Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sandžak

**Sandžak
Санџак**| [1] |
| Općine Sandžaka - svjetloplavo su označene one u Srbiji, a žuto one u Crnoj Gori |
| Površina | 8.895 km²
 |
| Broj stanovnika  - Ukupno (2022/2023)  - Gustoća naseljenosti
 |  365.566 41,1/km²
 |
| Etničke grupe - Bošnjaci - Srbi / Crnogorci
 |  198.105 (54%) 134.320 (37%)
 |

Nacionalni grb Bošnjaka u Srbiji i Crnoj Gori
Mapa Sandžaka
**Sandžak** (kome ime dolazi od turske riječi sancak, naziva za osmansku administrativnu jedinicu), a izvorno znači barjak (zastava), je geografska oblast koja se nalazi u Republici Srbiji i Crnoj Gori. Sandžak nije zvanično priznat kao administrativna celina u Srbiji i Crnoj Gori.

## Geografija i demografija

Ukupna teritorija je 8.686 km² a stanovništvo je, prema popisu iz 1991. godine, 436.000. Od tih, 298.000 (62%) su bili Bošnjaci (tada nacionalno opredijeljeni kao “Muslimani”), a 138.000 (36%) Srbi i Crnogorci.

Sandžacke Opštine: Priboj na Limu, Nova Varoš, Prijepolje, Sjenica, Tutin, i Novi Pazar pripadaju Republici Srbiji, a Crnoj Gori pripadaju opštine Rožaje, Andrijevica, Bijelo Polje, Berane, Pljevlja, Plav, Gusinje, Petnjica.

Sandžak se kao dio Srbije u njoj definiše i kao Raška oblast. Prema teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije u 29 okruga, opštine u Raškoj oblasti (Sandžaku) pripadaju Raškom i Zlatiborskom okrugu.

* Etnička mapa Sandžaka po opštinama prema popisima iz 2002. i 2003. godine
* Etnička mapa Sandžaka po opštinama prema popisima iz 2011. godine

## Historija

Novopazarski sandžak 1878. godine
Područje u nadležnosti Zemaljskog antifašističkog veća narodnog oslobođenja Sandžaka (ZAVNOS-a), 1943-1945. godine.
Taj prostor je bio dio srpske države od ranog srednjeg vijeka, na tom prostoru se takođe nalazila srpska srednjovjekovna drzava Raška, čiji je glavni grad bio Ras kod današnjeg Novog Pazara.

Na području današnjeg Sandžaka postojao je Novopazarski sandžak, administrativna jedinica Turske, čije je sjedište bio Novi Pazar. Odatle je današnji Sandžak dobio ime.
Sandžak je bio dio Bosanskog Ejaleta/Vilajeta do Austro-Ugarske okupacije 1878.godine. Nakon aneksije Bosne i Hercegovine je ponovno predat na upravu Osmanskom carstvu 1908. Četiri godine kasnije (1912.) Sandžak su zauzeli Kraljevina Srbija (1882 - 1918) i Kraljevina Crna Gora (1910 - 1918) tokom prvog balkanskog rata, a potom ga podijelili između sebe.

Za vrijeme Kraljevine Jugoslavije, Sandžak je administrativno pripadao Zetskoj banovini. Za vrijeme drugog svjetskog rata je bio dio Kraljevina Crne Gore/Nezavisne Države Crne Gore (1941 - 1944) pod italijanskom okupacijom, a manji dio je pripojen Albaniji. Po završetku rata, stare granice Srbije i Crne Gore su postale granice dviju republika SFR Jugoslavije, a nakon Maja 2006. međunarodne granice.

Historijski centar Sandžaka je Grad Novi Pazar, koji je osnovao Isa-beg Isaković koji je bio i osnivač Sarajeva.

## Povezano

* Novopazarski sandžak
* Sandžak (1943—1945)
# Bombaška afera

**Bombaška afera** je sudski proces uhićenima i optuženima u bijegu koji su pokušali realizirati terorističku urotu 1908. u Kneževini Crnoj Gori.

