# 1766.

*Ovo je članak o godini 1766.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1730-e  1740-e  1750-e  – 1760-e –  1770-e  1780-e  1790-e  |
| Godine:
 | 1763 1764 1765 – **1766** – 1767 1768 1769
 |

Esquilacheovi neredi u Madridu.

1766.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1766.. (MDCCLXVI) |
| Ab urbe condita
 | 2519.
 |
| Islamski
 | 1179–1180.
 |
| Iranski
 | 1144–1145.
 |
| Hebrejski
 | 5526–5527.
 |
| Bizantski
 | 7274–7275.
 |
| Koptski
 | 1482–1483.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1821–1822.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1688–1689.
 |
| • *Kali Yuga* | 4867–4868.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4402–4403.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Pas (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11766.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1766** (**MDCCLXVI**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u petak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Ptuj i "Led na rijeci Dravi"
* 1. 1. - Charles Edward Stuart postaje novi jakobitski pretendent, nakon smrti Jamesa Francisa - poznat kao Mladi pretendent ili *Bonnie Princ Charlie*, živi u Italiji.
* 14. 1. - Nakon smrti Frederika V, novi dansko-norveški kralj i šlezvig-holštajnski vojvoda je njegov sin Christian VII (do 1808). Mentalno je slab, uglavnom vlada neko drugi.
* januar - Britanci osnovali svoje prvo naselje na Falklandima, Port Egmont pored zapadnog otoka (na istočnom se nalazi francuski Port Saint Louis).
* 20. 1. - Burmansko-sijamski rat: Burmanci započinju 15-mesečnu opsadu glavnog sijamskog/tajlandskog grada Ayutthaya.
* 18. 2. - Pobuna robova na Meerminu: Brod za prijevoz robova Nizozemske istočnoindijske kompanije u Indijskom oceanu preuzimaju malgaški robovi koje je posada namjeravala sa Madagaskara prevesti u Kaapstadt u današnjoj Južnoj Africi (bit će okončana nasukavanjem broda i hvatanjem robova na južnoafričkoj obali do 7. 3.).
* 23. 2. - Nakon smrti bivšeg poljskog kralja i posljednjeg lotarinškog vojvode Stanisława Leszczyńskog, vojvodstva Lorraine i Bar postaju dio Francuske.
* 5. 3. - U Novi Orlean, u ranije francuskoj Lujzijani, stigao je prvi španski administrator Antonio de Ulloa - francuski kreoli ga ne priznaju, na kraju su se pobunili 1768.
* 8. 3. - Stadtholder Willem V od Oranjea je punoletan.
* 10. 3. - Španski kralj Karlo III, na prijedlog svog napolitanskog ministra markiza od Esquillachea, donosi ukaz kojim se podanicima zabranjuje nošenje plašta i tradicionalnog širokog šešira (*sombrero redondo*) i umjesto toga nalaže nošenje trokutastih šešira i odjeće po uzoru na tadašnju francusku modu.
* 18. 3. - Britanski parlament, čije je članove lobirao američki političar i publicist Benjamin Franklin, ukida nepopularni Zakon o markicama; umjesto toga je izglasan Deklaratorni zakon kojim Parlament sebi potvrđuje pravo donošenja zakona koji će važiti u sjevernoameričkim kolonijama.
* 21. 3. (10. 3. po j.k.) - Crnogorski vladika Vasilije Petrović umro u Sankt Peterburgu. Stari mitropolit Sava će zatim za saprestolnika izabrati Arsenija Plamenca (mitropolit 1781-84). Mladi Petar završava školovanje u Rusiji, pomaže dedi-stricu Savi.
* 24. 3. - Madrid: nezadovoljstvo kraljevim ukazom o odijevanju, ali i povećanjem cijena hljeba i drugih namirnica, eskalira u masovne nerede zbog kojih će kralj biti prisiljen smijeniti nepopularnog ministra i otpustiti ne-Špance iz svog kabineta.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 7. 4. - Car Josip je dozvolio javnosti ulaz u lovište Prater, uskoro nastaje zabavni park *Wurstelprater*.
* 10. 5. - Turneja Mozartovih: ponovo su u Parizu, odakle su stigli iz Nizozemske. Ostaju u gradu do jula, zatim se preko Švajcarske vraćaju u Salzburg, u novembru.
