Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pierre Savorgnan de Brazza

| Pierre Savorgnan de Brazza |
| --- |
| Brazzin foto portret |
| Rođenje | Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà 26. januar, 1852. pored Rima Papinska Država  |
| Smrt | 14. septembar 1905 Dakar, Francuska Zapadna Afrika (Senegal) |

**Pierre Savorgnan de Brazza** (26. januar, 1852. pored Rima - 14. septembar 1905, Dakar,) bio je francuski istraživač talijanskog porijekla
koji je istražio krajeve Centralne Afrike uz ekvator.

Poznat je kao osnivač kolonije Francuski Kongo i grada Brazzavilla.

## Biografija

Nakon školovanja na Francuskoj mornaričkoj akademiji, Brazza je 1874. postao francuski državljanin i oficir
francuske mornarice.
Na svojoj prvoj ekspediciji po krajevima Centralne Afrike uz ekvator, od oktobra 1875. do novembra 1878., istražio je kraj uz rijeku Ogooué u Gabonu od obala Gvinejskog zaljeva do izvora u planinama.
Nakon tog je produžio prema istoku i stigao do pritoke rijeke Kongo - Alime.

Na svojoj drugoj ekspediciji 1880. ponovno je krstario dolinom Ogooué i tako došao do rijeke Kongo i močvare Malebo, gdje se sklopio ugovor sa poglavicom Plemena Teke o protektoratu nad nihovim krajem. Na osnovu tog ugovora nastala jr 1891.
kolonija Francuski Kongo.
Nakon daljnjeg istraživanja Gabona, vratio se u Francusku u junu 1882. iz koje je vodio daljnje akcije na realizaciji protektorata.

U Kongo se vratio 1884. i osnovao grad Brazzaville, i uz službenu financijsku podršku radio na daljnjoj stabilizaciji kolonije kojom je kao guverner
vladao od 1886. do 1897.
Nakon tog se smiren vratio u Francusku, jer su koloniji dane velike komercijalne koncesije.
Ponovno je angažiran 1905. da se vrati i istraži optužbe o iskorištavanju domorodaca. Na povratku u Francusku je umro.

## Reference

## Vanjske veze

* *Pierre de Brazza* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
# Vjenceslav Novak

| Vjenceslav Novak
 |
| --- |
|   |
|  |
| Rođenje
 | 11. rujna 1859. Senj, Hrvatska
 |
| Smrt
 | 20. rujna 1905. Zagreb, Hrvatska
 |
| Književni period
 | realizam
 |
| Važnija djela
 | Posljednji Stipančići
 |

**Vjenceslav Novak** (Senj, 11. rujna 1859. - Zagreb, 20. rujna 1905.), hrvatski romanopisac, novelist, publicist, glazbeni kritičar i pedagog.

## Biografija

Rođen je u doseljeničkoj češkoj obitelji, gdje je majka Senjanka iz doseljene bavarske obitelji. Bio je najugledniji pisac hrvatskog realizma, te su ga zvali *hrvatskim Balzacom*. Osnovnu i srednju školu je završio u Senju i Gospiću. Poslije završene preparandije u Zagrebu radi neko vrijeme kao učitelj u Senju.

U književnost ulazi 1881. godine pripovijetkom *Maca*. Napisao je sedam romana. Objavio je tridesetak pripovjedaka, a osim pripovjedne proze piše pjesme, feljtone, dramske pokušaje, recenzije, kritike i rasprave iz muzikologije i muzičke pedagogije.
U svom proznom stvaralaštvu (ponajprije kao pripovjedač) prikazivao je sve slojeve hrvatskog društva. Otkrivao je moralnu i psihološku stranu ljudskog života, bavio se psihologijom ljubavi, roditeljstva, braka. Ponirao je u dušu umjetnika i intelektualaca. Pretežito je slikao tragičnu stranu života, s naglašenom osjećajem za ljudske nevolje te mu se djela odlikuju humanošću i samilošću. U hrvatsku je književnost uveo novinu: prikaz poniženog malog čovjeka i socijalne teme, često vezane uz velegrad - život gradske sirotinje i siromašnih đaka.

Novak želi obratiti pažnju da su Senjani uvijek branili svoju domovinu, te je za te bitke trebalo mnogo hrabrosti i želje za pobjedom, da se uspiju oduprijeti svim velikim silama:

> U stara vremena stalno se ratovalo, sad s Turcima, sad s Mlečanima, a Senjani su bili junaci na glasu.
>
> – Posljednji Stipančići, II.

