# 1856.

*Ovo je članak o godini 1856.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1820-e  1830-e  1840-e  – 1850-e –  1860-e  1870-e  1880-e  |
| Godine:
 | 1853 1854 1855 – **1856** – 1857 1858 1859
 |

1856.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1856.. (MDCCCLVI) |
| Ab urbe condita
 | 2609.
 |
| Islamski
 | 1272–1273.
 |
| Iranski
 | 1234–1235.
 |
| Hebrejski
 | 5616–5617.
 |
| Bizantski
 | 7364–7365.
 |
| Koptski
 | 1572–1573.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1911–1912.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1778–1779.
 |
| • *Kali Yuga* | 4957–4958.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4492–4493.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11856.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1856** (**MDCCCLVI**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom odn. prijestupna godina koja počinje u nedjelju po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 5. 1. - Turski sultan dao koncesiju za gradnju Sueckog kanala.
* 24. 1. - *Bleeding Kansas*: predsednik SAD Franklin Pierce proglasio pobunjeničkom slobodnjačku vladu u Kanzasu, formiranu po Ustavu iz Topeke.
* 26. 1. - Rat u Puget Soundu, Bitka kod Seattlea: neke indijanske grupe napadaju Seattle, ali naseljenici se brane uz pomoć šalupe *USS Decatur*.
* 29. 1. - Kraljica Viktorija ustanovila najviše britansko odlikovanje, Viktorijin krst, prvi dobitnici su učesnici Krimskog rata.
* 1. 2. - Krimski rat: u Beču dogovorena mirovna konferencija, nakon što je Austrija zapretila da će ući u rat protiv Rusije.
* 2. 2. - Inkorporiran Dallas, Texas.
* 7. 2. - Britanci u Indiji anektirali Državu Oudh.
* 18. 2. - Tanzimat: Visoka porta izdaje Reformski hatihumajun (→ en) kojim garantuje jednakost podanika bez obzira na veru.
	+ Bosanski srpski seljaci će se tokom godine žaliti da su nasilja postala još jača nakon uvođenja reformi.
* 25. 2. - U Parizu počela mirovna konferencija nakon Krimskog rata.

Pariški sporazum
* mart - Veliki trigonometrijski premer Indije objavljuje da je *Peak XV*, danas poznat kao Mount Everest, sa 29.002 stope (8.840 m) "najverovatnije najviši na svetu"; vrh K2 je dobio oznaku u istom premeru.
* mart - William Henry Perkin pokušava proizvesti kinin, ali slučajno pronalazi movein (ili anilinski purpur), prvu sintetičku organohemijsku boju.
* mart - Nepalsko-tibetanski rat okončan potpisivanjem ugovora - Tibetanci plaćaju simboličan danak, dozvoljena nepalska ispostava u Lhasi.
* 20. 3. - Kostarikanska vojska razbila čete Williama Walkera koje su ušle u Kostariku.

Movein (anilinski purpur)
* 26. 3. (14. 3.) - Turski poslanik na Pariskom kongresu daje izjavu da Crnu Goru smatra svojim sastavnim delom, čemu se Rusija ne može usprotiviti.
* 30. 3. - Potpisan Pariski ugovor, kojim je završen Krimski rat - zajedničke garancije velikih sila Srbiji i podunavskim kneževinama (Vlaška, Moldavija), umesto samog ruskog protektorata; slobodna plovidba Dunavom (Rusija je izgubila južnu Besarabiju i pristup reci); Osmanskom carstvu zagarantovana nezavisnost i integritet, postala je deo Evropskog koncerta.
	+ Zabranjen prolazak stranih vojski kroz Srbiju bez prethodne saglasnosti garantnih sila, što najviše pogađa Tursku, koja je zadržala garnizone u nekim srpskim gradovima.
* mart - maj - Kamenoresci u Australiji izborili osmočasovno radno vreme.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 16. 4. - Pariska deklaracija o pomorskom pravu: zabranjeno državno gusarenje.
* 22. 4. - Otvoren prvi železnički most preko Misisipija, između Rock Island, Illinois i Davenport, Iowa, ali stradao već 6. 5. kada je u njega udario parobrod (→ Government Bridge).
* 27. 4. - Aleksandar Gorčakov postavljen za ministra inostranih dela Ruskog carstva (čak do 1882).
* april ili maj - Tinejdžerka Nongqawuse prenosi Xhosama "poruku" da će se duhovi predaka vratiti i pomoći im da oteraju belce ako ubiju svu stoku i unište svu hranu - preko dve trećine naroda umire od gladi u narednih godinu dana.

