# 1844.

*Ovo je članak o godini 1844.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1810-e  1820-e  1830-e  – 1840-e –  1850-e  1860-e  1870-e  |
| Godine:
 | 1841 1842 1843 – **1844** – 1845 1846 1847
 |

1844.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1844.. (MDCCCXLIV) |
| Ab urbe condita
 | 2597.
 |
| Islamski
 | 1259–1260.
 |
| Iranski
 | 1222–1223.
 |
| Hebrejski
 | 5604–5605.
 |
| Bizantski
 | 7352–7353.
 |
| Koptski
 | 1560–1561.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1899–1900.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1766–1767.
 |
| • *Kali Yuga* | 4945–4946.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4480–4481.
 |
| • 60 godina
 | Yang Drvo Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11844.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1844** (**MDCCCXLIV**) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Prvi broj novina "Zora dalmatinska" u Zadru (do 1849).
* januar - Albanski ustanak (1843-44): ustanici zauzeli Tetovo nakon teških borbi.
* 17. 1. (5. 1. po j.k.) - Bivši šabački episkop Maksim Savić ubijen u manastiru Kalenić, kao Vučićev protivnik.
* 23. 1. - Kralj Ferdinand, na nagovor palatina nadvojvode Josipa, donosi rješenje da se od 1850. i hrvatski poslanici na ugarskom Saboru imaju služiti madžarskim jezikom, umjesto latinskim.

Skoplje - zauzeto od albanskih ustanika 1844.
* februar - Jedino izdanje *Deutsch–Französische Jahrbücher* u kome Karl Marx objavljuje esej "O jevrejskom pitanju" (*Zur Judenfrage*) i uvod rukopisa "Kritika Hegelove filozofije prava" iz kojeg je izvučen izraz "religija je opijum za narod".
* februar - Albanski ustanici zauzimaju Skoplje, zatim i Kumanovo, kasnije se šire do Leskovca.
* 14. 2. - Njegoš piše iz Beča knezu Aleksandru - obraća mu se u ime Vuka Karadžića kome je u Srbiji ukinuta penzija.
* 15. 2. - U Berlinu otvorena Krollova opera.
* 22. 2. - U Srbiji doneta "Uredba o zaštiti spomenika drevnosti" (zasluga ministra prosvete Sterije Popovića).
* 27. 2. -  Počinje Dominikanski rat za nezavisnost nakon 22 godine haićanske vlasti - ovaj dan se smatra Danom nezavisnosti Dominikanske Republike.
* 28. 2. - Eksplozija topa na *USS Princeton*, šest mrtvih među kojima i državni sekretar i sekretar mornarice SAD.
* 2. 3. - U Srbiji osnovana prva centralna vojna bolnica (danas Dan VMA u Beogradu).
* 2. 3. - Novi grčki ustav predviđa ustavnu monarhiju, ali kralj Oto to neće poštovati; novi izborni zakon predviđa univerzalno pravo glasa za muškarce.
* 3. 3. - Minhenska pivska revolucija: neredi usled poskupljenja piva.
* 8. 3. - Oscar I postaje kralj Švedske i Norveške (do 1859).
* 25. 3. - Donet prvi srpski Građanski zakonik (na njemu je radio Jovan Hadžić).
* mart-jul - Feljtonski objavljen Dumas-in roman *Les Trois Mousquetaires*.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 12. 4. - Aneksija Teksasa: potpisan ugovor *Tyler-Texas*, kojim se predviđa ulazak Republike Teksas kao teritorije u SAD - prijem se odlaže do sledeće godine, severne države se protive prijemu robovlasničke države.
* april-avgust - Karl Marx piše "Ekonomsko-filozofske rukopise" (objavljeno 1927).

Devetokraka zvezda - jedan od simbola bahaizma
* proleće - Albanski ustanak se prostire do Skadra, Bitolja, Kumanova i Kosova; osmanski komandant Omer-paša Latas im obećava autonomiju, kao Srbiji.
* 10. 5. - Osnovan Narodni muzej u Beogradu.
* maj - Počinje uspešna osmanska ofanziva protiv albanskih ustanika, Derviš Cara zarobljen na leto.
* 19. 5. - Meštar fra Martin Ćorić – Beljo s dvojicom novaka i nekoliko đaka stigao na Čerigaj kod Širokog Brijega, gdje će biti osnovan franjevački samostan.
* 22/23. 5. - Početak bahaizma: Siyyid `Alí Muḥammad Shírází, Bab, se predstavlja Mullá Husaynu kao nositelj božanskog znanja (bahaistički kalendar broji vreme od prethodnog 21. marta). Navodno iste noći rođen `Abdu'l-Bahá.

