# Ćuprija

*Ne treba miješati sa mostom.*

| Ćuprija
Ћуприја |
| --- |
| grad |
|  |
| Grb |
| Ćuprija |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| Država | Srbija |
| Statistički region | Šumadija i zapadna Srbija |
| Okrug | Pomoravski |
| Uprava |
|  • Gradonačelnik | Jovica Antić (SNS) |
| Površina |
|  • Ukupno | 287 km² |
| Nadmorska visina | 124 m |
| Stanovništvo (2022) |
|  • Ukupno | 25.325 |
|  • Gustina | 88/km² |
| Poštanski broj | 35230-35231 |
| Pozivni broj | (+381) 035 |
| Registarska oznaka | ĆU |

**Ćuprija** je grad i sedište istoimene opštine u Pomoravskom okrugu. Prema popisu iz 2022. broji 25.325 stanovnika.

## Geografija

Ćuprija se nalazi između drumskog i železničkog magistralnog puta Beograd-Niš, 146 km udaljena od Beograda, odnosno 90 km od Niša. Sam grad leži na ušću Ravanice u Veliku Moravu.

## Historija

Arheološko nalazište "Horreum Margi"
U srednjem veku grad se zvao *Ravno*, a u vreme Rimljana *Horeum Margi*.

Ćuprija ima biografiju dugu dve hiljade godina, mada nas materijalni dokazi o ljudskim zajednicama na ovim prostorima vraćaju u 4. milenijum pre nove ere, kada je nadomak današnje Ćuprije, na lokalitetu Stublina, postojalo neolitsko naselje. Ipak, prava istorija grada na Moravi počinje dolaskom Rimljana.

Šireći svoju imperiju na istok, rimski carevi na prostoru današnje Srbije stvaraju pokrajinu Meziju. U njoj, na strateški važnom vojnom putu (*via millitaris*) podižu prva utvrđenja, koja će vremenom prerasti u gradove. Jedno od naselja nazvali su „Žitnica Morave“ (*Horreum Margi*) i uz njega podigli kameni most.

*Horeum Margi* će puna četiri veka biti jedan od značajnijih gradova ovog dela rimske carevine. O tome svedoče pisani dokumenti i definisani arheološki lokalitet. U njemu se nalazila velika kovnica oružja, a sam grad je, u skladu sa rimskom praksom, imao potpuno uređenu infrastrukturu. U 4. veku n.e. *Horeum Margi* je bio sedište episkopa, što samo po sebi svedoči o veličini i značaju grada na Moravi. Polovinom 5. veka n.e. Huni se poput požara spuštaju sa severa uništavajući sve pred sobom. Sudbinu svih rimskih gradova na njihovom putu podeliće i *Horeum Margi*. Narednih nekoliko vekova na mestu nekadašnjeg velikog grada podizaće se i nestajati anonimne slovenske naseobine.

Spomenik knezu Lazaru
Nastankom države Nemanjića, naselje pored Ravanice i Morave već nosi slovensko ime *Ravno*. Nalazi se na severnoj granici mlade srpske države i opet ima strateški položaj. U njemu će se osnivač srpske države Stefan Nemanja sresti sa Fridrihom Barbarosom, a neku deceniju kasnije i „prvovenčani“ srpski kralj Stefan sa ugarskim kraljem Andrijom. Slovensko ime *Ravno* će nositi manje od dva veka, koliko bude trajala i srpska država. Dolaskom Turaka na ove prostore, naselje zadržava svoj značaj zbog prelaska preko Morave, ali dobija novo ime (tur. *Köprü*). Nema podataka kada je Ćuprija dobila novo ime koje joj je ostalo do danas. Još manje koliko je podignuto mostova, koje su - češće Morava a nekad i ratovi - odnosili. Danas se, za vreme niskog vodostaja, mogu izbrojati ostaci bar desetak drvenih mostova.

