# 1716.

*Ovo je članak o godini 1716.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1680-e  1690-e  1700-e  – 1710-e –  1720-e  1730-e  1740-e  |
| Godine:
 | 1713 1714 1715 – **1716** – 1717 1718 1719
 |

1716.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1716.. (MDCCXVI) |
| Ab urbe condita
 | 2469.
 |
| Islamski
 | 1128–1129.
 |
| Iranski
 | 1094–1095.
 |
| Hebrejski
 | 5476–5477.
 |
| Bizantski
 | 7224–7225.
 |
| Koptski
 | 1432–1433.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1771–1772.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1638–1639.
 |
| • *Kali Yuga* | 4817–4818.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4352–4353.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11716.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1716** (**MDCCXVI**) bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar - Jakobitski ustanak u Škotskoj: na povratku iz bitke kod Sheriffmuira, jakobiti zapalili grad Crieff.
* januar - U Toploj kod Herceg Novog umro Savatije Ljubibratić, vladika zahumski i dalmatinski; naslediće ga sinovac arhimandrit Stefan Ljubibratić (generalni providur ga priznao 1. avgusta).

Kopija Dekreta Nueva Planta kojim je ukinuta dotadašnja autonomija Katalonije.
* 16. 1. - Počinje primjena posljednjeg od Dekreta Nueva Planta kojim španski kralj Filip V dotada autonomnu Kataloniju stavlja pod neposredni nadzor Krune Kastilje čime je dovršen proces transformacije Španije u unitarnu državu.
* 21. 1. - Osmanlije zbacile i zatočile vlaškog kneza Ştefana Cantacuzina, postavljen Nicolae Mavrocordat (vl. 1716. i 1719-30.), prvi grčki fanariotski gospodar u toj zemlji (Cantacuzino će u junu biti pogubljen u Carigradu sa ocem i stricem).
* 27. 1. - Rat Yamasee: Cherokeeji ubili 11-12 članova delegacije Creekova u mestu Tugaloo.
* februar, početkom - Veliki vezir Damat Ali-paša prigovara habsburškom poslaniku na Porti zbog vojnih priprema.
* 3. i 26. 2. - Grad Alžir pogođen razornim zemljotresima.
* 8. 2. - David III postaje car Etiopije (do 1721), nakon pobune protiv njegovog obolelog predhodnika Jostosa.
* 8. 2. - U Rusiji donet dekret po kome staroverci mogu živeti u zemlji, ali moraju plaćati dupli porez.
* 10. 2. - Princ James od Walesa, pretendent na englesko i škotsko prijestolje iz dinastije Stuart zajedno sa nekolicinom pristaša napušta Škotsku čime de facto prestaje Jakobitski ustanak 1715. godine.
* 1. 3. - Umro đakovački biskup Đuro Patačić, nasljediće ga Petar Bakić.
* 3. 3. - U Etiopiji kamenovana trojica franjevaca: Liberat Weiß, Samuele Marzorati i Michele Pio Fasoli (beatifikovani 1988).
* 8. 3. - Veliki severni rat: švedski kralj Karl XII ulazi u Norvešku - zauzima Kristijaniju (Oslo), opseda tvrđavu Akershus, ali mora se povući krajem aprila.
* 18. 3. - Jezuita Ippolito Desideri stigao u Lhasu na Tibetu.
* 28. 3. - Crnogorski vladika Danilo se vratio iz Rusije. Na skupštini pokazao carsku gramotu i razdelio poklone, što navodi Turke da napadnu Crnu Goru.
	+ "Zatim, 1716. godine, dvije bosanske i hercegovačke paše, Čengići, s begom Ljubovićem, s drugim okolnim pašama i silnom vojskom, napadoše Crnogorce. Uz božiju pak pomoć crnogorskim oružjem bijahu pobijeđeni i pobijeni, a paše s begom Ljubovićem i drugim starešinama, ljudi, zarobljeni, te im svima glave posjekoše" (zarobljeno je sedamdeset i pet aga i begova).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 2. 4. - Princ Eugen Savojski, predsednik Dvorskog ratnog veća, upozorava Turke da se moraju pridržavati Karlovačkog sporazuma i da moraju vratiti Veneciji oduzete teritorije - rok je 15. maj.
* 13. 4. - Mletačko-osmanski rat (1714–1718): Karlo VI, sveti rimski car sklapa ofanzivno-defanzivni savez sa Mletačkom Republikom, nakon čega dolazi do rata sa Osmanskim Carstvom (→ Austrijsko-turski rat (1716–1718)). Prije ovoga, papa Klement XI. je osigurao financijsku potporu i garancije da neće biti napadane careve zemlje u Italiji.
* 19. 4. - Posle deset meseci opsade Šveđani gube Wismar, poslednje uporište u Nemačkoj.
* maj - Škotski ekonomist John Law u Parizu osniva Banque générale, privatnu banku koja će, s obzirom da je u njoj 75 % svih sredstava deponirala francuska država, postati prvom de facto centralnom bankom u historiji (→ *Banque de France*).
* jun - Veliki vezir otpisuje princu Eugenu da će Visoka porta pobediti u ratu "koji nije želela ni izazvala" - objava rata.
* 9. 6. - Princ Eugen stiže u Futog sedam dana nakon polaska iz Beča.
* 9. 6. - Nakon mučenja pogubljen Banda Singh Bahadur, zapovednik Sika u pobuni protiv Mogula.
* 19. 6. - Tokugawa Yoshimune je novi šogun Japana (do 1745).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 4. 7. - Šveđani napadaju norveški grad Fredrikshald (Halden), moraju se povući kada su ga Norvežani zapalili.
* 8. 7. - Turci na čelu sa kapudan-pašom Džanim Hodža Mehmedom se iskrcavaju na Krf, mletačka mornarica ih pokušala sprečiti (Akcija 8. jula 1716.). Počinje neuspešna turska opsada grada Krfa, kojeg je u mletačkoj službi branio Johann Matthias von der Schulenburg.
* 8. 7. - Veliki severni rat: pomorska Bitka kod Dynekilena je dansko-norveška pobeda nad švedskom flotom.
* 26 - 27. 7. - Turska vojska prelazi Savu i kreće se desnom obalom Dunava prema Petrovaradinu.

