# 1841.

*Ovo je članak o godini 1841.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1810-e  1820-e  1830-e  – 1840-e –  1850-e  1860-e  1870-e  |
| Godine:
 | 1838 1839 1840 – **1841** – 1842 1843 1844
 |

1841.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1841.. (MDCCCXLI) |
| Ab urbe condita
 | 2594.
 |
| Islamski
 | 1256–1257.
 |
| Iranski
 | 1219–1220.
 |
| Hebrejski
 | 5601–5602.
 |
| Bizantski
 | 7349–7350.
 |
| Koptski
 | 1557–1558.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1896–1897.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1763–1764.
 |
| • *Kali Yuga* | 4942–4943.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4477–4478.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11841.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1841.** (**MDCCCXLI**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 13. 1. - U švajcarskom kantonu Aargau zatvoreni samostani, što dovodi do spora sa konzervativnim katoličkim kantonima (*Aargauer Klosterstreit*).

Otok Hong Kong
* 26. 1. - Prvi opijumski rat: Hong Kong proglašen britanskom kolonijom dan nakon zauzeća.
* 27. 1. - James Clark Ross otkrio vulkan Mount Erebus na Antarktiku; ovih dana otkriva i Mount Terror, Rossovo more i ledenu ploču te Viktorijinu zemlju.
* 3. 2. - Osnovano Hrvatsko-slavonsko gospodarsko društvo.
* 4. 2. - Prvi pomen Dana mrmota u Americi - zabeleženo u jednom dnevniku kao nemačko verovanje.
* 10. 2. - Proglašen Akt o uniji kojim su Gornja i Donja Kanada udružene u Provinciju Kanadu (do 1867).
* februar - El Salvador proglasio nezavisnu republiku čime je dovršen raspad Savezne Republike Centralne Amerike.
* februar - Izbija kratak Kritski ustanak protiv povratka iz egipatske pod osmansku vlast.
* februar - Istočna kriza: egipatske snage napuštaju Siriju, vraća se osmanska vlast.
* 26. 2. - *Battle of the Bogue* - Britanci zauzimaju utvrđenja na ušću Biserne rijeke u Kini.