Politička karta SAD - slobodne i robovlasničke države, belo je Kanzas
* 14. 5. - U San Franciscu obnovljen *San Francisco Committee of Vigilance* - do avgusta oduzeli vlast od mašine Demokratske partije, linčovali dvojicu kriminalaca.
* 21. 5. - Pohara Lawrencea: pro-robovlasnici u "Krvavom Kanzasu" opustošili grad Lawrence.
* 22. 5. - Južnjački kongresmen Preston Brooks pretukao štapom do besvesti severnjačkog senatora Charlesa Sumnera u dvorani Senata.
* 24/25. 5. - Masakr u Pottawatomieju: družina Johna Browna ubila petoricu naseljenika, pristalica robovlasništva.
* 31. 5. - Knez Danilo protestuje zbog Turske izjave da Crnu Goru smatra svojom pokrajinom; preorijentiše spoljnu politiku na Francusku Napoleona III.
* 2. 6. - Bitka kod Black Jacka u Kanzasu - povoljno za Johna Browna.
* 8. 6. - Na Otok Norfolk, sjeverozapadno od Novog Zelanda, stiglo 194 potomaka Tahićana i pobunjenika sa *HMS Bounty*.
* 9 - 23. 6. - Tri grupe Mormona sa ukupno preko 800 članova kreću sa ručnim kolima iz Iowa City u Salt Lake City.
* 16. 6. - Zagrebački nadbiskup Juraj Haulik kreiran kardinalom.
* 16 - 20. 6. - Tajpinški ustanak, Bitka kod Jiangnana: pobeda Tajpingista koja im osigurava jugoistočnu Kinu.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

William Walker
* 5. 7. (23.6. po j.k.) - Knez Aleksandar Karađorđević izdao proklamaciju o odredbama Pariskog ugovora koje se tiču Srbije (Savet zamera jer nije bio uključen).
* 5. 7. - Alfred Escher osnovao *Schweizerische Kreditanstalt* u Zürichu, kasniji *Credit Suisse* (banku je, ugroženu bankrotom, preuzeo UBS 2023).
* 12. 7. - William Walker se proglasio za predsednika Nikaragve, sprovodi amerikanizaciju u južnjačkoj varijanti, vratio je ropstvo u zemlju.
* 14. 7. - General Leopoldo O'Donnell uzima vlast u Španiji, čime je okončan period *bienio progresista* - pokušava da nađe srednji put, ali smenjen je već u oktobru.
* 17. 7. - *Great Train Wreck of 1856*: blizu Philadelphije se dogodila do tada najgora železnička nesreća, između 59 i 67 mrtvih.
* jul? - Pohara Kuča u Crnoj Gori od strane knjaza Danila - ubijeno oko 200 lica, zapaljeno 13 sela.
* 7. 8. - Bitka kod Tres Forcas u Maroku između pruskih mornara i marokanskih berbera.
* 10. 8. - Uragan uništava barijersko ostrvo Last Island, Louisiana i ubija preko 200 ljudi.

