# Vespazijan

Vespazijanova bista
**Vespazijan**, punim imenom **Imperator Cezar Vespazijan Avgust** (lat. *Imperator Caesar Vespasianus Augustus*, rođen 9. god. n. e. kao **Tit Flavije Vespazijan**, stupio na presto 69. god. n. e., umro 79. godine), bio je rimski car i osnivač carske dinastije Flavijeveca, koji je na vlast došao kao pobednik nad Vitelijem u građanskom ratu 69. godine n.e. poznatom kao Godina četiri cara.

Vespazijan nije poticao iz Rima ili rimske aristokratije. Njegova je porodica bila iz sabinskog grada Reate, te je s njegovim uzdizanjem na presto italska aristokratija dobila na ugledu. On i njegova dva sina, koja su ga nasledila, čine dinastiju Flavijevaca (69―96).

Po stupanju na presto položaj novog cara bio je težak: veliki neproduktivni rashodi Nerona i njegovih prethodnika te građanski rat iz 69. godine ispraznili su državnu blagajnu; disciplina u vojsci bila je pokolebana; odnosi između novog cara i senata nisu bili regulisani. Vespazijan se trudio da vlada u saglasnosti sa senatorskim staležom. Jedan od njegovih prvih koraka bilo je donošenje zakona o Vespazijanovoj vrhovnoj vlasti *(lex de imperio Vespasiani)*, koji je Vespazijanu dodeljivao ista prava koja su uživali i njegovi prethodnici i koji je svakoga obavezivao na izvršavanje carevih naređenja, koja su mogla i ukidati ranije zakone. Princepsova ovlašćenja su proširena, ali je to bio rezultat zakona, a ne proste uzurpacije. Vespazijanov stariji sin Tit proglašen je za cara, dobio je tribunsku vlast i učestvovao u upravljanju državom. Svake godine Vespazijan je biran za konzula. On je po senatorskoj tradiciji smatran za jednog od "dobrih" careva, ali je i u to vreme postojala opozicija među senatorima, koja, istina, nije imala raniji značaj. Vespazijan se trudio da poboljša vojnu disciplinu; veliki deo vojske je raspušten. Što se tiče sopstvenih pristalica među vojnicima, isplatio im je samo obećane sume, ali ne i dodatne nagrade koje su očekivali.

Vespazijan se suočio s istim teškim zadatkom kao i Avgust: uspostavljanje mira i stabilnosti. Neredi iz 69. n. e. odveli su trupe s rajnske i dunavske granice. Stoga su podunavske zemlje napali Sarmati, koji su preplavili istočnu Evropu i zamenili Skite, svoje udaljene srodnike. Oni su bez većih teškoća bili odbijeni; ali sarmatski Jazigi, koji su sada čvrsto kontrolisali oblast između Tise i Dunava, predstavljali su ozbiljnu pretnju za budućnost.

Događaji u rajnskoj oblasti bili su u tom trenutku ozbiljniji. Tamo je 69. n. e. podigao ustanak Civilis, vođa germanskog plemena Batava, koji su kao pomoćnici služili u rimskoj vojsci. Pokretu su se pridružila galska plemena i pobunjenici su nezadrživo napadali rimske trupe. Na sreću Rimljana, pobunjenici nisu bili ujedinjeni u svojim ciljevima, pa su Rimljani do 70. n. e. ponovo uspostavili red. Iste godine Vespazijanov stariji sin Tit završio je krvavi rat u Judeji tako što je zauzeo i uništio Jerusalim.

Vespazijan je uspeo da uredi državne finansije i da popuni državnu blagajnu, pre svega uspostavljajući stare i zavodeći nove poreze. On je 73. n. e. uzeo cenzorska ovlašćenja i revidirao sastav senata, u koji je uveo ne samo predstavnike italske aristokratije, već i stanovnike romanizovanih provincija.

Pod Vespazijanom počinje nova etapa u rimskoj politici prema provincijama. On teži da nađe oslonca među romanizovanom provincijskom aristokratijom. Naročitu carevu zaštitu uživali su zapadni gradovi; svi oni hispanski gradovi koji nisu imala prava rimskog ili latinskog građanstva, dobili su latinsko građansko pravo. Posebni municipalni statuti *(leges)* propisuju način upravljanja i unutrašnji život tih provincija. Njihovi bivši magistrati postaju rimski građani. Drugačije je bilo stanje u istočnim oblastima: grčkim gradovima oduzeta je autonomija koju su dobili od Nerona; možda je u vezi s tim opozicija grčkih filozofa prema dinastiji Flavijevaca.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: | **Rimski car 69. - 79.** | Nasljednik:
 |
| **Vitelije 69.** | **Tit 79. - 81.** |

## Vanjske veze

* Medijski sadržaji Vespasian na Wikicommonsu.
* Life of Vespasian (Suetonius; English translation and Latin original)
* Biography on De Impertoribus Romanis.