Imao je brojnu obitelj, bolovao od tuberkuloze, borio se s neimaštinom i može se reći da je u tom pogledu bio sasvim prosječan pisac tog doba. Bio je romanopisac, pripovjedač, kritičar i prevoditelj te je stvarao sve do 1905. godine. Započeo je romantičnom pripovijetkom, a završio je kao pisac moderne psihološke proze s okultnim motivima.

## Djela

* Romani:
	+ *Pavao Šegota*
	+ *Posljednji Stipančići*
	+ *Dva svijeta*
	+ *Podgorka*
	+ *Tito Dorčić*
	+ *Pod Nehajem*
	+ *Nikola Baretić*
* Pripovijetke:
	+ *Iz velegradskog podzemlj*a
	+ *Nezasitnost i bijeda*
	+ *U glib*
	+ *Pripovijest o Marcelu Remeniću*

## Izvori

* "Vjenceslav Novak Arhivirano 2016-09-04 na Wayback Machine-u" na knjiga-online.net
* Biografija - Hrt.hr Arhivirano 2007-12-28 na Wayback Machine-u
* «Vjenceslav Novak». *l'Enciclopèdia*. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
# Robert Whitehead

| Robert Whitehead |
| --- |
| Portret *Mayera Amschela Rothschilda* |
| Rođenje | 13. januar, 1823. Bolton (predgrađe Manchestera) Engleska  |
| Smrt | 14. novembar 1905. selo Shrivenham (Berkshire) Engleska |

**Robert Whitehead** (\* Bolton (predgrađe Manchestera), 13. januar, 1823. † selo Shrivenham (Berkshire) 14. novembar 1905.), bio je britanski brodarski inženjer, poznat po tome što je konstruirao prvi torpedo na svijetu, na temelju ideje Giovannija Luppisa, austrougarskog mornaričkog oficira.

## Biografija

*Whitehead* je studirao na Politehnici u Manchesteru, nakon studija radio je u Marseilleu 1844. - 1846. gdje se i oženio. Nakon ženidbe preselio se u Milano i radio u tvornici tekstilnih mašina, iz Milana se preselio u Trst i zaposlio u tamošnjem brodogradilištu, na proizvodnji parnih mašina.

Iz Trsta se zbog boljih uvjeta preselio u tadašnju Fiume (Rijeku) u poduzeće *Stabilimento Tecnico di Fiume* koje je proizvodilo motore i brodove za Austrougarsku ratnu mornaricu.
Tu se oko 1850. upoznao sa Giovannijem Luppisom tada u penziji koji je imao ideju o torpedu ali nije znao kako to konstruirati da bude efikasan i precizan.
*Whitehead* je 1866. uspio napraviti prvi protutip - *minenschiffa* kako su ga isprva zvali, koji je funkcionirao (širina 35,5 cm i dužina 3,35 metra). Protutip je testirala komisija ratne mornarice, pa je nakon tog ušao u serijsku proizvodnju 1868.

Robert Whitehead sa svojim protutipom torpeda oko 1875.
*Whitehead* i *Luppis* bogato su nagrađeni za svoj izum, *Luppis* se uskoro povukao iz proizvodnje i prepustio sve *Whiteheadu*. *Stabilimento Tecnico di Fiume* je unatoč narudžbama bankrotirao, pa ga je 1872. kupio *Whitehead* i prezvao u *Torpedo Fabrik Whitehead e Co. Fiume*. *Whitehead* je 1876. uspio usavršiti svoj protutip torpeda, poboljšavši mu pogon, a time i brzinu na 29 čvorova (na 914 metara) i preciznost držanja kursa. Nakon tog je 1896. dodao žiroskop na torpedo i na taj način mu još više povećao preciznost.

Britanska Royal Navy saznala je za *Whiteheadov* torpedo, i naručila od njega demostraciju dva modela od 35.5 i 40.6 cm, nakon uspješne demonstracije otkupili su od *Whiteheada* prava na proizvodnju. *Whitehead* je nakon tog izgradio vlastitu britansku tvornicu torpeda kod Weymoutha na jugozapadu Engleske. Zbog nje se preselio u Englesku, a upravljanje riječkom tvornicom prepustio sinu Johnu.

