# 1881.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1850-e  1860-e  1870-e  – 1880-e –  1890-e  1900-e  1910-e  |
| Godine:
 | 1878 1879 1880 – **1881** – 1882 1883 1884
 |

1881.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1881.. (MDCCCLXXXI) |
| Ab urbe condita
 | 2634.
 |
| Islamski
 | 1298–1299.
 |
| Iranski
 | 1259–1260.
 |
| Hebrejski
 | 5641–5642.
 |
| Bizantski
 | 7389–7390.
 |
| Koptski
 | 1597–1598.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1936–1937.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1803–1804.
 |
| • *Kali Yuga* | 4982–4983.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4517–4518.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11881.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1881** (**MDCCCLXXXI**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 13. 1. i 15. 1. - Pacifički rat: u bici kod San Juana i Chorrillosa i u bici kod Mirafloresa, čileanske trupe porazile prvu odn. drugu liniju odbrane peruanske prestonice Lime.
* 17. 1. - Čileanska vojska ušla u Limu - okupacija traje do oktobra 1883, grad je opljačkan i pre i posle ulaska Čileanaca.
* 20. 1. (8. 1. po j.k.) - Prvi broj novina "Samouprava", sa programom novoosnovane Narodne radikalne stranke (prva formirana stranka u Srbiji, čine je sledbenici Sv. Markovića koji su odustali od socijalizma).
* 22. 1. - Konzervativci u Srbiji osnivaju Naprednu stranku.
* 24. 1. - Ahal-tekinska ekspedicija: ruske trupe Mihaila Skobeljeva pobedile Turkmene u opsadi Göktepea.
* 25. 1. - Thomas Edison i Alexander Graham Bell osnovali *Oriental Telephone Company*, licenciranu za prodaju telefona u Aziji, uključujući Tursku.
* 28. 1. - U Požegi osnovana gradska glazba "Trenkovi panduri".

### Februar/Veljača

* 1. 2. - Srpska vlada obaveštena da je američka vlada prihvatila "njenu želju da u Beogradu ima predstavnika SAD" - ovo se uzima kao datum uspostavljanja diplomatskih veza između Kneževine Srbije i SAD.
* 2. 2. - Zakonom o prinudi, po predlogu ministra za Irsku W.E. Forstera, privremeno suspendovan *habeas corpus* radi borbe sa Zemljišnom ligom u Irskoj.

Paul Eugène Bontoux
* 3. 2. - Tri ugovora srpske vlade sa Eženom Bontuom, predsednikom Generalne unije, za zajam, građenje i korišćenje železnice u Srbiji (sa Generalnom unijom sklopljen i nepovoljan "lutrijski zajam" od realnih 24,585 miliona dinara za vraćanje dugova iz '60-ih i '70-ih).
* 9. 2. (28. 1. po j.k.) - Ruski ministar unutrašnjih poslova Loris-Melikov predao caru Aleksandru II projekt političke reforme.
* 10. 2. - Praizvedba "Hofmanovih priča" kompozitora Žaka Ofenbaha, četiri meseca nakon njegove smrti.
* 10. 2. - Osnovana prva škola igranja u Beogradu.
* 13. 2. - Hubertine Auclert izdala radikalno feminističke novine *La Citoyenne* u Parizu (izlaze do 1891).
* 14. 2. - U Ugarskoj uvedena žandarmerija (*Csendőrség*) umesto pandura.

Brdo Majuba, poprište bitke u Prvom burskom ratu
* 16. 2. - Inkorporirana *Canadian Pacific Railway*, za četiri godine će napraviti prvu transkontinentalnu železnicu u Kanadi.
* 16. 2. - Francuski oficir Paul Flatters ubijen u Sahari prilikom pokušaja trasiranja predložene Transsaharske železnice.
* 19. 2. - Kanzas je prva američka država koja je uvela prohibiciju alkoholnih pića (do 1948.)
* 21. 2. - Novi Zakon o sudijama u Srbiji - uvedena sudska nezavisnost.
* 24. 2. - Sanktpeterburški ugovor: Rusi vraćaju Kini istočni deo basena reke Ili.
* 25. 2. - Inkorporiran Phoenix, Arizona.
* 27. 2. - Bitka na Majuba Hill je odlučujući britanski poraz u Prvom burskom ratu.
* 27. 2. - Nemački princ Wilhelm II se oženio Augustom Viktorijom (carski par 1888-1918).

