# 1717.

*Ovo je članak o godini 1717.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1680-e  1690-e  1700-e  – 1710-e –  1720-e  1730-e  1740-e  |
| Godine:
 | 1714 1715 1716 – **1717** – 1718 1719 1720
 |

1717.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1717.. (MDCCXVII) |
| Ab urbe condita
 | 2470.
 |
| Islamski
 | 1129–1130.
 |
| Iranski
 | 1095–1096.
 |
| Hebrejski
 | 5477–5478.
 |
| Bizantski
 | 7225–7226.
 |
| Koptski
 | 1433–1434.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1772–1773.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1639–1640.
 |
| • *Kali Yuga* | 4818–4819.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4353–4354.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11717.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1717** (**MDCCXVII**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Švedski poslanik u Londonu Carl Gyllenborg uhapšen zbog plana pomoći pretendentu JFE Stuartu - ostaje u zatvoru pet meseci.
* 4. 1. - Velika Britanija i Nizozemska se, kako bi očuvali Utrechtski mir iz 1714. godine, udružuju sa svojim nedavnim ratnim neprijateljem Francuskom u Trojni savez koja je zajedno sa njima zabrinuta zbog nastojanja španskog kralja Filipa V da od svoje zemlje učini evropsku supersilu. Filip je unuk francuskog kralja Luja XIV i želi francusku krunu ako bi sedmogodišnji Luj XV umro.
* januar - Dve hiljade Turaka iznenada napalo Irig, gde zimuje deo srpske milicije s kapetanom Monastirlijom.
* januar-februar? - Britanci otkupili od mogulskog cara Farrukhsiyara prava na bescarinsku trgovinu u Bengalu - ali lokalni upravnici to ne poštuju.
* 1. 2. - U Varšavi održan Nijemi Sejm, pod nadzorom ruske vojske - Poljska-Litvanija praktično postaje ruski protektorat, nagovješteno je vrijeme Podjela 1772-95.
* 7. 2. (27. 1. po j.k.) - Lady Mary Wortley Montagu stigla s mužem Edwardom u Osijek, na putu za Carigrad, o čemu ostavlja zabelešku u svojim pismima. Britanci žele da se sklopi mir između Austrije i Turske.
* februar - Pošto je prošle godine sklopljena Anglo-francuska alijansa, pretendent James Francis Edward Stuart mora napustiti Francusku i skloniti se kod pape Klementa XI. - umreće u Rimu 1766.
* februar/mart - Velika mećava u Novoj Engleskoj, preko 1,5 metar snega i nanosi od nekoliko metara.
* 2. 3. - Balet je stigao u Englesku: John Weaver priredio *The Loves of Mars and Venus* u Londonu.
* 6. 3. (23. 2. po j.k.) - Crnogorski sabor odlučio da se Crna Gora stavi pod mletačku zaštitu a da vladika Danilo ima duhovnu vlast u Boki kotorskoj i južnom primorju - Mlečani nemaju poverenja u vladiku, jer je rusofil, čak su razmišljali da ga otruju.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 1. 4. - Obnovljeno Vrhovno vijeće Nizozemske, sada Austrijske Nizozemske; prvi guverner je Eugen Savojski, ali pošto je on zauzet, zamjenjuje ga Hercule-Louis Turinetti, markiz od Prié.
* 9. 4. - Pukovnik Ernst Anton von Petrasch napao na putu za Šabac neprijateljski odred od 3.000 vojnika. Ubrzo zatim 300 Turaka iz Šapca i Kupinova prelazi u Srem radi pljačke ali ih srpska milicija odbija.
* april - Crnogorci odbili na Trnjanima Turke iz Hercegovine.
* april - Karlo VI potvrđuje krajišnicima u Varaždinskom generalatu povlastice kakve im je dao Ferdinand II (Statuta Valachorum), ali ne sprovodi se u djelo. Koprivnički oberkapetan grof Kenigseg je zaključao originale privilegija, daje ih pogledati tek nakon većeg poklona.
* 26. 4. - Gusarski brod *Whydah Gally* potonuo sa blagom pored Masačusetsa.
* proleće - Aleksandar Bekovič-Čerkaski vodi prvu rusku ekspediciju u Centralnu Aziju, u Hivanski kanat - neće se vratiti.