Privatno je *Whitehead* postao jako bogat, djecu je poženio i poudavao u porodice. bliske habsburgškom dvoru. U Rijeci je izgradio palače u Ulici Dolac, od kojih je najpoznatija Casa Veneziana. Obiteljska grobnica (zaštičen kulturni spomenik) nalazi se na Komunalnom groblju Kozala.

## Izvori

## Vanjske veze

* *Robert Whitehead* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
* Robert Whitehead - A Brief History (`en`)
# Philipp Eduard Anton von Lenard

|  |
| --- |
| **Philipp Lenard** |
|  |
|  |
| Rođenje
 | 7. srpnja 1862. Požun
 |
| Smrt
 | 20. svibnja 1947. Messenhausen
 |
| Narodnost
 | Karpatski Nijemac
 |
| Polje
 | fizika
 |
| Institucija
 | Sveučilište Eötvös Loránd Sveučilište u Wroclawu Tehnološko sveučilište Aachen Sveučilište u Heidelbergu Sveučilište u Kielu
 |
| *Alma mater* | Sveučilište u Heidelbergu
 |
| Poznat po
 | katodne zrake
 |
| Istaknute nagrade
 | 1905. - Nobelova nagrada za fiziku
 |

**Filip Eduard Anton fon Lenard** (njemački: *Philipp Eduard Anton von Lenard* ; 7. jun 1862 – 20. maj 1947) je bio nemački teorijski fizičar i dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1905. za njegovo istraživanje katodnih zraka. Bio je takođe predlagač nacističke ideologije.

## Bibliografija

* Lenard, Philipp (1906) (German). *Über Kathodenstrahlen (On Cathode Rays)*.
* Lenard, Philipp (German). *Über Aether und Materie (On Aether and Matter)*.
* Lenard, Philipp (1914) (German). *Probleme komplexer Moleküle (Problems of complex molecules)*.
* Lenard, Philipp (1918) (German). *Quantitatives über Kathodenstrahlen*.
* Lenard, Philipp (1918) (German). *Über das Relativitätsprinzip (On the Principle of Relativity)*.
* Lenard, Philipp (1921) (German). *Aether und Uraether*.
* Lenard, Philipp (1930) (German). *Grosse Naturforscher*.
* Lenard, Philipp (1931) (in German). *Erinnerungen eines Naturforschers*. New edition: *Erinnerungen eines Naturforschers - Kritische annotierte Ausgabe des Originaltyposkriptes von 1931/1843* (Arne Schirrmacher, ed.). Spinger Verlag, Heidelberg 2010, 344 pages. ISBN 978-3-540-89047-8., e-. ISBN 978-3-540-89048-5.
* Lenard, Philipp (1933). *Great Men of Science*. London: G. Bell and sons. OCLC 1156317.
* Lenard, Philipp (1936) (German). *Deutsche physik in vier bänden*. J.F. Lehmann. OCLC 13814543.

## Literatura

* Beyerchen, Alan (1977). *Scientists under Hitler: Politics and the physics community in the Third Reich*. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 0-300-01830-4.
* Cornwell, John (2003). *Hitler's Scientist: Science, War and the Devil's Pact*. Penguin Books. ISBN 0-14-200480-4.
* Hentschel, Klaus, ur. (1996). *Physics and National Socialism: An anthology of primary sources*. Basel: Birkhaeuser. ISBN 3-7643-5312-0.
* Walker, Mark (1995). *Nazi science: Myth, truth, and the German atomic bomb*. New York: Harper Collins. ISBN 0-306-44941-2.
* Wolff, Stephan L. (2003). „Physicists in the 'Krieg der Geister': Wilhelm Wien's 'Proclamation'”. *Historical Studies in the Natural Sciences* **33** (2): 337–368. DOI:10.1525/hsps.2003.33.2.337.

## Vanjske veze

* Nobel Foundation biography
* On Cathode Rays
* The Cathode Ray Tube site
# Katodni zrak

**Katodni zrak** je neprekidan tok elektrona, koji se kreću kroz gas pod niskim pritiskom ili kroz vakuum. Nastaje kada anoda (pozitivna elektroda) privlači elektrone oslobođene sa metalne katode (negativne elektroda).