### Mart/Ožujak

Ubistvo Aleksandra II
* 1. 3. - Firma *Cunard* porinula putnički brod novog tipa *SS Servia* ("Srbija") - napravljen od čelika umesto gvožđa, prvi Cunardov brod sa električnim osvetljenjem (prvo putovanje 26. 11., služi do 1902).
* 4. 3. - Inauguriran predsjednik SAD James A. Garfield.
* 12. 3. - Francisco García Calderón izabran za privremenog predsednika Perua u Limi - Nicolás de Piérola se nalazi u Ayacuchu gde pokušava da nastavi rat.
* 13. 3. - Šesti atentat na ruskog cara Aleksandra II: dvojica pripadnika "Narodne volje" bacila bombe na carevu kočiju - teško povređen, umire ubrzo zatim.
	+ Novi car je Aleksandar III - vlada do 1894, odustaje od očevih planova za reformu (izabrana Duma će biti uvedena tek 1906.), pojačava represiju, stvara Ohranu.
	+ Na mestu ubistva će biti podignuta Crkva Spasa na krvi.

Aleksandar III
* 16. 3.? - Osnovana železničko-saobraćajna škola u Beogradu.
* 19. 3. (kal.?) - U Srbiji donesen Zakon o Narodnoj biblioteci i Muzeju, predlagač je bio Stojan Novaković.
* 22. 3. - "Bontuov ugovor": posle burnih diskusija, srpska skupština je, pretpostavlja se uz podmićivanje, usvojila nepopularni ugovor sa Generalnom unijom o zajmu sredstava, kao i gradnji i eksploataciji pruge Beograd-Vranje (97 za, 57 protiv, 5 uzdržanih) - Generalna unija bankrotirala sledeće zime.
* 23. 3. - Požar u Operi u Nici usled curenja gasa, 200 mrtvih.
* 23. 3. - Prvi burski rat okončan Burskom pobedom - Britanska Imperija je prvi put od Američke revolucije izgubila neki rat.
* 26. 3. (14. 3. po j.k.) - Kneževina Rumunija proglašena kraljevinom (vladar Karol I krunisan 22. 5.).
* mart/april? - Bečka vlada objavila poziv za vojsku u Boki Kotorskoj

### April/Travanj

* 9. 4. - Novi Zakon o štampi u Srbiji - slobodna štampa.
* 13. 4. - Donet Zakon o zborovima i udruženjima (prvi ikad u Srbiji) - omogućeni zborovi i ranije zabranjena udruženja.
* april - Turska vojska Derviš-paše guši ustanak Prizrenske lige.
* 14. 4. - Revolveraški obračun "Četvorica mrtvih za pet sekundi" u El Pasu.
* 15. 4. - Počinju antisemitski pogromi u Rusiji, prvo u gradu Jelizavetgradu (Kropivnicki). Do 1884. biće preko 200 antisemitskih događaja u Rusiji.
* 15. 4. - Zakonom o taksama uvedene taksene marke u Srbiji.
* 18. 4. - Londonski *Natural History Museum* otvoren u novoj zgradi.
* 27. 4. - Ustanak šeiha Buamame na zapadu Francuskog Alžira (u tri etape do 1899).
* 28. 4. - Francusko osvajanje Tunisa, izgovor je akcija protiv bandita koji upadaju u Francuski Alžir. Italija protestuje.
* 28. 4. - Billy the Kid beži iz zatvora u Mesilla, New Mexico gde je čekao vešanje, ubio je dvojicu čuvara.

