# Brahijacija

Primati poput ovog siamanga (*Symphalangus syndactylus*), koji se kreću brahijacijom, imaju duge prednje udove i zakrivljene prste.
**Brahijacija** (od "brachium", latinski za *ruka*), ili **njihanje rukama**, je oblik kretanja po drveću u kojem se primati njišu s grane na granu koristeći samo svoje ruke. Tokom brahijacije, tijelo se naizmjenično oslanja na svaki prednji ud. Ovaj oblik kretanja je primarno sredstvo kretanja za male gibone i sijamange jugoistočne Azije. Giboni posebno koriste brahijaciju za čak 80% svojih lokomotornih aktivnosti. Neki majmuni Novog svijeta, poput majmuna pauka i vunastih majmuna pauka, prvobitno su klasificirani kao *semibrahijatori* i kreću se kroz drveće kombinacijom skakanja i brahijacije. Neke vrste iz Novog svijeta također prakticiraju suspenzorno ponašanje koristeći svoj rep za hvatanje, a koji djeluje kao peta ruka. Dokazi pokazuju da je izumrli majmun *Proconsul* iz miocena istočne Afrike razvio rani oblik suspenzornog ponašanja i stoga je nazivan *probahijatorom*.

Nakon daljih posmatranja i dubljeg razumijevanja anatomije i ponašanja primata, termini semibrahijator i probrahijator uglavnom su izgubili popularnost u naučnoj zajednici. Trenutno, istraživači klasificiraju gibone i sijamange kao jedine prave brahijatore, a velike majmune kao modifikovane brahjiatore. Sva ostala brahijalna ponašanja koja ne ispunjavaju nijednu od tih klasifikacija nazivaju se položajima suspenzije podlakticom i lokomocija.

Neke osobine koje primatima omogućavaju brahijaciju uključuju kratku kičmu (naročito slabinski dio kičme), kratke nokte (umjesto kandži), duge zakrivljene prste, smanjene palčeve, duge prednje udove i slobodno rotirajuće zglobove. Moderni ljudi zadržavaju mnoge fizičke osobine koje ukazuju na pretka brahijatora, uključujući fleksibilne ramenske zglobove i prste pogodne za hvatanje. Kod manjih majmuna, te osobine su bile adaptacije za brahijaciju. Iako se veliki majmuni inače ne njišu sa grane na granu (s izuzetkom orangutana), ljudska anatomija sugerira da brahijacija može biti eksaptacija dvonožnosti, a zdravi moderni ljudi su i dalje sposobni za brahijaciju. Neki dječji parkovi uključuju prečke za penjanje na kojima se djeca igraju brahijacijom.

Osim što je oblikovala evoluciju tjelesne strukture gibona, brahijacija je utjecala na stil i redoslijed njihovog ponašanja. Na primjer, za razliku od drugih primata koji nose mladunce na leđima, giboni će nositi mlade ventralno. Također utječe na njihove aktivnosti igre, kopulaciju i borbu. Smatra se da giboni stiču evolutivne prednosti kroz brahijaciju i vješanje s obje ruke (*bimanualno vješanje*) prilikom hranjenja. Dok manji primati ne mogu dugo visjeti držeći se s obje ruke, a veći su primati preteški da bi upotrebljavali nutritivne resurse na krajevima grana, giboni mogu ostati suspendirani značajan vremenski period i koristiti svoje duge ruke kako bi lakše došli do hrane na krajevima grana. Druga teorija pretpostavlja da je brahijacija tiši i manje očigledan način kretanja od četveronožnog skakanja i penjanja, čime se uspješnije izbjegavaju predatori.

## Tipovi brahijacije

Iako se ljudi prvenstveno kreću na dvije noge, zadržali su nekoliko adaptacija koje im omogućavaju brahijaciju, kao što je prikazano na slici sa grupom američkih marinaca koji koriste prečke za penjanje.
### Neprekidni kontakt

Ovaj oblik brahijacije se javlja kada se primat kreće manjim brzinama i karakterizira ga održavanje stalnog kontakta životinje s rukohvatom, poput grane drveta. Ovaj tip hoda koristi pasivnu razmjenu između dvije vrste energije, gravitacijskog potencijala i translacijske kinetike, kako bi se životinja pokretala naprijed uz niske mehaničke troškove. Ovaj način brahijacije upoređen je s obrascima kretanja dvonožnim hodanjem kod ljudi.