Za vreme duge turske vladavine Ćuprija je opet bila na granici. Ovaj put na južnoj granici Beogradskog pašaluka. Ta geografija će odrediti i mesto jedne od najznačajnijih bitaka Prvog srpskog ustanka. Augusta 1805. godine vojvode Milenko Stojković i Petar Dobrnjac sa svojim ustanicima su kod Ivankovca sačekali i pobedili daleko brojniju vojsku Hafiz paše. Bila je to prva pobeda ustaničke vojske nad regularnim turskim jedinicama.

Konačnu i potpunu slobodu Ćuprija će morati da čeka do decembra 1834. godine. Nakon turskog hatišerifa koji je Srbiji garantovao autonomiju turska vojna posada definitivno napušta Ćupriju. Ćuprija je posle gotovo četiri veka ponovo bila slobodna. Ta sloboda će nakratko biti prekinuta još samo dva puta, privremenim okupacijama u Prvom i Drugom svetskom ratu. Ćuprija je 1918. oslobođena 25. oktobra, na četvrtu godišnjicu je osvećen spomenik posvećen palim borcima 1912/18.

Gvozdeni železnički most preko Morave je pušten u saobraćaj krajem 1922. U Kraljevini Slovenaca, Hrvata i Srba, Ćuprija je bila glavno mesto Moravske oblasti, koja je 1929. ušla u sastav Moravske banovine. U vreme okupacije 1941/44. Ćuprija je bila u jagodinskom okrugu.

### Mesta od posebnog značaja

Manastir Ravanica
Na teritoriji opštine Ćuprija nalazi se manastir Ravanica, zadužbina kneza Lazara, kao i mesto prve pobede Srba protiv regularne vojske Osmanskog carstva u Prvom srpskom ustanku - Šančevi na Ivankovcu.

## Privreda

Posle skoro tri decenije tavorenja i tranzicionog propadanja, privreda Ćuprije postavljena je kao stub razvoja cele opštine. Sredinom druge dekade 21. veka je na delu trend reindustrijalizacije ćuprijske opštine. Tako je ćuprijska privreda već u prvih šest meseci 2017. godine postala srpski rekorder u spoljnotrgovinskom suficitu, a u 2019. godini i nosilac BFC sertifikata, koju joj je dodelila Mreža za povoljno poslovno okruženje u jugoistočnoj Evropi. Ova mreža je tada u Budvi predstavnicima 17 gradova i opština iz Srbije, Bosne i Hercegovine i Crne Gore uručila sertifikate da su „po meri privrede“.

Ćuprija je od 2016. izgradila i opremila potpuno novu industrijsku zonu, a od 2020. godine, tik pored auto-puta, gradi se centralna industrijska zona za ovaj deo Srbije – "Industrijski park Dobričevo".

Velika pažnja poklanja se i braunfild investicijama. Tako je za samo tri godine dobrano reindustrijalizovan prostor na kome su se, u doba bivše države, nalazili privredni subjekti: na mestu fabrike stočne hrane "Napredak" ("Komponenta") sada se nalazi holandski Rojal de Heus; umesto GP "Ingrap" sada je tu kineski "Jurofajber"; objekat negdašnjeg "Kompresora" sada zauzima uspešna domaća firma "NE-PEC", dok je strateški partner "Ravanice" postao poznati vrbaški konditor "Medela".

## Kultura

Ravanelius 2021: Stefan Milenković
Za svoj najznačajniji kulturni događaj, koji traje više od četiri decenije, Ćuprija ima da zahvali slavnom sugrađaninu Dušanu Matiću. Od 1981. godine, kada su u rodnom mestu velikog pesnika prvi put otvoreni,„Matićevi dani” su u narednim godinama postali kulturna manifestacija od nacionalnog značaja. Uz različite kulturne sadržaje koji prate sve aspekte bogatog Matićevog umentičkog stvaralaštva, centralni događaj „Matićevih dana“ je „Matićev šal“, pesnička nagrada za najbolju zbirku poezije izdatu u godini između dve manifestacije. Gotovo da nema iole značajnijeg srpskog pesnika koji nije bio laureat „Matićevog šala“.