### Maj/Svibanj

Rudolf i Stephanie
* 1. 5. - Uspostavljena prva telefonska centrala u Budimpešti, Nikola Tesla je glavni tehničar; ove godine mu se javila ideja rešenja motora na naizmeničnu struju bez komutatora.
* 5. 5. - Louis Pasteur prikazao svoju vakcinu protiv antraksa (ispostavlja se da je Henry Toussaint imao prvenstvo). Pasteur je kasnije tokom godine izabran u Francusku akademiju (stolica 17).
* 6. 5. (24. 4. po j.k.) - Srbija potpisuje trgovinski ugovor sa Austrougarskom (ratifikovan u Srbiji 17. 6.) - povoljan za austrougarsku industriju i srpsku poljoprivredu, bez uzajamnosti po pitanju statusa najpovlašćenije nacije.
* 7. 5. - Počinje Kijevski pogrom, najgori ove godine.
* 9. 5. (27. 4. po j.k.) - Bugarski knez Aleksandar I Batenberg smenjuje liberalnu vladu Petka Karavelova, postavlja ministra vojnog, ruskog generala Kazimira Ernrota (do jula) i najavljuje sazivanje Velikog narodnog sabranija.
* 10. 5. - Venčanje austrougarskog prijestolonasljednika Rudolfa i belgijske princeze Stephanie.
* 11. 5. (29. 4.) - "Kontrareforme Aleksandra III": donesen je Manifest nepovredivosti samodržavlja - apsolutna careva vlast; pretpostavlja se da je inspirator manifesta Konstantin Pobedonoscev. Ministar unutarnjih poslova Mihail Loris-Melikov i vojni ministar Dmitrij Miljutin napuštaju rusku vladu ovog meseca.
* 12. 5. - Ugovor iz Barda: Begluk Tunis, formalno pod osmanskim sizerenstvom, postaje francuski protektorat (do 1956).
* 12. 5. - U Ugarskoj osnovana Rumunska nacionalna partija Transilvanije i Banata.
* 13. 5. - Pacifičko ostrvo Rotuma se predalo Velikoj Britaniji (deo kolonije Fidži).
* 16. 5. - Firma *Siemens & Halske* pustila u Berlinu prvi električni tramvaj na svetu (linija Lichterfelde–Kadettenanstalt).
* 17. 5. - Mithat Paša, bivši veliki vezir i guverner Sirije uhapšen pod optužbom za ubistvo sultana Abdulaziza - osuđen na smrt u junu, ali je pod pritiskom Britanaca poslat u iznanstvo u Taif.

Knez Carol I je sada kralj Rumunije
* 22. 5. (10. 5. po j.k.) - Krunisanje Karola I, kralja Rumunije.
* 29. 5. - Agostino Depretis po treći put premijer Italije (do 1887, vodiće politiku *trasformismo*).

### Jun/Juni/Lipanj

* 1. 6. - U Srbiji Zakon o krčmarini (taksa na alkoholna pića).
* 7. 6. - Prvi sastanak Socijaldemokratske federacije Henryja Hyndmana, prve organizovane socijalističke stranke u Britaniji.
* 8. 6. - Ugovor o Bosni i Hercegovini između Svete stolice i Austrougarske vlade o uvođenju svjetovne katoličke hijerarhije, car dobija pravo imenovanja nadbiskupa i biskupa (ranije su franjevci bili nosioci katoličanstva u BiH).
* 18. 6. - Muslimanska pobuna u Tunisu, marabuti proglašavaju džihad u Sfaxu, Gabèsu i Kairouanu, otpor traje do oktobra, kod plemena na krajnjem jugu do 1883.
* 11. 6. - Otvoreno Narodno kazalište u Pragu (*Národní divadlo*), izgorjelo već u kolovozu (ponovo otvoreno 1883).
* 13. 6. - Brod *USS Jeannette* smrvljen ledom - James Gordon Bennett, Jr. pokušavao da stigne do severnog pola, prošlog meseca je našao ostrva Henrietta i Jeannette u Istočnosibirskom moru.

W.P. Frith: "Privatno razgledanje u Kraljevskoj akademiji, 1881"
* jun - Knez Milan u poseti Berlinu, Sankt Petersburgu i Beču, u Rusiji hladno primljen.
* jun - Kurdski pobunjenik šeih Ubeydallah, koji je ratovao u Persiji, predao se osmanskom sultanu.
* 16. 6. - Usvojen prvi set Ferryjevih zakona u Francuskoj: besplatno osnovno obrazovanje, subvencionišu ga komune i departmani.
* 18. 6. - Obnovljen "Trojecarski savez" Nemačke, Austrougarske i Rusije - Austrougarima priznato pravo na aneksiju Bosne i Hercegovine, kao i pravo Bugarske na ujedinjenje sa Istočnom Rumelijom (savez traje do 1887).
* 24. 6. - 3. 7. - Izbori za Ugarski sabor, nova pobeda vladajućih Liberala.
* 28. 6. (16. 6. po j.k.) - U Beogradu potpisana Tajna konvencija (ino. ministar Čedomilj Mijatović po volji kneza Milana, bez znanja vlade) - Srbija praktično zavisna od Austro-Ugarske, u zamenu za proglašenje kraljevine i mogućnost širenja u Makedoniji (objavljena 1893).
* 28. 6. - Kodeks domorodaca (*Code de l'Indigénat*) ozvaničuje diskriminaciju starosedelaca u Francuskom Alžiru.
* 29. 6. - Muhamed Ahmed se proglasio za mahdija u Sudanu, protiv turko-egipatskih vlasti - počinje Mahdijev rat (do 1899).

