-441-0526-4
* Ivan R. Nikolić et al, Embriologija čoveka (tekst i atlas), 2006, ISBN 86-7478-012-1
* Aleksandar Sekulić, Prof. dr Aleksandar Kostić, Fotografija 1911-1978, Beograd: Salon Muzeja savremene umetnosti, 1978, s.p.

## Vanjske veze

* Online izdanje novina POLITIKA za 22.10.2018.
* Online izdanje novina DANAS za 21. april 2004. Arhivirano 2008-10-06 na Wayback Machine-u
* programska lista Festivala Jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma 2001. Arhivirano 2008-01-23 na Wayback Machine-u
* transkript 112. emisije Peščanik sa Radija B92 Arhivirano 2022-01-27 na Wayback Machine-u
* intervju Vojislava Kostića nedeljniku NIN Arhivirano 2007-06-29 na Wayback Machine-u
* Istorijska sekcija Srpskog Lekarskog društva Arhivirano 2008-11-20 na Wayback Machine-u

## Napomene