# 1969. na filmu

*Bitka na Neretvi*, najskuplji jugoslavenski film u povijesti, koštao je između 4,5 i 12 milijuna $

| Godine na filmu  |
| --- |
|  |
| 1870-e
 |
| 1880-e
 |
| 1890-e
 |
| 1890 • 1891 • 1892 • 1893 • 1894 1895 • 1896 • 1897 • 1898 • 1899
 |
| 1900-e
 |
| 1900 • 1901 • 1902 • 1903 • 1904 1905 • 1906 • 1907 • 1908 • 1909  |
| 1910-e
 |
| 1910 • 1911 • 1912 • 1913 • 1914 1915 • 1916 • 1917 • 1918 • 1919
 |
| 1920-e
 |
| 1920 • 1921 • 1922 • 1923 • 1924 1925 • 1926 • 1927 • 1928 • 1929
 |
| 1930-e
 |
| 1930 • 1931 • 1932 • 1933 • 1934 1935 • 1936 • 1937 • 1938 • 1939
 |
| 1940-e
 |
| 1940 • 1941 • 1942 • 1943 • 1944 1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949
 |
| 1950-e
 |
| 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959
 |
| 1960-e
 |
| 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969
 |
| 1970-e
 |
| 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979
 |
| 1980-e
 |
| 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989
 |
| 1990-e
 |
| 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999
 |
| 2000-e
 |
| 2000 • 2001 • 2002 • 2003 • 2004 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009
 |
| 2010-e
 |
| 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019
 |

**1969. godina bila je vrlo značajna za filmsku umjetnost** te je uključivala razne klasike, kao što su *Divlja horda*, *Ponoćni kauboj*, *Butch Cassidy i Sundance Kid*, *Goli u sedlu*, *Z*, *Kes*, *Vojska sjene*, *Moja noć kod Maud*, *I konje ubijaju, zar ne?*, *Zaljubljene žene*, *Fellinijev Satyricon*, *Pogrebna parada ruža*, *Talijanski posao*, *Medeja*, *Dodir Zena*, *Mumija*, *Bob & Carol & Ted & Alice*, *Krava* i *Skřivánci na niti*.

Na području Jugoslavije, značajniji filmovi bili su *Kada čuješ zvona*, *Lisice*, *Sedmina*, *Rani radovi* i *Bitka na Neretvi*, najskuplji jugoslavenski film u povijesti.

## Filmovi

* *Butch Cassidy and the Sundance Kid*
* *The Wild Bunch*
* *Midnight Cowboy*
* *Easy Rider*
* *Kes*
* *Z*
* *Le Chagrin et la Pitié*
* *Fellini Satyricon*
* *Sajat-Nova*
* *Gaav*
* *They Shoot Horses, Don't They?*
* *On Her Majesty's Secret Service*
* *The Assassination Bureau*
* *100 Rifles*
* *The Illustrated Man*
* *Mackenna's Gold*
* *The April Fools*
* *Che!*
* *The Bridge at Remagen*
* *Castle Keep*
* *Take the Money and Run*
* *Medium Cool*
* *The Rain People*
* *The Valley of Gwangi*
* *Bob & Carol & Ted & Alice*
* *Paint Your Wagon*
* *Marlowe*
* *Marooned (film)*
* *Goodbye, Mr. Chips*
* *Hello, Dolly!*
* *Age of Consent*
* *Play Dirty*
* *Battle of Britain*
* *The Italian Job*
* *Before Winter Comes*
* *Anne of the Thousand Days*
* *L'armée des ombres*
* *La Voie Lactée*
* *Ma nuit chez Maud*
* *Le clan des siciliens*
* *Que la bête meure*
* *La Femme infidèle*
* *Queimada*
* *Die Verdammten*
* *Liebe ist kälter als der Tod*
* *Crveni šator*
* *Rani radovi*
* *Lisice*
* *Zaseda*

