Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Changchun

| Changchun 长春 |
| --- |
| Panorama gradaPanorama grada |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Kina
 |
| **Provincija** | Jilin
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **Gradonačelnik** | Cui Jie
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 20 571 km²
 |
| **Visina** | 222 m
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2007.)
 |
|  - **Grad** | 3 183 000
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+8 (UTC)
 |
| **Poštanski broj** | 130000
 |
| **Pozivni broj** | 0431
 |
| **Službena stranica** www.changchun.gov
 |
| Karta
 |
| Changchunclass=notpageimage| Changchun na karti Kine |

**Changchun** čita se **Čangčuen** (kineski: *长春*) je administrativni centar kineske provincije Jilin od 3 183 000 stanovnika (prema procjeni iz 2007.).

*Changchun* je najveći privredni i obrazovno kulturni centar provincije Jilin. Nekadašnji japanski univerzitet pretvoren je u *Univerzitet provincije Jilin*, u gradu djeluje i odsjek *Kineske akademije nauka*, uz brojne druge naučno - istraživalačke institute. Grad je u Kini poznat i po svom filmskom studiju koji proizvodi brojne filmove.

## Geografija

*Changchun* leži u sredini Mandžurijske ravnice na površini od 20 571 km².

## Izvori

## Vanjske veze

* *Changchun* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
* Službene stranice grada Arhivirano 2007-02-06 na Wayback Machine-u (`zh`)
# Tai'an

*Za ostale upotrebe, pogledajte Taian.*

| Tai'an 泰安 |
| --- |
| Grad na razini prefekture |
| Transkripcija − Kineska |
|  • Pojednostavljena | 泰安 |
|  • Pinyin | Tài'ān |
|  |
|  |
| Planina Tai viđena iz Tai'ana |
|  |
| Opći podaci |
| Zemlja | Kina |
| Provincija | Shandong |
| Podjela na razini okruga | 6 |
| Uprava |
| City seat | Distrikt Taishan (﻿ / ﻿) |
| sekretar KPK | Yang Luyu |
| gradonačelnik | Li Hongfeng |
| Geografija |
|  • Ukupna površina | 7762 km2 (2997 sq mi) |
| Stanovništvo  |
|  • Ukupno | 5.499.000 |
| Ostale informacije |
| Vremenska zona | Kinesko standardno (UTC+8) |
| Pozivni broj(evi) | 538 |
| Prefiks registarskih tablica | 鲁J |
| Web |  |

**Tai'an** (kineski: 泰安; pinyin: *Tài'ān*) je grad na razini prefekture u NR Kina|Kini, koji administrativno pripada provinciji Shandong.

Smješten je oko planine Tai, na sjeveru se graniči s provincijskim sredštem Jinan, na sjeveroistoku s Laiwuomn, sa Ziboom na istoku, sa Linyijem na jugostokom, i Liaochengom na zapadu te Jiningom na jugu. Na zapadu je Tai'an Žutom rijekom odvojen od provincije Henan.

## Vanjske veze

* Vladin website Tai'ana Arhivirano 2019-03-07 na Wayback Machine-u (pojednostavljeni kineski)
* Profile of Tai'an from China Tourist Cities Arhivirano 2009-11-09 na Wayback Machine-u
* Fotografije planine Tai Arhivirano 2012-01-03 na Wayback Machine-u (pojednostavljeni kineski)
# Pedagoški univerzitet u Pekingu

| Pedagoški univerzitet u Pekingu |
| --- |
| 北京师范大学 |
| latinski: *Universitas Normalis Pechinum* |
|  |
| Historija |
| Osnivanje | 1902. |
| Generalno |
| Vrsta | javni univerzitet |
| Administracija |
| Akademsko osoblje | 1681 |
| Studenti |
| Broj studenata   – dodiplomci   – diplomci | preko 20.000 8600 9900 |
| Lokacija |
| Sjedište   – grad   – država |  Peking Narodna Republika Kina |
| Službene stranice |
| Verzija na kineskom jeziku Verzija na engleskom jeziku |

**Pedagoški univerzitet u Pekingu** (kin. 北京师范大学; latinski: *Universitas Normalis Pechinum*) je javni istraživački univerzitet sa sjedištem u Pekingu. Institucija stavlja snažan fokus na humanističko i obrazovanje u osnovnim prirodnim naukama kod svojih studenata. Univerzitet u službenom nazivu nosi frazu *normalna škola/normalka* (**Normalni univerzitet u Pekingu**) koji se u Kini koristio za pedagoške škole. Ova je fraza zadržana u nazivima univerziteta iako oni više ne pružaju samo pedagoško obrazovanje.

