# 1748.

*Ovo je članak o godini 1748.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1710-e  1720-e  1730-e  – 1740-e –  1750-e  1760-e  1770-e  |
| Godine:
 | 1745 1746 1747 – **1748** – 1749 1750 1751
 |

Evropa 1748. godine, nakon Aachenskog mira.

1748.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1748.. (MDCCXLVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2501.
 |
| Islamski
 | 1160–1162.
 |
| Iranski
 | 1126–1127.
 |
| Hebrejski
 | 5508–5509.
 |
| Bizantski
 | 7256–7257.
 |
| Koptski
 | 1464–1465.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1803–1804.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1670–1671.
 |
| • *Kali Yuga* | 4849–4850.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4384–4385.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11748.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1748** (**MDCCXLVIII**) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u petak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar - Afganski vladar Ahmad Šah Durani je na pohodu protiv indijskih mogula: zauzima Lahore.
* 18. 1. - Umro karlovački mitropolit Arsenije IV Jovanović.
* poč. godine - Manja buna u Mostaru zbog vojničkih plaća. Janičari okrenuli topove na defterdara bosanskog paše koji je došao da isplati gradsku posadu a ne i njih. Bostandži Sulejman-paša je na kraju smenjen zbog novih buna a ponovo je poslat Abdulah-paša Muhsinzade.
* 1. 2. -  Novi Sad dobio status slobodnog kraljevskog grada od Marije Terezije.
* 23. 2. - Švedski kralj Frederik I ustanovio Orden Serafima, najviše švedsko odličje, kao i Orden mača i Orden Polarne zvezde.
* mart - Bitka kod Manupura u Pendžabu: Duranijevi Afganci su pobegli nakon što je zapaljena artiljerija izazvala velike žrtve, Siki ih napadaju u povlačenju.
* 15. 3. - Formiran prvi Magistrat i usvojen Statut Novog Sada.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 9. 4. - Rat Jenkinsovog uha - Bitka kod Santiago de Cuba: Britanci pokušali prodreti u luku ali su odbijeni topovskim baterijama.
* 24. 4. - U Aachenu počinje veliki diplomatski kongres čiji je cilj sklopiti sporazum kojim bi se okončao Rat za austrijsko nasljedstvo (a zajedno sa njim i Rat Jenkinsovog uha).
* 26. 4. - Umro je mogulski car Muhammad Shah, nasleđuje ga sin Ahmad Shah Bahadur (do 1754) - carstvo je u opadanju.
* proleće? - Rat za austrijsko naslijeđe: Ruske snage od 36.000 ljudi na čelu sa Vasilijem Repnjinom stižu na Rajnu, u skladu sa prošlogodišnjom konvencijom sa Britanijom.
* 1. 5. - Utemeljena **Nova Gradiška**, kao zapovjedno mjesto Gradiške graničarske pukovnije.
* 1. 5. - Otvoreno Nadbiskupsko sjemenište Zmajević, Zadar.
* 7. 5. - Rat za austrijsko naslijeđe: francuski maršal de Saxe zauzima Maastricht nakon trosedmične opsade.
* 1. 6. - Umire nizam Hajderabada Asaf Jah I. Nasleđuje ga sin Nasir Jung (do 1750), ali ubrzo dolazi do sukoba za presto, u koji će se mešati i Britanci i Francuzi.
* 17. 6. - Prvi karnatički rat: Francuzi ne uspevaju uzeti Cuddalore Britancima.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 6. 7. - Nader-šah Afšarov nećak Ebrahim Afšar je vladar Persije nakon što je poražen njegov brat Adel-šah.
* avgust - Prvi karnatički rat: Britanci opsedaju francuski Pondichery u Indiji - do oktobra, bezuspešno.
* 25. 8. - Pariski Salon: uveden je žiri nagrađivanih umetnika - uticaj Salona postaje neupitan.
* 6. 9. - Crkveno-narodni sabor u Sremskim Karlovcima: za karlovačkog mitropolita izabran episkop aradski i vršački Isaija Antonović - potvrđen u novembru, umire već u januaru. Gornjokarlovački episkop Pavle Nenadović određen za aradskog episkopa (dok ne nasledi Antonovića), u Vršcu će stolovati Jovan Đorđević (1749-69).
* 24. 9. - Ebrahim Afšar je ubijen u pobuni svoje vojske,