## Događaji

* 10. januar - Francuske vlasti zabranjuju prikazivanje argentinskog dokumentarnog filma *La Hora de los Hornos* pod izgovorom da njegov sadržaj, koji prikazuje demonstracije u svijetu prethodne godine, potiče nasilje.
* maj - Na Kanskom festivalu prikazan *Andrej Rubljov*, sovjetski biografski film u režiji Andreja Tarkovskog; jedno od najambicioznijih ostvarenja tadašnje sovjetske kinematografije je nakon kratkotrajnog prikazivanja u Moskvi zbog "problematičnog" sadržaja bilo provelo nekoliko godina u bunkeru, ali su ga sovjetske vlasti ipak odlučile prikazati zbog prethodnih najava o prikazivanju u Cannesu i nastojanja da se zaustave bojkoti i protestne akcije izazvane invazijom na Čehoslovačku prethodne godine; film, koji će biti prikazan u znatno skraćenom i cenzuriranom izdanju se nakon Cannesa vraća u bunker gdje će provesti još nekoliko godina.
* 25. maj - U SAD prikazan *Ponoćni kauboj*, dramski film Johna Schlesingera, koji zbog za tadašnje standarde izuzetno eksplicitnog prikaza seksualnosti, ali i dotadašnjih tabu-tema kao što su homoseksualnost i muška prostitucija, od strane cenzorskog odbora MPAA dobija najstroži rejting X, predviđen za filmove namijenjene isključivo odrasloj publici; usprkos toga će steći popularnost, ali i sljedeće godine dobiti Oscara za najbolji film, postavši jedini film s takvim rejtingom kome je to uspjelo; zahvaljujući tome do prije par godina neprihvatljivi seksualno eksplicitan sadržaj postaje dio hollywoodskog mainstreama.
* 18. jun - Premijerno prikazana *Divlja horda*, epski vestern film američkog režisera Sama Peckinpaha koji izaziva kontroverze svojim naturalističkim, i za dio javnosti uznemirujućim, prikazom nasilja, pri čemu se posebno ističe korištenje eksplozivnih vrećica sa umjetnom krvlju koje simuliraju efekt metaka koji pogađaju ljudsko tijelo; usprkos toga, kao i problema sa cenzurom zbog kojih je integralna verzija postala dostupna tek nekoliko decenija kasnije, *Divlja horda*, u kojoj je na inovativan i izuzetno efektan način korištena montaža, dobija pohvale od većine kritičara i odmah je proglašen jednim od klasika žanra, odnosno najboljih filmova svog vremena.
* 21. jun - Francuska premijera alžirskog filma *Le Vent des Aurès*, posvećenog borbi Alžira za nezavisnost, otkazana pod pritiskom i prijetnjama bivših francuskih doseljenika (*pieds noirs*).
* 1. jul - U Danskoj stupa na snagu zakon kojim je službeno ukinuta filmska cenzura, te tako Danska postaje prva zemlja u kojoj je de facto i de iure legalizirana proizvodnja i distribucija pornografskih filmova.
* 6. jul - Na Berlinskom filmskom festivalu glavnu nagradu, Zlatni medvjed, osvajaju *Rani radovi*, jugoslavenski film Želimira Žilnika koji se isticao eksplicitnim političkim angažmanom, ali i eksplicitnom kritikom tadašnjeg režima; taj će događaj predstavljati najveći uspjeh jugoslavenske kinematografije tokom sljedećih decenija.
* 14. jul - Premijerno prikazani *Goli u sedlu*, nezavisno producirani film ceste u režiji Dennisa Hoppera koji je usprkos niskog budžeta postigao izuzetan uspjeh, a od Jacka Nicholsona, iako se on pojavljuje u maloj ulozi, učinio veliku zvijedzu, te kao svojevrsna antiteza filmova koje rade tadašnji veliki studiji dao novi zamah pokretu "Novi Hollywood"; često se navodi kao vrhunac kontrakulture u tadašnjem Hollywoodu, iako će i među kasnijim generacijama dobiti svojevrsni kult status.
* 26. jul - Premijerno prikazan *Bugged by a Bee*, kratki animirani film u produkciji studija Warner Bros. i posljednji u originalnoj seriji *Looney Tunes*.
* 3. august - U *Borbi*, glasilu Saveza komunista Jugoslavije objavljen članak pod naslovom *Crni val u našem filmu*, a u kome se novinar Vladimir Jovičić kritički osvrće na opus tada najistaknutijih jugoslavenskih sineasta, smatrajući kako oni, iako su postigli velike uspjehe na međunarodnim festivalima, pružaju "iskrivljenu sliku domaćeg društva"; izraz "Crni val" će, pak, nekoliko godina kasnije preuzeti poklonici samih tih režisera kako bi opisali svojevrsni pokret u jugoslavenskom filmu u drugoj polovici 1960-ih i početkom 1970-ih.
* 6. august - *The Learning Tree*, igrani film u kome je crni fotoreporter u produkciji Warner Bros. režirao vlastiti autobiografski roman postaje prvo cjelovečernje ostvarenje velikog hollywoodskog studija koje je režirao crnac.
* 8/9. august - U losanđeleski dom poznatog režisera Romana Polanskog, gdje je njegova trudna supruga, glumica Sharon Tate, održavala zabavu, upada grupa militantnih hipija iz Mansonove porodice i masakrira petoro uzvanika; iako će se počinitelji tog zločina tek naknadno pronaći, zločin duboko pogađa ne samo Polanskog (koji je u to vrijeme bio u inzoemstvu) nego i cijeli Hollywood, čiji se brojni predstavnici počinju distancirati od kontrakulture koju su dotada bili zdušno prihvatili.
* 7. oktobar - U Sarajevu održana svečana premijera spektakularnog partizanskog filma *Bitka na Neretvi*, snimljenog u međunarodnoj koprodukciji sa Italijom i Zapadnom Njemačkom, koji će postati poznat kao najskuplji jugoslavenski film u historiji: procjene o njegovom proračunu kreću se od najmanje 4,5 pa čak i do 12 milijuna $ (prilagođeno po inflaciji, to bi danas bio ekvivalent od 70 milijuna $).
* 27. oktobar - Održana sjednica Predsjedništva CK SKJ na kojoj je donesen zaključak prema kome "pojedini jugoslavenski filmovi imaju tendenciju degradacije revolucije i njenih tekovina"; taj se događaj tradicionalno smatra prvim javnim suprostavljanjem odnosno negativnom reakcijom vlasti prema Crnom valu, iako će formalne zabrane i represija započeti tek za tri godine.
* 16. decembar - U Zagrebu premijerno prikazane *Lisice*, film Krste Papića koji se prvi put izravno dotiče tematike političke represije u tadašnjoj državi, iako u vrijeme raskida Tita i Staljina. Pažnju će izazvati i dotada nezamislivo naturalističkim prikazom života u malom mjestu, koji uključuje i prve eksplicitne scene silovanja, ali i lezbijske aktivnosti u hrvatskoj i jugoslavenskoj kinematografiji.
* 27. decembar - Premijerno prikazana *Medeja*, film Pier Paola Pasolinija poznat kao jedini filmski nastup najslavnije operne pjevačice 20. stoljeća, Marije Callas.
* Sony na tržište izbacuje prvi rekorder videokaseta za kućnu upotrebu.
* Sidney Poitier, Paul Newman i Barbra Streisand uspostavljaju First Artists Production Company, pokušaj da stvore vlastiti studio uz pomoć kojeg bi imali kontrolu nad vlastitim projektima. Idućih godina pridružuju im se Steve McQueen i Dustin Hoffman.
* Dariuš Mehrdžui režira dramu *Krava* kojom započinje "novi val" iranske kinematografije.
* Češki redatelj Jiří Menzel režira *Skřivánci na niti*, komediju, koja, iako je radnjom smještena u Čehoslovačku 1950-ih, tadašnje vlasti shvaćaju kao alegorijski napad na prosovjetski komunistički režim uspostavljen nakon invazije Varšavskog pakta te mu zabranjuju na prikazivanje; iz bunkera izlazi tek nakon Baršunaste revolucije kojom su 1989. komunisti zbačeni sa vlasti da bi nedugo potom na Berlinskom festivalu trijumfirao osvojivši Zlatni medvjed.

