# 1712.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1680-e  1690-e  1700-e  – 1710-e –  1720-e  1730-e  1740-e  |
| Godine:
 | 1709 1710 1711 – **1712** – 1713 1714 1715
 |

Newcomenova parna mašina

1712.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1712.. (MDCCXII) |
| Ab urbe condita
 | 2465.
 |
| Islamski
 | 1123–1124.
 |
| Iranski
 | 1090–1091.
 |
| Hebrejski
 | 5472–5473.
 |
| Bizantski
 | 7220–7221.
 |
| Koptski
 | 1428–1429.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1767–1768.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1634–1635.
 |
| • *Kali Yuga* | 4813–4814.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4348–4349.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11712.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1712.** (**MDCCXII**) bila je prijestupna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u utorak po julijanskom kalendaru. To je posljednja godina u kojoj se primjenjivao švedski kalendar.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 9. 1. (29. 12. po j.k.) - Vojvoda od Marlborougha smenjen s funkcija, zvanično zbog optužbi za proneveru novca, u stvari deo kampanje protiv nastavka Rata za špansko nasleđe i protiv vigovaca.
* 25. 1. - Karlo VI stigao u Beč iz Frankfurta, odn. Španjolske.
* 29. 1. - Rat za špansko naslijeđe (RzŠN): u Utrechtu je otvoren kongres, koji će dogodine rezultirati mirom.
* 10 - 18. 2. - Pobuna naroda Huilliche na čileanskom otočju Chiloé.