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 1. 10. - Nader-šahov unuk Šahroh-šah je zavladao Horasanom (do 1750).
* 12 - 14. 10. - Pomorska Bitka kod Havane: Britanci su naneli gubitke Špancima, ali prilika nije iskorišćena.
* 18. 10. - U Aachenu sklopljen Aachenski mirovni sporazum koji je uglavnom cementirao granice po načelu status quo ante bellum (s izuzetkom Pruske) koja je od Habsburgovaca ranije preuzela Šlesku); lotarinški vojvoda Franz Stephan I i suprug austrijske carice Marije Terezije priznat za rimsko-njemačkog cara.
	+ Pruskoj je potvrđena Šleska a Mariji Tereziji titula
	+ Francuskoj je hitno potreban mir, pa pristaje vratiti Habsburzima osvajanja u Nizozemskoj (Francuzi će govoriti "glupo k'o mir" i "raditi za Prusku" tj. ni za šta)
	+ Britaniji se vraća Madras u Indiji a Francuzima Louisbourg i Île-Royale u Novoj Škotskoj i Sveti Martin u Karibima. Napetost i sukobi u Severnoj Americi se nastavljaju: Rat oca Le Loutrea u Akadiji i Novoj Škotskoj 1749-55. te Francuski i indijanski rat na širem prostoru 1754-63.
	+ Španski princ Filip dobija Parmu i Pjačencu, kojoj je priključena Gvastala, teritorije koje trenutno drže Habsburzi - Parma je postojbina Filipove majke Elisabette, ovim nastaje vladarski dom Bourbon-Parma.
	+ Obnovljena je nezavisnost Modene, kao i Đenove; Sardinija dobija manje ustupke od Habsburga (Vigevano)
	+ Nezadovoljstvo ishodom rata vodi gledanju na mir kao na primirje, Diplomatskoj revoluciji 1756. i Sedmogodišnjem ratu 1756-63.
* decembar - Britanski pretendent Charles Edward Stuart je uhapšen u Parizu, da bi bio proteran iz Francuske, u skladu sa Ahenskim mirom.
* decembar - Ahmed-šah Durani je pokrenuo još jedan pohod u Pendžab, koji donosi proširenje na račun Mogula.
* 22. 12. - Knez Lihtenštajna Johann Nepomuk Karl umire bez nasljednika, nasljeđuje ga stric Joseph Wenzel, raniji vladar i regent (vlada do 1772).

