# 1582.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1550-e  1560-e  1570-e  – 1580-e –  1590-e  1600-e  1610-e  |
| Godine:
 | 1579 1580 1581 – **1582** – 1583 1584 1585
 |

Simbolični prikaz uvođenja Gregorijanskog kalendara na grobu Grgura XIII.
*Ovo je članak o godini 1582.*
Godina **1582** (**MDLXXXII**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak tj. 1. jan./sij. po julijanskom kalendaru.

Ove godine je u nekim katoličkim zemljama uveden **Gregorijanski kalendar** kojim je uklonjeno 10 dana greške nakupljene u julijanskom kalendaru od vremena Nikejskog sabora u 4. veku i korigovana prosečna dužina kalendarske godine.

## Događaji

* 15. 1. – Jamzapolsko primirje između Ruskog Carstva i Poljsko-Litvanske Konfederacije: Livonija se vraća Poljskoj-Litvaniji, primirje traje do Rusko-poljskog rata (1609-1618);
* 26. 1. – Johann von Schönenberg postaje izborni knez i nadbiskup Triera;
* 10. 2. – François, vojvoda od Anžua stigao u Holandiju gde ga je dočekao Willem *Tihi*;
* 24. 2. – Papinska bula *Inter gravissimas* izlaže reformu kalendara;
* 7. 3. – Karlo II, nadvojvoda Unutrašnje Austrije, kupio trđavu Dubovac kod Karlovca od Jurja Zrinskog;
* 8. 3. – Jaka magnetska oluja: aurora se u istočnoj Aziji spustila do 28,8 stepeni;
* 9. 3. – Egzoterik Edward Kelley (1555-1598) stiže u kuću Johna Deeja u Londonu. Zajedno prakticiraju anđeosku magiju i Dee razvija enohijanski jezik;
* 16. 4. – osnivanje Salte u Argentini;
* 15. 5. – Ferdinand II, nadvojvoda Austrije i udovac od Philippine Welser, u Innsbrucku ženi se sa svojom nećakinjom Annom Caterinom Gonzagom, tada 15-godišnjakinja. Bračni par će imati troje djece;
* 23. 5. – Pomorska bitka između snaga Filipa II Habsburškog i flote Antónija, priora od Crato, ispred grada Ponta Delgada (Azori);
* 21. 6. – Incident Honnō-ji: Oda Nobunaga prisiljen na samoubistvo od svog generala Akechi Mitsuhidea ali samo jedanaest dana kasnije ovaj umire nakon izgubljene bitke a Toyotomi Hideyoshi nastavlja ujedinjenje Japana;
* 24. 6. – Hrvatski sabor u Zagrebu: protive se napuštanju hrastovičke kapetanije jer bi je onda zauzeli Turci i "naselili Vlahe", predloženo da se poruše samo varoš i donji grad Hrastovice a ojača gornji; zaključeno da niko ne smije poduzimati četovanja u tursko područje;
* jun/jul – Proslave povodom obrezivanja sultanovića Mehmeda traju 50 dana;
* 26. 7. – Rat za portugalsko nasleđe, bitka kod Ponta Delgade: španska pobeda nad francuskom flotom vodi osvajanju Azora i dovršenju uključenja Portugala u Špansku imperiju;
* august – Jezuita Matteo Ricci stigao u Makao gde će se pripremati za misiju u Kini. Prvi jezuitski misionari dolaze u Kini;

1582.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1582.. (MDLXXXII) |
| Ab urbe condita
 | 2335.
 |
| Islamski
 | 989–990.
 |
| Iranski
 | 960–961.
 |
| Hebrejski
 | 5342–5343.
 |
| Bizantski
 | 7090–7091.
 |
| Koptski
 | 1298–1299.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1637–1638.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1504–1505.
 |
| • *Kali Yuga* | 4683–4684.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4218–4219.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11582.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