Morseov telegraf (1837)
* 24. 5. - Zvanično otvaranje telegrafske linije Washington D.C. - Baltimore, Samuel Morse šalje poruku *what hath God wrought* ("što je učinio Bog").
* 25. 5. - Do ovog dana su topovi skadarskog paše Osman-paše Skopljaka neprekidno pucali na Crnogorce, kako Njegoš izveštava dalmatinskog namesnika nekoliko dana kasnije (sukobi sa Turcima na ovoj strani se nastavljaju i ove godine).
* 3. 6. - Nakon smrti "Louisa XIX", francuski legitimisti priznaju njegovog sinovca "Henrija V" za legitimnog kralja Francuske (do 1883).
* 4. 6. - Pobuna tkača u Šleskoj, krvavo ugušena već dva dana kasnije.
* 6. 6. - U Londonu osnovano YMCA.
* 11. 6. - Na granici Crne Gore ubijen knez Nikola Vasojević koji je pokušavao stvoriti nezavisnu "Holmiju".
* 15. 6. - Charles Goodyear dobio u SAD patent za vulkanizaciju gume.
* jun - U Hrvatskoj se pojavljuje anonimna brošura "Što namjeravaju Iliri?"; u Beogradu se 1844-45 štampa časopis "Branislav", a u gradu je po tvrdnji komandanta Zemuna osnovan hrvatski komitet čiji je cilj otcepljenje južnoslovenskih zemalja od Austrije.
* 27. 6. - Rulja u Carthage, Illinois ubila Josepha Smitha, osnivača Pokreta svetaca poslednjih dana (→ Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana), i njegovog brata Hyruma. Ovo dovodi do Krize sukcesije u pokretu.
* jun-jul - Velika poplava na Misuriju i gornjem Misisipiju.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 3. 7. - Potpisan Ugovor iz Wanghije, prvi sporazum između Kine i SAD.

Francusko bombardovanje Tangera
* avgust - Društvo srpske slovesnosti nastavilo rad.
* avgust - Kratki Franko-marokanski rat - poražen Maroko koji je dao utočište Abdelkaderu.
* 22. 8. - Turci počeli da grade utvrđenja na Vranjini i Lesendru.
* 28. 8. - U Parizu se prvi put sreli Karl Marx i Friedrich Engels.
* 28. 8. - Počinje feljtonsko objavljivanje Dumasinog romana "Grof Monte Cristo" (do januara 1846).
* 3. 9. - Hrvatski parobrod, na putu iz Beča, pozdravljen ispred Beograda.
* 9. 9. (28. 8. po j.k.) - Ustavobranitelji Avram Petronijević i Toma Vučić Perišić se vratili iz izgnanstva, u Beogradu dočekani zvonjavom zvona, pucnjavom topova i vatrometom.
* 9. 9. - Osvećenje parobroda u Sisku - *Floridsdorf*, preminovan u "Sloga", ploviti će do Zemuna i natrag, dok ne potone sljedeće godine. Ambroz Vranyczany je osnovao društvo za parobrodarstvo na Savi i Kupi, koje je bilo prvo dioničko društvo u Hrvatskoj.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 4. 10. (22. 9. po j.k.) - Katanska buna: pro-obrenovićevska družina Stevana Jovanovića Cukića upala s druge strane Save u Šabac; pobuna zahvatila i Loznicu, poraženi pred Valjevom od strane prote Mateje. Toma Vučić Perišić zavodi red strahovladom.
* 22. 10. - Veliko razočaranje: pripadnici milleritskog pokreta očekivali Isusov Drugi dolazak.
* 24. 10. - Potpisan Ugovor iz Huangpua (Whampoe) između Francuske i Kine: Francuska dobija ista prava kao i Britanija, isposlovana i tolerancija hrišćanstva.
* 9. 11. - Dan preseljenja u novo selo Ferdinandovac, Koprivničko-križevačka županija.
* 13. 11. - Kralj raspustio ugarski sabor; zaključci sabora, naročito onaj o uvođenju madžarskog jezika u urede i škole u Hrvatskoj, Slavoniji i Primorju, nisu potvrđeni.
* krajem godine - Ilija Garašanin napisao famozno *Načertanije* ("Nacrt"), program spoljne politike Srbije (tekst na rastko.rs).
* 4. 12. - Predsednički izbori u SAD: demokrata James K. Polk pobedio whigovca Henryja Claya.
* 30. 12. - Međunarodna datumska granica pomerena istočno od Filipina - sa 30. decembra 1844. se prešlo na 1. januar 1845., tako da se 31. decembar 1844. na Filipinima nikada nije dogodio.

### Kroz godinu

"Kiša, para, brzina" - železnica u umetnosti
* U Kneževini Srbiji živi 849.236 stanovnika.
* Mađarizacija: mađarski jezik postaje zvanični u Ugarskoj, umesto latinskog, jedini jezik administracije i obrazovanja.
* 1844-45 - Otvorena srpska čitaonica u Novom Sadu.
* 1844/45 - Za vreme gladne godine, Crmničani na čelu sa Markom Plamencom digli ustanak protiv vladike Njegoša - ugušeno u krvi.
* Vasojevići nastavili plaćanje danka Turcima nakon pauze 1829-43.
* Bosanski namesnik Husrev Mehmed-paša smenjen nakon što je poražen od Krajišnikâ.
* Matica hrvatska izdaje prvu knjigu: Gundulićev "Osman" sa Mažuranićevom dopunom.
* Iginio Scarpa iz Rijeke gradi u Opatiji Villu Angiolina, "kolijevku opatijskog turizma".
* Frano Carrara započinje iskapanja Salone.

