# Parazit

**Parazit** (grč. *para* = "pored" i *sitos* = "hrana") je organizam koji se hrani na račun drugog organizma (nazvanog *domaćin*) u toku dužeg vremenskog perioda. Kao posledica specifičnog načina života kod parazita se javlja niz adaptacija koje se ogledaju u tome da neki organi zakržljaju ili nestanu, dok se na njihov račun razvijaju drugi. Posledice prisustva parazita po domaćina mogu varirati od malih promena u ponašanju, preko očitih patoloških promena u tkivima, do smrti u nekim slučajevima.

Generalni ekološki odnosi parazita i domaćina se nazivaju **parazitizam**.

## Podela parazita

Prema broju domaćina u kojima parazitiraju, parazite možemo deliti na:

* monoksene (*monoxenes*) koji parazitiraju samo u jednoj vrsti domaćina (kakva je npr. čovečija glista);
* heteroksene (*heteroxenes*) koji žive na račan dva ili više domaćina pri čemu se razlikuju dva tipa domaćina:
	+ stalni (definitivni) u kome parazitiraju odrasle jedinke
	+ prelazni u kome žive larve;
* autoheteroksene koji ceo životni ciklus (jaje, larva, adult) provode u jednom domaćinu, kao što to čini npr. trihinela

Odnos parazita prema domaćinu može biti:

1. uslovan (fakultativan) parazitizam kada mogu da žive slobodno ili parazitski i organizmu domaćina ne nanose niakkvu štetu:
2. pravi (obligatni) parazitizam kada žive na račun domaćina.

U pogledu mesta u domaćinu u kome parazitiraju dele se na:

* ektoparazite koji žive na površini tela ili u pristupačnim prirodnim dupljama (npr. šugarac);
* endoparazite koji žive duboko u šupljinama organizma domaćina, u njegovom tkivu ili krvi.

Prema vremenu provedenom u domaćinu dele se na:

* permenentne koji veći deo ili čitav životni vek provode parazitirajući
* intermitentni (temporarni) koji u domaćinu provode samo određeno vreme potrebno da bi zadovoljili svoje potrebe

## Adaptacije na parazitski način života

Parazitizam je evolucioni proces tokom koga su razvile određene osobine kao rezultat prilagođavanja na specifične uslove života:

* redukcija ili odsustvo organa bitnih kod slobodnoživećih organizama, kao što su:
	+ odsustvo creva kod pantljičara
	+ odsustvo očiju kod nekih vaši, krpelja i metilja
* povećana funkcija organa važnih za parazitski način života, intenzivna ovogeneza i spermatogeneza
* obrazovanje organa za pričvršćivanje, kao što su pijavke, kukice, proboscisi
* promene u životnom ciklusu, kao što su veliki broj larvenih stupnjeva, poliembionija kod metilja.

## Parazitske bolesti životinja

Kada se kod inficiranih životinja klinički ispoljava parazitizam narušavanjem zdravstvenog stanjate životinje, onda govorimo o parazitskim bolestima.

Analogno zaraznim bolestima,prema broju životinja koje su obolele razlikuju se:

* enzootije, kada su u pitanju pojedinačni slučajevi infekcije na ogranićenom prostoru;
* epizootije, zahvataju veći broj životinja na području jedne države ili šire;
* panzootije, kada su infekcijom zahvaćene životinje jednog kontinenta ili čak infekcija prelazi i na susedni kontinent; jako retko javljaju

## Literatura

* Aleksić, Nevenka: Praktikum iz parazitskih bolesti, Tehnika, Beograd 1999.
* Aleksić, Nevenka: Parazitske bolesti - sšecijalni deo, Autorovo izdanje, Beograd 2004.
* Biblioteka *Planeta Zemlja i život na njoj*, Čovek i životinjski svet, ZUNS i Srpsko biološko društvo, Beograd, 1987.
* Brajković, M: Zoologija invertebrata I, Biološki fakultet, Beograd, 2006.
* Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, Beograd, 1971.
* Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
* Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd, 1979.
* Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
* Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.
* Ratajac, Ružica: Zoologija za studente Poljoprivrednog fakulteta, PMF u Novom Sadu i MP *Stylos* Novi Sad, 1995.
* Petrov, Brigita, Radović, I,Miličić, Dragana, Petrov, I: Opšta i sistematska zoologija (praktikum), Biološki fakultet, Beograd, 2000.

## Vanjske veze

* Bionet škola Arhivirano 2008-10-06 na Wayback Machine-u