* 3. 9. – Wolfgang von Dalberg postaje izborni knez i nadbiskup Mainza;
* 20. 9. – U Lisabonu, kralj Felipe potpisuje zakon koji naređuje službenu primjenu univerzalnog kalendara na datum koji je odredio papa Grgur XIII. bulom *Inter gravissimas*;
* od 4. 10. do 15. 10. 1582 – Nepostojeći dani. Gregorijanska reforma je konkretno sprovedena počev od 4. oktobra 1582. godine sa suzbijanjem od deset dana pa je se potom u katoličkim zemljama i tamo gde je reforma prihvaćena narod zaspao 4. oktobra da bi se probudio u novi dan s datumom 15. oktobra. Prema tome, u tom vremenskom rasponu nema događaja, niti rođenja niti smrti;
	+ 15. 10. – Prvi dan gregorijanskog kalendara u većem delu Italije, Španiji, Portugal i Poljskoj-Litvaniji;
* 26. 10. – Rusko osvajanje Sibira: sa dozvolom Ivana Groznog, Jermak Timofejevič zauzeo Kučum-kanov glavni grad Kašlik, blizu današnjeg Tobolska;
* 6. 12. – Koča Sinan-paša otpušen sa mjesta velikog vezira;
* 9. 12. – Mladi William Shakespeare se ženi sa Annom Hathaway;
* 20. 12. – Prvi dan gregorijanskog kalendara u Francuskoj. Prethodni dan bio 9. 12.;
* prosinac – Uskočke čete Jurja Daničića i Anđela Trogiranina krenule na Klis, napad zakazan za 1. januar, ali neke čete mimo dogovora krenule prečicom i suzbijene od grada;
* 24. 12. – Kanijeli Sijavuš-paša postaje veliki vezir;

### Bez tačnog datuma u godini

* Carska dijeta u Augsburgu uz prisustvo cara Rudolfa II.;
* Car Rudolf II. napušta Beč i odlazi u Prag, otvarajući put rastućim političkim rivalstvima u carstvu;
* Car Rudolf II. ulaže veliko povjerenje u komornika Wolfa Rumpfa (1536-1606);
* Sultanija Safije rađa dijete koje umire pri porođaju. Sultan Murat III. ju osuđuje za vještičarenje i tjera ju sa dvora. Slijedi velika hajka i skandal na Osmanskom dvoru (krajem godine, možda na početku 1583.);
* Gradnja svetilišta Kumbuma u Tibetu;
* Gebhard Truchsess von Waldburg, izborni knez i nadbiskup Kölna, objavljuje svoju odluku da prijeđe na protestantizam (u decembru);
* Kineski car Wanli (萬曆帝) mijenja svoju politiku idući prema većoj centralizaciji i prema proširenju carstva;
* Ludwig VI. od Falačke, grof i izborni knez, uspostavlja novi ustav u grofiji Rajnske Falačke;
* Filozof Jean Bodin objavljuje djelo *De republica libri sex*;
* Akbar Veliki, treći car Mogulskog carstva, osniva svoju vjeru;
* U janičarski red osim hrišćanske i muslimanske dece iz Bosne i Albanije počinju ulaziti i muslimanska deca iz istočnih provincija, sinovi dvorskih plaćenih spahija itd.;
* Nakon čitanja *Psalama*, pisac Jean de Sponde pronalazi vjeru i nadahnuće koje ga vodi da napiše svoja glavna djela;
* Raja je do ove godine plaćala 50-70 akči harača, 40-60 akči izvanrednih nameta i jednu akču ovčarine na dvije ovce; sada je to povišeno na 240 akči harača, 300 za izvanredne namete i jedna akča na svaku ovcu (porezi će rasti i tokom 17. veka);
* Andrija Aueršperg napadao Udbinu, oplijenio okolicu;
* Seminar pavlinskog reda u Lepoglavi prerasta u gimnaziju;
* 1582/83 – *Defter* (popis) Skadarskog sandžaka;
* Michel de Montaigne objavljuje drugo izdanje svojih *Eseja* (fra. *Essais*);
* Primož Trubar završava djelo *Ta celi nov testament*;
* Adam Bohorič napušta uredništvo protestanstke škole u Ljubljani;
* Kardinal Gabriele Paleotti objavljuje djelo *Discorso intorno alle immagini sacre e profane*, traktat o protureformacijskoj umjetnosti (*manierizam*);
* Slikar Paolo Veronese zaršava ulje na platnu *Trionfo di Venezia*;
* Christian I od Saksonije, budući vojvoda Saksonije i izborni knez, ženi se sa Sophiom, ćerkom vojvode Johanna Georga od Brandenburga;
* U Firenci osnovan Državni Arhiv Toskane;
* Osnovan Univerzitet u Edinburgu i dobio kraljevsku povelju od Jamesa I. – to je četvrti univerzitet u Škotskoj;
* U Londonu seoska kuća u Highgateu, koja je kasnije poznata kao Lauderdale House, je izgrađena za Richarda Martina, lorda-gradonačelnika Londona;

