# 1573.

*Ovo je članak o godini 1573.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 15. vijek – **16. vijek** – 17. vijek
 |
| Decenija:
 |  1540-e  1550-e  1560-e  – 1570-e –  1580-e  1590-e  1600-e  |
| Godine:
 | 1570 1571 1572 – **1573** – 1574 1575 1576
 |

"Smaknuće Matije Gupca" (Oton Iveković)

1573.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1573.. (MDLXXIII) |
| Ab urbe condita
 | 2326.
 |
| Islamski
 | 980–981.
 |
| Iranski
 | 951–952.
 |
| Hebrejski
 | 5333–5334.
 |
| Bizantski
 | 7081–7082.
 |
| Koptski
 | 1289–1290.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1628–1629.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1495–1496.
 |
| • *Kali Yuga* | 4674–4675.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4209–4210.
 |
| • 60 godina
 | Yin Voda P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11573.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1573** (**MDLXXIII**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* 18. 1. - Hrvatski sabor proglasio pobunjene seljake veleizdajnicima i proskribovao ih - još jači nemir.
* 25. 1. - Bitka kod Mikatagahare: Takeda Shingen porazio Tokugawa Ieyasua.
* 28. 1. - Varšavska konfederacija: verska sloboda za plemiće i slobodne osobe u Poljskoj-Litvaniji.
* 29. 1. - Izbija **Velika seljačka buna** hrvatskih i slovenačkih kmetova; zauzet Cesargrad.
* januar - februar - Bosanski Ferhat-paša pomaže Novigradu u Dalmaciji koji je pod mletačkom opsadom.
* 5. 2. - Uskočki kapetan Thurn razbio kod Krškog seljačku vojsku Nikole Kupinića.
* 6. 2. - Gašpar Alapić porazio seljake kod Kerestinca i Mokrica.
* 8. 2. - Štajerski plemići razbili vojsku Ilije Gregorića kod Svetog Petra pod svetim gorama.
* 9. 2. - Stubička bitka je odlučujući poraz pobunjenih seljaka, zarobljen i Matija Gubec koji će biti surovo ubijen u Zagrebu.
* 7. 3. - Mlečani sklopili separatni mir sa Osmanskim carstvom - raspad Svete lige; Kipar ostaje Turcima a granica u Dalmaciji i Albaniji se vraća na stanje pre rata (Skradin se vraća Turcima).
	+ Ponovo kreću mletačko-uskočki sukobi, mada Uskoci na početku više napadaju dubrovačku, židovsku i tursku robu (do 1617).
* travanj - Turci spalili grad Sokol u bihaćkoj kapetaniji.
* 16. 5. - Anri, vojvoda od Anžua, izabran za vladara Poljske-Litvanije (do 1575); sastavljeni Henrikovski artikuli, faktički ustav države do 1791 i *Pacta conventa* o konkretnom odnosu pojedinačnog kralja i nacije.
* svibanj/lipanj - Turska četa upala do Kirina na Kordunu.
* 6. 6. - U Stambolu tajno pogubljen Hamza Bali Bošnjak, začetnik hamzevija, pod optužbom da je heretik i krivovjerac.
* 6. 7. - Četvrti Hugenotski rat: prekinuta katolička opsada La Rochelle-a, ubrzo zatim kralj Charles IX donosi Bulonjski edikt kojim su sužena prava hugenota.
* 13. 7. - Osamdesetogodišnji rat: Opsada Haarlema okončana predajom grada i masakrom garnizona.
* kolovoz - Turci provaljivali u kraj između Kupe i Save, ban Drašković ih suzbio.
* 19. 8. - Francesco De Marchi se popeo na vrh Gran Sassa.
* 2. 9. - Ukinut Ashikaga šogunat nakon što je Oda Nobunaga proterao poslednjeg šoguna iz Kjotoa - počinje period Azuchi–Momoyama (do 1600).
* listopad/studeni - Ferhat-paša upada do Cetingrada, u isto vreme napeto oko Jastrebarskog i Okića jer Barbara Erdedi proganja svoje kmetove; paša upada i u slavonsku krajinu.
* novembar - Vojvoda od Albe dao ostavku kao guverner Nizozemske i komandant tamošnjih snaga ubrzo nakon neuspešne opsade Alkmaara, nasleđuje ga pomirljiviji Luis de Requesens y Zúñiga.

### Kroz godinu

Veronese: Posljednja večera (Gozba u kući Levijevoj), 560 × 1.309 cm
* Zbog piraterije u Mediteranu, kliski sandžakbeg Alija i Jevrejin Daniel Rodriguez privoleli Mlečane da ustanove Split kao kopneni terminus novog trgovačkog puta Carigrad-Venecija.
* Zida se manastir Piva, ikonostas radi Zograf Longin.
* Bogatstvo velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića se procenjuje na 18 miliona dukata.
* 1572-73 - Francis Drake pljačkao Špance u Panami.
* 1573-78 - Stephanus Gerlach se nalazi pri habsburškom poslanstvu u Carigradu, ostavlja zabeleške o zemljama kroz koje je putovao.
* Etiopski car Sarsa Dengel porazio Oromoe kod jezera Zivaj.
* Španci počinju trgovinu sa Kinom - srebro iz Novog sveta razmenjuju preko Filipina za kinesku svilu i porcelan; do sada su srebrom trgovali Portugalci.
* Al Auzamovim narodnim ustankom Portugalci proterani sa Maldiva.

## Rođenja

* 1572-73? - Gian Francesco Biondi (Ivan Franjo Biundović), književnik sa Hvara († 1645)
* 17. 3. - Maximilian I Veliki, bavarski vladar i jedan od vođa katolika u Tridesetogodišnjem ratu († 1651)
* 15. 7. - Inigo Jones, arhitekta († 1652)

## Smrti

* 1. 1. - Maljuta Skuratov, jedan od vođa opričnika
* 15. 2.? - Matija Gubec, vođa seljačke bune (\* ca. 1548)
* 13. 5. - Takeda Shingen, japanski velikaš (\* 1521)
* 5. 6. - Hamza Bali Bošnjak, začetnik hamzevija
* 15. 6. - Antun Vrančić, ostrogonski nadbiskup, plemić (\* 1504)
* ca. 3. 10. - Franjo Tahi, plemić (\* 1526)
* Pavao Skalić, enciklopedista (\* 1534)
* Brne Karnarutić, književnik (\* ca. 1515)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, str. , Školska knjiga Zagreb, 1959