# 1791.

*Ovo je članak o godini 1791.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1760-e  1770-e  1780-e  – 1790-e –  1800-e  1810-e  1820-e  |
| Godine:
 | 1788 1789 1790 – **1791** – 1792 1793 1794
 |

Wolfgang Amadeus Mozart.

1791.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1791.. (MDCCXCI) |
| Ab urbe condita
 | 2544.
 |
| Islamski
 | 1205–1206.
 |
| Iranski
 | 1169–1170.
 |
| Hebrejski
 | 5551–5552.
 |
| Bizantski
 | 7299–7300.
 |
| Koptski
 | 1507–1508.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1846–1847.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1713–1714.
 |
| • *Kali Yuga* | 4892–4893.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4427–4428.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11791.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1791** (**MDCCXCI**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - Joseph Haydn stiže prvi put u Englesku.
* 12. 1. - Austrijske trupe ulaze u Liège, obaraju republikanski režim i na vlast vraćaju kneza-biskupa čime je ugušena Lješka revolucija.
* 30. 1. - De Mirabeau izabran za predsednika francuske Ustavotvorne skupštine.

### Februar/Veljača

* 4. 2. - Francuska revolucija: deo sveštenstva položio zakletvu Građanskom ustavu.
* 13. 2. - Sukob kod Vannesa, razbijeni seljaci koji su podržavali refraktorno sveštenstvo (koje ne prihvata Građanski ustav sveštenstva).
* 16. 2. - Francuske policijske snage *Maréchaussée Royale* preimenovane u *gendarmerie nationale* s više vojnom ulogom; glavnu policijsku ulogu ima Nacionalna garda.
* 20. 2. - Osnovana Ilirska dvorska kancelarija (Cancellaria Illyrica aulica) za habsburške Srbe, ukinuta već sledeće godine. Na čelu je grof Franjo Balassa, raniji hrvatski ban. Banat priključen Ugarskoj.
* 28. 2. - Dan bodeža, de Lafayette uhapsio 400 naoružanih aristokrata u Tiljerijama.

### Mart/Ožujak

* 2. 3. - Francuska uvodi optički telegraf.
* 2. i 17. 3. - D'Allardov dekret - u Francuskoj ukinuti cehovi tj. korporacije, proklamovana sloboda rada, trgovine i industrije.
* 4. 3. - Vermont, koji je od 1777. bio nezavisna država, priključuje se SAD kao njegova 14. država.
* 10. 3. - Papa Pio VI. osudio Deklaraciju prava i Građanski ustav sveštenstva, doći će do prekida diplomatskih odnosa Francuske i Svete stolice.
* 12. 3. - Predsednici austrijskih dvorskih veća i komora zaključili da se emigranti iz Turske (Srbije i Bosne) naseljavaju u Vojnu granicu a samo višak u županije, ali odziv nije očekivan.
* 13. 3. - Leopold II. sankcionirao zaključke Ugarskog sabora, među kojima i da će šest hrvatskih i slavonskih županija primati naredbe od Ugarskog namjesničkog vijeća. Zakon X naglašava status Ugarske kao nezavisne kraljevine kojom vlada kralj krunisan prema ugarskim zakonima.
* mart - Francusk skupština prihvaća preporuku o uvođenju metričkog sistema mjera.
* mart - *Supplex Libellus Valachorum*: prva peticija transilvanskih Rumuna austrijskom caru za jednaka prava.
* 25. 3. (14. 3. po j.k.) - U Beču izašao prvi broj "Serbskih novina" ("Serbskija povsednevnija novini", danas je 27. mart Dan novinara Srbije).

### April/Travanj

Panteon u Parizu
* 1. 4. - George Vancouver krenuo na ekspediciju istraživanja severnih pacifičkih obala Severne Amerike (do 1795).
* 2. 4. - Umro Mirabeau; Skupština odlučuje dva dana kasnije da se u novoj crkvi sv. Ženevjeve, sada Panteonu, sahranjuje "pepeo velikih ljudi" - Mirabeau je prvi ali je uklonjen 1794.
* 3. 4. - Treći anglo-mysorski rat na jugu Indije: britansko-maratske zauzele grad mysorski grad Dharwad nakon 29 nedelja opsade.
* 15. 4. - Postavljen prvi granični kamen originalnog Distrikta Kolumbije gde će biti postavljen glavni grad SAD (projektuje Pierre Charles L'Enfant).
* 18. 4. - Luj i Marija Antoaneta sprečeni da otputuju u Saint-Cloud za Uskrs.
* 18. 4. - Poljsko-litvanski Zakon o slobodnim kraljevskim gradovima daje izvesna prava građanima.
* 19. 4. - Britanski parlament odbio Wilberforceov predlog za ukidanje ropstva (konzervativizam usled Francuske revolucije).
* 23. 4. - Car odgovorio rešenjem na Elaborat i druge zaključke srpskog Temišvarskog sabora od prošle godine.

