# 6. vijek pr. n. e.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum: | 1. milenijum pne. |
| Vjekovi: | 7. vijek pne. • 6. vijek pne. • 5. vijek pne. |
| Decenije: | 590-e pne. 580-e pne. 570-e pne. 560-e pne. 550-e pne. 540-e pne. 530-e pne. 520-e pne. 510-e pne. 500-e pne. |
| Kategorije: | Rođenja – Smrti Nastanci – Prestanci
 |

**6. vijek pne.** počeo je na prvi dan 600. pne. a završio na posljednji dan 501. pne.

Ovaj je vijek bio karakterističan po tome što su tada u Aziji nastale ili se naglo razvile mnoge svjetske religije. U Iranu je Zoroaster promicao dualistički koncept zorastrizma. U Indiji se razvio džainizam, a nakon njega je Buda počeo propovijedati budizam. U Kina|Kini je Konfucije razvio konfucijanizam, a Lao Zi razvio taoizam.

Na Bliskom Istoku se početkom vijeka kao dominantna država nametnulo Neo-babilonsko Carstvo pod Nabukodonosorom Velikim. Ono je progutalo mnoge manje države, uključujući Kraljevstvo Juda čiji je glavni grad osvojen, a stanovništvo prognano u babilonsko ropstvo - događaj koji je imao važan utjecaj na razvoj judaizma. Sredinom vijeka pod Kirom Velikim nastaje Perzijsko Carstvo koje je pokorilo ne samo Babilonce, nego i Egipat, postavši tako svjetsko carstvo, odnosno najveća i najmoćnija država u dotadašnjoj historiji.

Karta svijeta 500. pne.
Na evropskom kontinentu se među raznim narodima kao dominantna grupa počinju nametati Kelti, dok u zapadnom Mediteranu trgovačka republika Kartaga postaje velikom silom. Istovremeno u polisima Antičke Grčke cvate ne samo trgovina, nego i kultura u obliku filozofije koji će postati temeljima zapadne civilizacije.

Početkom stoljeća, Grci sa Krfa (*Korkyra*) osnivaju "Crni Krf" (*Melaina Korkyra*) na otoku Korčula - kolonija nije dugo trajala. Hekatej Milećanin daje prve vijesti o istočnoj obali Jadrana u "Obilasku zemlje".

c. 625-525 dolazi do stabilizacije kulture Gvozdenog doba i jasnijeg razgraničenja. Bosutska kultura se deli: na području današnje istočne Srbije i Šumadije prelazi se na stočarstvo, lov i polunomadski način života, s ratničkim slojem (Zlotska grupa, budući Tribali); na području današnje Vojvodine ostaju pri zemljoradnji i sedelačkom životu, gotovo bez metalnog nakita i oružja (periferne Dako-getske populacije).

Krajem 7. i prvih decenija 6. veka pripadnici Glasinačke kulture (verovatno budući Autarijati) prelaze preko Drine u doline Đetinje i Rzava, dok ih "Bosućani" i "Zloćani" ne zaustave na Moravici i Maljenu. Grupe s područja današnje severne Albanije (verovatno Iliri u užem smislu) zauzimaju deo Metohije od Brnjičke grupe (verovatno budući Dardanci), do Belog Drima i Dečanske Bistrice Na Kosovu i u dolini Ibra naselja se utvrđuju, grobovi prvi put sadrže gvozdene mačeve.

Period c. 525-350 donosi ravnomeran razvoj, prožimanje kultura i uvoz luksuzne grčke robe (naročito kod Dardanaca i Tribala),
većina je raslojena na viši i niži sloj..