## Plan

Urotnička skupina crnogorskih studenata u Beogradu, koju je kao svoju filijalu organizirala Crna ruka, pokušala je 1907. ubiti crnogorskog monarha Nikolu I. Petrovića te njegove najbliže suradnike i izvesti napad na crnogorske državne institucije. Crna ruka i mreža njezinih ogranaka je, prema objavljenim povijesnim izvorima, Nikolu I. smatrala jednim od glavnih "protivnika ujedinjenja Srba".

## Urota

Iz Srbije je 1907. tajno upućeno 16 bombi u Crnu Goru. Kasnija istraga je nepobitno utvrdila da su bombe proizvedene u *Vojnoj fabrici* u Kragujevcu (Srbija).
Bombe su, kao tada najefikasnije sredstvo izvršenja atentata, u Crnu Goru unijete iz dva pravca - preko Sandžaka ih je nosio *Vaso Ćulafić*, a preko Boke kotorske bombe je unio *Stevan Rajković*, tipografski radnik iz Cetinja. Iz Beograda su u Kotor, tada u sastavu Austro-Ugarske, došli glavni studenti-urotnici: Jovan Đonović, *Todor Božović*, *Đuro Vojvodić* i *Petar Novaković*, dok ih je Marko Daković već čekao u Kotoru. Oni su bili u konspirativnoj vezi s pojedinim protivnicima *Nikole I.* u domovini.

## Uhićenja

No crnogorska policija, koja je budno motrila urotnike i obavještano ih nadzirala tijekom njihova boravka u Beogradu, hitro je reagirala i uhitila *Rajkovića* koji se s bombama bio domogao Cetinja. Drugi nositelj bombi, *Ćulafić*, također je uhićen.
Počela je opsežna istraga i otkrivena je čitava teroristička urota za koju je *Rajković* izjavio da se njome htjelo "raspršiti crnogorski Dvor i njegove članove, kao i Narodnu skupštinu".
U Crnoj Gori su uslijedila brojna uhićenja. Od Srbije je zatraženo izručenje nekoliko studenata-urotnika (*Đonović, Božović, Novaković, Daković,* itd.), no, srpska vlada odbija takav zahtjev tvrdnjom da između Crne Gore i Srbije nije postojao ugovor o izručenju.
“Ministar vanjskih poslova Srbije *Milovan Đ. Milovanović* ih je (crnogorske studente-urotnike - prim.a.) držao na vezi i u sporazumu sa njim su neki otišli prvo u Tursku, a potom u SAD i Švicarsku”.

## Presude

U sudskom procesu (na Cetinju počeo 12. svibnja, a okončan 27. lipnja 1908.) pred *Velikim sudom* od 53 optužena, osuđeno ih je 50, od kojih šest na smrt, koje je *Nikola I.* pomilovao. Ostatak skupine je dobio od tri do dvadeset godina zatvorske kazne.

## Epilog

* I sljedeće, 1909. godine, pokušana je, uz potporu Kraljevine Srbije, urota u *Kneževini Crnoj Gori* (vidi: Kolašinska afera).
* Većina urotnika-studenata su 1918. bili među glavnim izvršiteljima ili podržavateljima pripajanja Kraljevine Crne Gore Srbiji. (vidi: Podgorička skupština)

## Izvori

## Vanjske veze

* Montenegrin Ethnic Association of Australia Kalendar važnijih događaja iz povjesnice crnogorskog naroda
# Masdžid-Sulejman

| Masdžid-Sulejman (`fa`) مسجدسلیمان |
| --- |
| Plinska rafinerija u Masdžid-SulejmanuPlinska rafinerija u Masdžid-Sulejmanu |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Iran
 |
| **Pokrajina** | Huzestan
 |
| **Okrug** | Masdžidsulejmanski okrug
 |
|  |
| **Visina** | 288 m
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2006.)
 |
|  - **Urbano područje** | 108.682
 |
|  |
| **Vremenska zona** | IRST (UTC+3:30)
 |
|  - **Ljeto (DST)** | IRDT (UTC+4:30)
 |
| Karta
 |
| Masdžid-Sulejmanclass=notpageimage| Masdžid-Sulejman na karti Irana
 |