### Maj/Svibanj

* 3. 5. - Sejm Poljsko-litvanske državne zajednice usvaja *Ustav 3. maja 1791.*, prvi moderni ustav u Evropi - traje samo 19 meseci, dogodine dolazi do Rusko-poljskog rata.
* 26. 7. - Ustavotvorna skupština određuje da će Tiljerije i Luvr služiti kao kraljev stan i mesto okupljanja "spomenika nauke i umetnosti" (muzej Luvr otvoren 1793).

### Jun/Juni/Lipanj

* 2. 6. (22. 5. po j.k.) - Glavari Crne Gore, na čelu s vladikom i guvernadurom, obraćaju se Beču s molbom da uputi u Crnu Goru jedno lice, koje bi je dovelo u red "po prilici ostali prosvešteni naroda, regulati respublika i vladenija" - zemlja je ugrožena od skadarskog paše Bušatlije..
* 7. 6. - Zasjeda Hrvatski sabor, donesena odluka o uvođenju mađarskog jezika u hrvatske osnovne i srednje škole kao neobvezatnog predmeta (→ mađarizacija).

Bjekstvo u Varennes
* 14. 6. - Le Chapelierov zakon zabranjuje sindikate i štrajkove u Francuskoj.
* 15. 6. - U Francuskoj se na lokalu otvaraju registri za upis Nacionalnih dobrovoljaca (*Volontaires nationaux*) za odbranu zemlje.
* 20 - 25. 6. - Neuspješno Bjekstvo u Varennes kraljevske obitelji. Grof od Provanse, budući Luj XVIII, uspio je pobjeći u Austrijsku Nizozemsku, gdje se proglasio regentom.
* 21. 6. - U Velikoj Britaniji osnovana kartografska agencija *Ordnance Survey*

### Jul/Juli/Srpanj

* 2. 7. - U današnjem Tenesiju potpisan Holstonski ugovor: protekcija SAD nad Cherokee plemenima
* 6. 7. - Padovski cirkular cara Leopolda II poziva krunisane glave Evrope da pomognu francuskom monarhu.
* 11. 7. - Voltaire prenesen u pariski Panteon (najstariji "stanovnik", s obzirom na Miraboovo uklanjanje), procesiji prisustvuje ogroman broj ljudi.
* 14 - 17. 7. - Priestleyjevi neredi u Birminghamu, Engleska, protiv verskih Disidenata.
* 16. 7. - Umereni jakobinci se izdvojili u *Feuillants* ili "Prijatelje Ustava" (Barnave, Duport, de Lameth).
* 17. 7. - Masakr na Marsovom polju - Lafajetova Nacionalna garda ubila nekoliko desetina republikanskih demonstranata.

### Avgust/August/Kolovoz

* 4. 8. - Svištovski mir između Austrije i Otomanskog carstva - praktično potvrđen Beogradski mir iz 1739. Predviđena amnestija za Srbijance i Crnogorce. Srbi koji su prešli u Austriju dobijaju njeno podanstvo. Korigovana granica kod Bihaća, Austriji ostaju Cetingrad, Lapac, Srb (definirana granica Vojne Krajine, tj. uže Hrvatske, i Bosne); Austrijancima ostaje i Orșova na Dunavu. Okončan je poslednji Osmansko–habsburški rat.

Brandenburška kapija
* 6. 8. - U Berlinu predstavljena nedovršena Brandenburška kapija (četvoropreg dodat 1793) - originalni naziv Kapija mira, podignuta je povodom pruskog gušenja Batavijske revolucije 1787.
* 14. 8. - Osnovana Karlovačka gimnazija (Sremski Karlovci), proradila 1. 11. 1792.
* 14. 8. - Haićanska revolucija: tajna vudu ceremonija u šumi Bois Caïman.
* 21. 8. - Pobunom robova u francuskoj koloniji Saint-Domingue započinje Haićanska revolucija (do 1804).
* 27. 8. - Pilnička deklaracija - car Leopold II i pruski kralj Friedrich Wilhelm II. podržavaju Luja XVI protiv Revolucije (→ Rat Prve koalicije 1792-97).
* 29. 8. - 5. 9. - Izbori za Zakonodavnu skupštinu u Francuskoj, prvi parlamentarni izbori ikad u toj zemlji.

