# 1572.

*Ovo je članak o godini 1572.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1540-e  1550-e  1560-e  – 1570-e –  1580-e  1590-e  1600-e  |
| Godine:
 | 1569 1570 1571 – **1572** – 1573 1574 1575
 |

Rudolf I, ugarsko-hrvatski kralj 1572-1608

1572.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1572.. (MDLXXII) |
| Ab urbe condita
 | 2325.
 |
| Islamski
 | 979–980.
 |
| Iranski
 | 950–951.
 |
| Hebrejski
 | 5332–5333.
 |
| Bizantski
 | 7080–7081.
 |
| Koptski
 | 1288–1289.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1627–1628.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1494–1495.
 |
| • *Kali Yuga* | 4673–4674.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4208–4209.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11572.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1572** (**MDLXXII**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* siječanj - Kapetan Legrada Juraj Zrinski upao u tursku Slavoniju, uprkos primirju.
* 1. 4. - Osamdesetogodišnji rat: "Morski prosjaci" (*Geuzen* - Gezi) osvajaju Brielle u Južnom Holandu, što daje novi podsticaj kalvinističkoj nizozemskoj pobuni protiv španskih Habsburga.
* 2. 4. - Na saboru u Požunu Maksimilijanov sin Rudolf izabran za ugarsko-hrvatskog kralja (do 1608).
* travanj - Turci spalili Topolovac kod Bjelovara i Kloštar Ivanić.
* oko 23. 4. - Nezadovoljni kmetovi Franje Tahija sastavili žalbu kralju i poslali izaslanike na sabor.
* proljeće - Mlečani napadaju turski Herceg Novi, Turci će kasnije ojačati tvrđavu Vrbanj na kumborskom rtu; ove godine Mlečani napadaju i Kotor i Budvu, a u Dalmaciji Klis(mletački odredi su uz pomoć domaćih ljudi prodrli u grad ali ga nisu zadržali).
* travanj - svibanj - Pobuna Tahijevih kmetova oko Susedgrada koji je opkoljen, poharani vlastelinski dvori u Brdovcu.
* 13. 5. - Kardinal Ugo Boncompagni je novi papa, pod imenom Grgur XIII. (do 1585).
* 23. 5. - Kalvinista Ludvig od Nasaua prešao iz Francuske u Nizozemsku i zauzeo Mons - povećanje međuverske napetosti u Francuskoj.
* 7. 6. - Gabrijel Tahi pokušao prodrijeti u Susedgrad, seljaci ga odbili.
* 9. 6. - Umrla navarska kraljica Jeanne d'Albret, vođa francuskih hugenota - nasleđuje je sin Anri III (kasnije i francuski kralj).
* 21. 6. - Kmetovi napali kastel Stjepana Tahija u Donjoj Stubici.
	+ zatim: Stjepan i tri sestre napustili kastel zbog gladi, kmetovi napali neke uskoke na putu kod Brezovice.
* 24. 6. - Španci zauzeli Vilcabambu, što označava pad poslednjeg delića Carstva Inka - Túpac Amaru beži u istočnu džunglu, ali biva uhvaćen i pogubljen u septembru.
* 7. 7. - Poljsko-litvanski vladar Zygmunt II August umro bez naslednika - to je kraj (direktne) jagelonske dinastije; poljski primat Jakub Uchański je *interrex* do sledeće godine - kraljevi će biti izborni do kraja države krajem 18. stoleća.
* 9. 7. - Morski prosjaci obesili 19 katoličkih sveštenika u Briellu (Gorkumski mučenici).
* 11. 7. - Englez Humphrey Gilbert sa 1500 dobrovoljaca ide u pomoć Morskim prosjacima.
* 15. 7. - Skupština u Dordrechtu proglašava nezavisnost gradova Nizozemske od Španije.
* jul - Obnovljena osmanska flota broji 250 plovila, povraćena dominacija u istočnom Mediteranu.
* 19. 7. - Na kineski presto dolazi osmogodišnji imperator Wanli ("Deset hiljada kalendara"); vladavina mu je najduža u dinastiji (do 1620), označena njenim opadanjem.