*SS President*
* 4. 3. - William Henry Harrison započinje najkraći mandat predsednika SAD.
* 9. 3. - Vrhovni sud SAD presudio da su Afrikanci koji su preuzeli kontrolu nad brodom *La Amistad* 1839. bili nelegalno porobljeni.
* 12. 3. - Najveći putnički brod *SS President* potonuo na Atlantiku sa 136 osoba.
* mart - Ađutant ruskog cara baron Liven stiže u Srbiju - dopušten povratak ustavobraniteljskim emigrantima, osim Perišiću, Stojanu Simiću i Milutinu Garašaninu.
* mart - Određeno da osmanskim provincijama upravljaju komandanti tamošnje armije (muširi), umesto muhasila poslatih iz Stambola.
* 31. 3. - Praizvedba Schumannove Prve simfonije (Prolećne) u Leipzigu.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 4. 4. - Američki predsednik Harrison umro od pneumonije, nasleđuje ga potpredsednik John Tyler (do 1845).
* 10. 4. - Horace Greeley osnovao *New-York Tribune*, nekoliko decenija najuticajnije novine u SAD.
* april - Prvi anglo-afganski rat: nezadovoljna afganska plemena se okupljaju oko Akbar Khana, Dost Mohammad Khanovog sina.
* 18. 4. (6. 4. po j.k.) - Izbija Milojeva i Srndakova buna, poznata i kao Niška ili Leskovačka buna, u Vlasotincu kao Bojadžijska buna - otpor seljaka turskom zulumu biva ubrzo slomljen. Ustanak obuhvata i susedne delove vidinskog sandžaka, privučena pažnja i velih sila. Saradnja Mihailove vlade sa pobunjenicima će okrenuti Tursku protiv njega.
* 25. 4. - Francuska kupila ostrvo Maore (izmenjeno u Mayotte).
* 7. 5. (25. 4. po j.k.) - Ukazom kneza Mihaila, sedište srpske vlade se vraća u Beograd iz Kragujevca. On svečano stiže u grad 1/13. maja.
* maj - Kinesko-sički rat počinje kada sički general Zorawar Singh Kahluria povede vojsku na Tibet.
* 22. 5. - Pobuna u gruzijskoj i ruskoj provinciji Guriji, ugušena do septembra.
* 30. 5. - Britanci zauzimaju Kanton. Prilikom ovoga je došlo do Incidenta u Sanyuanliju kada su kineski seljaci napali britanske vojnike, što je u kineskoj istoriji dobilo mitske razmere.
* 6. 6. - U Ujedinjenom Kraljevstvu održan popis stanovništva koji se smatra prvim modernim - održan pod centralnom kontrolom, beleže se podaci svih članova domaćinstva.
* 28. 6. - Praizvedba baleta *Giselle* u Parisu, naslovnu ulogu igra Carlotta Grisi.
* jun-jul? - Otkrivena zavera Gaje Vukomanovića, brata kneginje Ljubice, za povratak kneza Miloša na vlast.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Novi Zeland postaje posebna britanska kolonija (ranije deo Novog Južnog Velsa).
* 5. 7. - Osnivač putne agencije Thomas Cook organizovao u Engleskoj svoj prvi izlet železnicom.
* 13. 7. - Londonska konvencija o Moreuzima: zabranjen prolaz stranim ratnim brodovima kroz Bosfor i Dardanele, osim sultanovim saveznicima u ratno vreme.
* jul - Škotski misionar David Livingstone stiže u Kuruman u Južnoj Africi, prvo nameštenje na ovom kontinentu.
* 17. 7. - Osnovan satirični magazin *Punch*.
* 18. 7. - Mladi brazilski car Pedro II krunisan u Rio de Janeiru.
* 31. 7. - Umro karlovački mitropolit Stefan Stanković, sledeće godine ga nasleđuje Josif Rajačić.
* jul, krajem - Nekoliko stotina Srba i Bugara pokušalo da kod Braile uđe u Bugarsku i tamo digne ustanak.
* 2. 8. - Prvi Zakon o penzijama u Kneževini Srbiji.
* 11. 8. - Borac protiv robovlasništva Frederick Douglass prvi put javno nastupa.
* 16. 8. - Predsednik Tyler stavio veto na zakon kojim bi bila obnovljena Druga banka Sjedinjenih Država - gnevni članovi njegove Whigovske stranke demonstriraju ispred Bele kuće.
* 26. 8. - Britanci zauzeli Amoj (Xiamen).
* 26/27. 8. - Masakr na reci Rufus: ubijeno 35 Aboridžina u Australiji.
* 11. 9. - Američki slikar John Goffe Rand patentirao tubu za pakovanje boje.
* 24. 9. -  James Brooke dobio titulu radže Sarawaka - on je prvi od Belih radža koji vladaju do 1946.
* 25. 9. - Carski dekret protiv prozelitizma u Austriji - novi dalmatinski namesnik Ivan August Turszky ga objavljuje 3. novembra, što je kraj nasilnog unijaćenja u pokrajini (ima ih svega 622).
* 27. 9. - Licej preseljen posle tri godine iz Kragujevca u Beograd; dobija pravno odeljenje (današnji Dan Pravnog fakulteta u Beogradu, koji gaji tradiciju Pravnog odeljenja Liceja).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 1. 10. - Peruansko-bolivijski rat počinje ulaskom peruanskih trupa u Boliviju.
* 5. 10. - Prvi put javno otpevana *Lied der Deutschen*, buduća nemačka himna, čije je stihove letos napisao August Heinrich Hoffmann von Fallersleben.
* 9. 10. - U Ekvadoru pušten u saobraćaj parobrod *Guayas*, prvi u Južnoj Americi (prikazan je na grbu Ekvadora).
* 13. 10. - Britanci zauzeli Ningbo.
* oktobar - Tzv. Dorrova pobuna u državi Rhode Island traži šire pravo glasa.
* oktobar, ili kasnije - Porta zbacila slabog emira Druza Bašira III Šihaba; u Libanu je u toku sukob između Druza i Maronita.
* jesen - Anastas Jovanović pravi "neuspelu" dagerotipiju kneza Mihaila; ranije je u Beču kupio treću proizvedenu Voigtländerovu kameru (pojavila se u januaru).
* 2. 11. - Prvi anglo-afganski rat: izbija ustanak u Afganistanu: britanski oficir Alexander Burnes masakriran sa pratnjom u Kabulu.
* 5. 11. (24. 10. po j.k.) - Pročitane presude Gaji Vukomanoviću i još 31-om licu za proletošnje kolubarske nemire.
* 12. 11. - Počinje petomesečna afganska Opsada Dželalabada.
* 13. 11. - James Braid prisustvuje demonstraciji "životinjskog magnetizma" (mesmerizma) Charlesa Lafontainea, nakon čega proučava fenomen koji će nazvati hipnotizam.
* novembar - Osnovan Dallas u Republici Teksas.
* 18. 11. - Bitka kod Ingavija: peruanska vojska poražena u Boliviji, poginuo peruanski predsednik Agustín Gamarra.
* 19. 11. (7. 11. po j.k.) - Osnovano Društvo srpske slovesnosti sa bibliotekom (prekinulo rad '42, nastavilo 1844, osnova SANU).
* 20. 11. - Sjedište eparhije dalmatinske i bogoslovije premješteno iz Šibenika u Zadar.
* 16. 12. (4. 12. po j.k.) - Odigrana "Smrt Stefana Dečanskog", prva predstava Teatra na Đumruku, prvog pozorišta u Beogradu (radi svega osam meseci).
* 9. 12. - U Srbiji ukazom podignut porez sa pet na šest talira, uvedena novčana kazna za bespravnu seču šume, najmanja suma zajma iz državne kase podignuta sa 50 na 300 dukata - ovakve odluke doprinose kasnijem Mihailovom obaranju.
* 20. 12. - U Londonu potpisan Ugovor pet sila protiv trgovine robljem.
* 23. 12. - Britanski diplomata u Afganistanu William Hay Macnaghten ubijen na sastanku sa Akbar Khanom.

