# 1829.

*Ovo je članak o godini 1829.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1826 1827 1828 – **1829** – 1830 1831 1832
 |

Trijumfalna kapija u Moskvi u čast Rusko-turskog rata 1828.-1829.

1829.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1829.. (MDCCCXXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2582.
 |
| Islamski
 | 1244–1245.
 |
| Iranski
 | 1207–1208.
 |
| Hebrejski
 | 5589–5590.
 |
| Bizantski
 | 7337–7338.
 |
| Koptski
 | 1545–1546.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1884–1885.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1751–1752.
 |
| • *Kali Yuga* | 4930–4931.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4465–4466.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11829.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1829.** (**MDCCCXXIX**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u utorak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 19. 1. - Premijera kompletnog prvog dela Geteovog Fausta u Braunšvajgu.
* 11. 2. - Gomila upala u rusko poslanstvo u Teheranu, ubijen ruski diplomata Aleksandar Gribojedov.
* 12. 2. - U Kotoru izvedena prva lutkarska predstava.
* 27. 2. - Velikokolumbijsko-peruanski rat: Bitka kod Tarquija je velikokolumbijska pobeda u Ekvadoru.
* 4. 3. - Andrew Jackson postaje sedmi predsednik SAD, prvi iz Demokratske stranke (→ Džeksonovska demokratija, Drugi partijski sistem), vlada do 1837.
* 11. 3. - Felix Mendelssohn izveo skraćenu Pasiju po Mateju, što vodi obnovi interesovanja za muziku Johanna Sebastiana Bacha.
* 13. 3. - U Beču osnovano Prvo Dunavsko parobrodsko društvo (*Donau-Dampfschiffahrts-Gesellschaft*, DDSG).
* 22. 3. - Londonski protokol Velike Britanije, Francuske i Rusije za stvaranje autonomne grčke države pod sultanovim sizerenstvom (sa delom centralne Grčke ali bez Krita i Samosa).
* 31. 3. - Kardinal Castiglioni postaje papa Pio VIII. (do 1830).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

Rana harmonika
* 1. 4. - Vicente Guerrero postaje drugi predsednik Meksika (biće zbačen u decembru).
* 13. 4. - U UK stupio na snagu Zakon o oslobađanju katolika, kojima je sada dozvoljeno da budu članovi parlementa (vrhunac Katoličke emancipacije).
* april - Preko 100 kuća se zbog "kakovih nepravdi" doselilo iz Gusinja, Biora i Pešteri na sjeničko polje, odakle žele u Srbiju.
* 23. 5. - Cyrill Demian dobio u Beču patent za harmoniku.
* 3. 6. - Osnovana britanska kolonija Swan River, kasnija Zapadna Australija.
* 5. 6. - Britanski *HMS Pickle* zarobio brod za prevoz robova *Voladora* kod Kube.
* 10. 6. - Održana prva Utrka čamaca Oxforda i Cambridgea.
* 19. 6. - Zakon o metropolitanskoj policiji: po zamisli domaćeg sekretara Roberta Peela uspostavljena gradska policija u Londonu (*Metropolitan Police Service*). Prvi "bobiji" ("pileri") na ulicama od 29. septembra.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Prizor iz Rusko-turskog rata
* 9. 7. - Rusko-turski rat 1828.-1829., zakavkaski front: Ivan Paskevič zauzeo Erzerum.
* 14. 7. - Diebitscheva ofanziva preko Balkanskih planina, prva takav ruski pohod od 10. veka.
* 23. 7. - William Austin Burt dobio patent za *typographer*, ranu verziju pisaće mašine.
* 24. 7. - Pao Burgas.
* 27. 7. - Poslednji španski pokušaj povratka Meksika: trupe generala Isidra Barradasa se iskrcavaju, ali prinuđen je na predaju 11. septembra.
* 3. 8. - Praizvedba poslednje Rossinijeve opere *Guillaume Tell* (Vilijam Tel), poznate po finalu uvertire "Marš švajcarskih vojnika".
* 8. 8. - Ultrarojalista knez de Polignac postaje predsednik francuske vlade (do Julske revolucije sledeće godine).
* 12. 8. - Poražena turska vojska kod Slivena.
* 20. 8. - Rusi ušli u Jedrene.
* 14. 9. - Turska i Rusija sklopile **Jedrenski mir**, između ostalog potvrđuje se Akermanska konvencija, tj. obaveza davanja Srbiji autonomije u granicama iz 1812 (Beogradski pašaluk i šest nahija: krajinska, crnorečka, paraćinska, kruševačka, starovlaška i jadarska).
* septembar? - Skadarski paša Mustafa, protivnik sultana, zauzima Plovdiv, izjavljuje da želi nastaviti rat, ali ubrzo poražen od ruskih snaga.
* 16. 9. - Otvoren Perivoj kraljice Jelene Madijevke, prvi od Zadarskih perivoja.
* 30. 9. (18. 9. po j.k.) - Sultan izdao prethodni akt o autonomiji Srbije.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Stephensonova *Raketa*
* 8. 10. - Rainhillski testovi parnih lokomotiva: pobeđuje Stephensonova *Rocket*.
* 9. 10. - Friedrich Parrot i Hačatur Abovjan se popeli na planinu Ararat.
* jesen - U Vidinu se pojavila kuga, pa je zatvorena istočna granica Srbije, osim prema kontumacu na Porečkoj reci.
* 3. 12. - Nakon personalne, uspostavljena i realna unija Istočne i Zapadne Pruske.
* 4. 12. - Britanci u Bengalskoj Prezidenciji zabranili sati (spaljivanje udovica).
* 14. 12. (2. 12. po j.k.) - Prethodni akt o autonomiji Srbije službeno registrovan u Beogradu, saopšten Narodnoj skupštini u Kragujevcu.
* 22. 12. - U Dubrovnik stigao učitelj Đorđe Nikolajević koji od nove godine otvara prvu srpsku osnovnu školu u gradu pod austrijskom vlašću.