## Izvori

## Vanjske veze

* Pedagoški univerzitet u Pekingu
# Vijetnamci

**Vijetnamci** (vijetnamski: *người Việt* ili *người Kinh*) su etnička grupa kojoj je pradomovina bila današnji sjeverni Vijetnam i južna Kina. Predstavljaju većinsku etničku grupu u Vijetnamu, koja sačinjava 86% stanovništva prema popisu iz 1999. godine, a službeno se nazivaju **Kinh** kako bi se razlikovali od etničkih manjina u Vijetnamu.

U NR Kini su priznati kao etnička grupa u i oko provincije Guanxi te se za njih na mandarinskom koristi izraz **Jing/Gin** (京) ili "Jingzu"/"Ginzu" (京族).

Iako ih geografski i kulturno smatra narodom "Jugoistočne Azije", zbog dugih perioda kineske dominacije i utjecaja su kulturno bliži svom sjevernim susjedima u Južnoj Kini, odnosno plemenima koja žive u okolici.

## Povezano

* Vijetnam
* Popis etničkih grupa u Vijetnamu
* Historija Vijetnama
* Vijetnamska kultura
* Vijetnamska muzika
* Vijetnamsko ime
* Istočna Azija
* Yue (narodi)
# Massachusetts Institute of Technology

| Massachusetts Institute of Technology |
| --- |
| latinski: *Massachusettense Institutum Technologiae* |
|  |
|  |
| Historija |
| Moto | Mens et Manus |
| Moto (sh.) | Um i ruke |
| Osnivanje | 1861. |
| Generalno |
| Vrsta | privatni univerzitet |
| Administracija |
| Kancelar | Cynthia Barnhart |
| Predsednik | L. Rafael Reif |
| Akademsko osoblje | 1,074 |
| Studenti |
| Broj studenata   – dodiplomci   – diplomci | 11,520 (jesen 2019) 4,530 (jesen 2019) 6,990 (jesen 2019) |
| Lokacija |
| Sedište   – grad   – pokrajina   – savezna država   – država |  Cambridge Middlesex  Massachusetts  SAD |
| Službene stranice |
| Zvanični sajt MIT-a |

**Massachusetts Institute of Technology** ili skraćeno **MIT** je privatni istraživački univerzitet u Kembridžu (deo Bostona) u američkoj državi Massachusetts. MIT se sastoji iz 5 škola i jednog koledža sa 32 akademska odseka. Rad univerziteta se bazira na naučnom i tehničkom istraživanju.

MIT je osnovao Vilijam Barton Rodžers 1861. kao prirodnu podršku nagloj industrijalizaciji SAD. Institut je podsećao na nemačke i francuske politehničke akademije, ali se MIT isticao upotrebom eksperimenata u nastavi (princip: „nauči radeći“).

Za vreme Drugog svetskog rata stručnjaci MIT-a su doprineli razvoju računara, radara i inercijalnog navođenja za vojne svrhe. Posle rata MIT je proširio svoje delatnosti na društvene nauke (ekonomija, lingvistika, menadžment).

Količina novca koju MIT dobija i troši na naučna istraživanja je među najvećima od svih univerziteta u SAD (9,98 milijardi dolara 2007.).

Na MIT-u trenutno radi 998 predavača, a studira 4.127 studenata i 6.126 poslediplomaca.

Nobelovu nagradu je osvojilo 26 bivših studenata MIT-a, 26 profesora i 15 drugih istraživača (ukupno 64 - neki profesori su bili i studenti MIT-a).

## Galerija

* Studentski dom
* Auditorijum Kresge
* Studentski centar

## Otkirća i inovacije na MIT-ju

Važnija otkrića i inovacije na MIT-ju uključuju i onkogen, RSA algoritam u kriptografiji, elektronički papir, Emacs, crna kutija, Lisp, litij-ionske baterije, VisiCalc, World Wide Web Consortium, X Window System...