Moda 1844.
* U Osijeku osnovana čitaonica.
* Matija Ban se doselio u Srbiju.
* U Srbiji donet *Zakon o ustrojeniju javnoga učilištnog nastavlenija* - jedinstven program, humanističkog karaktera, za gimnazije, određen karakter Liceja.
* U Srbiji osnovana Trgovačka škola.
* U Osmanskom carstvu uveden srebrni novac medžidija.
* Nauka i tehnika
	+ Henry Fox Talbot izdaje 1844-46. *The Pencil of Nature*, prvu komercijalnu knjigu ilustrovanu fotografijama, kalotipijama.
	+ Gustaf Erik Pasch dobio patent za sigurnosne šibice.
	+ U Engleskoj objavljeno anonimno delo *Vestiges of the Natural History of Creation*, koje anticipira Darwina.
	+ Constantin von Tischendorf otkrio Sinajski rukopis biblije.
	+ Otkrivena Vaza François.
	+ Karl Ernst Claus otkrio rutenijum.
	+ Joseph Liouville dokazao postojanje transcedentnih brojeva.

* "Škale", Henry Fox Talbot
* "Grčka robinja", Hiram Powers

## Karte

* Evropa (izd. SDUK)
* Evropa (izd. A. Logerot and A. R. Fremin)

## Rođenja

* 7. 1. - Bernadette Soubirous, katolička svetica († 1879)
* 16. 1. - Ismail Qemali, prvi albanski šef države i vlade († 1919)
* 17. 2. - Aaron Montgomery Ward, trgovački preduzetnik († 1913)
* 20. 2. - Ludwig Boltzmann, fizičar († 1906)
* 14. 3. - Umberto I, kralj Italije († 1900)
* 18. 3. - Nikolaj Rimski-Korsakov, kompozitor († 1908)
* 25. 3. - Adolf Engler, botaničar († 1930)
* 30. 3. - Paul Verlaine, pesnik († 1896)
* 16. 4. - Anatole France, književnik, nobelovac († 1924)
* 16. 4. - Josip Frank, hrvatski političar († 1911)
* 22. 5. - Mary Cassatt, slikarica († 1926)
* 23. 5. - `Abdu'l-Bahá, poglavar bahaističke vere († 1921)
* 29. 6. - Ljubomir Klerić, srpski matematičar, pronalazač, akademik († 1910)
* 11. 7. - Petar Karađorđević, kralj Srbije i SHS († 1921)
* 5. 8. - Ilja Rjepin, slikar († 1930)
* 12. 8. - Muhamed Ahmed, verski lider, Mahdi († 1885)
* 17. 8. - Menelik II, etiopski car († 1913)
* 29. 8. - Edward Carpenter, engleski pisac, socijalista i gej aktivista († 1929)
* 1. 10. - Simo Popović, novinar i književnik († 1921)
* 15. 10. - Friedrich Nietzsche, filozof († 1900)
* 23. 10. - Sarah Bernhardt, glumica († 1923)
* 24. 10. - Karl Lueger, gradonačelnik Beča († 1910)
* 2. 11. - Mehmed V, osmanski sultan († 1918)
* 25. 11. - Karl Benz, automobilski pionir († 1929)
* 3. 12. - Vladan Đorđević, srpski političar, književnik, lekar († 1930)
* 8. 12. - Émile Reynaud, pionir animiranih filmova († 1918)
* ? - Katarina Milovuk, pedagog († 1913)

## Smrti

* 5. 1. - Maksim Savić, bivši episkop šabački (\* 1800)
* 27. 1. - Charles Nodier, književnik (\* 1780)
* 8. 3. - Karl XIV Johan, maršal Francuske, kralj Švedske i Norveške (\* 1763)
* 3. 6. - Louis XIX, bivši kratkotrajni kralj Francuske (\* 1775)
* 13. 6. - Thomas Charles Hope, hemičar (\* 1766)
* 27. 6. - Joseph Smith, osnivač mormonske crkve (\* 1805)
* 27. 7. - John Dalton, fizičar, hemičar (\* 1766)
* 28. 7. - Joseph Bonaparte, Napoleonov brat, bivši kralj Napulja i Španije (\* 1768)
* 11. 8. - Jernej Kopitar, slavista (\* 1780)
* 30. 8. - Francis Baily, astronom (\* 1774)
* 9. 9. - Đuro Milutinović Slepi, guslar (\* 1770)
* 20. 10. - Miloš Bogićević, učesnik Katanske bune (\* 1811)
* 14. 11. - Flora Tristan, socijalistkinja, pionirka feminizma (\* 1803)
* 21. 11. - Ivan Krilov, basnopisac (\* 1769)
* decembar - Jovan Mićić, rujanski knez, užički serdar (\* 1785)
* ? - Ilija Čarapić, prvi srpski "gradonačelnik" Beograda (\* 1792)
* ? - Ching Shih, bivša kineska gusarica (\* 1775)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.