Ako za „Matićeve dane“ Ćuprija treba da zahvali Dušanu Matiću, onda za „Ravanelijus - festival muzičke izuzetnosti” zahvala ide iznimno aktivnoj Školi za muzičke talente. Za samo dva izdanja, Ravanelijus je stekao prestižno mesto jednog od značajnijih festivala umetničke muzike na ovim prostorima. Time su značajno doprineli Roman Simović i Stefan Milenković, ali i druga značajna imena srpske i evropske umetničke scene.

Osnovna škola „Đura Jakšić” u Ćupriji.
Slikarska umetnička scena u Ćupriji može poneti epitet jedne od najživljih u Srbiji. Za to je prevashodni zaslužan Zavičajni klub likovnih umentika Ćuprije koji okuplja tridesetak slikara i vajara. Kolektivnoj izložbi, koja se organizuje svakog novembra, prethode redovne mesečne izložbe srpskih likovnih umetnika. Svake godine Muzej „Horeum Margi - Ravno“ organizuje izložbe slika najznačajnijih srpskih slikara. Tako je u samo nekoliko godina ćuprijska umentička publika mogla da vidi dela Milene Pavlović-Barili, Save Šumanovića, Miće Popovića, Uroša Predića i drugih velikana srpskog slikarstva 20. veka.

Ćuprija ima bogatu tradiciju pozorišnog stvaralaštva koja seže čitav vek unazad. I danas entuzijasti teatra u Ćupriji, u okviru amaterskog pozorišta Moravište, svake godine publici predstavljaju svoje viđenje, najčešće, savremenih pozorišnih ostvarenja.

## Naselja

Dud u Isakovu

* Batinac
* Bigrenica
* Dvorica
* Isakovo
* Ivankovac
* Jovac
* Kovanica
* Krušar
* Mijatovac
* Ostrikovac
* Paljane
* Senje
* Supska
* Virine
* Vlaška

## Demografija

U naselju Ćuprija da danas živi 25.325 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 21367 stanovnika). Prema popisu iz 1991. bilo je 21.367 stanovnika.

Prosečna starost stanovništva iznosi 40,1 godina (38,6 kod muškaraca i 41,5 kod žena). U naselju ima 6.891 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,98. Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima, prema popisu iz 2002. godine.

| proširiDemografski podaci
 |
| --- |
|

|  |
| --- |
| **Etnički sastav 2002.** |
| **Narod** | **Stanovnika** | **%** |
| Srbi
 | 19.379
 | 94,14%
 |
| Romi
 | 249
 | 1,20%
 |
| Jugoslaveni
 | 78
 | 0,37%
 |
| Crnogorci
 | 76
 | 0,36%
 |
| Makedonci
 | 53
 | 0,25%
 |
| Vlasi
 | 50
 | 0,24%
 |
| Hrvati
 | 37
 | 0,17%
 |
| Slovenci
 | 15
 | 0,07%
 |
| Goranci
 | 11
 | 0,05%
 |
| Bugari
 | 10
 | 0,04%
 |
| Muslimani
 | 9
 | 0,10%
 |
| ostali
 | 25
 | 0,05%
 |
| nepoznato
 | 447
 | 2,17%
 |

*Kretanje broja stanovnika*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 |

| Demografija
 |
| --- |

| Godina
 | Stanovnika
 |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 9609
 |  |
| **1953.** | 11967
 |  |
| **1961.** | 14053
 |  |
| **1971.** | 17564
 |  |
| **1981.** | 20547
 |  |
| **1991.** | 21367
 | 20624 |
| **2002.** | 21982 | 20585
 |

 |

| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |  | 19379 | 94.14% |
| Romi |  | 249 | 1.20% |
| Jugosloveni |  | 78 | 0.37% |
| Crnogorci |  | 76 | 0.36% |
| Makedonci |  | 53 | 0.25% |
| Vlasi |  | 50 | 0.24% |
| Hrvati |  | 37 | 0.17% |
| Slovenci |  | 15 | 0.07% |
| Goranci |  | 11 | 0.05% |
| Bugari |  | 10 | 0.04% |
| Muslimani |  | 9 | 0.04% |
| Rumuni |  | 7 | 0.03% |
| Česi |  | 5 | 0.02% |
| Ukrajinci |  | 3 | 0.01% |
| Mađari |  | 3 | 0.01% |
| Rusini |  | 2 | 0.00% |
| Slovaci |  | 1 | 0.00% |
| Rusi |  | 1 | 0.00% |
| Nemci |  | 1 | 0.00% |
| Bunjevci |  | 1 | 0.00% |
| Albanci |  | 1 | 0.00% |
| nepoznato |  | 447 | 2.17% |