### Kroz godinu

Severne pokrajine evropske Turske
* Zvornički Ali-paša Vidaić (Fidahić) odbijen od Srebrenice gde ga je za pašu postavio "nevernički" sultan; u međuvremenu njegov rođak Mahmud-paša preuzeo Zvornik - Ali-paša nakon sukoba završava kao zarobljenik Huseina Gradaščevića.
* Objavljena Rankeova "Srpska revolucija" (*Die Serbische Revolution*).
* Vasojevići se odmeću od Turaka, do 1843. im ne plaćaju danak.
* Tršćanski učitelj Jevta Popović objavio knjigu "Milošijada" - Vukovim pravopisom i ijekavski, mada je on sam ekavac.
* Otto Ferdinand Dubislav von Pirch putuje Balkanom.
* Osnovan King's College London.
* Meksikanci otkrili i nazvali područje današnjeg Las Vegasa ("livade").
* 1829-30 - Objavljeno istraživanje Lobačevskog o neeuklidskog geometriji.

* "Punch ili Prvi maj", Haydon
* "Portret Pauline Hübner", Julius Hübner

## Rođenja

* 1. 1. - Stevan Vladislav Kaćanski, patriotski pesnik († 1890)
* 3. 1. - Konrad Duden, filolog († 1911)
* 21. 1. - Oscar II, kralj Švedske i Norveške († 1907)
* 2. 2. - Alfred Brehm, zoolog († 1884)
* 2. 2. - William Stanley, pronalazač († 1909)
* 26. 2. - Levi Strauss, prvi proizvođač džinsa († 1902)
* 1. 5. - Kosta Vujić, profesor I beogradske gimnazije († 1909)
* 3. 6. - Charles Johnson Brooke, radža Saravaka († 1917)
* jun - Geronimo, poglavica Apača († 1909)
* 2. 8. - Felix Philipp Kanitz, putopisac, arheolog, etnolog († 1904)
* 19. 8. - Miho Klaić, političar, preporoditelj († 1896)
* 5. 9. - Lester Allan Pelton, izumitelj vrste turbine († 1908)
* 7. 9. - August Kekulé, hemičar († 1896)
* 5. 10. - Chester A. Arthur, 21. predsjednik SAD-a. († 1886)
* 1. 11. - Jovan Kronštatski (Ivan Sergijev), svetac († 1909)
* 13. 11. - Miloš J. Obrenović, sin Jevrema, otac kralja Milana († 1860)
* 28. 11. - Anton Rubinstein, pijanista († 1894)
* ? - Petar Radović, sveštenik i ustanik († 1907)

## Smrti

* 6. 1. - Jozef Dobrovski, češki slavista (\* 1753)
* 12. 1. - Friedrich Schlegel, književnik, filolog (\* 1772)
* 29. 1. - Paul Barras, francuski političar (\* 1755)
* 10. 2. - Lav XII., papa († 1760)
* 11. 2. - Aleksandar Gribojedov, ruski diplomata (\* 1795)
* 22. 2. - Adam Albert von Neipperg, austrijski general i političar (\* 1775)
* 6. 4. - Niels Henrik Abel, matematičar (\* 1802)
* 10. 5. - Thomas Young, naučnik (\* 1773)
* 17. 5. - John Jay, prvi vrhovni sudija SAD (\* 1745)
* 29. 5. - Humphry Davy, britanski hemičar (\* 1778)
* 27. 6. - James Smithson, hemičar, mineralog, donator Smithsoniana (\* ca. 1765)
* 9. 9. - Mihailo Vitković, pesnik (\* 1778)
* 14. 11. - Louis Nicolas Vauquelin, hemičar (\* 1763)
* 18. 12. - Jean-Baptiste Lamarck, biolog (\* 1744)

## Reference

## Literatura

* Vukićević, Milenko M. (1906). Znameniti Srbi Muslomani. *Srpska književna zadruga* (rastko.rs)
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)