## Događaji

Solon, tvorac Solonskog ustava Atene koji je sadržavao prve elemente formalizirane građanske demokracije u svjetskoj historiji.
Statua grifona, jedan od simbola Perzijskog Carstva koje je osnovao Kir Veliki
* sredina 6. vijeka pne. — Izgradnja temelja Hrama Olimpijskog Zeusa u Ateni.
* 598. pne. — Joahin nasljeđuje Joakima kao kralj Jude.
* 16.3. 597. pne. — Babilonci osvajaju Jeruzalem i na mjestu kralja Joahina zamjenjuju Zedekijom.
* 595. pne. — Psametih II nasljeđuje Nehoa II kao kralj Egipta.
* 594. pne. — Solon imenovan za arhonta Atene; uvodi demokratske reforme.
* 590. pne. — Egipatska vojska pustoši Napata, tjerajući kušitski dvor da se premjesti na sigurnije mjesto kod Meroea u blizini Šestog katarakta .
* 589. pne. — Apries smjenjuje Psametiha II kao kralj Egipta.
* 588. pne. — Nabukodonosor II od Babilona počinje opsadu Jeruzalema; neki izvori sugeriraju 587. pne.
* 587/586. pne. — Jeruzalem pada u babilonske ruke, čime prestaje Kraljevstvo Juda. Osvajači uništavaju Hram u Jeruzalemu i protjeruju preživjele stanovnike. Započinje babilonsko ropstvo Židova.
* 586. one. — Smrt kralja Dinga od Zhoua, kralja kineske dinastije Zhou.
* 28.5. 585. pne. — Pomrčina Sunca se po Talesovom predviđanju događa u trenutku dok Alijat II vodi bitku protiv Kjaksara. To dovodi do primirja. Ovo je jedan od *kardinalnih datuma* svjetske historije, temeljem kojih se računaju događaji iz daleke prošlosti.
* 585/584. pne — Astijag nasljeđuje Kjaksara kao kralj Medijaca.
* 585. pne. — Kralj Jian od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
* 582. pne. — U Delfima započinju prve Pitijske igre. (tradicionalni datum)
* 580. pne. — Kambiz I nasljeđuje Kira I kao kralj Anšana i poglavar dinastije Ahemenida. (približan datum)
* 580. pne. — U Korintu započinju istamske igre. (tradicionalni datum)
* 579. pne. — Servije Tulije nasljeđuje ubijenog Lucija Tarkvinija Priska kao kralj Rima. (tradicionalni datum)
* 573. pne. — U Nemeji započinju Nemejske igre. (tradicionalni datum)
* 572. pne. — Smrt kralja Jiana od Zhou, vladara kineske dinastije Zhou.
* 571. pne. — Kralj Ling od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
* 570. pne. — Amazis II nasljeđuje Apriesa kao kralj Egipta.
* 568. pne. — Amtalqa nasljeđuje svog brata Aspeltu kao kralj Kuša.
* 562. pne. — Amel-Marduk nasljeđuje Nabukodonosora kao kralj Babilona.
* 560. pne. — Neriglissar nasljeđuje Amel-Marduka kao kralj Babilona.
* 560/561. pne. — Krez postaje kralj Lidije.
* 560. pne. — Pizistrat osvaja Akropolu u Ateni i proglašava sebe tiraninom. Iste godine je svrgnut.
* 550-e pne. — Kartaga osvaja Siciliju, Sardiniju i Korziku.
* 559. pne. — Kralj Kambiz I od Anšana umire i nasljeđuje ga njegov sin Kir II Veliki.
* 558. pne. — Hegesija smijenjen s mjesta arhonta Atene.
* 558. pne. — Kineska država Jin pobjeđuje u bitci svog suparnika Qin.
* 556. pne. — Pizistrat je prognan iz Atene na Eubeju.
* 556. pne. — Labashi-Marduk nasljeđuje Neriglissara kao kralj Babilona.
* 556/555. pne. — Nabonid nasljeđuje Labashi-Marduka kao kralj Babilona.
* 550. pne. — Tračani uništavaju Abderu.
* 550. pne. — Kir Veliki zbacuje Astijaga od Medije i stvara Perzijsko Carstvo.
* 550. pne. — Kasni Mumun period počinje na Korejskom poluotoku.
* 547. pne. — Krez, lidijski kralj je kraj rijeke Halis poražen od Kira od Perzije.
* 546. pne. — Kir Veliki od Perzije dovršava osvajanje Lidijei od Pasargadaea čini glavni grad.
* 544. pne. — Stanovnici Teosa sele u Abderu kako bi izbjegli perzijski jaram.
* 544. pne. — Kralj Jing od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
* 543. pne. — Sjevernoindijski princ Vijaya napada i osvaja Cejlon i stvara Sinhalešku dinastiju. (prema nekim izvorima).
* 543. pne. — Pizistrat, tiranin Atene, pročišćava otok Delos (približan datum).
* 540. pne. — Osnovana Elea, grčki grad u južnoj Italiji.
* 540. pne. — Perzijanci osvjajaju likijski grad Xanthos, danas u južnoj Turskoj (približan datum).
* 539. pne. — Kir Veliki, porazivši Nabonida, osvaja Babilon.