Bitka kod Petrovaradina
* 2. 8. - Kod Sremskih Karlovaca došlo do prvog manjeg okršaja sultanske i carske vojske, nadjačali Turci, carevci izgubili 700 ljudi.
* 5. 8. - Austrijsko-turski rat - Bitka kod Petrovaradina: austrijski feldmaršal Eugen Savojski sa armijom od 40.000 pešaka i 20.000 konjanika nanosi odlučujući poraz vojsci osmanskog velikog vezira Damad Ali-paše i njegovih 150.000 vojnika. Damat Ali-paša je poginuo, njegova vojska je u neredu pobegla ka Beogradu.
	+ U čast bitke podignuta Crkva snežne Gospe na Tekijama.
	+ Damat Ali-paša će biti sahranjen u turbetu na Beogradskoj tvrđavi.
* avgust? - Turci zapalili manastir Krušedol i Veliku Remetu i uništili mošti sremskih Brankovića (slepi Stefan Branković, despoti Jovan i Maksim, mati Angelina); zapaljeni i Sremski Karlovci. Kasnije će mitropolit Vićentije preneti sedište iz Krušedola u Sr. Karlovce.
* avg., prvih dana - Puk. Ernst Anton von Petrasch pokušava osvojiti Bos. Gradišku, nešto kasnije kap. Patačić pokušava Novi.
* avg., druga pol. - Srpska milicija osvojila turski šanac Lešnica.

Schulenburgov spomenik na Krfu
* 21/22. 8. - Turci napustili Krf, ostavljajući za sobom topove i mužare.
* avgust, krajem - Carska vojska stiže pred Temišvar.
* 30. 8. - Kapetani Treger i Monastirlija napali Šabac, Turci se povukli u tvrđavu, srpska milicija ušla u varoš, ali se morala povući.
* septembar - Carska vojska zauzela Bijeljinu, graničari odbijeni od Bihaća.
	+ U ovo vreme: Austrijanci pokušavaju zauzeti Novi, u severnoj Bosni osvajaju Dobor i Brčko, spalili Doboj. Vojska podmaršala Ivana Draškovića osvojila Jasenovac, Dubicu i Kostajnicu. Banijski i varaždinski graničari zapalili Novi, osvojili Dubicu, Krupu, Bijelu Stenu i Stari Majdan, uz velike borbe; primorski i lički graničari operisali oko Ostrošca i Perkovice.
* septembar? - Mlečani pod Schulenburgom povratili Butrinto na jugu Albanije i ostrvo Lefkada.
* 26. 9. - Ruski carević Aleksej Petrovič beži iz Sankt Petersburga sa ljubavnicom Jefrosinjom Fjodorovom, u novembru stiže kod svog rođaka cara Karla VI u Beč.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Temišvarski pašaluk
* 12. 10. - **Temišvar** se nakon opsade predao Eugenu Savojskom (bio pod turskom vlašću od 1552).
* oktobar? - Turci u povlačenju zapalili manastir Zlatica i izgleda manastir Bazjaš.
* oktobar - Kapucin Francesco della Penna se vratio u Lhasu sa dvojicom kolega, dolazi do konflikta interesa sa jezuitom Desiderijem.
* jesen - Ratni savet u Gracu ukorio preko generala Rabate biskupa Markovića zbog nasilnog unijaćenja Srba i nezakonitog uzimanja dažbina (marčanski biskup Rafael Marković).
* 3. 11. - Tarnogródska konfederacija plemića sklopila primirje sa poljsko-litvanskim kraljem Augustom II.
* 4. 11. - Umro Leopold Johann, sedmomesečni sin cara Karla VI - više neće imati sinova, naslediće ga Marija Terezija (rođena sledeće godine).
* 7. 11. - Papinom zlatnom bulom nastaje Lisabonska patrijarhija.
* novembar - Eugen Savojski osvojio Pančevo i Novu Palanku - dovršeno osvajanje Banata, i poslednjeg dela nekadašnje ugarske kraljevine. Prvi guverner Temišvarskog Banata je grof Mercy.
* novembar - Neočekivano sklopljena Anglo-francuska alijansa (1716–31).
* 2. 12. - Ioan Mavrocordat je novi knez Vlaške (do 1719), nakon što je njegovog brata Nikolu zarobila habsburška vojska.
* 10. 12. - U Lajpcigu osnovana "Sorabija", studentsko društvo Lužičkih Srba.
* decembar? - Sastanak u Kotoru predstavnika Crne Gore, Kuča, Pipera i katoličkih Albanaca (Klimenta i Kastrata) - za savez sa Venecijom (vladika Danilo je za Rusiju i Austriju).
* decembar? - Mlečani odlučili otrovati vladiku Danila, zbog njegovih veza sa Austrijancima i protivljenju savezu Crne Gore sa Venecijom (neće se ostvariti).
* 25. 12. - Pomorski boj kod Drača: tripolitanski gusari i Dračani napali peraštanski brod, kapetan Đuro Bane poginuo, ali brodski pisar Krsto Krile Mazarović sa preživelima zarobio gusarsku tartanu (opevano u pesmama).
* 1716/17 - Mletačko-osmanski rat (1714–1718): Mlečani osvojili nekoliko mesta u Hercegovini - Carinu kod Trebinja, Hutovo, deo Popova, u dolini Neretve dopiru do Mostara.