## Povezano

* Visoko obrazovanje u Sjedinjenim Američkim Državama
* Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u

## Reference

## Vanjske veze

* Zvanični sajt MIT-a
# Noć u muzeju (film)

| Night at the Museum |
| --- |
| kino-poster |
| Režija | Shawn Levy |
| Producent | * Shawn Levy
* Chris Columbus
* Michael Barnathan
 |
| Scenario | Thomas Lennon Robert Ben Garant |
| Predložak | *The Night at the Museum*; autor: Milan Trenc |
| Uloge | * Ben Stiller
* Carla Gugino
* Dick Van Dyke
* Mickey Rooney
* Bill Cobbs
* Robin Williams
 |
| Muzika | Alan Silvestri |
| Fotografija | Guillermo Navarro |
| Montaža | Don Zimmerman |
| Studio | * 1492 Pictures
* Ingenious Film Partners
* 21 Laps Entertainment
 |
| Distribucija | 20th Century Fox |
| Premijera | 22. decembra 2006 (2006-12-22) |
| Trajanje | 108 min. |
| Zemlja |  Sjedinjene Države |
| Jezik | engleski |
| Budžet | 110 mil. $ |
| Bruto prihod | 574,5 mil. $ |
| Kronologija |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Prethodi:
 | Sl(ij)edi:
 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Night at the Museum: Battle of the Smithsonian* (2009)
 |

 |

Night at the Museum (srpskohrvatski: Noć u muzeju) je američki fantastično-pustolovni film snimljen 2006. godine u režiji Shawna Levyja. Predstavlja adaptaciju istoimene dječje slikovnice hrvatskog ilustratora Milana Trenca. Protagonist, čiji lik tumači Ben Stiller, je novi čuvar u Američkom prirodoslovnom muzeju u New Yorku koji otkriva kako eksponati tokom noći imaju običaj oživjeti. Film je imao prilično mlake kritike, ali je publika, pogotovo mlađa, njime bila oduševljena. Godine 2009. je snimljen nastavak pod naslovom *Night at the Museum: Battle of the Smithsonian*, a 2014. i *Night at the Museum: Secret of the Tomb* čime je zaokružena trilogija.

## Uloge

| Glumac
 | Uloga
 |
| --- | --- |
| Ben Stiler | Lari Dejli
 |
| Robin Vilijams | Teodor Ruzvelt
 |
| Karla Gudžino | Rebeka
 |
| Dik van Dajk | Sesil
 |
| Miki Runi | Gas
 |
| Bil Kobs | Redžinald
 |
| Džejk Čeri | Larijev sin
 |

## Izvori

## Vanjske veze

* *Noć u muzeju* na sajtu IMDb
* *Noć u muzeju (film)* na Box Office Mojo-u
* *Noć u muzeju (film)* na Metacriticu
* *Noć u muzeju (film)* na Rotten Tomatoes-u (`en`)
* Night At The Museum Review on *Variety.com*
* Independentfilm.com video interview with Mizuo Peck who played Sacagawea
# Raniji Yan

|  |
| --- |
| **Upozorenje**: *Nije specificirana vrijednost za "ime\_genitiv"* |
|

|  |
| --- |
| **燕 Raniji Yan (前燕)** |
| Carstvo
 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ?    ?  | **337–370** |  ? |

 |
| Položaj {{{ime\_genitiv}}}Raniji Yan u sukobu sa korejskom državom Goguryeo |
| **Glavni grad** | *Nije naveden* |
| **Vlast** | Monarhija
 |
| **Car** |
|  - 337-348
 | Murong Huang
 |
|  - 348-360
 | Murong Jun
 |
|  - 360-370
 | Murong Wei
 |
| **Historija** |  |
|  - Murong Huangovo proglašenje prinčevske titule
 | 23. novembar 337
 |
|  - Murong Junovo proglašenje sebe carem
 | 4. januar 353
 |
|  - Pad Yechenga
 | 11. decembar 370
 |
|  - Prestanak
 |  |

 |

**Raniji Yan** (pojednostavljeni kineski: 前燕; tradicionalni kineski: 前燕; pinyin: *Qiányàn* je bila Xianbei država koja je od 337. do 370. postojala na na sjeveru današnje Kine, također poznata i kao jedno od Šesnaest kraljevstava.