Ove zrake prvi je zapazio Julijus Pliker (Julius Plücker) 1858. godine. Stoni (George Stoney) ih je označio kao elektroni. Postali su vidljivi kao pojava pramenaste svetlosti iz pravca katode (otuda i ime - katodni zraci), čim pritisak pande ispod oko 100 P. To se odnosi na elektrone iz katode.

Dokaz da su katodni zraci snopovi elektrona je skretanje snopa u magnetnom polju.

Elektroni emitovani sa katode dostižu srednju dužinu slobodnog puta reda veličine cm, i sudarima pobuđuju atome gasa (ukoliko unutar katodne cevi nije vakuum) koji kako bi se vratili u nepobuđeno stanje emituju zračenje (fotone).

Brzina katodnih zraka (elektrona) je *V*= WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 gde je

e: elementarno naelektrisanje;

U:Električni napon između katode i anode;

m: masa elektrona.

## Primena

Katodni zraci imaju niz primena, počev od proizvodnje X-zraka do televizije. U svim primenama koristi se posebno oblikovana staklena cev (vrsta elektronske cevi zvana katodna cev) u kojoj je ostvaren visko procenat vakuuma ili koja sadrži gas na niskom pritisku. Katodne zrake obično stvara takozvani Elektronski top koji je deo katodne cevi.

## Literatura

* atlas FIZIKA, Hans Brojer, Građevinska knjiga a.d, Beograd/Srbija, 2007.
* Fizika II - Elektromagnetika i optika - inž. Vlastimir M. Vučić i dr inž. Dragiša M. Ivanović - Naučna knjiga, Beograd 1987.
# Adolf von Baeyer

|  |
| --- |
|  **Adolf von Baeyer** |
|  |
|  |
| Rođenje
 | 31. listopada 1835.  Berlin, Njemačka
 |
| Smrt
 | 20. kolovoza 1917.  Starnberg, Njemačka
 |
| Narodnost
 |  Nijemac
 |
| Polje
 | Organska hemija
 |
| Institucija
 | Univerzitet u Berlinu Gewerbe-Akademie, Berlin Univerzitet u Strasbourgu Univerzitet u Münchenu
 |
| *Alma mater* | Univerzitet u Berlinu
 |
| Akademski mentor
 | Robert Wilhelm Bunsen Friedrich August Kekulé
 |
| Istaknuti studenti
 | Emil Fischer John Ulric Nef Victor Villiger Carl Theodore Liebermann Carl Gräbe
 |
| Poznat po
 | sinteza indiga
 |

**Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer** (Berlin, 31. listopada 1835. - Starnberg, 20. kolovoza 1917.), njemački kemičar, dobitnik Nobelove nagrade za kemiju 1905.

Rođen je u Berlinu 31. listopada 1835., gdje je studirao matematiku i fiziku. Prelazi u Heidelberg i studira kemiju kod Roberta Bunsena. Uglavnom je radio u laboratoriju Friedricha Kekuléa. Doktorirao je 1858. Bio je profesor u Strasbourgu 1871., a 1875. postaje profesor kemije na Sveučilištu u Münchenu.

Njegovi glavni uspjesi su sinteza i opis indiga, otkriće ftaleinskih boja i istraživanje poliacetilena, oksonijumskih soli i nitroznih mješavina. Prvi je predložio 1869. ispravnu formulu indola. Doprinos teorijskoj kemiji uključuje teoriju istezanja trostrukih veza i teoriju istezanja za karbonske prstenove. Tijekom 1872. eksperimentirao je fenolima i formaldehidom. Nobelovu nagradu za kemiju je dobio zbog *"priznanja za njegov doprinos napretku organske kemije i kemijske industrije kroz rad na organskim bojama i hidroaromatskim jedinjenjima"*.
# Indigo boja

| Indigo boja
 |
| --- |
|  |
|  |
| Identifikacija
 |
| CAS registarski broj
 | 482-89-3Y |
| ChemSpider
 | 4477009Y |
| UNII
 | 1G5BK41P4FY |
| ChEMBL
 | CHEMBL599552Y |
| Jmol-3D slike
 | Slika 1
 |
|

| SMILES |
| --- |
| O=C1\C(=C\2/Nc3ccccc3C2=O)\Nc4ccccc14 |

 |
|

| InChI |
| --- |
| InChI=1S/C16H10N2O2/c19-15-9-5-1-3-7-11(9)17-13(15)14-16(20)10-6-2-4-8-12(10)18-14/h1-8,17-18H/b14-13+Y Kod: COHYTHOBJLSHDF-BUHFOSPRSA-NY