**Masdžid-Sulejman** (perz. مسجدسلیمان) je grad u pokrajini Huzestan na jugozapadu Irana. Geografski je smješten u brdovitom području zapadnog Zagrosa, oko 45 km istočno od Šuštara, 55 km zapadno od Izea i 90 km sjeveroistočno od pokrajinskog sjedišta Ahvaza. Masdžid-Sulejman najpoznatiji je po tome da su u njegovoj neposrednoj okolici 1908. pronađene velike zalihe nafte što je bila velika prekretnica u historiji Irana i Jugozapadne Azije. Desetak kilometara sjeveroistočno od grada na rijeci Karun podignuta je istoimena brana Masdžid-Sulejman, najviša nasuta brana na svijetu. Sjeverno od grada nalazi se civilni i vojni Aerodrom Šahid Asijae. Prema popisu stanovništva iz 2006. godine u Masdžid-Sulejmanu je živjelo 108.682 ljudi.

## Veze

* Huzestan

## Reference

## Vanjske veze

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala o temi: **Masdžid-Sulejman** |
# Muhamed Ali-šah Kadžar

| Muhamed Ali-šah Kadžar محمدعلی شاه قاجار |
| --- |
|  |
| **Iranski šah** |
| Vladavina
 | 3. 1. 1907. – 16. 7. 1909. |
| Prethodnik
 | Mozafaradin-šah
 |
| Nasljednik
 | Ahmed-šah
 |
| Supruga
 | Robabe Hanum, Malake Džahan
 |
| Djeca
 | Husein Ali Mirza, Golam Husein Mirza, Ahmed-šah, Muhamed Hasan Mirza, Mahoud Mirza, Madžid Mirza, Hadije, Asije
 |
| Dinastija
 | kadžarska
 |
| Otac
 | Mozafaradin-šah
 |
| Rođenje
 | 21. 6. 1872. Tabriz, Iran
 |
| Smrt
 | 5. 4. 1925. Sanremo, Italija
 |

**Muhamed Ali-šah Kadžar** (perz. محمدعلی شاه قاجار; Tabriz, 21. 6. 1872. – Sanremo, 5. 4. 1925.), šah Irana i sedmi odnosno pretposljednji vladar iz kadžarske dinastije.

Rođen je u Tabrizu na sjeverozapadu Irana, a na prijestolju je 1907. godine naslijedio oca Mozafaradin-šaha. Početak političke karijere obilježila je turbulentna ustavna revolucija protiv koje se Muhamed Ali-šah kao gorljivi apsolutist borio svim raspoloživim sredstvima, pa je tako uz rusku i britansku pomoć dao bombardirati iranski parlament. Godine 1909. revolucionarne snage iz Rašta prodiru u Teheran i svrgavaju Muhameda Ali-šaha, obnavljaju ustavnu monarhiju i proglašavaju šahom njegovog 11-godišnjeg sina Ahmed-šaha. Posljednje godine života Muhamed Ali-šah prvo provodi u ruskoj Odesi (današnja Ukrajina) odakle pokušava neuspješan puč iz Gorgana, a potom u Istanbulu i Sanremu gdje umire kao prvi u seriji četvorice posljednjih iranskih monarha preminulih u inozemstvu (Ahmed-šah, Reza-šah, M.-Reza Pahlavi).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: | **Iranski šah (kadžarska dinastija) (3. 1. 1907. – 16. 7. 1909.)** | Nasljednik:
 |
| **Mozafaradin-šah** | **Ahmed-šah** |

## Literatura

* (`en`) Andreeva, Elena (20. 7. 2009.). *Russia iv. Russians at the court of Moḥammad-ʿAli Shah*. Encyclopædia Iranica. New York: Columbia University.
* (`en`) Keddie, Nikki (1991.). „5. Iran under the later Qājārs, 1848–1922”. u: Avery, Peter; Hambly, Gavin; Melville, Charles. *From Nadir Shah to the Islamic Republic*. The Cambridge History of Iran. **VII**. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. DOI:10.1017/CHOL9780521200950.006. ISBN 9780521200950.
* (`en`) Britannica (2011.). *Moḥammad ʿAlī Shāh*. Encyclopædia Britannica. Chicago, Illinois: Encyclopædia Britannica, Inc.. ISBN 1-59339-292-3. OCLC 71783328.

