# Gegijski jezik

**Gegijski jezik** (ISO 639-3: aln) je skupina sjevernoalbanskih dijalekata koji se govore na području sjeverno od rijeke Škumbin. Gegijski je jedna od osnova albanskog nacionalnog i književnog jezika, koji se razvio početkom 20. stoljeća. Jezikoslovci ga smatraju dijelom albanskog makrojezika (ISO 639-3: sqi). Njegovi su nazivi: *gegërishtja*, *gegnisht* ili *gegnishtja*, *geg*, *gegë*, *shgip*, *shopni*. Gegijski pripada tipu SVO jezika, koji u skladbi sastavljaju rečenicu redom subjekt – predikat – objekt.

## Broj govornika

Gegijskom narječju govori između 3,45 i 3,47 milijuna osoba (2001).

## Prostor

U Albaniji stara granica između gegijskih i toskijskih govorilaca je rijeka Škumbin. Rijeka za malo pomiče Jirečekovu liniju, a njezin tok prati i stari Ignjatijev put. Prema podjelama narječja glavi albanski dialektolozi (Jorgji Gjinari, Gjovalin Shkurtaj, Agnija Desnickaja, Shaban Demiraj, Bahri Beci) su suglasni i preporučuju slične šeme. Najjužniji grad gegijskog prostora je Elbasan a u gegijskoj Albaniji se nalazi većina većih albanskih gradova: Tirana, Drač, Kroja, Lješ, Skadar, Kukeš.

Izvan Albanije, gegijskim govori kosovsko stanovništvo te Albanci u Crnoj Gori, Srbiji, Makedoniji i Arbanasi u okolici Zadra.

Postoje dva podnarječja:

* *sjeverni* (Skadar, Lješ i Albanci Ulcinja, Podgorice, cijelog Kosova, Preševa), podijeljen u:
	+ *istočnosjeverni* (Skadar, Crna Gora) i
	+ *zapadnosjeverni* (Kukeš, Kosovo).
* *južni*, između rijeke Mat i rijeke Škumbin (Kruja, Tirana, Elbasan, Makedonija), podijeljen u:
	+ *srednjojužni* (Mirdita, Makedonija, Struga, Debar, Kičevo, Skopje, Kumanovo, Kroja) i
	+ *južni* (Drač, Tirana, Kavaja).

Tokom rijeke Škumbin postoji jedan prijelazni pojas širok od deset od dvadeset kilometara.

## Historija

Na gegijskom je napisan najstariji sačuvani dokument na albanskom jeziku, *Slovo krštenja* koje je 1462. napisao biskup Pal Engjëlli. Iz istog doba je također na gegijskom čuveni *Kanun* vojvode Dukađinija.

Albanski jeziki u srednjem vijeku sve do 20. stoljeća je bio podijeljen u nekoliko jezika koji su se međusobno sporazumijevali.

Prije Drugog svjetskog rata nije bilo službenog pokušaja da se provede jedinstveni albanski književni jeziki, do tada su korišteni književni gegijski i književni toskijski. Komunistički režim je nametnuo pravilo koje se temeljilo na varijanti toska koja se govori u gradu Korča i oko njega. Korča je jedna od istorijskih središnjica albanske književnosti i kulture.

Zagrijavanjem odnosa između Albanije i Jugoslavije pri kraju 1960-ih, kosovski Albanci – najveća etnička skupina na Kosovu sa 73,6% stanovnika po popisu iz 1971. – usvojili su isti standard u procesu koji je započeo 1968. i kulminirao pojavom prvog jedinstvenog Albanskog pravopisa i rječnika 1972. Iako su do tada koristili geg i gotovo su svi albanski pisci u Jugoslaviji bili gegi, iz političkih razloga su odlučili pisati u tosku. Promjena književnog jezika imala je značajne političke i kulturne posljedice jer je jezik glavni kriterij albanskog identiteta. Standardizaciji je se posebno protivio književnik Arši Pipa, tvrdeći da se tim potezom nanosi šteta gegima i osiromašuje baština albanskog društva. Književni je albanski jezik on nazvao »monstruoznošću« koju je proizvelo komunističko vodstvo toska, pri osvajanju antikomunističkog sjevera Albanije pa je nametnulo svoj vlastiti dijalekt gegima.

## Fonološke osobine

## Razlike u leksiku gegijskog i toskijskog

Neki primjeri o razlikama između gegijskog, toskijskog i književnog albanskog jezika.

| Književni albanski jezik | Toskijski | Gegijski | Srpskohrvatski
 |
| --- | --- | --- | --- |
| ftua | ftua | ftu(e) | dunja
 |
| një | një | nji / njâ | jedan (neodređeni član)
 |
| nëntë | nëntë | nont/nândë | devet
 |
| është | është | o / osht / âsht / â | to je
 |
| rërë | rërë | ron/rânë | pijesak
 |
| dëllinjë | enjë | bërshê | smreka
 |
| baltë | llum | lloq | blato
 |
| frikë | frikë | fryk/tutë | strah
 |
| derr | derr | thî | svinja
 |
| gjel | këndez | knues | pijetao
 |
| syri | syri | syni | oko
 |
| vend | vend | ven | zemlja
 |

## Reference

## Vanjske veze

* (`en`)„Robert Elsie: Albanian Dialects. Introduction”. Pristupljeno 29. 12. 2022.
* (`en`)„Albaro Languages. Learning to speak the wrong way right – A Course in Modern G(h)eg Albanian”. Pristupljeno 29. 12. 2022.

## Literatura