### Kroz godinu

Namesništvo vojvode d'Orléansa, veće s kardinalom Fleuryjem
* Razbojnici upadali u predgrađe Osijeka (veliki problem ovih godina).
* U Kini objavljen Rječnik Kangxi, koji će služiti kao standardni rječnik kineskog jezika u 18. i 19. vijeku.
* U Karibima počinje dvogodišnja karijera gusara Kapetana Crnobradog.
* Nakon što su porazili Natcheze, Francuzi osnovali pored Velikog Sela Natcheza utvrđenje Fort Rosalie, današnji Natchez, Mississippi.
* U Sibiru osnovan Omsk.
* Petar Veliki u Holandiji, uzima časove od lekara Hermana Boerhaavea.
* Pruski kralj Friedrich Wilhelm I. poklonio ruskom caru Petru Jantarnu sobu, Petar zauzvrat šalje nekoliko visokih vojnika za kraljeve "Potsdamske džinove".
* Veliki vojvoda Toskane Cosimo III de' Medici definira područje zvanično priznate proizvodnje Chiantija.
* U Škotskoj osnovan prvi curling klub, za igru se zna od 16. stoleća.

## Rođenja

* 15. 1. - Pierre-Marie-Jérôme Trésaguet, inženjer, graditelj puteva († 1796)
* 20. 1. - Karlos III, kralj Španije († 1788)
* 20. 1. - Jean-Jacques Barthélemy, pisac, numizmatičar († 1795)
* 4. 3. - Josip Kazimir Drašković, austrijski general († 1765)
* 29. 5. - Louis Jean-Marie Daubenton, prirodnjak, lekar († 1800)
* 18. 6. - Joseph-Marie Vien, slikar († 1809)
* 10. 8. - Evgenios Vulgaris, monah, teolog, edukator, episkop hersonski († 1806)
* 4. 10. - James Lind, lekar, pionir mornaričke higijene († 1794)
* 5. 10. - Aleksej Senjavin, ruski admiral († 1797)
* 1. 12. - Étienne Maurice Falconet, skulptor († 1791)

## Smrti

* januar - Savatije Ljubibratić, vladika zahumski i dalmatinski
* 8. 2. - Jostos, car Etiopije
* 1. 3. - Đuro Patačić, đakovački biskup (\* 1670)
* 5. 6. - Roger Cotes, matematičar, filozof (\* 1682)
* 9. 6. - Banda Singh Bahadur, zapovednika Sika (\* 1670)
* 19. 6. - Tokugawa Ietsugu, šogun Japana (\* 1709)
* 5. 8. - Damat Ali-paša, osmanski veliki vezir (\* 1667)
* 28. 10. - Marko Martinović, bokeljski pomorac (\* 1663)
* 2. 11. - Engelbert Kaempfer, putopisac, lekar (\* 1651)
* 14. 11. - Gottfried Wilhelm Leibniz, filozof, matematičar (\* 1646)
* 25. 12. - Đuro Ban, mletački vojni zapovjednik
* Mustafa Naima, osmanski istoričar (\* 1655)

## Reference

Literatura
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)

## Vanjske veze