# 1692.

*Ovo je članak o godini 1692.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1660-e  1670-e  1680-e  – 1690-e –  1700-e  1710-e  1720-e  |
| Godine:
 | 1689 1690 1691 – **1692** – 1693 1694 1695
 |

1692.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1692.. (MDCXCII) |
| Ab urbe condita
 | 2445.
 |
| Islamski
 | 1103–1104.
 |
| Iranski
 | 1070–1071.
 |
| Hebrejski
 | 5452–5453.
 |
| Bizantski
 | 7200–7201.
 |
| Koptski
 | 1408–1409.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1747–1748.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1614–1615.
 |
| • *Kali Yuga* | 4793–4794.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4328–4329.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11692.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1692** (**MDCXCII**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u petak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar - Jelena Zrinska oslobođena: suprug Imre Tekeli je razmenio za zarobljenog carskog generala.
* januar - Biograđani i Pakoštanci ubili vranskog guvernadura Šimuna Bortulačića.
* 13. 2. - Masakr u Glencoe - u Škotskoj ubijeno 38 članova klana MacDonald jer se sumnjalo u njihovu vernost Williamu III. i Mary II
* 1. 3. - Počinju Suđenja vešticama iz Sаlema - traju do maja '93; vešanja počinju u junu.
* 5. 3. - Patrijarh Arsenije III i episkop Isaija Đaković dobili dozvolu da mogu obaviti kanonsku posetu u Ugarskoj, Hrvatskoj i dr. - deluje protiv unije.
* 22. 3. - Kineski car Kangxi izdaje edikt tolerancije hrišćanstva.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - Kardinal Kolonić prigovara srpskim poslanicima da se patrijarh meša u njegovu nadležnost, ukljujući uzimanje nameta.
* 2. 5. - Pukovnik baron Jovan Andrija Makar dobio vojnu upravu nad Srbima u virovitičkoj i požeškoj županiji.
* 2. 5. - Praizvedba Purcellove poluopere *The Fairy-Queen*.
* 29. 5. i 4. 6. - Rat Velike alijanse: Bitke kod Barfleura i La Hoguea su anglo-holandske pobede kojima je sprečena mogućnost francuske invazije Engleske.
* 5. 6. - Austrijanci zauzeli Veliki Varadin (Oradea) posle 11 meseci opsade, pri čemu su pomagali Srbi Jovana Monasterlije; komandno mesto Srpske milicije nakon ovoga je u Baji.
* 7. 6. - Zemljotres na Jamajci: razoran potres i cunami uništili i većim delom potopili Port Royal.
* 8. 6. - Neredi zbog skupe hrane u Mexico Cityju, zapaljena vicekraljevska palata, Carlos de Sigüenza y Góngora spasao deo arhiva.
* 30. 6. - Francuzi nakon opsade zauzimaju Namur u Belgiji (do 1695).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* jul - Pećki patrijarh Kalinik I posetio Sarajevo, kasnije saziva sastanak u manastiru Pivi, obećava izbeglim mitropolitima da će im izvaditi isprave od sultana.
* 17. 7. - Morejski rat: Mlečani se iskrcali kod Kanije na Kritu, komandant Domeniko Močenigo malodušno prekida opsadu 28. avgusta; Turcima su navodno pomogli i Francuzi.
* 21. 7. - Invazija Dauphinéa: vojska na čelu sa savojskim vojvodom Viktorom Amadeusom II kreće na Francusku, učestvuje i Eugen Savojski.
* 3. 8. - Bitka kod Steenkerquea: Francuzi porazili snage Velike alijanse.
* septembar - Sulejman-paša Bušatlija istisnuo Mlečane sa Cetinja, u odlasku minirali manastir sa jednim brojem Turaka.
* septembar-oktobar - Diego de Vargas okončava bez upotrebe sile Pueblo ustanak u Novom Meksiku (narednih godina će ipak biti još otpora i represije).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 18. 10. - Počela gradnja Petrovaradinske tvrđave u austrijskom Novom Sadu.
* 21. 10. - Ugušena pobuna robova na Barbadosu.
* 8. 11. (29. 10. po j.k.) - Depeša engleskog diplomate: za Turke su najopasniji hajduci u planinama između Sofije i Beograda, koji su opljačkali konvoj od 400 ljudi sa 100 miliona "dolara" poslatih iz Jedrena za vojsku.
* 19. 12. - Ernst August (Hannover) postaje deveti izborni knez Svetog rimskog carstva (s efektom od 1708).

### Kroz godinu

* Turski napad na Liku i Krbavu, Marko Mesić porazio turski odred u Pločanskom klancu, a potom i drugi u dolini Tužici kod sela Kurjaka.
* Carska komora prodala Liku i Krbavu jednom austrijskom grofu, ali vojne vlasti primorale kupca da se povuče.
* Prvi spomen Gospića, ranije Kaseg, Kasezi.
* Seljaci na području Vrane kod Zadra se pobunili protiv grabljivog uzimanja desetine - mletačke vlasti brutalno ugušile pokret.
* Umro crnogorski mitropolit Visarion Borilović Bajica, naslediće ga Sava Očinić (Savatije Kaluđerović) do 1697.
* Opljačkana i razorena Ravanica i neki drugi manastiri u Srbiji. S druge strane, stanovnici Grocke, Požarevca i Leskovca dobili fermane za obnovu bogomolja.
* Privatna bečka umetnička škola Petera Strudela dobija carsku podršku, postaje *Akademie der bildenden Künste*.

## Rođenja

* 5. 4. - Adrienne Lecouvreur, glumica († 1730)
* 8. 4. - Giuseppe Tartini, kompozitor, violinista († 1770)
* 25. 10. - Elisabetta Farnese, kraljica Španije († 1766)

## Smrti

* 10. 1. (31. 12. 1691. po j.k.) - Robert Boyle, fizičar (\* 1627)
* 18. 5. - Elias Ashmole, antikvar, začetnik muzeja Ashmolean (\* 1617)
* ? - Visarion Borilović Bajica, crnogorski mitropolit

## Reference

Literatura
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5 (III-1)
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)