* 22. 5. - Jak zemljotres praćen, cunamijem na istoku Mramornog mora, na treći dan Kurban Bajrama: razaranja u Carigradu (npr. Fatihova džamija), osetio se do Soluna. Broj mrtvih procenjen na 4.000, od čega 880 u Carigradu.
* jun? - Mysorska invazija Malabara: vladar Mysorea Hyder Ali, koji se ove godine proglasio sultanom, osvaja Kalikut.
* 20. 6. - Ugovor o prijateljstvu i trgovini između Velike Britanije i Rusije.
* polovinom godine - Šćepan Mali je došao u Maine kod Budve, bavi se travarenjem - grupa ljudi je ubeđena da je on u stvari ruski car Petar III, o čemu prenose glas, dogodine ga proglašavaju za vladara (plemenska anarhija i četovanje su pre ovoga dostigli vrhunac u Crnoj Gori).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - U francuskom gradu Abbevilleu javno mučen i odrubljivanjem glave pogubljen mladi plemić Jean-François de la Barre koga je lokalni sud bio osudio zbog oskrvnuća lokalne crkve, odnosno odbijanja da skine šešir prilikom crkvene procesije; njegovo truplo je potom javno spaljeno zajedno s primjerkom Voltaireovog *Filozofskog rječnika*.
* 25. 7. - Završen Pontijakov rat u Severnoj Americi - danas se smatra pat-pozicijom između Indijanaca i britanskih vlasti.
* 30. 7. - William Pitt Stariji je predsednik britanske vlade (do 1768).
* 13 - 14. 8. - Martinik je pogođen uraganom, nakon požara u maju, a u septembru sledi zemljotres i cunami.
* avgust - U Engleskoj izbijaju neredi zbog skupog žita, traju do oktobra. Žetve su loše od 1763. a naročito ove godine.
* 11. 9. - Sultan Mustafa III ukida Pećku patrijaršiju u korist grčke Vaseljenske.
	+ Srpski episkopi su proterani sa stolica, Peć je potčinjena Prizrenskoj mitropoliji, na čelu sa Grkom mitropolitom Gavrilom, ("združena sa prizrenskom i skenderijskom").
	+ ostaju Cetinjska mitropolija pod Petrovićima, Karlovačka mitropolija u habsburškim zemljama, a i pravoslavci u mletačkoj Dalmaciji su u osobitom položaju (nemaju mitropolita).
	+ Devet Srba episkopa (samokovski, ćustendilski, skopski, novopazarski, niški, užički, beogradski, bosanski i hercegovački) podnelo je protest ruskom dvoru preko crnogorskog vladike Save, ali uzalud, zbog ruskih planova sa Grcima (dogodine je ukinuta i grčka Ohridska arhiepiskopija).
	+ Nestanak patrijaršije je jedan od "uzroka poturčivanja našega sveta u Južnoj Srbiji".
	+ Srbi će opet imati patrijaršiju: Karlovačku, kanonski nepriznatu, 1848-1920, i Beogradsku od 1920.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 2. 10. - Španski kralj Karlos je imenovao "vladu" Malvinskih/Falklandskih ostrva, u okviru generalne kapetanije u Buenos Airesu - Francuzi su prošle godine odlučili prepustiti Španjolcima Port Louis, a ovi ga preuzimaju dogodine kao Puerto Soledad.
* 26. 10. - U Sankt Peterburg je stigao Étienne Maurice Falconet koji će raditi na "Bronzanom konjaniku", spomeniku Petru Velikom, postavljenom 1782.
* 15. 11. - Louis Antoine de Bougainville kreće iz Nanta na oplovljavanje sveta, sa dva broda i profesionalnim naturalistima i geografima.
* 25. 11. - Papina bula *Christianae reipublicae*, podnaslov "O opasnostima antikršćanskih spisa", upućena metropolitima i biskupima.
* 2. 12. - U Švedskoj donesen Zakon o slobodi štampe, kao jedan od pravnih dokumenata u kontinentalnoj Evropi koji garantira slobodu štampe i izražavanja.
* 5. 12. - U Londonu s radom počinje znamenita aukcijska kuća Christie's (zvanični datum).
* 14. 12. - Ruska carica izdaje proglas da slobodni staleži biraju poslanike.
* 25. 12. - Mapuche Indijanci započinju ustanak protiv Španjolaca na jugu Čilea - u februaru je postignut mir, Španjolci su za sada potisnuti iz Araukanije.