### Jul/Juli/Srpanj

Atentat na Garfielda
* 2. 7. - Advokat Charles Guiteau revolverom pogađa američkog predsjednika Jamesa Garfielda, koji umire u septembru od infekcije.
* 2. 7. - Carigradska konvencija: Grčka dobija Tesaliju (Volos, Larisa, Trikala), u Epiru dobija Artu a Janjina ostaje Turskoj (→ karta).
* 24. 6. - 3. 7. - Održani izbori za Ugarski sabor, vladajući liberali zadržavaju većinu.
* 4. 7. - U Srbiji Zakon o trošarini na duvan.
* 4. 7. - U Tuskegee, Alabama osnovana Normalna škola za obojene učitelje, na čelu je Booker T. Washington (kasnije Univerzitet Tuskegee).
* 5. 7. - Bula *Ex hac Augusta* pape Lava XIII. uspostavlja redovnu katoličku hijerarhiju u Bosni i Hercegovini - jedna nadbiskupija (Vrhbosanska) i tri biskupije (Banjolučka, Mostarsko-duvanjska, te Trebinjsko-mrkanska pod privremenom upravom dubrovačkog biskupa). Prvi vrhbosanski nadbiskup je Josip Stadler (do 1918).
* 7. 7. - Objavljen prvi nastavak Collodijevih *Le avventure di Pinocchio*.
* 13. 7. - U Svištovu se sastalo bugarsko Drugo veliko narodno sabranije - dominiraju konzervativci izabrani uz pomoć nasilja i falsifikata, daju punomoćje knezu Aleksandru da sedam godina vlada dekretima, početak Režima punomoćja (→ bg, samo do 1883).
* 14. 7. - Pat Garrett ubio Billy Kida kod Fort Sumnera u Novom Meksiku.
* 15. 7. - Knez Milan Obrenović srebrnim budakom udario temelj Srpskim državnim železnicama na Mokroluškom potoku, nedaleko od današnje Gazele (prvi voz Beograd-Niš krenuo 1884).
* 15. 7. - Proglas o sjedinjenju Vojne krajine i banske Hrvatske.

Hrvatska i Slavonija (1908)
* 19. 7. - Bik Koji Sjedi se vratio iz Kanade i predao američkim vlastima u Montani sa svojom porodicom i još 186 Sijuksa.
* 23. 7. - Granični sporazum: Čile i Argentina potpisali ugovor o razgraničenju u Ognjenoj zemlji i Patagoniji: Čileu potvrđen Magellanov tjesnac, Argentini Patagonija.
* 23. 7. - U Liježu osnovana Evropska gimnastička federacija, od 1921. Međunarodna gimnastička federacija.
* leto - Ustanak u Krivošijama (Boka Kotorska) zbog austrougarske vojne obaveze, koji će se proširiti i na Hercegovinu početkom sledeće godine.

### Avgust/August/Kolovoz

* 3. 8. - Potpisana Pretorijska konvencija: puna autonomija Južnoafričke Republike (Transvaala) uz nominalno britansko sizerenstvo.
* 4. 8. - U Sevilji navodno izmereno 50 °C što bi bio evropski rekord (potvrđeno 46,6°).
* 4. 8. - U zadarskom srezu za Dalmatinski sabor izabran Ljubomir Vujnović, srpsko-autonomaški kandidat (pogoršanje srpsko-hrvatskih suprotnosti).
* 12. 8. - Bitka na Abi: dve egipatske čete pokušale uhvatiti Mahdija na adi Aba, južno od Kartuma, ali razbijene. Mahdi se zatim udaljava u Kordofan.
* 15. 8. - 15. 11. - Prva Međunarodna izložba elektriciteta u Parizu - prikazane nove naprave, održani i kongres na kome su definisani volt, om i amper.
* 26. 8. - *North Borneo Chartered Company* dobila na upravu Severni Borneo (današnji Sabah, Malezija).
* 30. 8. - Britanski parobrod *RMS Teuton* naleteo na greben kod Južne Afrike, 236 mrtvih.