* cca. 538. pne. — Neki od Židova se počinju vraćati iz babilonskog egzila i počinju graditi Drugi Hram 520. pne.–516. pne..
* 537. pne. — Židovima u Babilonu je dozvoljen povratak u Jeruzalem, čime prestaje babilonsko ropstvo.
* 536. pne. — Prema tradiciji, biblijskog proroka Danijela posjećuje anđeo. see Daniel 10:4
* 534. pne. — Lucije Tarkvinije Superb (Oholi) postaje kralj Rim.
* 534. pne. — Započinje natjecanje u stvaranju tragedija u okviru dionizijskog festivala u Ateni.
* 530. pne. — Kambiz II nasljeđuje Kira kao kralj Perzije.
* 528. pne. — Gautama Buddha postiže Porosvjetlenje, započinje svoje propovijedanje i osniva budizam u Indiji. On postaje svjetska religija.
* 526. pne. — Psametih III nasljeđuje Amazisa II kao kralj Egipta.
* 525. pne. — Kambiz II, vladar Perzije, osvaja Egipta, poražava Psametiha III. Time završava Dvadeset šesta dinastija i počinje perzijska Dvadeset sedma dinastija.
* 522. pne. — Smerdis nasljeđuje Kambiza II kao vladar Perzije.
* 522. pne. — Babilon diže ustanak protiv perzijske vlasti.
* 521. pne. — Darije I nasljeđuje Smerdisa kao vladar Perzije.
* 521. pne. — Babilonska pobuna protiv perzijske vlasti je ugušena..
* 520. pne. — Kralj Dao od Zhoua nasljeđuje prijestolje kineske dinastije Zhou ali umire prije završetka godine.
* 520. pne. — Kleomen I nasljeđuje Anaksandridu kao kraj Sparte. (približan datum).
* 519. pne. — Kralj Jing od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
* 12.3. 515. pne. — Dovršena izgradnja drugog Hrama u Jeruzalemu.
* 514. pne. — U Kini Kralj Helu od Wua osniva "Veliki grad Helua" (današnji Suzhou) i od njega pravi svoj glavni grad .
* 513. pne. — Darije Veliki pokorava Gete i istočnu Trakiju u svom ratu protiv Skita.
* 510. pne. — Hipija, sin Pizistrata i tiranin Atene, protjeran je nakon naroddnog ustanka koga je podržao Kleomen I, kralj Sparte.
* 510. pne. — Kraj vladavine Lucija Tarkvinija Superba, posljednjeg od tradicionalnih sedam rimskih kraljeva.
* 510. pne. — Osnivanje Rimske Republike.
* 510. pne. — Demarat nasljeđuje Aristona kao kralj Sparte. (približan datum)
* 13.9. 509. pne. — Jupiterov hram na rimskom Kapitolu je posvećen na septembarske ide.
* 508. pne. — U Rimu stvorena služba *pontifex maximus*.
* 507. pne. — Klisten, grčki reformator preuzima vlast u Ateni i širi demokraciju.
* 506. pne. — Bitka kod Bai jua: Snage Kraljevstva Wu pod Sun Tzuom tuku snage države Chu.
* 505. pne. — Izabran prvi par rimskih konzula.
* 4.12., 502. pne. — Pomrčina sunca zamračuje Egipat. (bez historijskih zapisa)
* 502. pne. — Latinski savez poražava Etruščanepod Larsom Porzenom kod Aricije.
* 502. pne. — Naksos diže ustanak protiv perzijske dominacije čime počinje Jonski ustanak.
* 501. pne. — Klisten reformira demokraciju u Ateni.
* 501. pne. — Naksos napadaju snage Perzijskog arstva.
* 501. pne. — Kao odgovor na sabinjanske prijetnje, Rim uspostavlja službu diktatora.
* 501. pne. — Konfucije je imenovan guvernerom Chung-tua.
* 501. pne. — Gadir (današnji Cádiz) osvaja Kartaga. (približan datum)
* 500. pne. — Narodi koji govore Bantu migirraju u jugozapadnu Ugandu sa zapada. (približan datum)
* 500. pne. — Izbjeglice s Teosa ponovno naseljavaju Abderu.
* 500. pne. — Darije I od Perzije proglašava aramejski kao služeni jezik u zapadnoj polovici carstva.
* 500. pne. — Završetak civilizacije Nordijskog brončanog doba u sistemu periodizacije Oscara Monteliusa i početak Prd-rimskog željeznog doba.
* 500. pne. — Osnivanje prve republike u Vaishaliju (Bihar Indija).
* Perzijanci dominiraju Istočnim Mediteranom.
* Perzijanci pod Darijem I napadaju Transoksijanu.
* Kartaginsko trgovačko carstvo dominira zapadnim metiranom.
* Napisan *Tao Te Ching* (tradicionalni datum).
* Konfucije formulira svoj etički sistem konfucijanstva.
* Sinhalezi emigriraju na Šri Lanku.
* Napisana Knjiga psalma.
* Prorok Lehi, prema Knjizi Mormonovoj, dolazi u Sjevernu Ameriku.
* Grci koloniziraju današnju Abhaziju.
* Pojava proto-germanske kulture Jastorf.
* Sagrađen Hram B u Selinu na Siciliji.