Njenim začetnikom se smatra Murong Hui, Xianbei poglavica koji je početkom 4. vijeka kao vojskovođa služio kinesku dinastiju Jin te bio jedini Xianbei vjeran dinastiji nakon Wu Hu ustanka i protjerivanja carske vlasti sa sjevera Kine, a za što je dobio titulu vojvoda od Liaodonga. Njegov sin Murong Huang je godine 337. za sebe preuzeo titulu "princ od Yana" što se smatra osnivanjem države, iako je ona formalno još uvijek bila potčinjena Kini. Tek kada je Murong Jun godine 352. uspio zauzeti najveći dio teritorija države Kasniji Zhao sebe je proglasio carem, označivši time potpuni prekid sa dinastijom Jin. Nova država se uspjela proširiti na jug, sve do sjeverne obale rijeke Yangtze. Njena moć je, međutim, bila kratka vijeka; korupcija i spletke na dvoru Murong Weija su je oslabile, te ju je osvojila država Raniji Qin.

## Napomene i reference
# Zima

**godišnja doba**
| umjereni pojas
 |
| --- |
| proljeće
 |
| ljeto
 |
| jesen
 |
| zima
 |

**godišnja doba**
| tropski pojas
 |
| --- |
| suho godišnje doba
 |
| vlažno godišnje doba |

U mnogim delovima sveta, zima se povezuje sa snegom.
Zima u Panonskoj nizini, Vojvodina, 28. decembra, 2010.
**Zima** je jedno od godišnjih doba, koje po konvenciji na severnoj Zemljinoj polulopti traje deo decembra, ceo januar, februar i deo marta, a na južnoj Zemljinoj polulopti deo juna, ceo jul, avgust i deo septembra. Na dan početka zime, takozvanu kratkodnevnicu (zimski solsticij), koja obično pada oko 14. decembra, noć je najduža, a obdanica najkraća.

## Uzrok zime

Zemlja se okreće oko Sunca jednom u godini dana, kako je ta putanja eliptična - udaljenost Zemlje i Sunca se pri tome menja, i količina topline koju Zemlja prima od Sunca se tokom godine menja. Zemlja se takođe vrti oko svoje osi, koja je nagnuta za 23°27' (23 stepena i 27 minuta) u odnosu na ravninu kruženja. Zima nastupa kad je određena polutka (severna ili južna) najmanje izložena Sunčevim zrakama, nezavisno o udaljenosti od Sunca. Zima na severnoj polulopti događa se kad je Zemlja najbliže Suncu, a tada je na južnoj polulopti toplo leto.

Fizikalno, Sunčeve zrake u zimi padaju pod većim uglom, čime se konstantna energija koju dotična polulopta dobija od Sunca dijeli na veću površinu, što zajedno s većim putem kroz atmosferu koji ta toplina treba proći daje rezultat - manje primljene topline po jedinici površine, i nižu temperaturu, tj. zimu.Zima je najhladnije godisnje doba.

## Zimski sportovi

Zimski sportovi se praktikuju u *zimskim* uslovima: na niskoj temperaturi, te uz prisutnost snega ili leda. Pogledajte popis zimskih sportova.

## Vanjske veze

* „Životinje i biljke zimi u Finskoj“, *Northern Nature Project*
* Mit o godišnjim dobima američkih domorodaca, *Zion Natural History Association* Arhivirano 2005-12-27 na Wayback Machine-u
# Talk show

**Talk show** (čitaj tok šou) ili **chat show** (čitaj čet šou), televizijski ili radijski je program u kojem gosti i publika razgovaraju o jednoj ili više tema koje obično sam određuje voditelj takve emisije, iako nije rijetko da ih predlažu njezini gledatelji, odnosno slušatelji.