---

InChI=1S/C16H10N2O2/c19-15-9-5-1-3-7-11(9)17-13(15)14-16(20)10-6-2-4-8-12(10)18-14/h1-8,17-18H/b14-13+ |

 |
| Svojstva
 |
| Molekulska formula
 | C16H10N2O2 |
| Molarna masa
 | 262.26 g mol−1 |
|

Ukoliko nije drugačije napomenuto, podaci se odnose na standardno stanje (25 °C, 100 kPa) materijala

 |
| Infobox references
 |

**Indigo boja** je organsko jedinjenje, koje sadrži 16 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 262,263 *Da*.

## Osobine

| Osobina | Vrednost
 |
| --- | --- |
| Broj akceptora vodonika | 4
 |
| Broj donora vodonika | 2
 |
| Broj rotacionih veza | 0
 |
| Particioni koeficijent (*ALogP*) | 2,1
 |
| Rastvorljivost (*logS*, log(*mol/L*)) | -3,3
 |
| Polarna površina (*PSA*, *Å*2) | 58,2
 |

## Reference

## Literatura

* Clayden Jonathan, Nick Greeves, Stuart Warren, Peter Wothers (2001). *Organic chemistry*. Oxford, Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-850346-6.
* Smith, Michael B.; March, Jerry (2007). *Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure* (6th izd.). New York: Wiley-Interscience. ISBN 0-471-72091-7.
* Katritzky A.R., Pozharskii A.F. (2000). *Handbook of Heterocyclic Chemistry*. Academic Press. ISBN 0080429882.

## Vanjske veze

* Indigo dye
# Robert Koch

|  |
| --- |
| **Robert Koh** |
|  |
|  |
| Rođenje
 |  |
| Polje
 | medicina
 |
| Istaknute nagrade
 |  Nobelova nagrada za medicinu
 |

**Hajnrih Herman Robert Koh** (njemački: *Heinrich Hermann Robert Koch*) (11. decembar 1843 – 27. maj 1910) je bio lekar i mikrobiolog. Otkrio je bacil antraksa i tuberkuloze. Na teorijskom planu, razvio je Kohove postulate. Dobitnik je Nobelove nagrade za medicinu i fiziologiju 1905.

Uz Luja Pastera, smatra se osnivačem bakteriologije.

## Počeci istraživačkog rada

Robert Koh je rođen u Klaustalu (Nemačka) 1843. Studirao je filologiju i medicinu na Univerzitetu u Getingenu. Najznačajniji profesor mu je bio Jakob Henle, čija su naučna dela nagoveštavala postojanje mikroskopskih izazivača bolesti. Lekar je postao 1866.

Prva Kohova istraživanja su se ticala antraksa. Otkrio je metode da izdvoji čiste kulture bacila iz uzorka krvi. Zaključio je da antraks gradi endospore da bi dugo opstao u spoljnoj sredini. Prisustvo ovih endospora u zemljištu, bilo je uzrok, do tad neobjašnjivih, epidemija antraksa. Koh je objavio ove rezultate istraživanja 1876, i kasnije dobio posao u Carskom ministarstvu zdravlja.

## Revolucionarna otkrića

Koh je počeo da koristi napredne tehnike za analizu bacila, kao što su agar medijum za rast bacila i Petri posude. Ovo ga je dovelo do otkrića bacila tuberkuloze (Mycobacterium tuberculosis), koje je objavio 24. marta 1882.

To je bilo izuzetno značajno otkriće, jer tada, sredinom 19-og veka, tuberkuloza je bila uzrok svake sedme smrti.

Radio je na istraživanju kolere u Egiptu i Indiji. Identifikovao je bakteriju uzročnika ove bolesti. Istine radi, ovu bakteriju je ranije pronašao Filipo Paćini, ali je to otkriće palo u zaborav.

Počev od 1885, bio je profesor na Univerzitetu u Berlinu i radio u univerzitetskoj bolnici Šarite (Charité).

Takođe je putovao po dalekim zemljama istražujući malariju i tropske bolesti.

Jednako bitan je njegov rad na razvoju Kohovih postulata.