### Septembar/Rujan

* 2. 9. - Sastanak srpskih prvaka u Beogradu, grofu Valisu podneti zahtevi u vezi preseljenja u Austriju - u većim grupama, tamo gde već žive Srbi (Srem, Banat, Bačka) - odbijeno; na kraju se u Austriju iselilo 45-50.000 Srba, manje od očekivanog.
* 3. 9. -  Francuska skupština usvaja *Ustav*; kralj ga nerado prihvata deset dana kasnije nakon čega je vraćen na presto kao *Kralj Francuza*; ustavna Kraljevina Francuska traje jedva godinu dana.
* 6. 9. - Premijera Mozartove opere *La clemenza di Tito* u Pragu, povodom Lepoldove krunidbe za kralja Češke - kompozitor se razboleo u ovo vreme.
* 14. 9. - Avignon i Comtat Venaissin priključeni Francuskoj nakon duge papine vlasti.
* septembar - Poslednja vest od Daniela Houghtona, jednog od prvih evropskih istraživača unutrašnjosti Zapadne Afrike.
* 28. 9. - Francuska revolucija: Donesen zakon o jevrejskoj emancipaciji, prvi takve vrste u modernoj Evropi.
* 30. 9. - Praizvedba Mozartove "Čarobne frule", diriguje on sam, mada je već oboleo.
* 30. 9. - Raspuštena francuska Ustavotvorna skupština.
* septembar, krajem - Abu Bećir-paša, raniji silistrijski paša i novi beogradski vezir, stigao u Niš: pogubio je janičarskog vođu Deli-Ahmeda, primio je srpske knezove; pročitao je sultanov ferman o zabrani povratka janičara u pašaluk, što izaziva pobunu pod Kara-Ismailom koja je krvavo ugušena.

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - U Francuskoj uspostavljena Zakonodavna skupština - sledećih pola godine vodi se debata o objavi rata zemljama protivnicama revolucije.
* 16/17. 10. - Glacièrski masakr u Avignonu - sukob između patriota i pristalica pape.
* 20 - 30. 10. - Bećir paša preuzima od Austrijanaca gradove na Dunavu: Smederevo (20.), Beograd (23.), Šabac (30.) - Srbija ponovo pod turskom vlašću, Austrijanci se neće vraćati do 1914.
* 28. 10. - Olympe de Gouges objavila Deklaraciju prava žene i građanke.

### Novembar/Studeni

* 4. 11. - Bitka na Wabashu ili St. Clairov poraz: američke trupe potučene od Indijanaca u današnjem Ohaju, kojima je to najveća pobeda ikad.
* 9. 11. - Francuska Skupština naređuje povratak emigrantima pod pretnjom smrti ali kralj stavlja veto na odluku dva dana kasnije.
* 18. 11. - Treći anglo-mysorski rat na jugu Indije, pomorska Bitka kod Tellicherryja: Britanci zaustavili francuski konvoj nakon čega je došlo do okršaja.
* 23. 11. - Britanci otkrili otoke Snares južno od Novog Zelanda.
* 25. 11. - U Francuskoj osnovan Komitet opšte bezbednosti.
* 29. 11. - Dekret protiv refraktornih sveštenika - preti im se gubitkom penzije i deportacijom, ali kralj stavlja veto.

### Decembar/Prosinac

* 2. 12. - Pošto ih je prodao Pruskoj, knez Ansbacha i Bayreutha Karl Alexander abdicira u tim kneževinama (preuzete sledećeg meseca).
* 3. 12. - Prekid diplomatskih odnosa Francuske i Austrije (sporan je položaj nemačkih vladara koji imaju feude na francuskoj teritoriji).
* 4. 12. - U Londonu izašao prvi broj *Observera*, prvih nedjeljnih novina na svijetu.
* 5. 12. - Umro je Wolfgang Amadeus Mozart, nije dovršio "Rekvijem".
* 14. 12. - U Francuskoj osnovane Sjeverna, Središnja i Rajnska armija; od trirskog izbornog kneza se zahteva da protera francuske emigrante, koji tamo formiraju armiju.
* 15. 12. - Dovršena ratifikacija prvih deset amandmana na američki Ustav poznatih kao *Bill of Rights*.
* 26. 12. - Stupa na snagu Ustavni akt kojim je britanska Provincija Kvebek podeljena na Gornju i Donju Kanadu (na zapadu odn. istoku), u Gornjoj Kanadi uvedeni engleski zakon i institucije (za lojaliste izbegle iz SAD), u Donjoj ostaju francuski zakoni (dve Kanade ujedinjene 1841).