### Septembar/Rujan

* 5. 9. - Veliki požar u regionu *Thumb* američke države Mičigen, izgorelo 4.000 km2 šume nakon čega su otkriveni indijanski petroglifi u okrugu Sanilac.
* 9. 9. - Pobuna Ahmeda Urabija i oficira u Egiptu, zahtevaju smenu ministara, novi ustav i veću vojsku, protive se mešanju od strane evropskih sila.
* 11. 9. - Eksploatacija škriljca izazvala klizište od koga je poginulo 114 ljudi u švajcarskom selu Elm.
* 19. 9. - Nakon smrti predsjednika Garfielda na čelo SAD dolazi dotadašnji potpredsjednik Chester Arthur (do 1885).
* 21. 9. - Potpisan Ahalski ugovor: Persija priznaje rusku aneksiju Horezma, granica je reka Atrek.
* 25. 9. - Ferdinand Adolf Kehrer izveo u Meckesheimu prvi moderni (konzervativni) carski rez.
* 26. 9. - Engleski grad Godalming dobio električnu energiju ("prvi grad na svetu sa javnim snabdevanjem električnom energijom" - vratiće se na gas 1884, struja definitivno od 1904).

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - Počinje feljtonsko objavljivanje R. L. Stevensonovog "Otoka s blagom".
* oktobar - Mitropolit beogradski Mihailo saopštio vladi da crkva ne može primenjivati Zakon o taksama jer bi to predstavljalo simoniju.
* 10. 10. - Umro austro-ugarski ministar ino. poslova Heinrich Karl von Haymerle, naslediće ga grof Gustav Kálnoky (do 1895).
* 10. 10. - U Londonu otvoren Savoy Theatre, prva javna zgrada u potpunosti osvetljena elektrikom (Swanove žarulje).
* 10. 10. - Charles Darwin objavio svoje poslednje naučno delo, o kišnim glistama.
* 13. 10. - Oživljavanje hebrejskog jezika: smatra se da je Eliezer Ben-Yehuda održao prvi razgovor na hebrejskom jeziku sa prijateljima u Parizu; kasnije tokom meseca se seli u Palestinu.
* 14. 10. - Zaključen Trgovinski ugovor između Kneževine Srbije i SAD, takođe i Konvencija o pravima, imunitetima i privilegijama konzularnih agenata (prva trgovina: šljive za kerozin).
* 14. 10. - Eyemouthska katastrofa: 189 ribara iz jugoistočne Škotske stradalo u oluji, najviše iz varoši Eyemouth.
* 24. 10. - Tony Pastor priredio u Njujorku uglađenu verziju varijetea, što se smatra rođenjem vodvilja.
* 26. 10. - U Tombstone, Arizona se dogodio Obračun kod O.K. Corrala, najčuveniji revolveraški sukob Divljeg zapada.
* 26. 10. - Francuske trupe zauzele Kairuan.
* 27. 10. - Izbori za Rajhstag u Nemačkoj: najviše mandata ima katolička Partija centra.
* 28. 10. - Tuniski beg Muhammad III as-Sadiq abdicirao, nasleđuje ga Ali III ibn al-Husayn (do 1902).
* 30. 10. (18. 10. po j.k.) - Srpska vlada iz političkih razloga smenila mitropolita Mihaila, privremeno postavljen episkop negotinski Mojsej.
* oktobar - Razrešena kriza srpske vlade nastala potpisivanjem Tajne konvencije - Čedomilj Mijatović prepustio inostrani resor predsedniku vlade Milanu Piroćancu.