## Epilog

Spomenik Robertu Kohu ispred bolnice Šarite u Berlinu
Kohova kasnija istraživanja nisu bila tako uspešna. Potencijalni lek za tuberkulozu, Tuberkulin, bio je promašaj.

Međutim, njegovi učenici, koristeći njegove metode, pronašli su organizme izazivače difterije, tifusa, pneumonije, gonoreje, meningitisa, lepre, bubonske kuge, tetanusa, sifilisa i drugih bolesti.

Umro je u Baden-Badenu, u Nemačkoj, 1910.

Svetska Zdravstvena Organizacija proglasila je 24. mart za Svetski dan borbe protiv tuberkuloze.
# Fenolftalein

| Fenolftalein
 |
| --- |
|  |
| IUPAC ime
 |

| proširi |
| --- |
| 3,3-bis(4-hydroxyphenyl)isobenzofuran-1(3*H*)-one |

 |
| Identifikacija
 |
| CAS registarski broj
 | 77-09-8 Y |
| Jmol-3D slike
 | Slika 1
 |
|

| proširiSMILES |
| --- |
| Oc1ccc(cc1)C3(OC(=O)c2ccccc23)c4ccc(O)cc4 |

 |
|

| proširiInChI |
| --- |
| InChI=1S/C20H14O4/c21-15-9-5-13(6-10-15)20(14-7-11-16(22)12-8-14)18-4-2-1-3-17(18)19(23)24-20/h1-12,21-22HY Kod: KJFMBFZCATUALV-UHFFFAOYSA-NY |

 |
| Svojstva
 |
| Molekulska formula
 | C20H14O4 |
| Molarna masa
 | 318.32 g mol−1 |
| Gustina
 | 1.277 g cm−3, at 32 °C
 |
| Tačka topljenja
 |
262.5 °C

 |
| Tačka ključanja
 |
N/A

 |
| Rastvorljivost u vodi
 | Nerastvoran
 |
| Rastvorljivost u Drugi rastvarači
 | Nerastvoran u benzenu, veoma rastvoran u etanolu i etru, u manjoj meri u DMSO
 |
| Y (šta je ovo?)
  (verifikuj)

Ukoliko nije drugačije napomenuto, podaci se odnose na standardno stanje (25 °C, 100 kPa) materijala

 |
| Infobox references
 |

**Fenolftalein** je hemijsko jedinjenje sa formulom C20H14O4. On se često označava sa "**HIn**" ili "**phph**". Često se koristi u titracijama, on je bezbojan u kiselim rastvorima i roze u baznim rastorima. Ako je koncentracija indikatora posebno jaka, on može da izgleda ljubičasto.

U jakim baznim rastvorima, fenolftalein roze boja podleže prilično sporoj reakciji izbleđavanja i on ponovo postaje bezbojan. Ovaj molekul ima četiri forme:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Vrste
 | In+ | H2In | In2− | In(OH)3− |
| Struktura
 |  |  |  |  |
| Model
 |  |  |  |  |
| pH
 | <0 | 0−8.2 | 8.2−12.0 | >12.0
 |
| Uslovi
 | jako kiselo | kiselo ili blizo-neutralnom | bazno | jako bazno
 |
| Boja
 | narandžasta | bezbojno | roze | bezbojno
 |
| Slika
 |  |  |  |  |

## Sinteza

Fenolftalein se sintetiše kondenzacijom ftalnog anhidrida sa dva ekvivalenta fenola pod kiselim uslovima. Ovu reakciju je otkrio 1871. godine Adolf fon Bajer.

Sinteza Fenolftaleina
## Upotreba

**Fenolftalein** je indikator koji menja boju u odnosu na sredinu. Ako je sredina kisela, on neće promeniti boju (ostaće bezbojan), a ako je sredina bazna, menjaće boju u ljubičasto.

|  |
| --- |
| **Fenolftalein** (pH indikator)
 |
| *ispod pH 8.2* |  | *iznad pH 10.0* |
| **bezbojan** | ⇌ | **fuksija** |
|  |

Fenolftalein je bio korišten duže od jednog veka kao laksativ, ali se sad uklanja sa tržišta laksativa zbog zabrinutosti oko karcinogenosti.

## Reference

## Vanjske veze
# Bertha von Suttner

**Bertha von Suttner** (rođena u Pragu 9. 6. 1843 kao grofica Kinski; umrla u Beču 21. 6. 1914) je austrijska književnica i pacifist.