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala o temi: **Muhamed Ali-šah Kadžar** |
# Petar Kočić

| Petar Kočić |
| --- |
|  |
| Biografske informacije |
| Rođenje | (1877-juna-29)29. juna 1877. Stričići, Bosna i Hercegovina, Osmansko Carstvo |
| Smrt | 27. augusta 1916. (dob: 39) Beograd, Kraljevina Srbija (pod austro-ugarskom okupacijom) |
| Nacionalnost | Srbin |
| Obrazovanje |
| Zanimanje | pjesnik i pisac |

**Petar Kočić** (Stričići, 29. VI. 1877 – Beograd, 27. VIII. 1916) je bio srpski književnik, jedna od najznačajnijih ličnosti srpske književnosti na početku 20. vijeka. Studirao je u Beču, živio u Skoplju i Sarajevu, a pred kraj života u Beogradu. Bio je izrazito politički angažovan, izražavajući protivljenje austro-ugarskoj okupaciji, a potom i aneksiji Bosne i Hercegovine. Zbog svojih radikalnih stavova dva puta je - 1907. i 1909. godine - bio uhapšen. Godine 1910. izabran je u Bosanski sabor.U svojim proznim i dramskim djelima realistički i satirično prikazuje onodobno stanje, opisujući negativne društvene posljedice austro-ugarske vlasti, vjerno prenoseći život i sudbinu svojih likova, kao i živopisni narodni govor. Njegovo najznačajnije djelo je drama *Jazavac pred sudom* (1904), koja se dugo zadržala na pozornicama uz velik uspjeh kod publike. Izdvajaju se još političke satire *Sudanija* te pripovijesti *S planine i ispod planine* i *Jauci sa Zmijanja*.

## Vanjske veze

* Petar Kočić: dela I-IV Arhivirano 2014-10-11 na Wayback Machine-u (Projekat Rastko)
# Rimska kurija

| Rimska kurija Curia Romana |
| --- |
| Posjet argentinske predsjednice Cristina Fernández de Kirchner Rimskoj kurijiPosjet argentinske predsjednice Cristina Fernández de Kirchner Rimskoj kuriji
 |
|  |
| **Država** |  Vatikan
 |

**Rimska kurija** (latinski: *Curia Romana*) je administrativni aparat Svete stolice i centralno tijelo preko kog papa upravlja poslovima katoličke crkve. Djeluje pod pokroviteljstvom njegova autoriteta i u njegovo ime za dobrobit svake pojedinačne crkve i osigurava potrebnu centralnu organizaciju za ispravno funkcioniranje crkve i postizanje njezinih ciljeva.

Pojednostavljeno rečeno Rimska kurija je ime za skup dikastera (ministarstava) i instituta koji pomažu papi u vršenju njegova pastoralnog rada za dobro crkve.

Od svih tijela najvažniji je *Državni sekretarijat*, a zatim su to brojne kongregacije kao što su Kongregacija za nauk vjere i Kongregacija za Istočne Crkve.

Struktura i organizacija odgovornosti u Kuriji trenutno su regulirani apostolskim ustavom - Pastor bonus, kog je papa Ivan Pavao II. objavio 28. juna 1988.

## Reference

## Vanjske veze

* *La Curia Romana* službene stranice (`it`)
# Mladoturska revolucija

**Mladoturska revolucija** iz 1908. je bila revolucija koju je izvela turska vojska kojom je poništena ukidanje parlamenta koje je izveo sultan Abdul Hamid II, čime je počela Druga ustavna era. Revolucija je bila značajan događaj tokom procesa raspada Osmanskog carstva.