**Stanovništvo prema polu i starosti**

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 48 |  |  | 66 |
| 80+ | 138 |  |  | 235 |
| 75-79 | 247 |  |  | 425 |
| 70-74 | 409 |  |  | 577 |
| 65-69 | 563 |  |  | 648 |
| 60-64 | 507 |  |  | 657 |
| 55-59 | 538 |  |  | 586 |
| 50-54 | 803 |  |  | 872 |
| 45-49 | 901 |  |  | 958 |
| 40-44 | 696 |  |  | 802 |
| 35-39 | 598 |  |  | 645 |
| 30-34 | 592 |  |  | 639 |
| 25-29 | 688 |  |  | 679 |
| 20-24 | 762 |  |  | 752 |
| 15-19 | 671 |  |  | 646 |
| 10-14 | 658 |  |  | 577 |
| 5-9 | 590 |  |  | 526 |
| 0-4 | 443 |  |  | 443 |
| prosek | 38.6 |  |  | 41.5 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**
| **Godina popisa** | 1948.
 | 1953.
 | 1961.
 | 1971.
 | 1981.
 | 1991.
 | 2002.
 |
| **Broj domaćinstava** | 2934
 | 3511
 | 4328
 | 5421
 | 6665
 | 6830
 | 6891
 |

 |

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**
| **Broj članova** | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10 i više
 | Prosečan broj članova
 |
| **Broj domaćinstava** | 1347
 | 1673
 | 1287
 | 1539
 | 602
 | 327
 | 81
 | 19
 | 12
 | 4
 | 2.98
 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**
| **Godina popisa** | 1948.
 | 1953.
 | 1961.
 | 1971.
 | 1981.
 | 1991.
 | 2002.
 |
| **Broj domaćinstava** | 8161
 | 2213
 | 5214
 | 366
 | 294
 | 74
 | 9187
 |

 |

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**
| **Broj članova** | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10 i više
 | Prosečan broj članova
 |
| **Broj domaćinstava** | 1828
 | 5251
 | 1479
 | 567
 | 62
 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški
 | 3532
 | 178
 | -
 | 22
 | 1013
 | 100
 | 197
 | 566
 | 66
 | 306
 |
| Ženski
 | 3213
 | 73
 | -
 | 2
 | 765
 | 27
 | 28
 | 552
 | 78
 | 89
 |
| Oba
 | 6745
 | 251
 | -
 | 24
 | 1778
 | 127
 | 225
 | 1118
 | 144
 | 395
 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški
 | 20
 | 76
 | 260
 | 159
 | 265
 | 125
 | -
 | -
 | 179
 |
| Ženski
 | 52
 | 64
 | 174
 | 256
 | 879
 | 83
 | 1
 | -
 | 90
 |
| Oba
 | 72
 | 140
 | 434
 | 415
 | 1144
 | 208
 | 1
 | -
 | 269
 |

 |

## Partnerski gradovi

Ćuprija je u partnerstvu sa sljedećim gradovima:

* Celje (Slovenija)
* Doboj (Bosna I Hercegovina)
* Gradiška (Bosna I Hercegovina)

## Značajne osobe

* Dušan Matić, pesnik
* Dragoslav Mihailović, književnik
* Filip Stojković, fudbaler
* Snežana Pajkić, atletičarka
* Vera Nikolić, sportašica i trenerica
* Dragan Zdravković, atletičar

## Napomene

## Reference

## Vanjske veze

* Opština Ćuprija
* Ćuprija kao na dlanu
* Radio "Stara čaršija" - Ćuprija
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain) Arhivirano 2009-07-11 na Wayback Machine-u
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)