Najčešće se u svakoj epizodi talk showa okupi grupa ljudi koji posjeduju široko znanje ili iskustvo u vezi s aktualnom temom prema kojoj im tijekom emisije voditelj postavlja razna pitanja. U mnogim televizijskim talk showovima je također uobičajeno da, najčešće pred kraj emisije, pojedinci iz publike postavljaju pitanja gostima ili samo izraze vlastito mišljenje o onome što se raspravljalo tijekom emisije, a isto su telefonskim putem u mogućnosti učiniti i slušatelji radijskih talk showova.

Česti su i talk showovi u kojima gostuju isključivo jedna ili nekoliko poznatih osoba kojima voditelj postavlja brojna pitanja vezana uz njihovu karijeru.
# Yahoo!

Logo kompanije Yahoo!
**Yahoo!** Inc. je američko javno društvo sa sjedištem u Sunnyvaleu, Kalifornija, SAD koje nudi usluge na Internetu kao mediju širom svijeta.

## Historija tvrtke

U januaru 1994., Jerry Yang i David Filo bili su studenti na Stanfordskom univerzitetu, s web stranicama imena "*Jerry and David's Guide to the World Wide Web*", tj. web imenikom, koji je u aprilu te godine preimenovan u "Yahoo!", što su službeno objasnili kao skraćenicu za:"*Yet Another Hierarchical Officious Oracle*".

Uskoro njihov web imenik postaje velika firma. U isto vrijeme (1995.) koriste usluge tražilice AltaVista (prva velika tražilica), da bi je 8 godina kasnije, 2003. godine kupili (u međuvremenu je primat među tražilicama preuzeo konkurent Google).

## Danas

Smatra se da je Jahu ima najpoznatiji besplatan veb mejl (engleski: *Web Mail*).
Jahu pored pretraživanja i veb mejla nudi između ostalog i:
Onlajn igrice (engleski: *games*)
Mape (engleski: *Y! Maps*)
Sportske informacije (engleski: *Sport*)
Jahu Mjuzik (engleski: *Music*)
Personals (engleski: *Personals*)
Grupe (engleski: *Groups*)
Šoping (engleski: *Shopping*)
Mobajl veb (engleski: *Mobile web*)
Filmovi (engleski: *Movies*)
Video (engleski: *Video*)
Ansvers (engleski: *Answers*)

Najpoznatiji mesindžer (engleski: *messenger*), pored MSN-a (engleski: *MSN*) i Gugl Talka (engleski: *Google Talk*) je Jahu Mesindžer (engleski: *Yahoo! Messenger*), koji koriste pretežno mlađa populacija, jer sadrži mnoštvo ,, šarenila,, i odrađen je u frendli (engleski: *Friendly*) bojama.

## Vanjske veze

* Početna strana pretraživača
* Besplatno preuzimanje Jahu Mesindžera

## Reference
# Molekulska masa

* Avogadrov broj

## Reference

## Vanjske veze

* A Free Android application for molecular and reciprocal weight calculation of any chemical formula
* Stoichiometry Add-In for Microsoft Excel Arhivirano 2011-05-11 na Wayback Machine-u for calculation of molecular weights, reaction coefficients and stoichiometry.
# Lupa

Lupa
**Lupa** (fr. loupe), uveličavajuće staklo, povećalo, je najjednostavniji optički instrument kojim možemo uvećati sliku bliskog predmeta. Lupa je optički instrument kojim se uvećava slika predmeta, onoliko puta, koliko je puta uvećan ugao pod kojim vidimo predmet prostim okom u daljini jasnog vida.

## Istorijat

Aristofanov objektiv-lupa iz 424 godine p. n. e. je staklena kugla ispunjena vodom. Ova alternacija bikonveksnom sočivu je, kako Seneka kaže, mogla da uveličava. Bejkon je opisao osobine lupe u 13. veku u Engleskoj, a naočare su razvijene takođe u 13. veku u Italiji.

Najprostija lupa je sastavljena od jednog sabirnog bikonveksnog sočiva (sočivo omeđeno dvema konveksnim sferama). Ima i lupa koje su građene od sistema sočiva, a nisu mikroskopi.

## Korišćene oznake na šematskom prikazu

d = daljina jasnog vida (25 cm); WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 žižna daljina;

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 veličina uvećane slike; WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 veličina predmeta ;

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 povećanje

## Formiranje uvećane slike

Iz geometrijskog razumevanja elementarnih zakona optike - refrakcije, sledi: Kada se predmet AB postavi na udaljenost između sočiva , tj. lupe, i njene žiže, odnosno fokusa, tada u oku posmatrača nastaje prividna (virtuelna), uvećana, uspravna slika posmatranog predmeta.