## Rođenja

### Nepoznati dan rođenja

* Giovanni Francesco Abela (1582-1655), malteški povjesničar i arheolog;
* Wouter Abts (1582-1642), flamanski slikar;
* Giulio Aleni (1582-1649), talijanski isusovački misionar, astronom, geograf, matematičar i književnik;
* Filippo Arrighetti (1582-1662), talijanski filozof i učenjak;
* John Bainbridge (1582-1643), engleski astronom i ljekar;
* Giovanni Battista Baliani (1582-1666), talijanski matematičar i fizičar;
* Jacopo Bambini (1582-1629), barokni slikar iz Ferrare u Italiji;
* Maiolino Bisaccioni (1582-1663), talijanski književnik;
* Jaroslav Bořita z Martinic (1582-1649), carski guverner, izbačen kroz prozore Praškog grada, što je izazvalo Tridesetogodišnji rat;
* Giovanni Brignole Sale (1582-1637), 102. mletački dužd;
* Francis Cleyn (1582-1658), njemački slikar, crtač i graver;
* Juan Bautista Comes (1582-1643), španjolski barokni skladatelj;
* Gaspar de Crayer (1582-1662), flamanski slikar;
* Philipp Dirr (1582-1633), njemački stolar i kipar;
* Jacques Francquart (1583-1651), flamanski slikar, arhitekt i pisac o arhitekturi;
* Güši Khan (1582-1655), mongolski vojskovođa;
* Kobayakawa Hideaki (1582-1602), japanski samuraj;
* Jacob van Hulsdonck (1582-1647), flamanski slikar;
* Jacques L'Hermite (1582-1624), nizozemski trgovac, admiral i gusar;

Nadbiskup William Juxon
* William Juxon (1582-1663), engleski anglikanski Canterburyja i političar;
* Ludovico Leporeo (1582-1655), talijanski barokni pjesnik;
* Giovanni Imperiale (1582-1648), talijanski barokni pjesnik;
* Matsudaira Tadayori (1582-1609), japanski daimyō, vezan za klan Tokugawa;
* Deodat del Monte (1582-1644), flamanski slikar, inženjer, trgovac umjetnih djela;
* Matsui Okinaga (1582-1661), samuraj, borio se uz Miyamoto Musashija;
* Girolamo Preti (1582-1626), talijanski barokni pjesnik;
* Qian Qianyi (1582-1664), kineski pjesnik i povjesničar;
* Thomas Ravenscroft (1582-1635), engleski ranobarokni skladatelj i teoretičar muzike;
* Alphonse de Richelieu (1582-1653), biskup i mlađi brat kardinala Richelieua;
* Sigismondo d'India (1582-1629), talijanski skladatelj;
* Giovanni Battista Stefaneschi (1582-1659), barokni talijanski slikar i prezbiter;
* Tadakatsu Mukai (1582-1641), japanski admiral;
* David Teniers Stariji (1582-1649), flamanski slikar;
* Jacomina de Witte (1582-1661), politički utjecajna Nizozemka;
* Jakub Zadzik (1582-1642), biskup Krakova i političar, zastupao je Protureformaciju;