Luj XIV sa svojim nesuđenim naslednicima
* 18. 2. - Šest dana nakon supruge Marie-Adélaïde, od morbila umire i francuski prestolonaslednik Louis, vojvoda od Bourgogne. Nasleđuje ga petogodišnji sin Louis, vojvoda od Bretanje, koji je ubrzo i sam inficiran.
* 22. 2. - Ivan Adam I., knez Lihtenštajna, kupio Grofoviju Vaduz (preko 3/4 današnje Kneževine Lihtenštajn). Ivan Adam umire u lipnju, nasljeđuje ga Josip Wenzel I.
* 27. 2. - Umro je mogulski car Bahadur Shah I. Nasleđuje ga Jahandar Shah (do 1713), proglasio se i njegov brat Azim-ush-Shan, ali ubijen je u martu.
* 30. 2. (11. 3. po gregorijanskom) - Datum uveden u Švedskoj kako bi se dotadašnji švedski kalendar zamijenio julijanskim.
* 8. 3. - Mali vojvoda od Bretanje umire od morbila i puštanja krvi; prestolonaslednik je njegov dvogodišnji brat Luj, vojvoda od Anžua, koji je takođe bolestan ali uspeva preboliti uz pomoć guvernante, Madame de Ventadour - postaje Louis XV od Francuske 1715-1774.
* 8. 3. (kalendar?) - Na saslušanju pred Tajnim savetom, francuski dvostruki agent Antoine de Guiscard pokušao ubiti britanskog kancelara eksčekera Roberta Harleyja.
* 11. 3. - Hrvatski sabor u Zagrebu, bez većine, prougarskih, magnata: prihvaćen prijedlog biskupa Eszterhazyja da hrvatsko kraljevstvo prizna žensko naslijeđe dinastije Habsburgovaca - Hrvatska pragmatička sankcija. Ugarski sabor je priznao žensko naslijeđe tek 1723. (→ Pragmatična sankcija).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 6. 4. - Pobuna robova u New Yorku: ubijeno nekoliko belaca, pogubljeno više crnaca.
* 23. 4. - Umro pećki patrijarh Atanasije I, u oktobru ga nasleđuje mitropolit raški Mojsije Rajović (do 1726) - nasleđuje dug od blizu 100.000 aspri, Arbanasi su zahvatili najveći deo patrijaršijskih imanja.
* april-avgust - Toggenburški rat je građanski rat između protestanata i katolika u Švajcarskoj.
* 4. 5. - RzŠN, Cassardova ekspedicija: francuski gusar Jacques Cassard hara na portugalskim Zelenortskim ostrvima, nastavlja ka britanskim i holandskim ostrvima u Karibima (jul) i Surinamu (oktobar).
* 16. 5. - Karlovo pismo: obvezuje se za sebe i svoje nasljednike da će nepovrijeđene sačuvati "prava, privilegije i sloboštine" hrvatskoga kraljevstva.
* maj - Izbija prvi rat između Indijanaca Fox i Francuza sa saveznicima (do 1716) - u pitanju je kontrola nad putevima trgovine krznom.
* 19. 5. - Petar Veliki premješta prijestolnicu Ruskog Carstva iz Moskve u Sankt Peterburg (do 1918).
* 22. 5. - Karlo VI se krunisao u Požunu za ugarsko-hrvatskog kralja, kao Karlo III.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 24. 7. - Rat za špansko naslijeđe: Bitka kod Denaina je ubjedljiva francuska pobjeda maršala Villarsa nad saveznicima Eugena Savojskog, narednih meseci uzimaju natrag utvrde izgubljene zadnjih godina.
* kolovoz, početkom - Bosanski namesnik Ahmed-paša, uz pomoć skadarskog Tahir-paše Mahmudbegovića, prodire na Cetinje, vladika Danilo i Miloradović beže sa 500 ljudi preko mletačkog područja u Hercegovinu. Turci ruše manastir, ali se povlače i tada trpe veće gubitke. Boj na Carevu Lazu? Crnogorci se "prvi put" frontalno sukobljavaju sa velikim turskim snagama.
* 11. 8. - Mirom iz Aaraua je završen građanski rat u Švajcarskoj ("Četvrti zemaljski mir"): protestanti dobijaju prevlast, ali prava katolika se poštuju.
* kolovoz - Ugarski sabor udovoljio hrvatskom zahtjevu da se prizna pravna valjanost svim zaključcima hrvatskog sabora koje kralj sankcionira.
* 19. 8. - RzŠN: u Utrechtu zaključeno primirje u Španiji - pregovori se ubrzavaju.
* 7. 9. - Veliki sjeverni rat (VSR): Danci uzimaju Šveđanima Stade u Donjoj Saksoniji nakon opsade, kao i čitav Bremen i Verden.
* 30. 9. - VSR: Švedska transportna flota razbijena kod Rügena.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 11. - Filip V, kralj Španije se odriče prava na francusku krunu.
* 12. 11. - Umro je japanski šogun Tokugawa Ienobu, nasleđuje ga trogodišnji Tokugawa Ietsugu (1713-16), savetnik mu je Arai Hakuseki.
* 25. 11. - Mojsije Petrović stiže u Beograd kao novi mitropolit (do 1726. odn. '30.), a dabrobosanski postaje Melentije Umiljenović. U Beogradu i okolini će biti najviše manastira i parohija. Ahmed-paša ove godine zatvorio crkvu u Sarajevu, kao i sveštenike, preti rušenjem i sečom - srpska opština plaća hiljadu dukata arslanija.
* krajem godine - Crnogorci ponovo pojačavaju četničku akciju.
* 20. 12. - U okviru odbrane Stralsunda u Pomeraniji, Šveđani su odneli pobedu nad Dancima i Saksoncima kod Gadebuscha. Magnus Stenbock je proizveden u maršala.