Krajem 19. i početkom 20. veka, Turska je bila u velikoj krizi. Govorilo se da je „bolesnik na Bosforu“. Osim na Balkanu, imala je problema sa pokorenim narodima i u drugim delovima carstva. Nezadovoljstvo stanjem u državi i vladavinom sultana Abdula Hamida II je dovelo do revolucije 1908. godine. Grupa prozapadnih oficira je preuzela vlast, donela ustav i proglasila načelo „Otomansko carstvo Otomanima“. Revolucija je okupila šarolik savez reformskih pluralista, turskih nacionalista, zapadno orijentisanih sekularista i svakoga ko je optuživao sultana za haos u carstvu. Revolucijom je vraćena skupština, koju je suspendovao sultan 1878. Međutim, proces zamene monarhijskih institucija ustavnim institucijama i izbornim sistemom nije bio ni jednostavan niti je promena režima protekla bez krvoprolića. Naredne godine je došlo do promene na prestolu izborom Mehmeda V za sultana. Mladoturci su proglasili ravnopravnost svih vera, ali je to bilo samo formalno. Pravi cilj im je bio da nametnu turski jezik i jedan nacionalni osećaj svim narodima u državi. Time su protiv sebe okrenuli sve hrišćanske narode i neturske muslimane, kao i predstavnike bivše vlasti. Periferni krajevi carstva su nastavili da se otcepljuju pod pritiskom lokalnih revolucija.

Mladotursku revoluciju Austrougarska je iskoristila za aneksiju Bosne i Hercegovine, dok je Bugarska proglasila nezavisnost.
# Resen (grad)

| Resen Ресен |
| --- |
|  Hram Sv.Sv. Kiril i Metodij - Resen |
|  |
|  Grb
 |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Severna Makedonija
 |
| Opština
 | Resen
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2002) | 8.748
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Nadmorska visina
 | 885 m
 |
| ResenResen (Severne Makedonije)
 |
| Ostali podaci
 |
| Poštanski kod
 | 7310
 |
| Pozivni broj
 | 047
 |
| Registarska oznaka
 | OH
 |

**Resen** (makedonski: *Ресен*) je gradić na jugozapadu Republike Makedonije od 8.748 stanovnika, i administrativni centar istoimene općine Resen.

## Geografija

Resen leži na 880 metara nadmorske visine okružen visokim planinama; Baba sa istočne strane, Galičicom sa zapada, Biglom sa sjeverne strane.

Resen je najbliži grad pored Prespanskog jezera koje leži 15 km južnije.

Od graničnog prijelaza **Dupeni**prema Grčkoj udaljen je 28 km, a od regionalnog središta Bitolja 34 km, od Ohrida je udaljen 38 km, a od Skoplja 200 km.

Resen i njegova okolica poznati su po proizvodnji jabuka i po tradicionalnoj likovnoj keramičarskoj koloniji.

## Historija

Resen 1928. godine
Čuveni ilirski grad Damastion vjerojatno se nalazio u blizini Resena.

Resen je kao naselje nastao za rimske vladavine, na poznatoj rimskoj prometnici Via Egnatia, koja je prolazila kroz naselje.

Za ranog srednjeg vijeka Resen je bio dio Samuilove države, po legendi nakon Bitke na Belasici 1014. godine, vojnici poražene Samuilove vojske, oslijepljeni su na po jedno oko. Iza toga naselili su se na obali Prespanskog jezera, to naselje bizantinci su nazvali - **Asamati**, za njih je to značilo *naselje jednookih ljudi*.

Prvi put se spominje pod imenom *Rosne* 1337. godine u jednoj povelji Dušanovog zakonika.

Kasnije je Resen potpao pod vlast Otomanskog carstva.

U Resenu je rođen *Ahmed Niazi Beg*, turski velikodostojnik i jedan od inicijatora i vođa Mladoturske revolucije (1908), on je u Resenu dao izgraditi svoj neobični dvorac - **Saraj**, po uzoru na francuski dvorac *Château de Chenonceau* u dolini Loire.

