# 1756.

*Ovo je članak o godini 1756.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1720-e  1730-e  1740-e  – 1750-e –  1760-e  1770-e  1780-e  |
| Godine:
 | 1753 1754 1755 – **1756** – 1757 1758 1759
 |

"Diplomatska revolucija" ili stvaranje novih saveza među evropskim silama pred Sedmogodišnji rat.

1756.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1756.. (MDCCLVI) |
| Ab urbe condita
 | 2509.
 |
| Islamski
 | 1169–1170.
 |
| Iranski
 | 1134–1135.
 |
| Hebrejski
 | 5516–5517.
 |
| Bizantski
 | 7264–7265.
 |
| Koptski
 | 1472–1473.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1811–1812.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1678–1679.
 |
| • *Kali Yuga* | 4857–4858.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4392–4393.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Miš (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11756.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1756** (**MDCCLVI**) bila je prijestupna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Granice 1748-1766
* 1755/56 - Ruska carica naredila poslaniku Obreškovu da preko mletačkog baila posreduje kod Porte u korist Crne Gore - prvi put da se ruska vlada "zvanično založila za Crnu Goru".
* 16. 1. - Britanska vlada, uplašena zbog mogućeg francuskog napada na Hanover, sa pruskim kraljem Friedrichom II sklapa Westminsterski sporazum kojim se "garantira neutralnost" Hanovera, a koji označava početak Diplomatske revolucije odnosno velikog "preslagivanja" vojnih saveza među tadašnjim evropskim velesilama.
* januar - Bivši knez u Kuli podstiče Srbe u Bačkoj na otpor prema komorskoj vlasti.
* zima - Oštra zima u Mongoliji.
* 7. 2. - Guaraní rat: vođa Guaraní pobunjenika Sepé Tiaraju je poginuo u sukobu sa Špancima i Portugalcima. Tri dana kasnije u bici kod Caiboaté stradalo je 1.511 Indijanaca i samo četiri kolonijalista, koji zatim zauzimaju sedam misija, Misiones Orientales - ali novim ugovorom iz 1761. Španija dobila misije natrag (jedna inspiracija za film "Misija" iz 1986).
* 11. 2. - Bitka za Vijaydurg: Britanci su, u savezu sa maratskim "premijerom", zauzeli tvrđavu Vijaydurg i porazili admirala Tuladži Angrija.
* 18. 2. - Zemljotres kod Dürena, blizu Kölna, jedan je od najjačih poznatih u istoriji Nemačke i srednje Evrope - nema mnogo mrtvih ali ima dosta materijalne štete.
* 27. 2. - Mitropolit Nenadović je optužen za Nedeljkovićeve ispade - odlazi u Beč, da se opravda, nosi sa sobom i narodne pritužbe - upućena je komisija.
* 1. 3. - Papina enciklika *Ex quo*: poziva grkokatolike na promicanje trebnika (euhologion/evhologij) iz 1754.
* 15. 3. - Marija Terezija potpisala "urbarijalnu regulaciju": slavonskom kmetu je određen minimum posjeda i maksimum vlastelinskih tereta (stupa na snagu 1762, odnosi se i na Srijemsku županiju, od 1759, prethodno je trebalo premeriti zemljište i uvesti knjige).
* 24. 3. - Pruski kralj Friedrich II tjera seljake pod svojom vlašću da počnu uzgajati "neobičnu" i "vražju" biljku danas poznatu kao krumpir: *Kartoffelbefehl* je sada izdat za Šlesku, a u Pomeraniji je to određeno još ranije.
* 27. 3. - Francuzi zauzeli britanski Fort Bull (danas Rome, New York).
* mart, krajem - Ćingovski car Kine Qianlong ponovo šalje vojsku na Džungariju gde se odmetnuo knez Amursana - u grad Ili/Yining na zapadu dan. Xinjianga. Amursana beži svom tastu, kazaškom vladaru Ablaj-kanu, kasnije se vraća i proteruje kineski garnizon.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 1. 4. - Veliki vezir Jirmisekizade Mehmed Said-paša daje ostavku, sledi Ćosa Bahir Mustafa-paša, samo do decembra.
* 6. 4. - Dalmatinski biskupi upućuju predstavku mletačkom Senatu protiv pravoslavnih u zemlji.
* 9. 4. - Umro je bengalski nawab Alivardi Khan, nasleđuje ga unuk Siraj ud-Daulah, poslednji nezavisni nawab (do 1757).
* 12. 4. - Francuske trupe, na čelu sa du Plessis de Richelieuom, bez formalne objave rata se iskrcavaju na Menorcu pod britanskom vlašću, čime u Evropi de facto počinje Sedmogodišnji rat.
	+ Englezi napadaju dubrovačke brodove tijekom rata.
* april? - Rusija se približava Austriji i Francuskoj u savezu protiv Pruske.
* 19. 4. - Sukob braće Marka i Joza Ivanovića iz Dobrote sa tripoliskim korsarima u pirejskoj luci Zmaj - poražen je gusarski šambek, poginuo je Reis Adži Ibrahim ali i knez Marko.
* 25. 4. - Grimanijev zakon: pokušaj unapređenja poljoprivrede u mletačkoj Dalmaciji.