## Značajne osobe

* Mahavira od Vaishalija, 24. po redu Tirthankara džainizma, (599. pne.–527. pne.)
* 580-e pne. — Nabukodonosr II, kralj Babilona
* Anaksimen iz Mileta, grčki filozof (585. pne.–525. pne.)
* Pitagora sa Samosa, grčki matematičar i pronalazač Pitagorinog teorema (cca. 580. pne.– c. 500. pne.)
* 580. pne. — Smrt Kira I od Anšana (približan datum)
* Kir Veliki, kralj Perzije (576. pne. – jul 529. pne., vladao 559. pne. – jul 529. pne.)
* Ezra i Nehemija, vođe Židova pri povratku iz babilonskog ropstva
* maj 563. pne. — Rođenje Siddharte Gautame, kasnije poznatog kao Gautama Buddha u Lumbiniju (današnji Nepal) (u. maj 483. pne.
* 563. pne. — Kraljica Maya, majka Siddharte Gauatame, umire sedam dana nakon rođenja
* cca. 562. pne. — Smrt Nabukodonosr II, kralja Babilona
* Pizistrat, tiranin Atene 561. pne., 559. pne.–556. pne. i 546. pne.–528. pne. (u. 527. pne.)
* Solon od Atene, jedan od Sedam mudraca Grčke (638. pne.–558. pne.)
* cca. 556. pne. — Rođenje Simonid sa Keosa
* 553. pne. — Car Itoku se pojavljuje u Japanu
* Stesihor sa Sicilije, lirski pjesnik (cca. 640. pne.–555. pne.)
* cca. 551. pne. — Smrt Zoroastera
* Konfucije, osnivač konfucijanstva (551. pne.–479. pne.)
* Tales, grčki matematičar (635. pne.–543. pne.), predvidio pomrčinu sunca 585. pne.
* Darije I, kralj Perzije (rođ. 549. pne.; vladao 521–485. pne.)
* 547. pne. — Smrt Kreza
* 546. pne. — Smrt Anaksimandra, grčkog filozofa (približan datum).
* 545. pne. — Smrt kralja Linga od Zhoua, vladara kineske dinastije Zhou.
* Sun Tzu, autor *Umjetnosti ratovanja* (cca. 544. pne.–496. pne.)
* cca. 540. pne. — Aminta I postaje kralj Makedonije.
* 539. pne./538. pne. — Smrt Nabonida, posljednjeg kralja Babilona
* cca. 535. pne. — Rođenje Heraklita iz Efeza, grčkog filozofa
* cca. 531. pne. — Smrt Laozija, osnivača taoizma
* Eshil, pisac grčkih tragedija, (525. pne.–456. pne.)
* 525. pne. — Smrt Psametiha III, posljednjeg faraona XXVI. dinastije Egipta
* 522. pne. — Smrt Pindara, grčkog pjesnika
* mart 521. pne. — Smrt Kambiza II, vladara drevne Perzije (samoubistvo)
* oktobar 521. pne. — Smrt Smerdisa, vladara drevne Perzije
* cca. 519. pne. — Rođenje Kserkso I od Perzije
* Epimenid iz Knossosa, znameniti kretski prorok, filozof i pjesnik, povezan s Epimenidovim paradoksom
* Lehi, legendadrna ličnost, prvi prorok spomenut u Knjiga Mormonova
* Tespis, tvorac grčkog teatra.

## Pronalasci, otkrića, pojave

* Babilonski kralj Nabonid provodi prva arheološka istraživanja Arabijskog poluotoka.
* Sunshu Ao (孫叔敖), prvi kineski hidraulički inženjer, stvara ogromni umjetni rezervoar sagradivši branu radi velikog projekta navodnjavanja za kralja Zhuanga od Chua (u. 591. pne.).

