# 1838.

*Ovo je članak o godini 1838.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1835 1836 1837 – **1838** – 1839 1840 1841
 |

1838.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1838.. (MDCCCXXXVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2591.
 |
| Islamski
 | 1253–1254.
 |
| Iranski
 | 1216–1217.
 |
| Hebrejski
 | 5598–5599.
 |
| Bizantski
 | 7346–7347.
 |
| Koptski
 | 1554–1555.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1893–1894.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1760–1761.
 |
| • *Kali Yuga* | 4939–4940.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4474–4475.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Pas (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11838.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1838.** (**MDCCCXXXVIII**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar - Samuel Morse i Alfred Vail prikazali telegraf.
* 21. 1. - U Jakutsku izmereno −60 °C, što se smatra prvim zabeleženim temperaturnim minimumom.
* 27. 1.? - Prvi diplomatski bal u Beogradu, domaćin izaslanik britanske krune Džon Lojd.
* mart - Velika poplava pogodila Peštu.
* 29. 3. - Osnovano Pančevačko srpsko crkveno pevačko društvo (prvo u današnjoj Srbiji).
* 29. 3. - Izgrađena Njegoševa rezidencija Biljarda.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

*SS Great Western*
* 22. 4. - Parobrod *SS Sirius* stigao u New York iz Corka u Irskoj za 18 dana i 4 sata.
* 23. 4. - *SS Great Western* stigao za 15 dana u New York iz Engleske - to je prvi parobrod namenski građen za atlantski saobraćaj, najveći putnički do 1839.
* april/maj (ili 1837) - Louis Daguerre je snimio uličnu scenu pariskog Bulevara du Temple, na kojoj se naziru čistač cipela i njegov klijent - misli se da su to prvi fotografisani ljudi.
* maj - Čartizam: u Velikoj Britaniji sastavljena Narodna povelja (*People's Charter*) kojom se traži univerzalno, tajno, aktivno i pasivno pravo glasa.
* 25. 5. - Egipatski de fakto vladar Muhamed Ali izrazio želju da se i formalno osamostali od Osmanlija - sultan Mahmut mobilizovao vojsku, a ni sile ne žele probleme.
* 31. 5. (ili 30. 4.?) -  Nikaragva proglasila nezavisnost od Savezne Republike Centralne Amerike.
* 19. 6. - Velika igra: Britanci privremeno okupirali persijsko ostrvo Hark kako bi odvratili Persijance (i Ruse) od dalje opsade Herata.

Krunisanje kraljice Viktorije (detalj, Hayter 1838-39)
* 28. 6. - Krunisanje kraljice Viktorije.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - U Kragujevcu ustanovljen Licej, odlukom kneza Miloša. Otvoren je sledećeg oktobra, preseljen u Beograd 1841, predstavlja začetak Beogradskog univerziteta (1905).
* 15. 8. - *Salus Populi Romani*: papinom bulom *Cælestis Regina* je data kanonska krunidba ikoni Bogorodice u bazilici sv. Marije Velike (još jedna krunidba 1954).
* 16. 8. - Baltalimanski ugovor otvara Osmansko carstvo britanskoj trgovini.
* 22. 8. - Ilirski pokret: grof Janko Drašković otvorio prvu Narodnu (ilirsku) čitaonicu u Zagrebu. Ove godine slične čitaonice se otvaraju i u drugim mjestima Hrvatske a Ljudevit Gaj dobio dozvolu za tiskaru.
* 7. 9. - Grace Darling se proslavila kada je sa ocem spasila 13 brodolomnika pored severne Engleske.
* 9. 9. - Persijanci prekinuli Opsadu Herata, Rusi pod britanskim pritiskom povukli savetnike.
* 17. 9. - Puštena u promet *London and Birmingham Railway* - London je železnički povezan sa Liverpulom i Mančesterom.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Dagerotipija sa prvim ljudskim likovima, na pariskom Bulevaru du Temple
* 1. 10. - Prvi karlistički rat u Španiji: Bitka kod Maelle je poslednja pobeda karlista.
* 27. 10. - Mormonski rat 1838.: guverner Misurija izdaje Izvršno naređenje 44 kojim naređuje istrebljenje ili proterivanje Mormona iz te države.
* 29. 10. - Prva železnička linija u Prusiji povezuje Berlin i Magdeburg.
* oktobar-novembar -  Honduras i  Kostarika proglasili nezavisnost od Savezne Republike Centralne Amerike koja faktički više i ne postoji.
* novembar - Mirovni sporazum na Cetinju između predstavnika bosanskog i hercegovačkog paše i Crne Gore: Grahovljani će plaćati zemlju na granici a Turci ih neće dirati (ipak i dalje napeto).
* 27. 11. - Počinje kratki Rat peciva: francuske snage vrše invaziju Meksika kako bi iznudile ogromnu odštetu za povređena prava svojih građana, uključujući jednog pekara.
* 29. 11. - Otvoren francuski konzulat u Beogradu.
* 27. 11. - 5. 12. - Bitka kod San Juan de Ulúa: Francuzi zauzimaju meksičku luku Veracruz, zarobljen je gen. Mariano Arista i ranjen Antonio López de Santa Anna, koji je svoju amputiranu nogu dao sahraniti s punim vojnim počastima.
* 16. 12. - Bitka na Krvavoj reci je odlučujuća pobeda Bura nad Zuluima.
* 22. 12. (10. 12. po j.k.) -  U Carigradu završen "Turski ustav" za Kneževinu Srbiju: Knez mora podeliti vlast sa Savetom (obnarodovan sledećeg februara).
* decembar - Prvi anglo-afganistanski rat: britanske snage krenule iz Punjaba u Afganistan, u podršku Šudža-šah Duraniju nasuprot Dost Mohammadu.