### Kroz godinu

* Defterdar upućen iz Carigrada preuzeo beogradsku haznu (blagajnu) - ranije je bilo dosta zloupotreba u vojničkim platama i penzijama. U ovo vreme muslimanska raja iz Bosne se u Beogradu upisuje u erlije i kod kuće odbijaju plaćanje desetka; mnogi se u carstvu upisuju u janičare da bi izbegli obaveze i namete
* Ali-beg Ibrahimhanzade, potomak Mehmed-paše Sokolovića, dobio je po treći put carski ferman da se janičari isele iz Jeni-hana, pašine zadužbine u Beogradu, namenjene mostu u Višegradu.
* 1712-15 - Ugarski sabor pristao na osnivanje stajaće kraljevske vojske u Ugarskoj i plaćanje poreza za njeno održavanje, ali samo od strane kmetova; Ugarska komora je podređena kralju a ne Bečkoj komori, ima upravu nad novim krajevima osim Vojne krajine
* Lika i Krbava, umjesto dvorskoj Komori, podređeni Krajini. tj. Karlovačkom generalatu, kako je narod i želio, nakon što je carska komisija utvrdila da se "ne može savjetovati, da se ovaj divlji narod, tako skoro i najmanje optereti kontribucijom, glavarinom ili drugim nametima". Pobuna ipak ima i narednih godina.
* Umro Atanasije Ljubojević pravoslavni episkop na području Like i Banije - dogodine ga nasleđuju Dionisije Ugarković (Kostajnička eparhija) i Danilo Ljubotina (gornjokarlovačka). Istovremeno se nameće unijatski vladika Rafailo Marković.
* 1712-13 - Srbi oko Ludbrega i Bisaga u stanju permanentne bune, jer se protive pokušajima Hrvatskog sabora da naplati kontribuciju (na vlastelinstvu Ludbreg-Rasinja ih podržavaju ban Adam Baćanj (?) i majka grofica Eleonora).
* Britanski inženjer Thomas Newcomen izrađuje Newcomenovu parnu mašinu, prvi praktični uređaj uređaj koji koristi paru za obavljanje mehaničkog rada; uređaj se koristi za ispumpavanje vode iz rudarskih jama u Black Countryju.
* John Arbuthnot kreirao lik Johna Bulla, kao simbol Britanije.
* Otkriveno jedno od Novosibirskih otoka.
* Edmond Halley i Isaac Newton piratizovali nedovršeni Flamsteedov katalog zvijezda - prva pojava Flamsteedove oznake.
* Nemački preduzetnik Johann Bessler, zvani Orffyreus, prikazuje svoj prvi "samohodni točak" - u njegove tvrdnje su poverovali i neki ugledni naučnici.

## Rođenja

* 24. 1. - Fridrik II. Veliki, kralj Pruske († 1786)
* 28. 1. - Tokugawa Ieshige, šogun Japana († 1761)
* 14. 6. - Sayat-Nova, armenski pjesnik († 1795)
* 28. 6. - Jean-Jacques Rousseau, švajcarski filozof, književnik i politički teoretičar († 1778)

## Smrti

* 12. 2. - Marie-Adélaïde de Savoie, majka Louisa XV (\* 1685)
* 18. 2. - Louis de Bourbon, duc de Bourgogne, francuski prestolonaslednik (\* 1682)
* 22. 2. - Nicolas de Catinat, maršal Francuske (\* 1637)
* 27. 2. - Bahadur Šah I, mogulski car Indije (\* 1643)
* 18. 4. - Louisa Maria Stuart, najmlađe dete Jamesa II (\* 1692)
* 23. 4. - Patrijarh srpski Atanasije I
* 11. 6. - Louis-Joseph de Vendôme, francuski vojskovođa (\* 1654)
* 16. 6. - Ivan Adam I., knez Lihtenštajna (\* 1662)
* 4. 7. - Johann Kasimir Kolb von Wartenberg, prvi pruski premijer (\* 1643)
* 12. 7. - Richard Cromwell, bivši Lord Protektor (\* 1626)
* jul - Baltadži Mehmet-paša, bivši veliki vezir
* 14. 9. - Giovanni Domenico Cassini, astronom (\* 1625)
* 15. 9. - Sidney Godolphin, 1. erl od Godolphina, britanski državnik (\* 1645)
* 12. 11. - Tokugawa Ienobu, šogun Japana (\* 1662)
* 15. 11. - James Hamilton, 4. vojvoda od Hamiltona, škotski plemić (\* 1658)
* Atanasije Ljubojević, episkop Gornje Krajine (\* ca. 1635)
* Sabit Alaudin Užičanin, pjesnik (\* ca. 1650)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)

## Vanjske veze