Dvorac Saraj turskog bega Ahmeda Nijazija
## Stanovništvo

Većina stanovnika Resena su Makedonci, pored njih značajnu grupu čine Turci.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Broj | % |
| **Ukupno** | **8.748** | 100
 |
| Makedonci
 | 7.011
 | 80,14
 |
| Turci
 | 1.119
 | 12,79
 |
| ostali
 | 618
 | 7,06
 |

## Reference

## Vanjske veze

* prespa sky Arhivirano 2011-01-28 na Wayback Machine-u
* Општина Ресен (`mk`)
# Robert Peary

Robert Peary
**Robert Edwin Peary** (6. 5. 1856. – 20. 2. 1920) bio je američki polarni istraživač koga se često spominje kao prvu osoba koja je, 6. 4. 1909., stupila na geografski Sjeverni pol.
# Sjeverni pol

**Sjeverni pol** ima više značenja, ali se u geografskom smislu pod tim nazivom podrazumijeva najsjevernija točka Zemljine kugle, s koje se u bilo kojem smjeru može ići jedino na jug. Nalazi se na 90. stupnju sjeverne geografske širine, na području Sjevernog ledenog mora koje je na toj točci duboko 4087 m.

Sve donedavno se smatralo da je godine 1909. je američka ekspedicija na čelu s komodorom Robertom Edwinom Pearyjem stigla na Sjeverni pol, ali se na temelju novih istraživanja došlo do zaključka da je Sjeverni pol prvi put viđen tek godine 1926. od strane norveškog istraživača Roalda Amundsena. Godine 1952. na Sjeverni pol je sletio prvi avion, a godine 1957. je ispod njega prošla američka nuklearna podmornica *Nautilus*. Godine 1977. je sovjetski ledolomac *Arktika* kao prvi površinski brod uspio stići na Sjeverni pol.

Nad Sjevernim polom suverenitet prisvaja Kanada, ali to nije priznato od većine drugih država, uključujući SAD.
# Helij

**Helij**, oznaka **He**, plemeniti plin, rednog broja 2 u periodnom sustavu elemenata, atomske mase 4,0003.

## Historija

Otkriven 1868. godine spektografskim ispitivanjem Sunčeve kromosfere, gdje ga ima u velikim količinama, po čemi je dobio i ime (grčki: **helios**, *Sunce*). U laboratoriju je dobiven 1895. godine pri zagrijavanju kleveita, minerala koji sadrži uranij. Kasnije je helij pronađen i u tragovima vazduha (0,00007% težinskih dijelova), a prema spektru polarne svjetlosti pronađeno je da se najviši slojevi Zemljine atmosfere sastoje uglavnom od vodika i helija. Može se naći i među plinovima pri izvorima nafte ali i u mineralnim izvorima.

## Svojstva

Helij
Helij je na običnoj temperaturi plin bez boje, mirisa i okusa, kemijski indiferentan, od svih plinova najteže se može pretvoriti u tekućinu. Helij je poslije vodika najlakši plin, specifične mase od 0,1368 u odnosu na vazduh kao jedinicu. Iako atom helija ima četiri puta veću masu od atoma vodika, specifična masa je samo dva puta veća jer se atomi helija, kao i ostalih plemenitih plinova, ne vezuju u molekule. Uz iste uvjete, u nekom određenom obujmu plemeniti plin ima dva puta manje atoma od drugih plinova.

4He s dva neutrona
## Izotopi

Helij ima tri stabilna izotopa:

* 3He s jednim neutronom atomske mase 3,01603
* 4He s dva neutrona atomske mase 4,0026
* 5He s tri neutrona i atomske mase 5,0123

## Dobijanje helija

Helij se dobija uglavnom iz zemnog plina koji je bogat ovim elementom. Ovog bogatog helijom plina najviše ima u SAD. Helij se dobija i frakcionom destilacijom tečnog vazduha.

Svetska produkcija helija iznosi oko 4500 tona u toku godine.

## Način isporuke u industriji

* Isporučuje se u plinovitom i tečnom stanju.
* plinoviti helij se isporučuje komprimovan u čeličnim bocama, zapremine 6m3; 7,5m3 i 10m3.

Postoji nekoliko vrsta čistoća: balon -plin 4.6; 5.0 i 6.0

* Tečni helij čistoće 5.0 se isporučuje u posudama, zapremina 50, 100, 250, 380 i 450 litara.