Eugen Savojski
* 6. 5. - Ruski carević Aleksej Petrovič stigao u napuljski zamak Sant'Elmo.
* 7. 5. - 20. 6. - Petar Veliki u poseti Parizu.
* 8. 5. - Španska *Casa de Contratación* preneta iz Seville u Cadiz.
* 13. 5. - Car Karlo VI dobio kćerku Mariju Theresiju - u skladu sa Pragmatičkom sankcijom iz 1713. ona je njegov naslednik u austrijskim zemljama, a nakon odobrenja 1723. i u Ugarskoj.
* 13 - 14. 5. - Veliki severni rat: Danci pokušali uništiti švedsku flotu u Göteborgu, ali su sami izgubili nekoliko brodova.
* 15. 5. - Austrijsko-turski rat: Eugen Savojski kreće iz Beča, 21-og stiže u Futog.
* maj - Francuski pisac François-Marie Arouet uhapšen, zatim i osuđen na zatvorsku kaznu zbog satiričkih pjesama u kojima ismijava regenta Filipa II Orleanskog i princezu Marie Louise Élisabeth d'Orléans; nakon što sljedećih 11 mjeseci provede u zloglasnoj tamnici Bastille, preuzet će svoj mnogo poznatiji pseudonim "Voltaire"; u tamnici je napisao tragediju o incestuoznoj ljubavi *Œdipe*.
* 17. 5. - U Kini zabranjene hrišćanske misije, dve godine nakon što je papa zabranio kineske obrede.
* 26. 5. - Puk. Petraš napao turske šančeve u Lešnici (?), poginulo 300 Turaka.
* 27. 5. - Španija svoje kolonije na sjeveru Južne Amerike administrativno objedinjuje u Potkraljevstvo Nova Granada.
* jun? - Mletački pokušaj osvajanja Mostara (poginuli Mostarci sahranjeni na Šehitlucima). Mlečani su u ovo vrijeme zauzeli i zaleđe Dubrovnika ali će ga napustiti po mirovnom sporazumu.
* 16. 6. - Počinje Opsada Beograda.
* 24. 6. - U Londonu osnovana Prva velika loža Engleske, udruženje od koga potiče moderni pokret slobodnih zidara (masoni).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Austrijska opsada Beograda
* jul, početkom - Petraš vrši diverzione napade prema Šapcu, bombarduje grad.
* jul - Petrovi poslanici Pjotr Tolstoj i Aleksandar Rumjancev stižu u Napulj i do jeseni uspevaju da ubede Alekseja Petroviča da se vrati u Rusiju (sledećeg januara).
* 17. 7. - Na Temzi prvi put izvedena Händlova "Muzika na vodi", za kralja Georga I.
* jul - Opšti crnogorski zbor: vladika Danilo još jednom pokušava da omete crnogorsko-mletačko zbližavanje ali na kraju popušta.
* 19. 7. - Pomorska bitka kod rta Matapan: nakon neizvesne borbe, papska koalicija (Venecija, Malta, Portugal) nadjačala Osmanlije.
* 19. 7. - Bitka kod Strömstada: švedska vojska porazila dansku flotu.
* 27. 7. - Jak mletački napad na Imotski.
* 28. 7. - Osmanska vojska velikog vezira Hadži Halil-paše stigla u pomoć opsednutom Beogradu, opseli su Eugenovu vojsku - vatra s obe strane i malarija crpu snagu austrijske vojske.