Boucherova slika Madam Pompadur (1756), učesnice u stvaranju franko-austrijske alijanse
* 1. 5. - Diplomatska revolucija, Državni kadril: zaključen je Versajski ugovor, obrambeni savez Francuske i Austrije. Franko-austrijska alijansa traje do 1792.
* 7. 5. - Burmanski kralj Alaungpaya poslao zlatno pismo britanskom kralju Georgeu II
* 13. 5. - Umro splitski nadbiskup Pacifik Bizza, naslijediće ga Nikola Dinarić (1757-64).
* maj - U Carigradu odlučeno da se preduzme pohod na Crnu Goru zbog neplaćanja harača - ovi nemaju podršku ni drugih plemena, ni Mletaka, pa ni Rusije.
* 17. 5. - Britanija je i formalno objavila rat Francuskoj.

Ratovanje na Minorci
* 20. 5. - Sedmogodišnji rat: Bitka kod Minorce u kojoj francuska flota nanosi težak poraz britanskoj mornarici. Admiral John Byng će zbog ovoga dogodine biti pogubljen.
* 13. 6. - Rabinska skupština u Brodiju osuđuje jeretika Jakoba Franka, sledbenika Šabtaja Cvija (→ frankizam).
* 20. 6. - Pošto su se Britanci oglušili o zabranu gradnje novih fortifikacija, i pošto je 3. juna već zauzeo Cossimbazar, bengalski navab Siradž ud-Daula zauzima i Fort William, u Kalkuti. Veliki broj zarobljenika je strpan u tamnicu prozvanu Crna rupa Kalkute, gde jedan broj umire tokom noći.
* 22. 6. - U Švedskoj otkriveno da je kraljica Luisa Ulrika, inače sestra Fridriha Velikog, spremala udar protiv Riksdaga staleža i povratak apsolutističke vlasti - nekoliko kraljičinih saradnika je pogubljeno sledećeg meseca, ona je prošla uz ukor.
* 29. 6. - Sedmogodišnji rat: Dvomjesečna Opsada tvrđave Fort St Philip završava predajom britanskog garnizona, čime prestaje britanska vlast nad Menorcom (vraćaju se 1763-81).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 30. 7. - U Carskom selu u Rusiji carici Jelisaveti predstavljen velebni dvorac, danas poznat kao Katarinin dvorac.
* leto - Knez Čingunžav digao Halha Mongole na severu današnje Mongolije protiv ćingovske vlasti - nema podršku plemstva, uhvaćen je sledećeg januara.
* 2. 8. - Franko-indijanske snage zauzele Fort Granville, blizu današnjeg Lewistown, Pennsylvania.
* 14. 8. - Francuzi zauzeli utvrdu Oswego na jezeru Ontario, sa 1.700 zarobljenika i 121 topom.
* avgust - Opšti crnogorski zbor - definitivno odlučeno da se ne plaća harač Turcima.
* 16. 8. - Ugovor iz Compiegna: na zahtev Đenovske republike, Francuska treba da zauzme pozicije na Korzici, koja se odvojila od đenovske vlasti (→ Korzikanska Republika).
* 29. 8. - Sedmogodišnji rat: ne čekajući napad novih saveznika, pruski kralj Friedrich II započinje invaziju Saksonije - to je Treći šleski rat.