### Kroz godinu

* Otvoren ruski konzulat u Beogradu.
* c. Porta smenila leskovačkog muselima Ismail-pašu (Šašit-pašin sestrić).
* Budimpešta: osnovane "Serbske narodne novine"; Sava Tekelija osnovao Tekelijanum, zadužbinu za školovanje siromašnih srpskih đaka; Biblioteka Matice srpske otvorena za javnost.
* Osnovano Leteće diletantsko pozorište u Novom Sadu, prethodnik Srpskog narodnog pozorišta.
* Izašli Sterijina "Pokondirena tikva" i "Roman bez romana".
* Prilikom razgraničenja Austrije i Crne Gore dolazi do nasilja.
* Gerardus Johannes Mulder otkrio a Jöns Jacob Berzelius imenovao proteine.
* Friedrich Bessel je prvi izmerio zvezdanu paralaksu i time ustanovio udaljenost jedne zvezde - 61 Cygni, 10,4 sv. god. (prava vrednost 11,4).
* Kineski car Daoguang poslao Lin Zexua u Guangdong da zaustavi nelegalni britanski uvoz opijuma (→ Prvi opijumski rat).
* Durhamovo izvješće preporučuje spajanje Gornje i Donje Kanade u jednu provinciju.
* Staza suza: Cherokeeji preseljeni na zapad.
* Ostrva Pitkern postaju britanska kolonija, tamošnje žene dobijaju pravo glasa.
* Biblijska kritika: Christian Hermann Weisse predložio hipotezu dva izvora.
* Charles Fellows otkrio stare gradove Ksantos i Tlos na jugozapadu Anatolije.
* 1838-39 - "Arustučki rat" (*Aroostook War*), napetost na slabo definisanoj granici SAD države Maine i britansko-kanadske kolonije New Brunswick.

## Rođenja

* 16. 1. - Franz Brentano, filozof, psiholog († 1917)
* 29. 1. - Edward Morley, hemičar, astronom († 1923)
* 17. 2. - Friedrich Konrad Beilstein, hemičar († 1906)
* 18. 2. - Ernst Mach, fizičar, filozof († 1916)
* 9. 3. - Ludwig Gumplowicz, sociolog, politikolog († 1909)
* 20. 3. - Vicko Adamović, pedagog i povjesničar († 1919)
* 25. 3. - Đuro Deželić, književnik († 1907)
* 2. 4. - Léon Gambetta, francuski državnik († 1882)
* 16. 4. - Ernest Solvay, hemičar, industrijalac, filantrop († 1922)
* 7. 5. - Vid Morpurgo, industrijalac, političar († 1911)
* 10. 5. - John Wilkes Booth, glumac i atentator († 1865)
* 27. 6. - Paul Mauser projektant i proizvođač oružja († 1914)
* 6. 7. - Vatroslav Jagić, istoričar književnosti i kritičar († 1923)
* 8. 7. - Ferdinand von Zeppelin, oficir, proizvođač letelica († 1917)
* 2. 9. - Liliuokalani, poslednja kraljica Havaja († 1917)
* 25. 10. - Georges Bizet, kompozitor († 1875)
* 31. 10. - Luís I, kralj Portugala († 1889)
* 1. 11. - Dalaj Lama XI († 1856)
* 2. 11. - Nikola Spasić, veletrgovac, dobrotvor, zadužbinar († 1916)
* 14. 11. - August Šenoa, književnik († 1881)
* 22. 11. - Živojin Žujović, političar i publicista († 1870)
* 11. 12. - Emil Rathenau, industrijalac (AEG) († 1915)
* ? - Lazar Sočica, ratnik

## Smrti

* 20. 1. - Osceola, indijanski poglavica (\* 1804)
* 16. 3. - Nathaniel Bowditch, matematičar (\* 1773)
* 27. 3. - Marko Šljivarić, francuski general (\* 1762)
* 3. 4. - François Carlo Antommarchi, Napoleonov lekar (\* 1780)
* 6. 4. - Dimitrije Davidović, srpski novinar, ministar, ustavopisac (\* 1789)
* 7. 4. - Konstantin Rodofinikin, ruski diplomata (\* 1760)
* 17. 5. - Charles Maurice de Talleyrand-Périgord, francuski diplomata (\* 1754)
* 17. 5. - René Caillié, istraživač Afrike (\* 1799)
* 14. 6. - Maximilian von Montgelas, bavarski državnik (\* 1759)
* 7. 8. - Ivan Kreljanović Albinoni, književnik (\* 1777)
* 17. 8. - Lorenzo Da Ponte, Mocartov libretista (\* 1749)
* 27. 9. - Bernard Courtois, hemičar (\* 1777)
* 1. 10. - Charles Tennant, hemičar i industrijalac (\* 1768)
* 3. 10. - Black Hawk, indijanski poglavica (\* 1767)
* 13. 10. - Dimitrije Frušić, lekar i novinar (\* 1790)
* 27. 11. - Georges Mouton, maršal Francuske (\* 1770)
* ? - Đuro Đurović, bokeljski trgovac u Trstu, dobrotvor
* ? - Maksim Manuilović, temišvarski vladika

## Reference

Literatura
* Stanford J. Shaw; Ezel Kural Shaw. *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975*. Cambridge University Press; 27 May 1977. ISBN 978-0-521-29166-8.
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)