## Najkomercijalniji filmovi u američkim kinima

Najkomercijalniji filmovi u američkim kinima
| Rang | Naslov | Studio | Glumci | Zarada
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.
 | *Butch Cassidy and the Sundance Kid* | 20th Century Fox
 | Paul Newman, Robert Redford, Katharine Ross
 | **$102,308,889** |
| 2.
 | *Midnight Cowboy* | United Artists
 | Jon Voight, Dustin Hoffman
 | **$44,785,053** |
| 3.
 | *Easy Rider* | Columbia
 | Peter Fonda, Dennis Hopper, Jack Nicholson
 | **$41,728,598** |
| 4.
 | *Hello, Dolly!* | 20th Century Fox
 | Barbra Streisand, Walter Matthau
 | **$33,208,099** |
| 5.
 | *Bob & Carol & Ted & Alice* | Columbia
 | Natalie Wood, Robert Culp, Dyan Cannon, Elliott Gould
 | **$31,897,253** |
| 6.
 | *Paint Your Wagon* | Paramount
 | Lee Marvin, Clint Eastwood
 | **$31,678,778** |
| 7.
 | *True Grit* | Paramount
 | John Wayne, Glen Campbell, Kim Darby
 | **$31,132,592** |
| 8.
 | *Cactus Flower* | Columbia
 | Walter Matthau, Ingrid Bergman, Goldie Hawn
 | **$25,889,208** |
| 9.
 | *Goodbye, Columbus* | Paramount
 | Richard Benjamin, Ali MacGraw
 | **$22,939,805** |
| 10.
 | *On Her Majesty's Secret Service* | United Artists
 | George Lazenby, Diana Rigg, Telly Savalas
 | **$22,774,493** |