Imotski
* 1. 8. - Mletačko-osmanski rat: Turci napuštaju **Imotski** a preuzimaju ga Mlečani..
* 14. 8. - Hitac iz Beogradskog merzera (→ de) pogodio barutni magacin u beogradskoj tvrđavi, u ogromnoj eksploziji gine možda 3.000 Turaka.
* 15. 8. - Amsterdamski ugovor Francuske, Pruske i Rusije: Francuska će biti neutralna u završetku Velikog severnog rata.
* 16. 8. - Bitka kod Beograda u kojoj austrijski vojskovođa Eugen Savojski nanosi odlučujući poraz turskim snagama koje su pokušale deblokirati opsjednuti Beograd, čiji garnizon sljedeći dan potpisuje kapitulaciju. Beograd ostaje u austrijskim rukama do 1739, a Eugen Savojski će biti ovekovečen pesmom *Prinz Eugen, der edle Ritter* (→ de).
* 18. 8.? - Dan nakon osvojenja Beograda, Turci iz Šapca odlaze prema Zvorniku.

Stara karta Sardinije i Sicilije
* 22. 8. - Španjolsko osvajanje Sardinije: španjolske snage se iskrcavaju na habsburšku Sardiniju i osvajaju je do novembra - kada Austrija dogodine sklopi mir sa Turskom, slijedi Rat četvorne alijanse. Inače, španska flota je bila opremljena papskim novcem s ciljem pomoći Mlečanima u ratu protiv Turaka (Španci dogodine napadaju i Siciliju).
* 28. 8. - Jean Antoine Watteau predstavio Akademiji slikarstva svoje prijemno delo "Ukrcavanje za Kiteru", začetnicu žanra *fête galante*. Smatra se da je dugi spor između poussinista i rubenista ovim rešen u korist rubenista, tj. boja je važnija od crteža.
* posle avgusta? - Austrijska vojska potučena u Bosni kod Zvornika i kod Novog. Vezir Numan-paša Ćuprilić navodno posekao 300 zarobljenika.
* rujan, početkom - Sastanak vladike Danila i mletačkog generalnog providura u Herceg Novom, dogovorena vojna saradnja.
* 8. 9. - Mhitar Sebastaci osnovao armenski katolički manastir na venecijanskom ostrvu San Lazzaro, biće centar učenosti (→ mehitaristi).
* 8. 9. - Okrunjena Gospa Częstochowska u Poljskoj.
* 28. 9. - Pruski kralj Friedrich Wilhelm I. naređuje obavezno obrazovanje dece od pet do dvanaest godina.
* 29. 9. - Razorni zemljotres uništio Staru Guatemalu, glavni grad španske Generalne Kapetanije Guatemala - nakon još dva slična zemljotresa, grad će biti preseljen 1775-76 (→ Guatemala).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* oktobar - Neuspešni crnogorsko-mletački napad na Bar.
* oktobar? - Mlečani uzeli od Turaka Prevezu i Vonicu u Epiru.
* 12. 11. - Tri dečaka pogubljena na kraju prvog procesa deci vešticama u Freisingu.
* 28. 11. - Nakon što se razišao sa ortakom Hornigoldom, Edward Teach zarobio francuski brod u Karibima - počinje njegova gusarska slava Kapetana Crnobradog.
* novembar/decembar? - Džungarska vojska ušla u Lhasu na Tibetu, uz pomoć Tagtsepe koji će biti regent - ubijen Lazang-kan, srušen Košutski kanat. Tibetanci će zatražiti pomoć od ćingovske Kine.
* 9. 12. - Na krštenju britanskog princa Georga Williama dolazi do svađe, koja će dovesti do proterivanja Georga, princa od Walesa, iz kraljevskog domaćinstva (mali princ umire u februaru).
* 12. 12. - Reforme Petra Velikog: *prikazi* zamenjeni sa devet kolegija, prethodnika ministarstava, kasnije dodata još tri (Zgrada Dvanaest kolegija će biti najveće zdanje u Sankt Peterburgu iz Petrovog perioda).
* 24/25. 12. - Božićnja poplava pogodila severnomorske obale Holandije, Nemačke i Skandinavije, 14.000 mrtvih i velika materijalna šteta.