### Kroz godinu

* Od ove godine u zagrebačkom kaptolskom sjemeništu se održavaju hrvatske diletantske kazališne predstave za pozvanu publiku, kajkavski prijevodi i adaptacije komedija i igrokaza.
* U Hrvatskoj, Slavoniji i Sremu ima oko 342.000 Srba a u Bačkoj, Baranji i užoj Ugarskoj oko 105.000, tj. približno 650-680.000 na području Karlovačke mitropolije.
* Potiski komorski distrikt postaje Potiski krunski distrikt (→ Potiski distrikt).
* Zbog neprijateljskog ili sumnjivog držanja kaluđera u prošlom ratu, Turci su zapalili ili opljačkali desetak srpskih manastira - Bukovica, Voljavča, Drača, Rača, Kalenić, Ravanica, Ćelija, Studenica itd., kao i mnoge crkve. "Skadarski paša sa Arnautima pljačkašima popalio je jedanaest crkava i manastira samo u jednom delu Zapadne Srbije".
* Miljacka srušila sve kamene i drvene mostove u Sarajevu, osim Šeherije.
* Rajićev spev "Boj zmaja sa orlovi".
* Grof Juraj Feštetić stariji kupio Međimurje (zamkovi Čakovec, Feštetić) od obitelji Althann.
* John Barber patentirao gasnu turbinu, ali tehnologija je nedovoljna da bi bila napravljena.
* 1791-95 - Kuje se dubrovački srebrni novac libertina.
* Kinesko-nepalski rat: Nepalci upali na Tibet, kineski car Qianlong šalje pomoć.

## Rođenja

* 16. 1. - Henryk Dembiński, poljski i mađarski general († 1864)
* 21. 4. - Carolina Bellinich, poznatija kao Karolina Riječka
* 23. 4. - James Buchanan, američki političar i predsjednik († 1868)
* 27. 4. - Samuel Morse, američki slikar i izumitelj († 1872)
* 26. 7. - Franz Xaver Wolfgang Mozart, kompozitor († 1844)
* 5. 9. - Giacomo Meyerbeer, njemački kompozitor († 1864)
* 13. 9. - Avram Petronijević, srpski preduzetnik i državnik († 1852)
* 14. 9. - Franz Bopp, lingvista († 1867)
* 21. 9. - István Széchenyi, mađarski političar i pisac († 1860)
* 22. 9. - Michael Faraday, znanstvenik († 1867)
* 23. 9. - Johann Franz Encke, astronom († 1865)
* 26. 9. - Théodore Géricault, slikar († 1824)
* 3. 10. - Sima Milutinović Sarajlija, srpski književnik († 1847)
* 12. 12. - Marie-Louise, carica Napoleona I († 1847)
* 26. 12. - Charles Babbage, engleski matematičar, izumitelj i ekonom († 1871)

## Smrti

* 24. 1. - Étienne Maurice Falconet, skulptor (\* 1716)
* 7. 2. - Ivan Marija Matijašević, povjesničar (\* 1714)
* 2. 3. - John Wesley, propovednik, suosnivač metodizma (\* 1703)
* 2. 4. - Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau, francuski pisac, političar (\* 1749)
* 10. 6. - Toussaint-Guillaume Picquet de La Motte, francuski admiral (\* 1720)
* 23. 9. - Emanuilo Janković, srpski pisac, prevodilac, prirodnjak, knjižar i štampar (\* 1758)
* 16. 10. - Grigorij Potemkin, ruski vojnik i državnik (\* 1739)
* 5. 12. - Wolfgang Amadeus Mozart, austrijski skladatelj (\* 1756.)
* 10. 12. - Jacob Frank, tvorac religije frankizma (\* 1726)
* 12. 12. - Etteilla, francuski okultist, pionir tarota (\* 1738)
* Maria Petraccini, lekarka, profesorka anatomije (\* 1759)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959