## Povećanje lupom

Iz sličnosti trouglova WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 i WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 sledi:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12

Kako je, prema definiciji, povećanje lupom WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 sledi:

Povećanje WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 odnosno :

Povećanje lupom je jednako količniku daljine jasnog vida i žižne daljine.

Kako je daljina jasnog vida konstanta, povećanje lupom zavisi jedino od žižne daljine sočiva. Žižna daljina sočiva je direktno proporcionalna zakrivljenosti površine sočiva. Zakrivljenost površine sočiva se iscrpljuje tehničko-tehnološkim mogućnostima izrade takvih sočiva. Sa jedne strane, nemoguće bi bilo napraviti lupu sa tako malim žižnim daljinama i tako velikim povećanjima, jer bi trebalo napraviti sočiva vrlo malih prečnika zakrivljenosti, a sa druge strane, i kada bismo ih i uspeli napraviti, tako velika zakrivljenost bi proizvodila ogromne greške sočiva koje ni složeni sistemi sočiva ne bi mogli da kompenzuju. Jednostavnije rečeno, slike predmeta dobijene takvim lupama bile bi potpuno neupotrebljive. Lupe imaju najmanju žižnu daljinu od 2 centimetra. Znači maksimalno uvećanje luplom je oko 12 puta.

## Jakost sočiva lupe

Jakost sočiva-lupe jednaka je recipročnoj vrednosti žižne daljine izražene u metrima:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18

Jedinica za merenje jakosti sočiva zove se dioptrija. Sočivo ima jakost od 1 dioptrije, ako joj je žižna daljina 1 metar.

## Upotreba lupe

Lupa se upotrebljava za uvećavanje i posmatranje predmeta malih dimenzija radi njihovog proučavanja, da bi se lakše obrađivali, da bi se po njima pisalo i sl. Upotrebljava se u nauci, umetnosti, proizvodnji, industriji.

## Reflist

## Vanjske veze
# Benzotriin

| Benzotriin
 |
| --- |
| Identifikacija
 |
| Jmol-3D slike
 | Slika 1
 |
|

| SMILES |
| --- |
| C1=C=C=C=C=C=1 |

 |
|

| InChI |
| --- |
| InChI=1S/C6/c1-2-4-6-5-3-1Y Kod: PXCDDPIOUAJVRE-UHFFFAOYSA-NY

---

InChI=1S/C6/c1-2-4-6-5-3-1 |

 |
| Svojstva
 |
| Molekulska formula
 | C6 |
| Molarna masa
 | 72.06 g mol−1 |
|

Ukoliko nije drugačije napomenuto, podaci se odnose na standardno stanje (25 °C, 100 kPa) materijala

 |
| Infobox references
 |

**Benzotriin** je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 72,064 *Da*.

## Osobine

| Osobina | Vrednost
 |
| --- | --- |
| Broj akceptora vodonika | 0
 |
| Broj donora vodonika | 0
 |
| Broj rotacionih veza | 0
 |
| Particioni koeficijent (*ALogP*) | 1,8
 |
| Rastvorljivost (*logS*, log(*mol/L*)) | 2,0
 |
| Polarna površina (*PSA*, *Å*2) | 0,0
 |

## Reference

## Literatura

* Clayden Jonathan, Nick Greeves, Stuart Warren, Peter Wothers (2001). *Organic chemistry*. Oxford, Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-850346-6.
* Smith, Michael B.; March, Jerry (2007). *Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure* (6th izd.). New York: Wiley-Interscience. ISBN 0-471-72091-7.

## Vanjske veze

* Benzotriyne
# Čađa

Čađa
**Čađa** (E152) je jedan od oblika kemijskog elementa ugljika. To je amorfni ugljikov prah (crna prašina) s česticama kuglastog promjera 10-80nm.