### Novembar/Studeni

* 1. 11. (20. 10. po j.k.) - Kalaj - Piroćančeva deklaracija (ublažavanje člana IV Tajne konvencije, koji govori da Srbija neće sklapati političke ugovore bez sporazuma sa Austrougarskom).
* 3 - 11. 11. - Okupacija Araukanije — ustanak Mapuchea je poslednja veća pobuna tih Indijanaca u Čileu.
* 4. 11. - Objavljen Privremeni odbrambeni zakon za BiH - uvedena vojna obaveza u okupiranoj BiH što izaziva veliko nezadovoljstvo stanovništva i ustanak u januaru.
* 5. 11. (24. 10. po j.k.) - Tajna izjava kneza Milana da će se pridržavati konvencije sa AU bez ikakvih dodataka.
* 6. 11. - U Beogradu osnovano Srpsko novinarsko društvo (pravila usvojena 21. 12.).
* 7. 11. (26. 10. po j.k.) - Testament Ilije Milosavljevića Kolarca postao pravosnažan, tako da Kolarčeva zadužbina može raspolagati novcem.
* 14. 11. - Léon Gambetta postaje francuski premijer (pada već u januaru).
* 19. 11. - Veliki meteorit pao kod Odese, kod sela Gross Liebenthal (Velikodolinske).
* 26. 11. - Louis Tirman postaje generalni guverner Alžira (do 1891), promovisaće politiku naseljavanja Francuza.

### Decembar/Prosinac

Ostaci Ringtheater-a
* 4. 12. - Izašao prvi broj *Los Angeles Times* (pod imenom *Los Angeles Daily Times* ).
* 8. 12. - Bečki Ringtheater izgoreo zbog curenja gasa, poginule najmanje 384 osobe - katastrofe izazvane gasom su podstrek za uvođenje električnog osvetljenja, kao i sigurnosnih zavesa.
* 15. 12. - Srušila se brana kod Perrégauxa u Francuskom Alžiru (današnja Mohammadia), 150 mrtvih.
* 20. 12. - Osnovana Administracija osmanskog javnog duga, kontroliše skoro 30% državnih prihoda, garantuje za osmanske zajmove na evropskim berzama.
* 25. 12. - Stampedo u Bazilici Svetog Križa u Varšavi izazvan lažnim upozorenjem na požar odnosi 29 žrtava - glasine dovode do napada na Jevreje i trodnevnog Varšavskog pogroma.
* 28. 12. - Virgil Earp teško povređen u zasedi (osveta za O.K. koral).

### Kroz godinu

* Austrijski car postavio Germana Anđelića za patrijarha srpskog i mitropolita karlovačkog, protivno većinskoj volji narodnog sabora.
* U Rumi (tada Kraljevina Hrvatska i Slavonija) osnovana Srpska samostalna stranka.
* Laza Lazarević osniva možda prvo gerijatrijsko odeljenje na svetu (odeljenje za lečenje staraca sa 13 postelja).
* Mitropolit Ilarion izvršio kadrovsku smjenu sveštenstva u Crnoj Gori, uzima mlađe i školovanije sveštenike.
* Zabranjeno učenje srpske istorije u BiH.
* Henry Morton Stanley osnovao Léopoldville, današnja Kinshasa.
* Stočari osnovali Abilene, Texas.
* Nauka i tehnika
	+ Vatikanski tajni arhivi otvoreni za istraživače.
	+ Clément Ader izmislio *Théâtrophone*, stereofonski prenos zvuka opere.
	+ U Švajcarskoj probijen železnički tunel Gotthard dužine 15 km.
	+ Émile Brugsch evakuirao ostavu kraljevskih mumija DB320.
	+ Gaston Maspero pronašao Piramidske tekstove u Saqqari.