## Rođenja

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **datum** | **ime** | **nacionalnost i zanimanje** | **godina smrti** |
| 1. januar | Sophie Okonedo | britanska glumica |  |
| 1. januar | Verne Troyer | američki glumac | 2018
 |
| 6. januar | Norman Reedus | američki glumac |  |
| 14. januar | Jason Bateman | američki glumac |  |
| 17. januar | Naveen Andrews | britanski glumac |  |
| 17. januar | Lukas Moodysson | švedski režiser |  |
| 21. januar | Karina Lombard | američka glumica |  |
| 22. januar | Olivia d’Abo | britanska glumica |  |
| 28. januar | Kathryn Morris | američka glumica |  |
| 1. februar | Brian Krause | američki glumac |  |
| 5. februar | Michael Sheen | britanski glumac |  |
| 11. februar | Jennifer Aniston | američka glumica |  |
| 12. februar | Darren Aronofsky | američki režiser |  |
| 17. februar | Danis Tanović | bosanskohercegovački režiser |  |
| 22. februar | Thomas Jane | američki glumac |  |
| 28. februar | Robert Sean Leonard | američki glumac |  |
| 1. mart | Javier Bardem | španski glumac |  |
| 11. mart | Terrence Howard | američki glumac |  |
| 27. mart | Pauley Perrette | američka glumica |  |
| 28. mart | Brett Ratner | američki glumac |  |
| 6. april | Paul Rudd | američki glumac |  |
| 25. april | Renée Zellweger | američka glumica |  |
| 1. maj | Wes Anderson | američki režiser |  |
| 14. maj | Cate Blanchett | australijska glumica |  |
| 19. maj | Thomas Vinterberg | danski režiser |  |
| 22. maj | Michael Kelly | američki glumac |  |
| 25. maj | Anne Heche | američka glumica | 2022
 |
| 1. jun | Teri Polo | američka glumica |  |
| 11. jun | Peter Dinklage | američki glumac |  |
| 13. jun | Ken Jeong | američki glumac |  |
| 28. jun | Ayelet Zurer | izraelska glumica |  |
| 17. jul | F. Gary Gray | američki režiser |  |
| 24. jul | Jennifer Lopez | američka glumica |  |
| 27. jul | Maria Grazia Cucinotta | italijanska glumica |  |
| 18. august | Christian Slater | američki glumac |  |
| 28. august | Jack Black | američki glumac |  |
| 28. august | Jason Priestley | kanadsko-američki glumac |  |
| 28. august | Nebojša Glogovac | srpski glumac | 2018
 |
| 25. septembar | Catherine Zeta-Jones | britanska glumica |  |
| 29. septembar | Erika Eleniak | američka glumica |  |
| 1. oktobar | Zach Galifianakis | američki glumac |  |
| 8. oktobar | Jeremy Davies | australijski glumac |  |
| 15. oktobar | Dominic West | britanski glumac |  |
| 22. oktobar | Spike Jonze | američki režiser |  |
| 25. oktobar | Vesna Tominac Matačić | hrvatska glumica |  |
| 4. novembar | Matthew McConaughey | američki glumac |  |
| 10. novembar | Ellen Pompeo | američka glumica |  |
| 13. novembar | Gerard Butler | britanski glumac |  |
| 18. novembar | Davor Janjić | bosanskohercegovački i jugoslavenski glumac | 2022
 |
| 20. novembar | Callie Thorne | američka glumica |  |
| 30. novembar | Amy Ryan | američka glumica |  |
| 14. decembar | Natascha McElhone | britanska glumica |  |
| 19. decembar | Kristy Swanson | američka glumica |  |
| 21. decembar | Julie Delpy | francuska glumica |  |
| 29. decembar | Jennifer Ehle | američka glumica |  |