### Sa datumom

Kineski car Taichang iz dinastije Ming
* 6. 1. – Alonso de Contreras (1582-1641), španjolski vojnik, pustolov i pisac;
* 7. 1. – Magdalena von Brandenburg (1582-1616), kći vojvode i izbornog kneza Johanna Georga od Brandenburga;
* 26. 1. – Giovanni Lanfranco (1582-1647), talijanski barokni slikar;
* 28. 1. – John Barclay (1582-1621), škotski pjesnik i satiričar;
* 30. 1. – Georg II od Pomeranije (1582-1617), vojvoda od Pomeranije-Rügenwalde;
* 2. 2. – Erasmus Ungebaur (1582-1659), njemački pravnik;
* 6. 2. – Mario Bettini (1582-1657), talijanski isusovac, matematičar, astronom i filozof;
* 8. 2. – Matthias Bernegger (1582-1640), njemački filolog i astronom;
* 15. 3. – Daniel Featley (1582-1645), engleski teolog;
* 8. 4. – Phineas Fletcher (1582-1650), engleski pjesnik;
* 11. 4. – Justus de Harduwijn (1582-1636), flamanski pjesnik;
* 17. 4. – Marcello Macedonio (1582-1619), talijanski barokni pjesnik;
* 1. 5. – Marco da Gagliano (1582-1643), talijanski skladatelj i redovnik;
* 5. 5. – Johann Friedrich od Württemberga (1582-1628), vojvoda od Württemberga (1608-1628);
* 28. 6. – William Fiennes (1582-1662), engleski političar i plemić, ulagač nekoliko trgovačkih društava u kolonijama Novog svijeta;
* 9. 7. – Anton Wolfradt (1582-1639), austrijski biskup i veliki pristaša protureformacije;
* 17. 8. – John Matthew Rispoli (1582-1639), malteški filozof i učenjak;
* 25. 8. – Bartolomeo Manfredi (1582-1622), talijanski slikar;
* 26. 8. – Umile da Bisignano (1582-1637), talijanski franjevac i svetac;
* 28. 8. – Taichang (1582-1620), 15. car Kine iz dinastije Ming;
	+ Hans Meinhard von Schönberg (1582-1616), njemački političar i vojnik, *hofmeister* Friedricha V.;
* 25. 9. – Eleonora Habsburška, kći nadvojvode Karla II Štajerskog;
* 17. 10. – Johann Gerhard (1582-1637), njemački teolog iz Saksonije;
* 19. 10. – Dmitrij Ivanovič (1582-1591), ruski carević, sin Ivana Groznog i Marije Nagaje;
* 17. 11. – Georg od Brunswick-Lüneburga (1582-1641), vojvoda od Brunswicka-Lüneburga;
* 21. 11. – François Maynard (1582-1646), francuski pjesnik;

## Smrti

### Nepoznati dan smrti

* Altan han (\* oko 1507), vladar Mongola;
* George Buchanan (\* 1506), škotski učenjak;
* Hans Hendrik van Paesschen, flamanski arhitekt, izgradio Kronborg u Helsingøru i mnoge druge građevine;
* Latîfî, tursko-otomanski pjesnik;
* Nikša Ranjina (\* 1494), pjesnik;
* Sen Soulintha (\* 1511), laoški kralj Lan Xanga;
* Taşlicali Yahya (\* oko 1488), osmansko–turski vojnik i književnik, umro u Zvorniku;
* Wu Cheng'en, kineski književnik;
* Zhang Juzheng (\* 1525), veliki sekretar u Kini;

### Sa datumom

Mattia Preti (1613–1699), *Santa Teresa de Jesús*, 1660-1665, ulje na platnu
* 26. 1. – Thomas Platter (\* 1499), švicarski učenjak;
* 18. 2. – Sakuma Nobumori, japanski samuraj (\* 1527);
* 14. 3. – Elisabeth od Hessena (\* 1539), žena Ludwiga od Falačke;
* 18. 3. – Juan de Jáuregui (\* 1562), Baskijac, umro u pokušaju atentata na Willema Tihog;
* 22. 3. – Daniel Brendel von Homburg (\* 1523), izborni knez i nadbiskup Mainza;
* 29. 3. – Filippo de' Medici (\* 1577), sin jedinac velevojvode Francesca i naslednik Toskanskog velevojvodstva;
* 3. 4. – Takeda Katsuyori (\* 1546), daimyō iz klana Takeda;
* 21. 4. – Francisco de Toledo, plemić i vojnik, potkralj Perua za Špansko Carstvo, poznat po rušenju zadnjeg ostatka države Inka;
* 5. 5. – Charlotte od Bourbona (\* 1547), treća žena Willema Tihog;
* 21. 6. – Oda Nobunaga (\* 1534), daimyō iz klana Oda;
	+ Oda Nobutada (\* 1557), samuraj i stariji sin Ode Nobunage;
	+ Anayama Nobukimi (\* 1541), japanski samuraj i vođa;
* 28. 7. – Marin Kaboga (\* 1505), književnik;
* 4. 10. – Terezija Avilska (\* 1515), časna sestra karmelićanka;

## Napomene

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*. Zagreb: Nakladni zavod MH. 1959.
* Klaić, Vjekoslav (1981¹, 1985). *Povijest Hrvata od najstarijih vremena do svršetka XIX stoljeća*. Zagreb: Školska knjiga.  Prva knjiga: *Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608)*