Neanderthal 1
* 13. 8. - *Free-Stater*-i zauzeli grad Franklin, Kansas.
* avgust - U dolini Neandertal blizu Düsseldorfa pronađen Neanderthal 1, prvi primerak neandertalca.
* 18. 8. - Guano Islands Act: građani SAD mogu zauzimati ostrva sa guanom, koja time postaju posed SAD, ako ne pripadaju nekoj drugoj vladi.
* 20. 8. - Otvorena je pruga Oravița - Baziaș pored Bele Crkve, prvo za teretni saobraćaj - ovo je prva železnička pruga na prostoru današnjih Srbije i Rumunije.
* 30. 8. - Bitka za Osawatomie: *Border Ruffians* uspeli isterati Johna Browna iz mesta Osawatomie i spaliti grad.
* 31. 8. - Posvećena je nova Esztergomska bazilika (građena je 1822-69).
* 2. 9. - U unutrašnjem sukobu ubijen komandant tajpinških armija Yang Xiuqing. Tianjingski incident (septembar-novembar) je unutrašnji sukob u Tajpinškom pokretu u kome gine nekoliko lidera.
* 2/3. 9. - Neuchâtelska kriza: rojalisti u kantonu, ranijoj kneževini, Neuchâtel pokušali puč u korist pruskog kralja, ranijeg suverena kneževine.
* 7. 9. (26. 8. po j.k.) - Krunisanje ruskog cara Aleksandra II.
* 28. 9. (16. 9. po j.k.) - Knez Aleksandar postavio drugi put Aleksu Simića za predsednika vlade; takođe još dvojicu nesavetnika za ministre (Konstantin Nikolajević, njegov zet i Jovan Marinović) i kneginjinog strica Aleksandra Nenadovića za člana Saveta, ne pitajući isti za odobrenje (Savet kasnije nudi komisiju za razrešenje spornih pitanja).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Omanska imperija do 1856.
* 1. 10. - Počinje feljtonsko objavljivanje Flaubertovog romana *Madame Bovary*.
* 8. 10. - Nakon incidenta sa brodom *Arrow*, Velika Britanija i Francuska će ući u Drugi opijumski rat protiv Kine (do 1860).
* 19. 10. - Umire omanski sultan Said bin Sultan Al-Said - jedan sin, Thuwaini bin Said al-Said, nasleđuje Oman (do 1866), a drugi, Majid bin Said Al-Busaid postaje prvi sultan Zanzibara (do 1870); Sultanat Zanzibar traje do 1964.
* 27. 10. - Britanski brodovi otvaraju vatru na Kanton, imaju na meti rezidenciju carskog komesara Ye Mingchena.
* 28. 10. - Lisabon - Carregado je prva železnička linija u Portugalu.
* 1. 11. - Počeo putnički saobraćaj na pruzi Oravița - Baziaș pored Bele Crkve.
* 1. 11. - Anglo-persijski rat: Velika Britanija objavila rat Persiji nakon što je ova zauzela Herat u Afganistanu.
* 3. 11. - Parobrod *Lyonnais* potonuo nakon sudara sa barkom kod Nantucketa, stradalo 130 ljudi.
* 4. 11. - Demokrata James Buchanan pobedio na predsedničkim izborima u SAD; protivkandidati bili pukovnik John C. Frémont (prvi republikanski kandidat) i bivši predsednik Millard Fillmore (nativisti i Vigovci).
* 4. 11. - U Galați počinje Dunavska konferencija evropskih sila, osnovana Evropska dunavska komisija.
* novembar - Nakon Tianjingskog incidenta, general i pesnik Shi Dakai postaje šef vlade Tajpinške države (do 1857).
* 27. 11. - "Luksemburški puč": kralj Holandije i veliki vojvoda Luksemburga Willem III samovoljno izmenio ustav velikog vojvodstva.
* 1. 12. - Zakon o okružnoj i opštinskoj policiji u Engleskoj i Velsu: obavezno osnivanje policijskih snaga gde to nije urađeno.
* 2. 12. - Bitka kod Ndondakusuke je odlučujući okršaj između sinova zuluskog kralja Mpandea, pobeđuje Cetshwayo koji postaje de fakto vladar.
* 2. 12. - Osnovana *National Portrait Gallery* u Londonu.
* 9. 12. - Carica Elizabeta položila kamen temeljac Brodogradilišta Uljanik (prvi brod porinut 1858).
* 9. 12. - Persijska luka Bušer se predala Britancima.
* 13. 12. - Pruska prekinula diplomatske odnose sa Švajcarskom i naredila mobilizaciju povodom Neuchâtelske krize.
* 14. 12. - Honduraske, salvadorske i gvatemalske trupe opkolile Walkerovo sedište Granadu - grad zapaljen a filibustiri se probili.
* 28. 12. - Britanski i francuski brodovi zapalili Kanton, ubrzo zauzimaju grad.