Vartolomejska noć - atentat na Kolinjija (levo), njegovo ubistvo (desno) i leševi na ulici
* 3. 8. - Bitka kod Molodija: ruska vojska odlučujuće porazila krimske Tatare nedaleko od Moskve.
* 18. 8. - Venčanje hugenota Anrija III od Navare i princeze Marguerite de Valois, navodni pokušaj verskog pomirenja.
* 22. 8. - Hugenotski zapovednik Gaspard II de Coligny ranjen u atentatu.
* 23/24. 8. - Vartolomejska noć u Parizu: ubijen Coligny, rulja ubija hugenote, uključujući žene i decu; napadi se zatim šire celom zemljom (Četvrti hugenotski rat).
* 24. 9. - U Kusku pogubljen Túpac Amaru, poslednji vladar Inka.
* 25. 9. - Rudolf okrunjen u Požunu za ugarsko-hrvatskog kralja od strane ostrogonskog nadbiskupa Antuna Vrančića.
* listopad - Juraj II. Drašković imenovan za (titularnog) nadbiskupa kaločkog.
* listopad - prosinac - Kmetovi se organiziraju, sastavili su vladu od tri lica: Matija Gubec, prozvan Gubec-beg, Ivan Pasanec i Ivan Mogaić; vojvoda Ilija Gregorić sa jedanaest kapetana.
* novembar, početkom - U Kasiopeji opažena supernova SN 1572, koja će navesti Tycho Brahea da dovede u pitanje važeći nebeski model.
* 2. 12. - Umro Franjo Frankopan Slunjski, jedan od dvojice hrvatskih banova (krenuo u moravski Mikulov da se oženi Juditom Ditrihštajn).
* 11. 12. - Španci započinju opsadu Haarlema, zauzimaju ga u julu.
* prosinac - Heningovci nakon parnice dobili natrag svoju polovicu Susedgrada i Stubice od Tahija - sada i oni prijete kmetovima.

### Tokom/tijekom godine

Centralna Evropa 1572.
* Zapis u manastiru sv. Petra Koriškog: "Va leto 1572. bist zapustenije obitelji sej".
* Bijeljina sjedište kadiluka.
* Grobnik u posjedu Zrinskih (do 1671).
* *L'Algebra* Rafaela Bombellija se prva temeljno bavi imaginarnim brojevima.
* *De morbis cutaneis* Girolama Mercurialea se smatra prvim naučnim traktatom o bolestima kože.
* Objavljen portugalski nacionalni ep *Os Lusíadas* ("Luzijade") Luís de Camõesa.
* 1572-74 - Mimar Sinan renovira Aja Sofiju.
* 1572-89 - S kratkim prekidima pandemija kuge u Osmanskom carstvu.

## Rođenja

* 20. 3. - Sigismund Báthory, erdeljski knez († 1613)
* ca. 11. 6. - Ben Jonson, književnik († 1637)
* januar-jun - John Donne, književnik i prelat († 1631)
* 13. 11. - Kiril Lukaris, pravoslavni teolog i vaseljenski patrijarh († 1638)
* İbrahim Peçevi, istoričar († 1650)
* Susenios I, etiopski car († 1632)

## Smrti

* 26. 1. - Pierre de Monte, hospitalerski Veliki majstor (\* 1499)
* 13. 3. - Petar Hektorović, hrvatski književnik (\* 1487)
* 27. 3. - Girolamo Maggi, renesansni čovek (\* ca. 1523)
* 1. 5. - Papa Pio V., svetac od 1712. (\* 1504)
* 9. 6. - Jeanne d'Albret, kraljica Navare (\* 1528)
* 5. 7. - Longqing, kineski imperator (\* 1537)
* 7. 7. - Zygmunt II August, poljsko-litvanski vladar (\* 1520)
* 20. 8. - Miguel López de Legazpi, konkistador na Filipinima (\* ca. 1502)
* 24 - 31. 8. - Neke žrtve Vartolomejske noći i kasnijeg pogroma:
	+ Gaspard II de Coligny, hugenotski lider (\* 1519)
	+ Claude Goudimel, kompozitor (\* ca. 1514-20)
	+ Petrus Ramus, humanista (\* 1515)
	+ Charles de Téligny, vojnik i diplomata (\* ca. 1535)
* septembar - Denis Lambin, klasični učenjak (\* 1520)
* 24. 9. - Túpac Amaru, poslednji vladar Inka
* 16. 10. - Lodovico Beccadelli, bivši dubrovački nadbiskup (\* 1501)
* 23. 11. - Bronzino, slikar (\* 1503)
* 24. 11. - John Knox, osnivač Prezbiterijanstva u Škotskoj (\* ca. 1514)
* 3. 12. - Franjo I. Frankopan Slunjski, hrvatski ban (\* 1536)
* Ivan (Bona) Bolica, književnik (\* ca. 1520)
* Ambroz Gregorijanec, hrvatski podban
* Hajdar-reis, zvani Nigari, osmanski mornar i slikar

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Encyclopedia of the Ottoman Empire*, Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters
* *Historija naroda Jugoslavije II*, str. , Školska knjiga Zagreb, 1959