### Kroz godinu

* Karlo VI proglasio slobodnu plovidbu na Jadranu, Venecija u početku protestira, jer se time ukida njen stoljetni monopol.
* U Rijeku, Kraljevicu i Novi stiglo 218 pravoslavnih porodica, car Karlo im garantuje prava.
* Ustanak srpske raje u vučitrnskom sandžaku - pojačan arbanaški pritisak na raju i na osmanske vlasti.
* Kiprijan Račanin napisao srpskoslovenski bukvar (nije objavljen).
* Omanci zauzeli Bahrein pa ga prodali nazad iranskim Safavidima.
* Graničari karlovačkog generalata suzbili novljanske Turke u pokušaju da zauzmu Blagaj; graničari su i osvojili bosansku Posavinu i prešli preko Une.
* Prvi put se pominje Sarajevo kao sedište dabrobosanskog mitropolita, Melentija Milenkovića Umiljenovića, ranije je to obično bio manastir Sv. Trojice kod Pljevalja.
* Ove i sledećih godina Srbi krajišnici optužuju vladiku Markovića za naturanje unije, a ovaj popa Teodora i njegovog sina Nikolu Popovića i neke vojvode za nasilje prema njegovim vernicima.
* Poslednji Tatarski upad u Erdelj.
* Uvedena francuska musketa Charleville, kremenjača je u upotrebi do 1840.
* Prusi prodali Holanđanima koloniju Groß Friedrichsburg (Brandenburška Zlatna Obala) u današnjoj jugozapadnoj Gani, ali afrički trgovac John Canoe (→ en) je drži do 1724.
* Hotakijska Monarhija: Mahmud Hotak zbacio i ubio svog strica Abdul Aziza i zavladao Kandaharom.
* Privodi se kraju Rat Yamasee u Južnoj Karolini.
* Sijamsko-kambodžanski rat se završava sijamskom pobedom - vladar je preneo lojalnost sa Vijetnama na Ajutaju.
* Nauka i tehnika:
	+ Thomas Fairchild napravio prvi naučni hibrid, biljku Dianthus Caryophyllus barbatus.
	+ Johann Heinrich Schulze otkrio da srebro nitrat tamni zbog svetlosti a ne toplote - osnova fotografije u narednom stoleću.
	+ Engleski lekar James Jurin ispituje kapilarne pojave, formuliše Jurinov zakon.

## Rođenja

* 28. 1. - Mustafa III, osmanski sultan († 1774)
* 2. 2. - Ernst Gideon von Laudon, austrijski feldmaršal († 1790)
* 18. 2. - Adam Patačić, kaločki nadbiskup († 1784)
* 13. 5. - Marija Terezija, suveren Austrije, Mađarske, Hrvatske itd. († 1780)
* 5. 7. - Pedro III, kralj Portugala († 1786)
* 15. 8. - Louis Carrogis Carmontelle, književnik, slikar, izumitelj († 1806)
* 24. 9. - Horace Walpole, historičar umetnosti, političar († 1797)
* 16. 11. - Jean le Rond d'Alembert, matematičar, filozof, enciklopedista († 1783)
* 9. 12. - Johann Joachim Winckelmann, klasičar, arheolog († 1768)
* 25. 12. - Giovanni Angelo Braschi, papa Pio VI. († 1799)

## Smrti

* 13. 1. - Maria Sibylla Merian, naturalistkinja, ilustratorka (\* 1647)
* 5. 3. - François de Callières, francuski diplomata (\* 1645)
* 8. 3. - Abraham Darby I, metalurg (\* 1678)
* 9. 6. - Jeanne Guyon, mističarka, kvijetistkinja (\* 1648)
* 17. 7. - Juan María de Salvatierra, misionar u Kaliforniji (\* 1648)
* 21. 11. - Jean-Baptiste Santerre, slikar (\* 1651)
* Osei Kofi Tutu I, vladar Ašantija (\* ca. 1660)
* Lazang-han, poslednji vladar Košutskog kanata

## Reference

Literatura
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)

## Vanjske veze