### Rikošetalna

Ovu vrstu brahijacije primati koriste za kretanje većim brzinama i karakterizira je faza leta između svakog kontakta s rukohvatom. Rikošetalna brahijacija koristi razmjenu translacijske i rotacijske kinetičke energije za kretanje naprijed i uspoređuje se s pokretom "nalik biču". Zbog svoje zračne faze, rikošetalna brahijacija je slična dvonožnom trčanju kod ljudi.

## Modeli brahijacije

### Njišuće kretanje

Kontinuirana kontaktna brahijacija često se poredi s kretanjem jednostavnog klatna. To je zbog fluktuacije energije izvan faze koja se javlja dok se primat u pokretu njiše između svakog pojedinačnog dijela drveta, jer se energija prenosi iz potencijalne u kinetičku i obrnuto. Korištenje gravitacijskog ubrzanja za postizanje kretanja može se naći i kod primata u pokretu i kod lopte u pokretu u modelu klatna. Brahijator može iskoristiti taj zamah na nekoliko različitih načina: tokom zamaha prema dolje, primat može maksimizirati promjenu svoje kinetičke energije, tokom zamaha prema gore može minimizirati gubitak kinetičke energije ili može izbjeći bočno kretanje tokom zamaha prema gore. Brahijacijski primati su prilagodili te tri strategije za maksimiziranje kretanja naprijed prilagođavanjem svog držanja tokom svakog zamaha.

Količina energije prenesene iz potencijalne u kinetičku tokom kretanja poput klatna poznata je kao oporavak energije. Održavanje većeg oporavka energije tokom brahijacije košta manje energije i omogućava životinji da se brzo kreće do odredišta; međutim, tu vrstu kretanja je također teže kontrolirati. Stoga, budući da rizik od promašenog hvatišta može rezultirati povredom ili smrću, korist od sporijeg kretanja sa manjim oporavkom energije i većom kontrolom vjerovatno nadmašuje troškove dodatnog utroška energije.

## Evolucija brahijacije

Brahijacija je nastala u Africi prije trinaest miliona godina. Pojava većih primata koji uče da se kreću držeći se za grane obavezuje nove generacije da razviju određene tjelesne promjene koje su se zadržale do danas kod mnogih vrsta, uključujući i ljude.

Smatra se da su specijalizirana lokomotorna ponašanja, poput brahijacije, evoluirala iz arborealne četveronožnosti. Ovo ponašanje je predački i najčešći lokomotorni mehanizam među primatima. To bi objasnilo zašto živi majmuni i ljudi dijele mnoge neobične morfološke aspekte gornjih udova i grudnog koša. Prelazak na brahijaciju smatra se velikom promjenom tokom evolucije primata i smatra se mogućim prethodnikom adaptacije dvonožnog hodanja kod ranih hominida. Pokazalo se da se specijalizirano suspenzorno ponašanje razvilo nezavisno među različitim hominidnim grupama.

Postoji nekoliko hipoteza o tome kako su rani brahijatorski primati mogli preći na dvonožnost. Najopćenitije prihvaćena od njih je hipoteza o vertikalnom penjanju, koja tvrdi da je vertikalno penjanje biomehanička veza između brahijatorskog i dvonožnog kretanja. Mnoge adaptacije za penjanje pronađene su kod ranih hominina, a neke od tih adaptacija se još uvijek mogu vidjeti kod današnjih ljudi. Karakteristično držanje tijela, proporcije udova i izgled trupa identificirani kod današnjih vrsta majmuna bolje se objašnjavaju prethodnom adaptacijom ponašanja penjanja.

## Povezano

* Arborealno kretanje
* Suspenzorno ponašanje

## Reference