### Kroz godinu

Evropa 1748-66 - ove godine je ukinuto Vojvodstvo Lorraine
* Izuzetno rodna godina u Bosni, nestalo je i kuge koja je harala od 1762; dobar period traje do 1782.
* Završeni veliki radovi na Petrovaradinskoj tvrđavi (još i kontraminski sistem do 1776. i poslednji radovi do 1790).
* Osnovana Gimnazija Karlovac.
* Obitelj Montecuccoli preuzima Pazin.
* Crkve: Sv. križa u Živogošću, sv. Ivana Krstitelja u Postiri.
* Collegium Croaticum Viennense je premještena u četvorokatnicu u Bäckerstrasse.
* c. Radnja pjesme "Spužani i Piperi".
* Nizozemci su izgubili otok Hark u Perzijskom zaljevu.
* Turgot piše "Razmišljanja o formaciji i distribuciji bogatstva" (objavljeno 1770).
* Mate Zoričić: *Aritmetika, u slavni jezik Illiricki sastavgliena*.
* Gotthold Ephraim Lessing: "Laokoon, ili o granicama slikarstva i poezije".
* Antikvar Richard Chandler je otkrio ostatke Olimpije (prva istraživanja 1829).
* Henry Cavendish: *On Factitious Airs* - opisuje "zapaljivi vazduh", tj. vodonik.
* Pierre Le Roy je napravio svoj marinski hronometar. Francuski kralj je ove godine odobrio sredstva Ferdinandu Berthoudu za njegov projekat satova.

## Rođenja

* 6. 1. - José Gaspar Rodríguez de Francia, diktator Paragvaja († 1840)
* 11. 2. - Ioannis Kapodistrias, ruski i grčki državnik († 1831)
* 14. 2. - Thomas Robert Malthus, ekonomist († 1834)
* 22. 4. - Germaine de Staël, književnica, politička teoretičarka († 1817)
* 24. 4. - Franjo Vlašić, hrvatski ban († 1840)
* 2. 6. - Ivan Krizmanić, književnik, prevoditelj († 1852)
* 29. 6. - Arhimandrit Pavle (Kenđelac), prvi Srbin doktor teologije i naučnik († 1834)
* 6. 9. - John Dalton, engleski hemičar († 1844)
* 23. 10. - Emmanuel de Grouchy, maršal Francuske († 1847)
* 2. 11. - Josef Radetzky, habsburški feldmaršal († 1858)
* 12. 12. - Nikolaj Karamzin, historičar, književnik († 1826)
* Hadži Melentije, šabački episkop († 1824)

## Smrti

* 1. 1. - James Francis Edward Stuart, "Stari pretendent" na britanski tron (\* 1688)
* 14. 1. - Frederik V, kralj Danske i Norveške (\* 1723)
* 5. 2. - Leopold Joseph von Daun, habsburški feldmaršal (\* 1705)
* 23. 2. - Stanisław Leszczyński, bivši vladar Poljske-Litvanije, vojvoda Lorene (\* 1677)
* 21. 3. - Vasilije Petrović, crnogorski vladika (\* 1709)
* 21. 4. - Aleksej Bestužev-Rjumin, ruski državnik (\* 1693)
* 24. 6. - Adrien Maurice de Noailles, maršal Francuske, vojvoda (\* 1678)
* 1. 7. - François-Jean de la Barre, žrtva verske netolerancije (\* 1745)
* 11. 7. - Elisabetta Farnese, bivša španjolska kraljica i namjesnica (\* 1692)
* 17. 7. - Giuseppe Castiglione, misionar u Kini i slikar (\* 1688)
* 3. 8. - Manuel, portugalski princ, avanturista, ratnik (\* 1697)
* 7. 11. - Jean-Marc Nattier, slikar (\* 1685)
* 12. 12. - Johann Christoph Gottsched, autor, filozof (\* 1700)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)