## Dobivanje

Proizvod je nepotpuna izgaranja ili toplinskoga raspada organskih tvari na visokim temperaturama. Proces nastajanja čađe se provodi u reaktorima na temperaturi od 1100-1600°C, uz turbulantno strujanje sirovine (ugljikovodici s velikim udjelom ugljika) i dodavanje zraka. Reakcija traje od nekoliko sekundi i prekida se hlađenjem (uštrcavanjem vode). Čestice čađe izdvajaju se s pomoću vrećastih filtera, a zbog male gustoće, proizvod se ugušćuje granuliranjem.

Osim ugljika, proizvedena čađa sadrži i male udjele kisika, vodika i sumpora, već prema uvjetima proizvodnog procesa.

Godišnja svjetska proizvodnja čađe iznosi više od 6 milijuna tona.

U Hrvatskoj čađu proizvodi Petrokemija d.d. iz Kutine (do 36 000t godišnje).

## Osobine i uporaba

Čađa je važan industrijski proizvod. Kao sirovina služe ugljikovodici s velikim udjelom ugljika, kojih ima u naftnim proizvodima, prirodnom plinu i katranu.

Primjenjuje se kao ojačavajuće sredstvo u proizvodnji gume (više od 90% količina), u prvom redu za automobilsku industriju, a manji se dio upotrebljava kao crni pigment u industriji boja, lakova, plastike i dr..

## Izvor

* *Tehnički leksikon*, Leksikografski zavod Miroslav Krleža; glavni urednik: Zvonimir Jakobović. Tiskanje dovršeno 21. prosinca 2007.g., Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu pod brojem 653717. ISBN 978-953-268-004-1, str. 121.
# FM radiodifuzija

FM Radio difuzija: Velika slika u punom elektromagnetskom spektru
Komercijalni odašiljač od 35 kW za FM radio sagrađen krajem 1980-ih. Pripada FM radio-stanici KWNR u Las Vegasu i emitira na frekvenciji 95,5 MHz.
**FM radiodifuzija** je tehnologija za radiodifuziju koju je osmislio Edwin Howard Armstrong, a koja koristi frekvencijsku modulaciju (FM) kako bi stvorila high-fidelity zvuk koji se emitira premo radija. Izraz "FM pojas" se koristi kako bi opisao frekvencijski pojas koji je u određenoj zemlji predviđen za FM radiodifuziju.

## Pojasi radiodifuzije

U svijetu se pojas za FM radiodifuziju obično nalazi u VHF dijelu radio spektra. Obično se koriste frekvencije između 87,5 i 108,0 MHz, ili njeni dijelovi, uz određene iznimke:

* U bivšim sovjetskim republikama i pojedinim bivšim zemljama Istočnog bloka se koristi stariji pojas 65–74 MHz. Dodiijeljene frekvencije su u intervalima od 30 kHz. Ovaj pojas, koji se ponekad naziva i pojas OIRT, se postepeno ukida u mnogim zemljama. U njima je pojas 87,5–108,0 MHz poznat pod nazivom pojas CCIR.
* U Japanu se koristi pojas 76–90 MHz.

Frekvencije FM radio stanica (odnosno nominalna centralna frekvencija) je obično razlomak od 100 kHz. U Južnoj Koreji, Amerikamna i Karibima se koriste samo neparni razlomci. U nekim dijelovima Evrope, Grenlanda i Afrike se koriste samo parni razlomci. U Italiji se koriste razlomci frekvencija od 50 kHz. U mnogim zemljama postoje neobične i zastarjele frekvencije koje završavaju na 0,001, 0,01, 0,03, 0,074, 0,5 ili 0,3 MHz. Kako bi se spriječilo miješanje signala, stanice se trude održati međusobnu razdaljinu od 0,5 MHz.

## Izvori

## Vanjske veze

* SAD patent 1941066
* SAD patent 3708623 Compatible Four Channel FM System
* Introduction to FM MPX Arhivirano 2004-03-05 na Wayback Machine-u
* Stereo Multiplexing for Dummies Graphs that show waveforms at different points in the FM Multiplex process Arhivirano 2018-01-16 na Wayback Machine-u
* Factbook list of stations worldwide Arhivirano 2007-06-13 na Wayback Machine-u
* Invention History – The Father of FM Arhivirano 2017-06-22 na Wayback Machine-u
* Audio Engineering Society