Operacije Sedmogodišnjeg/Trećeg šleskog rata 1756
* 2. 9. - Tuniski beg Abu l-Hasan Ali I je abdicirao nakon što su sinovi Al-Husayn I ibn Alija uz pomoć Alžiraca zauzeli grad - pogubljen je 22-gog. Novi tuniski beg je Muhammad I ar-Rashid (do 1759).
* 8. 9. - Francuski i indijanski rat: Pennsylvanijske trupe su uništile lenapeansko selo Kithanin (dan. Kittanning, Pennsylvania), odakle su od prošle jeseni pokretani indijanski napadi.
* 9. 9. - Prusi zauzeli Dresden nakon malog otpora, nastavljaju ka Češkoj, sutradan započinju opsadu Pirne.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Prva strana šestog toma Encyclopedie
Bitka kod Lobositza
* 1. 10. - Treći šleski rat, Bitka kod Lobositza (Lovosice): Austrijanci pod Browneom su, neovisno o taktičkom rezultatu, zaustavili vojsku Fridriha Velikog. Ovaj se vraća u Saksoniju, kuda odlazi i Browne, ne bi li izbavio Sase.
* 7. 10. - *Markusflut*: poplava na Severnom moru oko Elbe, strada oko 600 ljudi.
* 14. 10. - Sedmogodišnji rat: Opsada Pirne završava kapitulacijom saksonske vojske Prusima većinu čijih pripadnika će Friedrich prisilno regrutirati u vlastitu vojsku. Saksonska blagajna će biti ispražnjena, biće izdavani novci efraimiti, smanjenog sadržaja srebra (do 1763).
* oktobar - Nakon Frančeska Grimanija, novi generalni providur u Dalmaciji je Al. Kontarini.
* oktobar - Pošto su Moguli povratili Pendžab, afganski vladar Ahmed-šah Durani ponovo napada Indiju, u januaru će opljačkati i Delhi.
* 18. 10. - Umro bački episkop Visarion Pavlović, naslediće ga Mojsije Putnik (1757-74).
* 1. 11. - Francuska anektirala Sejšele, ekspedicija Corneille Nicholas Morpheya je najveće ostrvo nazvala *Séchelles*. Prvi naseljenici stižu 1770. (u britanskim rukama 1794-1976).
* 1. 11. - Francuska ekspedicija na Korziku, postavili su garnizone u Ajaccio, Bastiju i Saint-Florent.
* 1. 11. - Giacomo Casanova je noćas pobegao iz venecijanskog zatvora.
* 2. 11. - U očekivanju turskog napada, vladika Vasilije napušta Crnu Goru.
* 11. 11. - Britanski premijer Thomas Pelham-Holles odstupa usled poraza na Menorci, ali vraća se već sledećeg leta. U međuvremenu tu je William Cavendish, 4. vojvoda od Devonshirea a neformalni lider je William Pitt Stariji.
* 10. 11. (30. 10. po j.k.) - "Ruski arhimandrit" Vladimir Bukovski rukopoložen za zetskog arhiepiskopa - ali u stvari se radi o varalici, ubrzo se gubi.
* studeni, potkraj - Turska vojska napada Crnu Goru iz tri pravca, otpor na čelu s guvernadurom Radonjićem je jak, ali Turci prodiru do Čeva. Na putu ka Cetinju su dočekani na Predišu i u Tomićima, pa se zbog otpora i jesenjih kiša povlače (sledeće godine primirje i sporazum o haraču).
	+ Kada je vezirov ćehaja vodio deo vojske preko Mostara, osiljeni janičari su mu dozvolili prolazak tek nakon sporazuma.
* krajem godine - Mehmed-paša Kukavica odlazi iz Bosne (vraća se 1757-60), pošto je okončao desetogodišnji period nereda u zemlji. Dao je nabiti na kolac crnogorskog harambašu Lazara Pecirepa u Travniku, za šta su Crnogorci nabili na kolac nekoliko Turaka. Dolazi Ćamil Ahmed-paša, "još odlučniji i suroviji čovek".
* krajem godine - Seljaci iz Moslavine pred sudom u Zagrebu - ne žele postati kmetovi, nije donesena odluka, ali su popustili dogodine pod prijetnjom vojske.