### Kroz godinu

* Dio hrvatskog plemstva osnovao *Horvatsko-vugersku stranku*, koji su pogrdno nazivani Mađaroni. Iste godine nastaje i Ilirska narodna stranka.
* "Srpske narodne pjesme", knjiga prva, Vuka Karadžića.
* "Ženidba i udadba" Sterije Popovića.
* Knez Mihailo priređuje prvi javni bal u Beogradu, prvi put u gradu se pije šampanjac i gore "milikerc-sveće".
* U Srbiji Uredba o cenzuri (štampe).
* Pulherija Kleverić je prva školovana babica u Beogradu i Srbiji.
* 1841/42 - Natporučnik Marko Bogunović sastavio prvo dvoransko kolo.
* Završeno razgraničenje između Crne Gore i austrijske Boke.
* Ignjatije I bosanski mitropolit umesto Amvrosija.
* Kambodžanci dižu ustanak protiv vijetnamske okupacije i zovu Sijam u pomoć - dolazi do Sijamsko-vijetnamskog rata (1841-45).
* Švajcarac Johann August Sutter kupio rusku koloniju Fort Ross u Kaliforniji.
* P. T. Barnum kupio "Američki muzej" koji će postati velika atrakcija (do 1865).
* Nauka i tehnika
	+ Prvi Jouleov zakon, o rezistivnom zagrevanju.
	+ Robert Bunsen napravio elektrokemijski element (poboljšan Groveov element).
	+ *Incidents of Travel in Central America, Chiapas and Yucatán* - tekst John Lloyd Stephens, ilustracije Frederick Catherwood - ponovo "otkrivena" Majanska civilizacija.

### U toku/tijeku

* Prvi opijumski rat (1839-42)
* Prvi anglo-afganski rat (1839-42)

* "Naga žena namešta kosu pred ogledalom", CW Eckersberg
* "Melanholija", Francesco Hayez
* "Portret Luja Filipa I", FX Winterhalter
* "Portret Muhameda Alija", David Wilkie

## Rođenja

Laza Kostić
Pierre-Auguste Renoir
Nikola I Petrović
* 13. 1. - Jovan Avakumović, srpski političar († 1928)
* 16. 1. - Vasilij Osipovič Ključevski, ruski historičar i pisac
* 25. 1. - John Fisher, britanski admiral († 1920)
* 28. 1. - Henry Morton Stanley, istraživač i novinar († 1904)
* 31. 1. - Laza Kostić, srpski književnik († 1909)
* 2. 2. - François-Alphonse Forel, osnivač limnologije († 1912)
* 25. 2. - Pierre-Auguste Renoir, slikar († 1919)
* 15. 3. - Mitrofan Ban, crnogorski mitropolit († 1920)
* 19. 4. - Bono Dobroslav Nedić, pisac († 1903)
* 6. 5. - Ivan Dežman, književnik, leksikograf († 1873)
* 7. 5. - Gustave Le Bon, sociolog itd. († 1931)
* 10. 5. - James Gordon Bennett, Jr., novinski izdavač († 1918)
* 3. 7. - Mita Popović, književnik († 1888)
* 7. 7. - Milorad Popović Šapčanin, pesnik († 1895)
* 8. 9. - Antonín Dvořák, češki kompozitor († 1904)
* 28. 9. - Georges Clemenceau, francuski državnik († 1929)
* 7. 10. - Nikola I Petrović, knez i kralj Crne Gore († 1921)
* 8. 10. - Ljubomir Kaljević, srpski političar († 1907)
* 15. 10. - Sava Mamontov, ruski industrijalac i mecena († 1918)
* 9. 11. - Edward VII od Ujedinjenog Kraljevstva († 1910)

## Smrti

Mihail Ljermontov
* 14. 2. - Antun Sorkočević, diplomat, književnik, skladatelj (\* 1775)
* 16. 3. - Félix Savart, fizičar (\* 1791)
* 4. 4. - William H. Harrison, predsjednik SAD (\* 1773)
* 1. 6. - Nicolas Appert, pronalazač konzerviranja (\* 1749)
* 27. 7. - Mihail Jurjevič Ljermontov, ruski književnik (\* 1814)
* 31. 7. - Stefan Stanković, karlovački mitropolit (\* 1788)
* 9. 11. - Milovan Vidaković, srpski pisac (\* 1780)
* 14. 11. - Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin, diplomat poznat po Elginovom mramoru (\* 1766)
* ? - Wenzeslaus Lilienberg Water, dalmatinski namjesnik

## Reference

Literatura
* Stanford J. Shaw. *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808*. Cambridge University Press; 29 October 1976. ISBN 978-0-521-29163-7.
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)