# 1708.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1670-e  1680-e  1690-e  – 1700-e –  1710-e  1720-e  1730-e  |
| Godine:
 | 1705 1706 1707 – **1708** – 1709 1710 1711
 |

Bitka kod Lesne

1708.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1708.. (MDCCVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2461.
 |
| Islamski
 | 1119–1120.
 |
| Iranski
 | 1086–1087.
 |
| Hebrejski
 | 5468–5469.
 |
| Bizantski
 | 7216–7217.
 |
| Koptski
 | 1424–1425.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1763–1764.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1630–1631.
 |
| • *Kali Yuga* | 4809–4810.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4344–4345.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Miš (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11708.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1708.** (**MDCCVIII**) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u četvrtak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Veliki severni rat 1700-09
* 1. 1. - Veliki severni rat - Švedska invazija Rusije počinje: Karl XII je prešao zaleđenu Vislu.
* 4/5. 1. - (24/25. 12. 1707. po j.k.) - Jedan datum navodne Istrage poturica.
* 16. 1. - Prvi privilegijalni narodno-crkveni sabor u manastiru Krušedol: za "vel-mitropolita" (velikog mitropolita) izabran Isaija Đaković (mitropolija se prvo zvala Krušedolska, zatim Karlovačka mitropolija). Odlučeno da mitropolit u duhovnim stvarima zavisi od pećkog patrijarha. Organizovana posebna Pakračka eparhija, tj. slavonska.
* 20. 1. - Osmanski Alžir: Alžirci uzeli Oran Špancima, nastavlja se opsada Mers el-Kebira.
* 7. 2. - Bitka kod Grodna: Karlo XII i Petar Veliki pokušavaju zarobiti jedan drugog.
* 28. 2. - Pobuna robova na njujorškom Long Islandu, ubijeno sedam belaca.
* februar - Rusi digli Dorpat/Tartu u vazduh i deportovali stanovništvo.

"Geometrija slavenski Zemljemjerije" - uvedena građanska ćirilica
* 11. 3. - Britanska kraljica Anne odbija dati kraljevski pristanak na u Parlamentu izglasani zakon o škotskoj miliciji, a što predstavlja posljednji slučaj da je britanski monarh ikada stavio veto na neki zakonski akt.
* 15. 3. - Hrvatski ban Palfi potvrdio stare međe i pravice Banske krajine, što je protivno pretenzijama zagrebačkog biskupa i hrvatskih oficira koji bi stvarali svoje posede.
* mart - Jedan udžbenik geometrije prva je knjiga odštampana novom ruskom građanskom ćirilicom.
* 23. 3. - Jakobitski pretendent Jakov Franjo Edvard od Velsa se pokušava iskrcati sa francuskom flotom u Škotskoj - bez uspeha, ali engleska flota je odvučena od kontinenta.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 4. 4. - Alžirski beg Bušlagem ("Brka") uzima Špancima i Mers el-Kébir - ovi će se vratiti tu i u Oran 1732-92.
* proleće - Deputirci varaždinskih graničara u Gracu i Beču traže i formalnu potvrdu prava - odgovoreno da se strpe i čekaju vojnu komisiju.
* 24. 5. - Car Josif I potvrdio izbor Isaije Đakovića za "arhiepiskopa ilirskog ili rascijanskog naroda grčkog obreda".
* 24. 5. - Austrijske carske snage zauzele papin grad Comacchio - konflikt rješen sljedeće godine u carevu korist.
* 8. 6. - Wagerova akcija: Britanci presreli špansku flotu s blagom ispred današnje Kolumbije - potonuli galeon *San José* će biti nazvan "svetim gralom brodskih olupina".
* 30. 6. - Ubijen omrznuti etiopski car Tekle Haymanot I, nasleđuje ga, ranije zatočeni, stric Tewoflos (do 1711).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 30. 6. - Regensburški sabor konfiskovao posede izbeglog mantovskog vojvode Ferdinanda Karla - Vojvodstvo Mantova pripada austrijskim Habsburzima (do 1797. i 1815-66), ostatak Vojvodstva Montferrat Savoji.
* 5. 7. - Rat za špansko nasleđe: Francuzi zauzimaju Brugge i Ghent - Englezima je na reci Scheldt ostala samo tvrđava Oudenaarde.
* 7. 7. - Završeni prvi izbori za parlament Velike Britanije, pobeda proratnih vigovaca.