## Primjena

Helij se upotrebljava za punjenje zračnih brodova (cepelina) i za punjenje balona za meteoroška promatranja, budući da nije lako zapaljiv kao vodik. Specifična masa mu je dva puta veća od vodikove, tako da se baloni punjeni helijem sporije dižu, jer je i potisak takvih balona 7% manji nego kod onih punjenih vodikom. U tom cilju miješa se s 14% vodika. Upotrebljava se svugdje gdje je potrebna inertna atmosfera, npr. kao mješavina u ronilačkim bocama, u specijalnim zavarivanjima u metalurgiji itd. Primjena u ronilačkim bocama je prvenstveno iz medicinskih razloga, tj. helij se lakše oslobađa iz organizma prilikom izranjanja nego recimo dušik.

Tekući helij se upotrebljava u laboratorijima za postizanje niske temperature, kao i za punjenje plinskih termometara za niske temperature.

## Vanjske veze

Helij - KTF Split Arhivirano 2004-10-13 na Wayback Machine-u
# The Adventures of Dollie

| The Adventures of Dollie |
| --- |
| Trajanje: 12 minuta i 50 sekundi.12:50 |
| Režija | D. W. Griffith G. W. Bitzer |
| Scenario | Stanner E.V. Taylor |
| Uloge | Arthur V. Johnson |
| Fotografija | Arthur Marvin |
| Studio | Biograph Pictures |
| Premijera | 14. jula 1908 (1908-07-14) |
| Trajanje | 12 min. |
| Zemlja |  Sjedinjene Države |
| Jezik | nijemi engleski međutitlovi |

**The Adventures of Dollie** je američki kratki crno-bijeli nijemi film snimljen 1908. u režiji D. W. Griffitha i G. W. Bitzera. Naslovna protagonistica je djevojčica koju otme ciganski torbar, stavi u bačvu i baci niz rijeku. Danas se smatra najvažnijim zbog toga što je predstavljao režijski debi znamenitog sineasta i filmskog pionira D. W. Griffitha.

## Izvori

## Vanjske veze

* *The Adventures of Dollie* na sajtu IMDb
* The short film *The Adventures of Dollie* is available for free download at the Internet Archive [*more*]
# Venera iz Willendorfa

|  |
| --- |
|  |
| Venera iz Willendorfa |
| **Nepoznat**, c. 2,500. pne.. - 21,000. pne.
 |
| vapnenac, 11,5 cm
 |
| Naturhistorisches Museum, Beč
 |
|  |

**Venera iz Willendorfa** je kipić izrađen od mekanog vapnenca u razdoblju orinjaka (4. paleolitsko razdoblje, po mjestu Aurignac u Francuskoj). Lik žene sa steatopigijom, tj. naslagama sala, pronađen je u mjestu Willendorfu u Austriji po kojemu je dobila ime. Ona je samo jedna od mnogih pretpovijesnih figura koje su znanstvenici nazvali "Venerama" po rimskoj božici ljepote, iako se ne zna da li je to istinski prikaz božice, te koga zapravo predstavlja i zašto je nastala.

Bočni pogled
Wilendorfska Venera je zapanjujuće ekspresivna figura. Premda ovaj kip stane na dlan ruke, on je monumentalan po svom oblikovanju volumena. Ovdje monumentalnost podrazumijeva "imati kvalitetu da se doima velikim". Ritmični raspored eliptičnih oblika naglašava glavu, grudi, torzo i prepone. Ovi dijelovi tijela su preuveličani u odnosu na cijelu figuru, dok su dijelovi lica, vrat i donji dio nogu potpuno uklonjeni. Ruke koje počivaju na grudima su toliko malene da se uopće ne primjećuju.

Možemo samo pretpostavljati što je umjetnik želio iskazati. On je naglasio dijelove tijela koji su u direktnoj vezi s reprodukcijom i dojenjem. također, ako usporedimo stražnju stranu skulpture s prednjom, premda je naoko "okrugla" primjećujemo da je umjetnik zapravo obrađivao samo sprijeda. što upućuje na zaključak da je figura bila postavljena tako da se gleda s prednje strane.

Ova kombinacija frontalnosti i simboličnog pretjerivanja dovela je znanstvenike do zaključka kako se radi o *Božici plodnosti*. U duhu ovog zaključka su i maleni tragovi crvene boje koji upućuju na porođaj.

## Poveznice

* Paleolitička umjetnost

## Vanjske veze

* 100 godina otkrića