### Kroz godinu

Knez Mihailo Obrenović, fotografija oko 1856.
Krinoline su u modi
* U Osijeku osnovana Prva osječka tvornica ognjila, danas Drava tvornica žigica, d. d.
* Hadži Ali-beg Hasanpašić obnovio Travničku sahat-kulu u Gornjoj čaršiji nakon velikog požara.
* Slavista Aleksandar Giljferding ruski konzul u Bosni.
* Umrla izvesna Božana, poslednja hrišćanka među Gorancima.
* Feldmaršal Radetzky ističe da je posed Bosne i Hercegovine potreban radi osiguranja zaleđa Dalmacije.
* Počinje druga runda ustanka Luke Vukalovića u Hercegovini (do 1859).
* Bogoslav Šulek upozorava Vuka Karadžića da narečje ne može biti merilo narodnosti, jer je kod dela štokavskih katolika korišćeno hrvatsko ime (→ Srbi svi i svuda, Vuk je 1861. odustao od te ideje).
* Završena Palata Dolmabahče, nova rezidencija osmanskih sultana.
* Osnovan ruski konzulat u Skadru.
* Kuga se pojavila u Kirenaici i Iraku.
* Sukob između Crne Gore i Turske.
* U Moskvi osnovan Pan-slovenski komitet.
* Izdat prvi od 60 tomova "Biografskog leksikona Austrijskog carstva" (*Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*, 1856-91).
* Šime Ljubić izdao "Biografski rječnik slavnih osoba iz Dalmacije".
* Proizvedena markica *British Guiana 1c magenta*, jedini sačuvani primerak je najskuplja markica na svetu.
* Nauka i tehnika:
	+ Gregor Mendel započinje genetički eksperiment sa graškom (do 1863).
	+ Alfred Vulpian otkrio adrenalin.
	+ Norman Robert Pogson definisao skalu prividnih magnituda zvezda.
	+ U vlaškom gradu Ploiești otvorena prva rafinerija nafte na svetu.

## Umjetnost

* Otvoreni su Nacionalna galerija portreta u Londonu i Tretjakovska galerija u Moskvi.

Neke slike iz ove godine:

* "Portret gđe Moitessier", Ingres 1842-56
* "Izvor", Ingres, ca. 1820-56
* "Jesenje lišće", J.E. Millais

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Jun/Lipanj

* 9. 1. - Stevan Stojanović Mokranjac, srpski kompozitor. († 1914.)
* 12. 1. - John Singer Sargent, slikar († 1925)
* 11. 2. - Antun Bauer, teološki i filozofski pisac, zagrebački nadbiskup († 1937.)
* 12. 2. - Eduard von Böhm-Ermolli, austrougarski maršal († 1941)
* 11. 3. - Stepa Stepanović, srpski vojvoda († 1929)
* 16. 3. - Napoléon Eugène Louis Bonaparte, sin Napoleona III († 1879)
* 18. 3. - Aleksandar Izvoljski, ruski diplomata († 1919)
* 20. 3. - Frederick Winslow Taylor, inženjer, ekspert za efikasnost († 1915)
* 5. 4. - Booker T. Washington, crnački edukator († 1915)
* 24. 4. - Philippe Pétain, maršal Francuske, kvisling († 1951)
* 27. 4. - Tongzhi, kineski car († 1875)
* 6. 5. - Sigmund Freud, austrijski neurolog i utemeljitelj psihoanalize († 1939.)
* 6. 5. - Robert Peary, istraživač Arktika († 1920)
* 15. 5. - L. Frank Baum, književnik, vizionar († 1919)
* 25. 5. - Louis Franchet d'Espèrey, maršal Francuske, počasni vojvoda Jugoslavije († 1942)
* 14. 6. - Dimitar Blagoev, bugarski političar. († 1924.)
* 14. 6. - Andrej Markov, ruski matematičar. († 1922.)
* 16. 1. - Dane Gruber, povjesničar († 1927)

### Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac

* 10. 7. - Nikola Tesla, znanstvenik i izumitelj († 1943.)
* 26. 7. - George Bernard Shaw, englesko-irski pisac († 1950.)
* 10. 8. - William Willett, britanski promoter letnjeg vremena († 1915)
* 15. 8. - Keir Hardie, britanski radnički vođa, poslanik, suosnivač Laburista († 1915)
* 27. 8. - Ivan Franko, ukrajinski pesnik... († 1916)
* 29. 8. - Mihailo Živković - Gvozdeni, srpski general († 1930)
* 30. 8. - Émile Guépratte, francuski admiral († 1939)
* 30. 8. - Carl Runge, matematičar († 1927)
* 3. 9. - Louis Sullivan, arhitekta, "otac nebodera" i "moderne" († 1924)
* 13. 9. - Sergej Vinogradski, mikrobiolog, ekolog († 1953)
* 16. 9. - Wilhelm von Gloeden, fotograf († 1931)
* 15. 10. - Robert Nivelle, francuski general († 1924)
* 18. 10. - Jovan Žujović, srpski geolog († 1936..)
* 23. 10. - Jaša Tomić, novinar, političar, književnik († 1922)
* 25. 10. - Dragutin Gorjanović Kramberger, hrvatski paleontolog, paleontropolog i geolog († 1936.)
* 27. 10. - Gavro Manojlović, historičar († 1939)
* 13. 11. - Louis Brandeis, sudija Vrhovnog suda SAD († 1941)
* 29. 11. - Theobald von Bethmann Hollweg, kancelar Nemačke († 1921)
* 11. 12. - Georgij Plehanov, marksista († 1918)
* 13. 12. - Svetozar Borojević, austrougarski feldmaršal († 1920.)
* 18. 12. - J. J. Thomson, britanski fizičar, nobelovac. († 1940.)
* 22. 12. - Frank B. Kellogg, državni sekretar SAD, nobelovac za mir († 1937)
* 28. 12. - Woodrow Wilson, 28. predsednik SAD, nobelovac za mir († 1924.)
* 31. 12. - Oton Kučera, hrvatski znanstvenik i astronom († 1931.)
* ? - Aleksandar Dobroklonski, rusko-srpski pravoslavni teolog. († 1937..)

## Smrti

* 12. 1. - Ľudovít Štúr, slovački preporoditelj (\* 1815)
* 14. 1. - Janko Drašković, hrvatski političar, preporoditelj (\* 1770)
* 27. 1. - Ante Alačević, sakupljač narodnih pjesama (\* 1781)
* 31. 1. - Dalaj Lama XI (\* 1838)
* 1. 2. - Ivan Paskevič, ruski general (\* 1782)
* 17. 2. - Heinrich Heine, nemački pesnik (\* 1797..)
* 24. 2. - Nikolaj Lobačevski, ruski matematičar (\* 1792.)
* 10. 3. - Jovan Sterija Popović, srpski književnik (\* 1806.)
* 3. 5. - Adolphe Adam, francuski kompozitor (\* 1803.)
* 18. 5. - Georgios Sinas, austrijski bankar (\* 1783)
* 26. 6. - Max Stirner, nemački filozof (\* 1806..)
* 9. 7. - Amedeo Avogadro, fizičar (\* 1776)
* 29. 7. - Robert Schumann, njemački skladatelj (\* 1810.)
* 29. 7. - Karel Havlíček Borovský, češki pisac, političar (\* 1821)
* 20. 9. - Jevrem Obrenović, Milošev brat, obor-knez Šabačke nahije (\* 1790)
* 8. 10. - Théodore Chassériau, slikar (\* 1819)
* 19. 10. - Said bin Sultan Al-Said, sultan Omana i Maskata (\* 1797)
* 18. 11. - Mihail Semjonovič Voroncov, ruski feldmaršal, vicekralj Kavkaza (\* 1782)
* 23. 11. - Joseph von Hammer-Purgstall, austrijski orijentalista (\* 1774.)
* 20. 12. - Francesco Bentivegna, italijanski revolucionar (\* 1820)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)