## Smrti

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **datum** | **ime** | **nacionalnost i zanimanje** | **godina rođenja** |
| 2. februar | Boris Karloff | britanski glumac | 1887
 |
| 4. februar | Thelma Ritter | američka glumica | 1902
 |
| 23. april | Krzysztof Komeda | poljski kompozitor | 1931
 |
| 27. maj | Jeffrey Hunter | američki glumac | 1925
 |
| 31. maj | Hilde Körber | austrijska glumica | 1906
 |
| 8. jun | Robert Taylor | američki glumac | 1911
 |
| 19. jun | Natalie Talmadge | američka glumica | 1896
 |
| 22. jun | Judy Garland | američka glumica i pjevačica | 1922
 |
| 5. jul | Leo McCarey | američki režiser | 1898
 |
| 10. jul | Bogumił Kobiela | poljski glumac | 1931
 |
| 15. jul | Peter van Eyck | njemački glumac | 1911
 |
| 7. august | Joseph Kosma | mađarsko-francuski kompozitor | 1905
 |
| 9. august | Sharon Tate | američka glumica | 1943
 |
| 26. august | Martin Miller | češki glumac | 1899
 |
| 19. septembar | Rex Ingram | američki glumac | 1895
 |
| 22. decembar | Josef von Sternberg | austrijsko-američki režiser | 1894
 |
| 30. decembar | Jiří Trnka | čehoslovački filmski animator | 1912
 |

## Debiji

* Bob Balaban – *Midnight Cowboy*
* Sam Elliott – *Butch Cassidy and the Sundance Kid*
* Farrah Fawcett – *Love Is a Funny Thing*
* Melanie Griffith – *Smith!*
* Ian McKellen – *Thank You All Very Much*
* Al Pacino – *Me, Natalie*
* Arnold Schwarzenegger – *Hercules in New York*
* M. Emmet Walsh – *Midnight Cowboy*

## Nagrade

| Kategorija/Organizacija | Zlatni globus | BAFTA | Nagrade Udruženja njujorških filmskih kritičara | Oscar
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Drama | Mjuzikl ili komedija
 |
| Najbolji film | Anne of the Thousand Days | The Secret of Santa Vittoria | Midnight Cowboy | Z | Midnight Cowboy |
| Najbolji redatelj | **Charles JarrottAnne of the Thousand Days* | **John SchlesingerMidnight Cowboy* | **Costa-GavrasZ* | **John SchlesingerMidnight Cowboy* |
| Najbolji glumac | **John WayneTrue Grit* | **Peter O'TooleGoodbye, Mr. Chips* | **Dustin HoffmanMidnight Cowboy* i *Mary and John* | **Jon VoightMidnight Cowboy* | **John WayneTrue Grit* |
| Najbolja glumica | **Geneviève BujoldAnne of the Thousand Days* | **Patty DukeMe, Natalie* | **Maggie SmithThe Prime of Miss Jean Brodie* | **Jane FondaThey Shoot Horses, Don't They?* | **Maggie SmithThe Prime of Miss Jean Brodie* |
| Najbolji sporedni glumac | **Gig YoungThey Shoot Horses, Don't They?* | **Laurence OlivierOh! What a Lovely War* | **Jack NicholsonEasy Rider* | **Gig YoungThey Shoot Horses, Don't They?* |
| Najbolja sporedna glumica | **Goldie HawnCactus Flower* | **Celia JohnsonThe Prime of Miss Jean Brodie* | **Dyan CannonBob & Carol & Ted & Alice* | **Goldie HawnCactus Flower* |
| Najbolji adaptirani scenarij | Anne of the Thousand Days Bridget Boland, John Hale, Richard Sokolove | - | - | Midnight Cowboy Waldo Salt
 |
| Najbolji izvorni scenarij | Midnight Cowboy Waldo Salt | Bob & Carol & Ted & Alice Paul Mazursky, Larry Tucker | Butch Cassidy and the Sundance Kid William Goldman
 |

**Zlatna palma, Cannes:If..., režija Lindsay Anderson, UK
**Zlatna arena, Pula:Nizvodno od sunca*, Škubonja Fedor
**Zlatni medvjed, Berlin:Rani radovi, režija Želimir Žilnik, Jugoslavija
## Reference

## Vanjske veze

* 1969. Arhivirano 2009-10-25 na Wayback Machine-u na Internet Movie Database
* 1969. na filmu Arhivirano 2014-09-03 na Wayback Machine-u na Numbers
* 100 najhvaljenijih filmova 1969. na Rotten Tomatoes
* Najhvaljeniji filmovi 1969. Arhivirano 2014-04-03 na Wayback Machine-u prema Films101