### Kroz godinu

Grb Bjelovara
Ferenc V. Nádasdy
* Bjelovar osnovan na crti razgraničenja Križevačke i Đurđevačke pukovnije, kao središte pukovnija Varaždinskog generalata.
* Ferenc V. Nádasdy je hrvatski ban (do smrti 1783).
* Andrija Kačić Miošić: "Razgovor ugodni naroda slovinskog" (prošireno izdanje 1759).
* Osnovana Apatinska pivara.
* Prvi brodovi s banatskim proizvodima dolaze u Karlovac (Savom i Kupom).
* Neki Rusini se obraćaju mitropolitu Nenadoviću da ih zaštiti i osigura život po pravoslavnim običajima.
* Pećki patrijarh Gavrilo III se krije u Beogradu od poverilaca njegovih prethodnika na pećkom prestolu.
* Ivan III. Calebotta je šibenski biskup nakon Karla Antuna Donadonija (do 1759).
* Beogradski muhafiz je Ibrahim-paša Malatijski, nakon Elči Mustafa-paše Kara Mehmedpašazadea (do 1758).
* Crkve: Lopatinec (sv. Jurja), Orahovica (sv. Križa); kapelica u Batini. Podignut Dvorac Oršić u Gornjoj Stubici.
* Novi živopis u manastiru Krušedol, pod uticajem ukrajinskog baroka.
* U zapisima se pominje da je Crkva Bogorodice Ljeviške pretvorena u džamiju, ne zna se tačno kada.
* 1756-60 - U Rusiju se odselilo 1.499 Crnogoraca, na čemu je radio vladika Vasilije; jedan broj se vratio.
* Bivši ruski car Ivan VI. je nakon 12 godina u Holmogoriju na Belom moru prebačen u tvrđavu Šliselburg.
* Paravicinijev ugovor: 48 malih vladara na zapadnom Timoru i okolnim ostrvima ušlo u savez sa Holandskom ostindijskom kompanijom.
* Nauka i tehnika:
	+ Vincenneska manufaktura porcelana premeštena u Sèvres. Umetnički direktor je Jean-Claude Chambellan Duplessis.
	+ Mihail Lomonosov je eksperimentom opovrgao flogistonsku teoriju i došao do zakona održanja mase u hemijskoj reakciji (18 godina pre Lavoisiera).
	+ Charles de Brosses: "Povest o plovidbi u južnim zemljama..." - u ovoj uticajnoj knjizi se valjda prvi put koriste nazivi "Polinezija" i "Australazija"
	+ Axel Fredrik Cronstedt opisao zeolit.
	+ John Smeaton koristi hidraulično vapno prilikom gradnje Eddystonskog svetionika.
	+ Victor Riquetti de Mirabeau: *L'Ami des hommes ou Traité de la population* (→ fiziokratizam)

## Rođenja

* 27. 1. - Volfgang Amadeus Mocart, austrijski kompozitor († 1791)
* 12. 3. - Avram Mrazović, prosvetitelj, književnik († 1826)
* 27. 5. - Maksimilijan I. Josip, knez pa kralj Bavarske († 1825)
* 13. 8. - James Gillray, karikaturist († 1815)
* 29. 8. - Heinrich von Bellegarde, habsburški feldmaršal († 1845)
* 23. 9. - John Loudon McAdam, graditelj puteva († 1836)
* Adam Alojzij Baričević, svećenik, polihistor († 1806)
* Peter Duka von Kádár, habsburški general iz Osijeka († 1822)
* c. Episkop temišvarski Stefan († 1822)

## Smrti

* 25. 2. - Eliza Haywood, engleska spisateljica (\* ca. 1693)
* 3. 7. - Giambattista Nolli, arhitekta i geometar (\* 1701)
* 22. 9. - Abu l-Hasan Ali I, vladar Tunisa (\* 1688)
* 18. 10. - Visarion Pavlović, episkop bački (\* ca. 1670)
* 11. 12. - Marija Amalija, carica Karla VII (\* 1701)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)