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 4. 1. (23.12.1880. po j.k.) - Nikolaj Velimirović, srpski pravoslavni teolog i svetac († 1956.)
* 18. 1. - Gaston Gallimard, francuski izdavač († 1975)
* 21. 1. - Ivan Ribar, predsednik Skupštine u KSHS i FNRJ († 1968)
* 31. 1. - Irving Langmuir, hemičar, nobelovac († 1957)
* 4. 2. - Fernand Léger, slikar, skulptor († 1955)
* 4. 2. - Kliment Vorošilov, maršal SSSR, predsednik Prezdijuma VS († 1969)
* 12. 2. - Ana Pavlova, balerina († 1931)
* 22. 2. - James Reese Europe, ragtime i jazz muzičar († 1919)
* 25. 2. - Aleksej Rikov, predsednik Saveta narodnih komesara SSSR († 1938)
* 25. 2. - William Z. Foster, generalni sekretar KP SAD († 1961)
* 1. 3. - Petar Skok, hrvatski jezikoslovac († 1956.)
* 4. 3. - Todor Aleksandrov, pripadnik VMRO († 1924)
* 5. 3. - Sreten Vukosavljević, sociolog, političar († 1960)
* 6. 3. - Delfa Ivanić, srpska slikarka († 1972)
* 9. 3. - Ernest Bevin, britanski političar († 1951)
* 12. 3.? - Mustafa Kemal Ataturk, "otac Turske" († 1938)
* 20. 3. - Fritz Pfleumer, izumitelj magnetne trake za snimanje zvuka († 1945)
* 22. 3. - Hans Wilsdorf, časovničar, osnivač *Rolex*-a († 1960)
* 25. 3. - Béla Bartók, mađarski skladatelj († 1945.)
* 26. 3. - Guccio Gucci, modni kreator, osnivač *Gucci*-a († 1953)

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 1. 4. - Octavian Goga, rumunski književnik i političar († 1938)
* 3. 4. - Alcide De Gasperi, premijer Italije († 1954)
* 9. 4. - Veselin Čajkanović, srpski filolog, akademik († 1946)
* 16. 4. - Lord Halifax, britanski političar († 1959)
* 16. 4. - Leontina Kraus, učiteljica, streljana u Jajincima († 1943)
* 22. 4. - Ksenija Petrović Njegoš, crnogorska princeza († 1960)
* 1. 5. - Mary MacLane, kanadsko-američka spisateljica († 1929)
* 4. 5. - Aleksandar Kerenski, ruski premijer († 1970)
* 11. 5. - Theodore von Kármán, fizičar aerodinamike († 1963)
* 13. 5. - Dimitrije Tucović, vođa socijalističkog pokreta u Srbiji († 1914)
* 17. 5. - Gavrilo Dožić, srpski patrijarh († 1950)
* 19. 5. - Ivo Kerdić, hrvatski medaljer i kipar († 1953.)
* 20. 5. - Władysław Sikorski, poljski general i premijer († 1943)
* 27. 6. - Petar Perica, katolički svećenik († 1944)

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 27. 7. - Hans Fischer, hemičar, nobelovac († 1945)
* 6. 8. - Alexander Fleming, britanski biolog, izumitelj penicilina († 1955)
* 7. 8. - François Darlan, francuski admiral († 1942)
* 8. 8. - Ewald von Kleist, nemački feldmaršal († 1954)
* 12. 8. - Cecil B. DeMille, američki filmski redatelj i producent († 1959.)
* 19. 8. - George Enescu, rumunski kompozitor († 1955)
* 24. 8. - Vincenzo Lancia, automobilista, inženjer, osnivač firme *Lancia* († 1937)
* 5. 9. - Otto Bauer, austrijski političar († 1938)
* 5. 9. - Henry Maitland Wilson, britanski feldmaršal († 1964)
* 11. 9. - Asta Nielsen, glumica nemog filma († 1972)
* 14. 9. - Krsto Popović, crnogorski brigadir, kolaborant u II sv. ratu († 1947)
* 15. 9. - Ettore Bugatti, dizajner i proizvođač automobila († 1947)
* 25. 9. - Lu Xun, književnik († 1936)
* 26. 9. - Ernst Gräfenberg, ginekolog († 1957)
* 29. 9. - Ludwig von Mises, ekonomista Austrijske škole († 1973)