Bitka kod Oudenardea, komemorativna medalja
* 11. 7. - Bitka kod Oudenardea: Marlborough i Eugen Savojski sprečili Francuze da osvoje grad, čime bi bili odsečeni od Engleske.
* 14. 7. - Bitka kod Golovčina: Karlo XII pobedio nadmoćnije ali nekoordinisane ruske snage.
* 18. 7. (7. 7. po j.k.) - Bulavinov ustanak: Kondratij Bulavin je pronađen mrtav, što je praktično kraj pobune donskih kozaka protiv ruskih carskih vlasti.
* 26. 7. - Zaporoški kozački general Vasilij Kočubej je pogubljen od strane hetmana Mazepe.
* 31. 7. (20. 7. po j.k.) - Mitropolit Isaija Đaković umro u Beču, za administratore Krušedolske mitropolije postavljeni episkop Stefan Metohijac-Pećanin i bački episkop Hristifor Dimitrijević (novi mitropolit izabran tek 1710).

Karlo i Elizabeta Kristina
* 1. 8. - Španski pretendent "Karlos III", tj. budući car Karlo VI, oženio se u Barceloni sa Elizabetom Kristinom od Braunschweiga-Wolfenbüttela - vladarski par 1711-40.
* 3. 8. - Rakošijeva buna: Bitka kod Trenčina je težak Rakocijev poraz od strane maršala Heistera u današnjoj Slovačkoj i početak kraja ustanka.
* 12. 8. - Počinje saveznička Opsada francuskog Lilla (do decembra).
* 13. 8. - Britanci zauzeli Cagliari na Sardiniji - to je nakon četiri stoleća kraj iberijske vlasti na tom ostrvu (potvrđeno mirom iz 1713. kada je dobijaju Habsburzi, a 1720. Savoje nakon razmene).
* 29. 8. - Rat kraljice Ane: Francuzi i Indijanci poharali Haverhill, Massachusetts.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 9. 9. - Švedska invazija Rusije: Bitka na Nevi: švedska diverzija protiv Rusa na severu, pobeda bez većeg strateškog uticaja.
* 10. 9. - Bitka kod Moljatiča (Malatitze, Dobroe): Rusi nadbili prethodnicu švedske vojske pa se povukli.
* 14 - 21. 9. - Rat za špansko nasljedstvo: Anglo-holandsko Zauzeće Minorce na Balearima - otok postaje važna britanska baza, koju s prekidima drže do 1802.
* 20. 9. - Bitka kod Rajovke: Karlo XII zamalo upao u zamku.
* 28. 9. - Bitka kod Wijnendalea: Francuzi ne uspevaju presresti konvoj sa namirnicama za opsadu Lilla.

Bitka kod Lesne
* 3. 10. - Kotorski biskup Marin Drago dobio premeštaj na Korčulu.
* 7. 10. - Guru Gobind Singh umire kao žrtva ubistva - nastavlja se rat Mogula i Sika. Njegov naslednik je sveto pismo Guru Granth Sahib, "večni živi guru".
* 9. 10. - Veliki sjeverni rat: Bitka kod Lesne u kojoj ruska vojska pod carem Petrom Velikim nanosi poraz švedskim snagama generala Adama Ludwiga Lewenhaupta koje su nastojale donijeti pojačanja i namirnice vojsci kralja Karla XII u Ukrajini; bitka, koja se smatra prvom velikom ruskom pobjedom nakon osam godina rata, će kasnije dobiti nadimak "majka Poltave".
* 11. 10. - Umro Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, direktor saksonske fabrike porcelana - njegov saradnik Johann Friedrich Böttger će dogodine objaviti pronalazak materijala, pa će se smatrati njegovim pronalazačem.
* 22. 10. - Opsada Lilla: saveznici ušli u varoš Lille, Francuzi se održavaju u citadeli.
* 26. 10. (j.k.?) - Poslednji kamen stavljen na lanternu Katedrale sv. Pavla u Londonu - zvanični kraj gradnje na Božić 1711/12.
* 27. 10. - Portugalski kralj João V se oženio austrijskom princezom Marijom Annom.
* jesen - Rakocijev pristaša barun Josip Vojnović u Veneciji uzalud pokušava da sinjoriju uvuče u rad na podizanju ustanka u Hrvatskoj.
* 13. 11. - Baturinska tragedija: ruska vojska zauzela glavni grad hetmana Ivana Mazepe, nakon što je ovaj prešao na švedsko-poljsku stranu, i masakrirala stanovnike. Šveđani su danas uspeli preći reku Desnu ali kasno je za Baturin.
* 17. 11. - Ivan Skoropadski je novi poglavar Kozačkog hetmanata (do 1722), saveznik je Rusa.
* 21. 11. - Poljski građanski rat, Bitka kod Koniecpola: proruske snage Augusta II Jakog porazile prošvedskog Stanisława Leszczyńskog, tako da ovaj ne može pomoći Karlu XII.

