# 1753.

*Ovo je članak o godini 1753.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1720-e  1730-e  1740-e  – 1750-e –  1760-e  1770-e  1780-e  |
| Godine:
 | 1750 1751 1752 – **1753** – 1754 1755 1756
 |

Naslovnica *Species plantarum*.

1753.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1753.. (MDCCLIII) |
| Ab urbe condita
 | 2506.
 |
| Islamski
 | 1166–1167.
 |
| Iranski
 | 1131–1132.
 |
| Hebrejski
 | 5513–5514.
 |
| Bizantski
 | 7261–7262.
 |
| Koptski
 | 1469–1470.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1808–1809.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1675–1676.
 |
| • *Kali Yuga* | 4854–4855.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4389–4390.
 |
| • 60 godina
 | Yin Voda P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11753.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1753** (**MDCCLIII**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 11. 1. - Konkordat između Španjolske Fernanda VI i katoličke crkve Benedikta XIV: monarh ima praktičnu kontrolu nad crkvom (→ regalizam).
* 29. 1. - Slučaj Elizabeth Canning: londonska sluškinja se ponovo pojavila nakon skoro meseca dana nestanka, tvrdi da su je dve žene držale na jednom tavanu - sudski procesi protiv žena, a zatim i protiv Canningove sledeće godine izazivaju veliku pažnju javnosti.
* 1. 3. - Švedska uvela gregorijanski kalendar.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 5. 4. - Pod pritiskom katoličkih biskupa, naročito zadarskog nadbiskupa Karamana, mletačka vlada naredila generalnom providuru da iz Dalmacije protera episkopa Simeona Končarevića - on odlazi iz Benkovca u Popinu, u habsburškoj Lici, odakle nastavlja upravu do oko 1757.
* 22. 4. - Crnogorski vladika Vasilije traži u Rusiji od grofa Bestuževa Rjumina da Crnogorci, kao i Primorci i Brđani, budu stavljeni pod ruski protektorat.
* 1. 5. - Carolus Linnaeus izdaje botaničku knjigu *Species plantarum* na kojoj se temelji današnja klasifikacija biljaka.
* 2. 5. - Naredba Marije Terezije o uslovima za gradnju i opravak crkava.

Kaunitz
* 13. 5. - Wenzel Anton von Kaunitz-Rietberg postaje državni kancelar Habsburške monarhije (do 1792). On je raniji ambasador u Francuskoj, zalaže se za savez sa tom zemljom i sa Rusijom protiv Pruske (→ Diplomatska revolucija 1756).
* 17. 5. - Prvi broj biltena *Correspondance littéraire, philosophique et critique* Friedricha Melchiora Grimma upućenog raznim nemačkim suverenima, u čemu mu anonimno pomažu Denis Diderot i Louise d'Épinay. Grimm je ove godine napisao i pamflet *Le petit prophète de Boehmischbroda* kojim hvali italijansku operu na račun francuske (→ *Querelle des Bouffons*).

Ukrajina 1727-1768, označeni Nova Srbija i Slavenosrbija
* 29. 5. - Ukazom ruske carice, puk. Rajko Preradović i potpuk. Jovan Šević biće naseljeni sa doseljenim Srbima na istoku dan. Ukrajine - Slavjanoserbija traje do 1764., prostire se između Bahmuta i Luganska, doseljavaju se i pripadnici drugih nacija (Jovan Horvat je prošle godine dobio Novu Srbiju u centralnom delu dan. Ukrajine). Broj srpskih naseljenika nije mnogo veći od 3.000.
* 7. 6. - Zakonom osnovan Britanski muzej sa bibliotekom (otvoreni 1759).
* jun - Poglavica Mohawka Hendrick Theyanoguin objavljuje da je prekinut Lanac zaveta sa Britancima, jer smatra da im je oteta zemlja u koloniji Njujork.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* polovinom god. - Iseljenički talas Srba iz Habsburške monarhije u Rusiju znatno je oslabio, zajedničkim naporima vlasti i srpske crkve.
* 7. 7. (26. 6. po j.k.) - Beogradski mitropolit Vikentije Stefanović posetio manastir Dečane.
* 7. 7. - U Velikoj Britaniji na snagu stupa Zakon o jevrejskoj naturalizaciji, po kojem Jevreji mogu postati državljani, i bez pričešća - zakon je opozvan sledeće godine zbog izliva antisemitizma.