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 1. 10. - William Boeing, dizajner i proizvođač aviona († 1956)
* 4. 10. - Walther von Brauchitsch, nemački feldmaršal († 1948)
* 6. 10. - Ljudevit Jurak, profesor patologije († 1945)
* 8. 10. - Vincenzo Peruggia, kradljivac "Mona Lize" († 1925)
* 15. 10. - P. G. Wodehouse, književnik († 1975)
* 20. 10. - Božin Simić, srpski pukovnik, diplomata FNRJ († 1966)
* 25. 10. - Pablo Picasso, španjolski slikar († 1973.)
* 9. 11. - Hinko Würth, hrvatski nogometaš († 1964)
* 12. 11. - Maximilian von Weichs, nemački feldmaršal († 1954)
* 14. 11. - Nicholas Schenck, šef filmskog studija († 1969)
* 22. 11. - Enver-paša, osmanski general, politički lider († 1922)
* 23. 11. - Milica Janković, srpska književnica († 1939)
* 25. 11. - Angelo Giuseppe Roncalli, papa Ivan XXIII. († 1963.)
* 28. 11. - Stefan Zweig, austrijski književnik († 1942.)
* 29. 11. - Artur Phleps, general SS († 1943)
* 6. 12. - Milan Predić, književnik i pozorišni kritičar († 1972)
* 9. 12. - Vojin Popović - Vojvoda Vuk - komitski vojvoda († 1916)
* 23. 12. - Aleksa Ivić, srpski istoričar († 1948)

### Kroz godinu

* Vasilije Trbić, četnički vojvoda, političar († 1962)
* Ilija Šumenković, četnik, političar, diplomata
* Slobodan Šiljak, četnik u II sv. ratu, svetac SPC († 1943)

## Smrti

### Januar/Siječanj – Jun/Lipanj

* 1. 1. - Louis Auguste Blanqui, francuski socijalista (\* 1805)
* 19. 1. - Auguste Mariette, egiptolog (\* 1821)
* 5. 2. - Thomas Carlyle, književnik, istoričar (\* 1795)
* 9. 2. - Fjodor Dostojevski, ruski književnik (\* 1821.)
* 13. 3. - Aleksandar II., ruski car (\* 1818)
* 26. 3. - Aleksa Bačvanski, srpski glumac, reditelj, osnivač glumačke škole (\* 1832)
* 28. 3. - Modest Musorgski, ruski skladatelj (\* 1839)
* 17. 4. - Matija Mažuranić, hrvatski književnik (\* 1817)
* 19. 4. - Benjamin Disraeli, bivši britanski premijer (\* 1804)
* 27. 4. - Ludwig von Benedek, austrijski general (\* 1804)
* 1. 5. - Romolo Gessi, istraživač Afrike (\* 1831)
* 11. 5. - Patrijarh srpski Prokopije (\* 1808)
* 2. 6. - Émile Littré, francuski leksikograf i akademik (\* 1801)
* 13. 6. - Tomanija Obrenović, udovica Jevrema Obrenovića (\* 1796)
* 13. 6. - Lavoslav Hartman, knjižar, tiskar, nakladnik, urednik (\* 1812)
* 15. 6. - Franjo Krežma, hrvatski violinist i skladatelj (\* 1862.)
* 15. 6. - Marie Laveau, vudu sveštenica (\* 1794)
* 23. 6. - Matthias Jakob Schleiden, botaničar, suosnivač ćelijske teorije (\* 1804)

### Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac

* 14. 7. - Billy Kid, odmetnik, revolveraš (\* 1859)
* 17. 7. - Jim Bridger, istraživač, traper (\* 1804)
* 3. 8. - William Fargo, suosnivač American Express i Wells Fargo (\* 1818)
* 8. 8. - Pellegrino Matteucci, istraživač Afrike (\* 1850)
* 11. 8. - Jane Digby, engleska aristokratkinja (\* 1807)
* 23. 8. - Josip Platzer, tiskar i nakladnik (\* 1798)
* 13. 9. - Ambrose Burnside, američki general, političar (\* 1824)
* 19. 9. - James A. Garfield, predsednik SAD (\* 1831)
* 10. 10. - Heinrich Karl von Haymerle, austrougarski ministar ino. poslova (\* 1828)
* 30. 10. - George Washington De Long, američki istraživač (\* 1844.)
* 5. 11. - Danilo Medaković, srpski istoričar (\* 1819)
* 21. 11. - Ami Boué, austrijski geolog, putopisac (\* 1794)
* 2. 12. - Jenny von Westphalen, supruga Karla Marxa (\* 1814)
* 5. 12. - Nikolaj Pirogov, pionir vojne hirurgije (\* 1810)
* 13. 12. - August Šenoa, hrvatski književnik (\* 1838.)
* 23. 12. - Georgije Vojnović, episkop temišvarski

## Reference

## Povezano

* Bejzbol 1881