## Decenije i godine

## Reference

Literatura
* Matijašić, Robert. *Povijest hrvatskih zemalja u antici do cara Dioklecijana*. Leykam international Zagreb 2009 ISBN 978-953-7534-31-8

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **600-e pne.** | 609. pne.
 | 608. pne.
 | 607. pne.
 | 606. pne.
 | 605. pne.
 | 604. pne.
 | 603. pne.
 | 602. pne.
 | 601. pne.
 | 600. pne.
 |
| **590-e pne.** | 599. pne.
 | 598. pne.
 | 597. pne.
 | 596. pne.
 | 595. pne.
 | 594. pne.
 | 593. pne.
 | 592. pne.
 | 591. pne.
 | 590. pne.
 |
| **580-e pne.** | 589. pne.
 | 588. pne.
 | 587. pne.
 | 586. pne.
 | 585. pne.
 | 584. pne.
 | 583. pne.
 | 582. pne.
 | 581. pne.
 | 580. pne.
 |
| **570-e pne.** | 579. pne.
 | 578. pne.
 | 577. pne.
 | 576. pne.
 | 575. pne.
 | 574. pne.
 | 573. pne.
 | 572. pne.
 | 571. pne.
 | 570. pne.
 |
| **560-e pne.** | 569. pne.
 | 568. pne.
 | 567. pne.
 | 566. pne.
 | 565. pne.
 | 564. pne.
 | 563. pne.
 | 562. pne.
 | 561. pne.
 | 560. pne.
 |
| **550-e pne.** | 559. pne.
 | 558. pne.
 | 557. pne.
 | 556. pne.
 | 555. pne.
 | 554. pne.
 | 553. pne.
 | 552. pne.
 | 551. pne.
 | 550. pne.
 |
| **540-e pne.** | 549. pne.
 | 548. pne.
 | 547. pne.
 | 546. pne.
 | 545. pne.
 | 544. pne.
 | 543. pne.
 | 542. pne.
 | 541. pne.
 | 540. pne.
 |
| **530-e pne.** | 539. pne.
 | 538. pne.
 | 537. pne.
 | 536. pne.
 | 535. pne.
 | 534. pne.
 | 533. pne.
 | 532. pne.
 | 531. pne.
 | 530. pne.
 |
| **520-e pne.** | 529. pne.
 | 528. pne.
 | 527. pne.
 | 526. pne.
 | 525. pne.
 | 524. pne.
 | 523. pne.
 | 522. pne.
 | 521. pne.
 | 520. pne.
 |
| **510-e pne.** | 519. pne.
 | 518. pne.
 | 517. pne.
 | 516. pne.
 | 515. pne.
 | 514. pne.
 | 513. pne.
 | 512. pne.
 | 511. pne.
 | 510. pne.
 |
| **500-e pne.** | 509. pne.
 | 508. pne.
 | 507. pne.
 | 506. pne.
 | 505. pne.
 | 504. pne.
 | 503. pne.
 | 502. pne.
 | 501. pne.
 | 500. pne.
 |
| **490-e pne.** | 499. pne.
 | 498. pne.
 | 497. pne.
 | 496. pne.
 | 495. pne.
 | 494. pne.
 | 493. pne.
 | 492. pne.
 | 491. pne.
 | 490. pne.
 |

| Milenijum | Vijek
 |
| --- | --- |
| **4. pne.**:
 | 40. pne.
 | 39. pne.
 | 38. pne.
 | 37. pne.
 | 36. pne.
 | 35. pne.
 | 34. pne.
 | 33. pne.
 | 32. pne.
 | 31. pne.
 |
| **3. pne.**:
 | 30. pne.
 | 29. pne.
 | 28. pne.
 | 27. pne.
 | 26. pne.
 | 25. pne.
 | 24. pne.
 | 23. pne.
 | 22. pne.
 | 21. pne.
 |
| **2. pne.**:
 | 20. pne.
 | 19. pne.
 | 18. pne.
 | 17. pne.
 | 16. pne.
 | 15. pne.
 | 14. pne.
 | 13. pne.
 | 12. pne.
 | 11. pne.
 |
| **1. pne.**:
 | 10. pne.
 | 9. pne.
 | 8. pne.
 | 7. pne.
 | 6. pne.
 | 5. pne.
 | 4. pne.
 | 3. pne.
 | 2. pne.
 | 1. pne.
 |
| **1.**:
 |   1.
 |   2.
 |   3.
 |   4.
 |   5.
 |   6.
 |   7.
 |   8.
 |   9.
 | 10.
 |
| **2.**:
 | 11.
 | 12.
 | 13.
 | 14.
 | 15.
 | 16.
 | 17.
 | 18.
 | 19.
 | 20.
 |
| **3.**:
 | 21.
 | 22.
 | 23.
 | 24.
 | 25.
 | 26.
 | 27.
 | 28.
 | 29.
 | 30.
 |
| **4.**:
 | 31.
 | 32.
 | 33.
 | 34.
 | 35.
 | 36.
 | 37.
 | 38.
 | 39.
 | 40.
 |