Prve gubernije u Rusiji
* 10. 12. - Francuzi se posle 4-mesečne opsade povlače iz tvrđave Lille.
* 29. 12. - Reforme Petra Velikog - oblasna reforma: ukazom uspostavljene gubernije u Rusiji, na početku ih je osam.
* decembar - Švedski kralj Karlo XII prezimljuje u Ukrajini, gubi dosta ljudi od surove zime.

### Kroz godinu

* Krnji ugarski sabor u Požunu, lojalan caru Josipu: traži se obnova starih staleških prava.. Pokrenuto pitanje o suglasju (*concordantia*) hrvatskih i ugarskih zakona, zaključeno da kralj može sankcionirati samo one članke hrvatskog sabora koji se "ne protive pozitivnim zakonima ugarskog kraljevstva" - pitanje ipak ostaje otvoreno
* Zagrebački biskup Martin Brajković poduzima korake da osamostali crkvu, podizanjem na nadbiskupiju, razlučenjem od Bačko-kaločke nadbiskupije.
* Mirko Esterhazi Galantski novi je zagrebački biskup (do 1722).
* Ustanak 2.000 seljaka u Karlovačkoj granici.
* Stjepan Margitić: "Fala od svetih".
* Isaija III je sarajevski mitropolit nakon Visariona II (do 1709).
* Prizrenski sandžak dat na upravu Kurd Mehmed-paši iz Đakovice, protivniku Mahmudbegovića; njegove haračlije pljačkaju prizrenska i suhorečka sela. Arnauti doseljeni u novobrdski kadiluk, noću pljačkaju i ubijaju po selima
* Ponovljene naredbe da se u mletačkoj Dalmaciji neće trpeti druga vera osim katoličke.
* Kuju se srebrni dubrovački škudi (do 1750).
* 1708-12 - Kuga u vreme Velikog severnog rata pogađa centralnu i istočnu Evropu, naročito baltičke krajeve.
* Istočnoindijska kompanija: dve paralelne engleske trgovačke kompanije se ujedinjuju, a državna blagajna dobija pozajmicu od 3,2 miliona funti.
* c. - Porta osniva posebnu haznu (blagajnu) u Beogradu iz koje bi se davale plate vojnicima, ali stvar propada zbog zloupotreba.
* Bernard de Montfaucon: *Palaeographia Graeca* (skovan termin paleografija).
* Herman Boerhaave: *Institutiones medicae*.
* Nikola Bijanković: *Krstajnski nauk na kratko složen*.

## Rođenja

* 30. 9. - Franjo Nadaždi, hrvatski ban († 1783)
* 15. 11. - William Pitt Stariji, britanski premijer († 1778)
* 8. 12. - Franz I, car SRC, suprug Marije Terezije († 1765)
* Bono Benić, bosanski franjevac († 1785)
* Luka Mihov Bunić, dubrovački pjesnik († 1778)
* Dalaj Lama VII, († 1757)

## Smrti

* 11. 5. - Jules Hardouin-Mansart, arhitekta (\* 1646)
* 30. 6. - Tekle Haymanot I, etiopski car (\* 1684)
* 5. 7. - Ferdinando Carlo di Gonzaga-Nevers, vojvoda Mantove i Monferatta (\* 1652)
* 20. 7. - Isaija Đaković, krušedolski mitropolit
* 2. 10. - Anne Jules de Noailles, maršal Francuske (\* 1650)
* 7. 10. - Guru Gobind Singh, vođa sika (\* 1666)
* 9. 10. - Olimpia Mancini, majka Eugena Savojskog (\* 1638)
* 11. 10. - Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, matematičar, pionir porcelana (\* 1651)
* 28. 10. - Đorđe od Danske, suprug brit. kraljice Ane (\* 1653)
* 5. 12. - Seki Takakazu, matematičar (\* 1642)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)