Glavna književna dela su joj: Dole oružje (roman 1899), Rat i mir, Pesma umrlom, Memoari (1909) i dr.

Zalagala se za mir u svetu. Osnovala je u Austriji Društvo prijatelja mira 1891. Od 1894-1900 izdavala je pacifistički časopis *Dole oružje* (Die Waffen nieder). Dobitnik je Nobelove nagrade za mir 1905. godine.

Lik joj se nalazi na austrijskoj kovanici od 2 evra.
# Ulm

| Ulm *Ulm* |
| --- |
|  Ulm |
|  |
|  Grb
 |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Njemačka
 |
| Gradonačelnik
 | Ivo Gener (SPD)
 |
| Savezna država
 | Baden-Virtemberg
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo
 | 116.761
 |
| Gustina stanovništva
 | 994 st./km²
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Vremenska zona
 | UTC+1, leti UTC+2
 |
| Nadmorska visina
 | 459–646 m
 |
| Površina
 | 118,7 km²
 |
| UlmUlm (Njemačke)
 |
| Ostali podaci
 |
| Poštanski kod
 | 89073–89081
 |
| Pozivni broj
 | 0731,07304,07305,07346
 |
| Registarska oznaka
 | UL
 |
| Web-stranica
 | www.ulm.de |

**Ulm** je grad u Nemačkoj, deo savezne države Baden-Virtemberg. Ima malo preko 115.000 stanovnika. Ulm je rodno mesto Alberta Ajnštajna.

## Historija

Ulm se prvi put spominje 854. godine, a Fridrih Barbarosa ga proglašava gradom 1164. Grad doživljava procvat u šesnaestom i sedamnaestom veku, mahom zahvaljujući izvozu tekstila. Ovi vekovi takođe predstavljaju "zenit" umetnosti u Ulmu, posebno za slikare i vajare.

Od 1803. više nema status "slobodnog grada" i pripaja se Bavarskoj. 1810. Ulm ulazi u sastav Kraljevstva Virtemberg.

Ulm je poznat po ulmskoj operaciji godine 1805. prilikom koje je Napoleon Bonaparte gotovo bez ispaljenog metka zarobio veliku austrijsku vojsku pod komandom feldmaršala Macka - jednoj od najblistavijih, ali i najmanje spektakularnih pobjeda u napoleonskim ratovima.

## Geografija

Kroz Ulm protiče reka Dunav. Sa druge strane reke se nalazi grad Novi Ulm (*Neu-Ulm*), znatno manji od Ulma, i ranije je bio deo njega (oko 50.000 stanovnika). Novi Ulm je deo Bavarske.

## Reference

## Literatura

* Berger, Dieter (1999). *Geographische Namen in Deutschland*. Bibliographisches Institut. ISBN 3411062525.
* Fulbrook, Mary (1991). *A Concise History of Germany*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36836-0.
* Gareth, Shaw (2011). *Urban Historical Geography: Recent Progress in Britain and Germany (Cambridge Studies in Historical Geography)* (Reprint edition izd.). Cambridge University Press. ISBN 0521189748.
* Home, William R.; Pavlovic, Zoran (2007). *Germany (Modern World Nations)* (2 ed. izd.). Chelsea House Pub. ISBN 0791095126.
* Hamm, Ingrid; Werding, Martin; Seitz, Helmut (3540681353). *Demographic Change in Germany* (8. izd.). New York: Springer-Verlag. ISBN 2007.
* Berghahn, V. R. (2004). *Modern Germany: Society, Economy and Politics in the Twentieth Century* (2. izd.). Cambridge University Press. ISBN 0521347483.
* Jähnig, Bernhart; Biewer, Ludwig (1991). *Kleiner Atlas zur deutschen Territorialgeschichte* (2. izd.). Bonn: Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen. ISBN 3885570963.
* Dornbusch, Joachim; Aner, Ekkehard (1997). *Grosser Atlas zur Weltgeschichte*. Braunschweig: Westermann. ISBN 3075095206.

## Vanjske veze

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Portal NemačkaDeo Vikipedije posvećen temama vezanim za **Nemačku.** |

* Zvanični sajt opštine (`de`)
* Nem. Savezni zavod za statistiku (`de`)
* Stalna konferencija gradova i opština (`de`)
* KommOn Arhivirano 2014-04-29 na Wayback Machine-u - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. (`de`)