# 1691.

*Ovo je članak o godini 1691.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1660-e  1670-e  1680-e  – 1690-e –  1700-e  1710-e  1720-e  |
| Godine:
 | 1688 1689 1690 – **1691** – 1692 1693 1694
 |

Spomenik Bitke kod Slankamena

1691.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1691.. (MDCXCI) |
| Ab urbe condita
 | 2444.
 |
| Islamski
 | 1102–1103.
 |
| Iranski
 | 1069–1070.
 |
| Hebrejski
 | 5451–5452.
 |
| Bizantski
 | 7199–7200.
 |
| Koptski
 | 1407–1408.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1746–1747.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1613–1614.
 |
| • *Kali Yuga* | 4792–4793.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4327–4328.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11691.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1691** (**MDCXCI**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar? - Srpska milicija podeljena na kompanije (*Räzische compania*) pod komandom potpuk. Znorića u regimenti barona Bolanda.
* mart, polovinom - Morejski rat: Mlečani se nakon opsade povukli iz Valone, čiju su tvrđavu porušili.
* 20. 3. - Okončana Leislerova pobuna u Provinciji New York, Jacob Leisler pogubljen u maju.
* 20. 3. - Srpske starešine u Budimu, u odsustvu patrijarha Arsenija III, izabrale zatočenog Đorđa Brankovića za despota, traže da Branković bude pušten, da Srbi imaju svoje vlasti i da srpski vojnici imaju posebne barjake. .

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 10. 4. - Rat Velike alijanse: Opsada Monsa okončana francuskim zauzećem grada.
* 11. 4. - Na predlog komoranskih Srba, car Leopold I. imenovao Jovana Monasterliju za podvojvodu, zapovednika srpske vojske u Habzburškom carstvu.
* proleće - Veliki vezir Ćuprilić postavio skopskog sveštenika Kalinika za pećkog patrijarha (do 1710), umesto Arsenija III koji je prešao Habsburzima.
* proljeće - Austrijanci sakupljaju vojsku u blizini Osijeka, manji pogranični okršaji u Slavoniji, Srijemu, Banatu i Erdelju, ističu se srpski odredi.
* 6. 5. - Španska inkvizicija pokrstila 219 xueta (šueta, kriptojevreja) na Majorci, 37 pokušalo pobeći s ostrva zbog čega su spaljeni.
* maj - Prvi džungarsko-ćingovski rat: na saboru (kurultaju) u Dolon Nuru, poglavari Halha Mongola priznali vlast cara Kangxija - okončana dinastija Sjeverni Yuan.
* svibanj - Buna kmetova u Hrvatskom Zagorju (Brdovec, Pušća, Zabok, Kostrelj, Bistrica, Lobor), sabor naredio upotrebu vojne sile i pogubljenje vođa.
* 16. 5. - Francuski hugenot François Leguat se našao sa sedmoricom drugova na ostrvu Rodrigues u Indijskom okeanu.
* 23. 5. - Komani u Crnoj Gori porazili jedno jače tursko odjeljenje.
* 23. 6. - Ahmed II je novi osmanski sultan (do 1695).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 12. 7. - Kardinal Antonio Pignatelli postao papa Inocent XII. (do 1700), izabran kao kompromisni kandidat posle pet meseci konklave.
* jul - Turci poraženi od Pipera; Crnogorci ove godine napadali Bileću.
* 22. 7. (12. 7. po j.k.) - Williamov rat u Irskoj: Bitka kod Aughrima je definitivan poraz jakobita; ostaje još Limerick, koji se posle opsade predao u oktobru.
* 19. 8. - Bitka kod Slankamena, velika austrijska pobeda (Ludvig Vilhelm Badenski i Jovan Monasterlija) nad Turcima, poginuo veliki vezir Fazil Mustafa-paša Ćuprilić; Srpska milicija osvojila 34 neprijateljske zastave i 11 tugova. Ovom bitkom je osiguran habsburški posed Slavonije, Ugarske i Erdelja. Poslednja bitka u kojoj su Srbi nastupili uz Habsburge kao kompaktna celina pod svojim komandantom.
* 19. 8. - Kod Slankamena poginuo i Adam Zrinski, posljednji iz obitelji, čiji posjedi sad pripadaju Dvorskoj komori.

Područja na koja su Srbi stigli nakon Velike seobe (granice iz 1699)
* 20. 8. - Nova Leopoldova *Privilegija* Srbima, preko Ugarske kancelarije: vlast arhiepiskopa se proširuje i na svetovne stvari, imanja bez naslednika pripadaju crkvi (kaducitet) (dvorski "protivudar" težnjama za svetovnom vlašću); "despot" Đorđe Branković osuđuje to, mletačke vlasti zabranjuju patrijarhovim egzarsima da razglase Privilegiju u Dalmaciji.
* 3. 9. - Potonuo engleski brod *HMS Coronation*, 600 mrtvih.
* 18. 9. - Bitka kod Leuzea: pobeda francuske konjice nad Alijansom u Belgiji.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 3. 10. - Ugovor iz Limericka: većina Jamesovih pristalica odlazi u Francusku ("Beg divljih gusaka"), katoličkoj gospodi garantovana prava (što će biti izigrano).
* 7. 10. - Izdata povelja za Provinciju Zaljeva Massachusetts - spojene Kolonija Zaljeva Massachusetts, Kolonija Plymouth, Provincija Maine i još neke teritorije (stupa na snagu sledećeg maja).
* 12 - 17. 10. - Konačno oslobođeni Brod, Gradiška, Pakrac - osigurana Slavonija. Ove godine i pohod bana Erdödyja bosanskom Posavinom, konačno osvojenje Novog na Uni, zatim pad svih turskih uporišta na desnoj obali Save do Broda (ali vraćeno Turcima po Karlovačkom miru 1699).
* 4. 12. - Car Leopold I. izdaje *Diplomu Leopoldinum* kojom uzima vrhovnu vlast u Erdelju i potvrđuje istorijska prava. Iz zemlje je istisnut turski saveznik Imre Thököly, biće vraćen maloletni Mihály II Apafi.
* 6. 12. - Podmićeni napuljski kapetan predao Turcima mletačku tvrđavu Grabusa, na ostrvu pored Krita.
* 21. 12. - Francuzi zauzeli Urgell u Kataloniji (Španci ga povratili sledećeg aprila).

### Kroz godinu

* Krajišnici se pobunili zbog poreza i ukonačivanja vojske i opseli Koprivnicu, umirili ih izaslanici grofa Kaprare.
* Jovan Sinobad imenovan za serdara Kninske krajine, kasnije i za viteza sv. Marka.
* Senjski biskup preuzeo jurisdikciju u Lici i Krbavi, počinje da prevodi na uniju novopridošlo pravoslavno stanovništvo.
* Bernardo Bobić radi slike iz života sv. Ladislava na krilima oltara zagrebačke katedrale.
* Michel Rolle izložio Rollovu teoremu.

## Rođenja

## Smrti

* 13. 1. - George Fox, osnivač Religioznog društva prijatelja (kvekera) (\* 1624)
* 1. 2. - Aleksandar VIII., papa (\* 1610)
* 23. 6. - Sulejman II, osmanski sultan (\* 1642)
* 16. 7. - François Michel Le Tellier de Louvois, francuski sekretar rata (\* 1641)
* 19. 8. - Mustafa Ćuprilić, veliki vezir (\* 1637)
* 19. 8. - Adam Zrinski, grof i časnik, posljednji iz roda (\* 1662)
* 31. 8. - Johann Heinrich von Dünewald, habsburški general (\* 1617)

## Reference

Literatura
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5 (III-1)
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)