Nova francuska utvrđenja u dolini Ohaja 1753-54
* leto - Francuzi ulaze u Ohajsku zemlju, grade utvrđenja Presque Isle (na obali jezera Erie, danas Erie, Pennsylvania i južnije Fort Le Boeuf (dan. Waterford). Dogodine grade dalje na jugu Fort Machault, te Fort Duquesne na mestu Pittsburgha.
* 25. 8. - Georges-Louis Leclerc de Buffon je primljen u *Académie française*: drži Govor o stilu sa čuvenom frazom *Le style c'est l'homme même*, "Stil, to je sam čovjek".
* avgust? - Varaždinski general grof Petaci došao s vojskom u Marču i proterao pravoslavne monahe, koji prelaze u Lepavinu - ogorčenje u narodu.
* rujan - Bosanski vezir Mehmed-paša Kukavica stigao u Tešanj - tamo se odriču kolovođe pobune Abdurahmana Muharemije, koji ubrzo gine kod Zvornika.
* 16. 9. - Sremski Karlovci su proglašeni za slobodnu varoš - komunitet. Ove godine i Bukovac, Slavonski Brod i Stara Gradiška.
* 19. 9. (8. 9. po j.k., Mala Gospojina) - Navodno proplakala ikona Bogorodice u Neštinu.
* 20. 9. - Sporazum sa Austrijom o proširenju konvencionog talira na Bavarsku, tj. Bavarski carski okrug - talir se zatim širi po jugu Nemačke.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Prva strana trećeg toma Enciklopedije
* oktobar - Nakon perioda prve zabrane, od prošle godine, nastavlja se izdavanje *Encyclopédie* - izašao je treći tom.
* 31. 10. - Robert Dinwiddie, britanski viceguverner Virdžinije šalje vojnu ekspediciju na zapad u Ohio kako bi zahtjevao odlazak Francuza iz područja. Na čelu ekspedicije je 21-godišnji major virdžinijske milicije George Washington, zadatak mu je i kontakt sa Irokeškom konfederacijom radi informacija.
* 12. 11. - Požar u ruskoj Letnjoj palati, izgorelo 4.000 haljina carice Jelisavete.
* 11. 12. - Washington je primljen u francuskom Fort Le Boeuf, uručuje poruku kojom se zahteva odlazak iz zemalja na reci Ohajo, "notorno poznatih kao imovina britanske krune" - francuski kapetan šalje natrag poruku da su "prava Luja XV na tu zemlju neosporna". Francuski i indijanski rat počinje sledećeg maja.

### Kroz godinu

* Ukinuta Petrinjska kapetanija Banske krajine, prema odluci još iz 1703.
* Serbellonijev regulament u Slavonskoj i Srijemskoj krajini, s ciljem poboljšanja materijalnog stanja krajišnika.
* Marija Terezija daje Zaštitni patent Srbima.
* Zemaljski bataljon u bivšoj Pomoriškoj krajini podeljen na šest četa - mokrinsko-kikindski, melenačko-vranjevački, elemirsko-tarški i neki drugi krajevi.
* Beogradski janičari presreli kod Kolara vojsku "raznih prognanika, buntovnika i arbanaške ekšije" i sprečili ih da dođu u Beograd.
* Zabeležena smrt jednog monaha u Gračanici - prvi zapis o monasima u tom manastiru od 1724.
* Matej Karaman: *Identità della lingua litterale Slava e necessità di conservarla ne’ libri sacri* (odgovor na Rusićevu kritiku rusificiranog Misala iz 1741); ćirilični *Bukvar slavenskij pismeny* (nakon glagoljaškog 1739); *Expositio alphabeti Illyrici glagolitici et cirilliani*.
* Sedište Vojvodstva Braunschweig-Lüneburg se posle više od tri stoleća vraća u grad Braunschweig.
* Sagrađena je prva pravoslavna Crkva sv. Spiridona u Trstu (zamenjena današnjom građevinom 1869).
* Kratka seljačka buna u Hódmezővásárhelyu.
* Antikvar Robert Wood objavljuje opis ruševina Palmire.
* William Hogarth: knjiga *The Analysis of Beauty*.
* Giovanni Battista Tiepolo završio plafonsku fresku u Palači u Würzburgu, najveću na svijetu: 19 × 32 m, zakrivljenih 677 kvm.
* U Veneciji je izvedena Goldonijeva komedija *La locandiera* ili "Mirandolina".

## Rođenja

* 12. 2. - François Paul de Brueys d'Aigalliers, francuski admiral († 1798)
* 9. 3. - Jean-Baptiste Kléber, arhitekt, francuski general († 1800)
* 17. 3. - Aleksije Vezilić, pesnik († 1792)
* 1. 4. - Joseph de Maistre, filozof konzervativizma († 1821)
* 28. 4. - Franz Karl Achard, proizvođač šećera iz repe († 1821)
* 8. 5. - Miguel Hidalgo y Costilla, meksički revolucionar († 1811)
* 13. 5. - Lazare Carnot, matematičar, francuski političar († 1823)
* 4. 7. - Jean-Pierre Blanchard, balonista († 1809)
* 10. 8. - Edmund Randolph, guverner Virginije, državni sekretar i prvi ministar pravde SAD († 1813)
* 17. 8. - Jozef Dobrovski, češki slavista († 1829)
* 19. 8. - Matvej Platov, ruski general († 1818)
* 18. 10. - Jean-Jacques-Régis de Cambacérès, francuski državnik († 1824)
* 20. 11. - Louis-Alexandre Berthier, maršal Francuske († 1815)
* 3. 12. - Samuel Crompton, pronalazač mehaničkog razboja († 1827)
* Quang Trung, vijetnamski car († 1792)

## Smrti

* 14. 1. - George Berkeley, filozof subjektivnog idealizma (\* 1685)
* 27. 1. - Ivan Ranger, slikar (\* 1700)
* 17. 3. - Atanasije Rašković, starovlaški knez, habsburški pukovnik (\* 1697)
* 15. 5. - Episkop kostajnički Arsenije
* 8. 6. - Federiko Benković, talijanski i hrvatski barokni slikar i grafičar (\* 1667)
* 19. 8. - Balthasar Neumann, arhitekta i vojni inženjer (\* 1687)
* 18. 9. - Hristofor Žefarović, slikar, bakrorezac, pesnik (\* ca. 1690)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)

## Vanjske veze