### Kroz godinu

François Boucher: "Fontana ljubavi"
* U habsburškim nasljednim zemljama počinje rektifikacija direktnih poreza, povišeni su na 14 miliona forinti. Ukinut dotadašnji sistem financiranja starih krajiških generalata, prenosi se na centralnu vlast.
* Stara Gradiška je prvi vojni komunitet - osnivaju se s ciljem da budu središta trgovačke i obrtničke aktivnosti u Vojnoj krajini. Petrovaradin dobio pravo 1747-48. Odn. prvi je Petrovaradin (a St. Gradiška 1753).
* Uvode se jedinstvena pravila za vojsku u Habsburškoj monarhiji.
* Virovitička i Požeška županija primorane da račune za '45. i '46. predlože Ugarskom namjesničkom vijeću, jer ih je hrvatski sabor iz nejasnih razloga propustio primiti.
* Komisija za spajanje Potiske i Pomoriške granice u Aradu poručuje Srbima da pređu u Banat da bi ostali "militari" ili da ostanu na mestu kao ugarski kontribuenti - ovi odbijaju i jedno i drugo (ipak se moraju odlučiti 1751).
* U rumunskoj štampariji u Blažu, u Erdelju, objavljen srpski prevod Regulamenta za vojnu granicu - prvi štampani tekst na narodnom govoru pravoslavnih Srba.
* Dubrovački sveštenik Andrija Zvonić završio pred crkvenim sudom zbog ljubavi prema guslama.
* Hrvatski isusovac Ferdinand Konščak je poglavar misije San Ignacio Kadakaamán u Donjoj Kaliforniji.
* 1747-48 - Nakon nereda na Rabu, Pagu i Šolti, u Kaštelima i okolici Zadra, mletačke vlasti hapšenjem istaknutijih ljudi za sada zavode mir. Dalmatinski providur se protivi tome da imućniji uživaoci zemlje postanu vlasnici, jer bi se time "upropastili seljaci". Dalmacija s Bokom, bez Kvarnera, ima 25.000 porodica ili 166.000 stanovnika.
* Jovan Kurtović se sa trojicom braće odselio iz okoline Trebinja u Trst, gde postaje ugledan trgovac.
* Friedrich Gottlieb Klopstock počinje objavljivanje epa *Der Messias* (do 1773).
* Nauka i tehnika
	+ Francuski filozof i publicist Montesqieu objavljuje svoju znamenitu knjigu *O duhu zakona* u kojoj iznosi doktrinu o trodiobi vlasti.
	+ David Hume: "Istraživanje glede ljudskog razuma" (Kant će za ovu knjigu reći da ga je probudila iz "dogmatskog dremeža").
	+ Julien Offray de La Mettrie: *L'Homme Machine*.
	+ Počelo iskopavanje Pompeja - španski vojni inženjer Roque Joaquín de Alcubierre za kralja Karla.
	+ Leonhard Euler: *Introductio in analysin infinitorum*, osnovi matematičke analize, dat je Eulerov identitet i formula.
	+ Ruđer Bošković: *Dissertatio de lumine*.
	+ Jean-Antoine Nollet dokumentovano posmatra osmozu u prirodnim membranama;
	+ Thomas Frye proizveo koštani porcelan u novoj londonskoj fabrici.

## Rođenja

* 6. 2. - Adam Weishaupt, osnivač iluminata († 1830)
* 15. 2. - Jeremy Bentham, filozof († 1832)
* 8. 3. - Willem V van Oranje-Nassau, stadtholder Holandske republike († 1806)
* 13. 4. - Joseph Bramah, pionir hidrauličkog inženjerstva († 1814)
* 27. 4. - Adamantios Korais, grčki prosvetitelj († 1833)
* 3. 5. - Emmanuel Joseph Sieyès, svećenik, politički teoretik, francuski državnik († 1836)
* 7. 5. - Olympe de Gouges, spisateljica, politička aktivistkinja († 1793)
* 30. 8. - Jacques-Louis David, slikar († 1825)
* 12. 9. - Jean-Michel Huon de Kermadec, francuski moreplovac († 1793)
* sept.? - Petar I Petrović Njegoš, crnogorski vladika († 1830)
* 7. 10. - Karl XIII, kralj Švedske i Norveške († 1818)
* 11. 11. - Carlos IV, kralj Španjolske († 1819)
* 9. 12. - Claude Louis Berthollet, kemičar, francuski državnik († 1822)
* Jovan Radonjić, crnogorski guvernadur († 1803)
* Mihailo Mihaljević, habsburški pukovnik, komandant frajkora († 1794)
* Saud bin Abdulaziz Al Saud, emir i imam Dirije († 1814)

## Smrti

* 1. 1. - Johann Bernoulli, matematičar (\* 1667)
* 18. 1. - Arsenije IV Jovanović, srpski patrijarh (\* 1698-99)
* 26. 1. - Pierre Rameau, koreograf (\* 1674)
* 18. 2. - Otto Ferdinand von Abensperg und Traun, habsburški feldmaršal (\* 1677)
* 26. 4. - Muhammad Shah, mogulski car Indije (\* 1702)
* 1. 6. - Nizam-ul-Mulk, Asaf Jah I, prvi nizam Hajderabada (\* 1671)
* 11. 12. - Ewald Georg von Kleist, pravnik, prirodnjak (\* 1700)
* 22. 12. - Johann Nepomuk Karl, knez Liechtensteina (\* 1724)
* Johann Baring, začetnik bankarske porodice (\* 1697)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)

## Vanjske veze