# 1782.

*Ovo je članak o godini 1782.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1750-e  1760-e  1770-e  – 1780-e –  1790-e  1800-e  1810-e  |
| Godine:
 | 1779 1780 1781 – **1782** – 1783 1784 1785
 |

Bitka kod Saintsa.

1782.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1782.. (MDCCLXXXII) |
| Ab urbe condita
 | 2535.
 |
| Islamski
 | 1196–1197.
 |
| Iranski
 | 1160–1161.
 |
| Hebrejski
 | 5542–5543.
 |
| Bizantski
 | 7290–7291.
 |
| Koptski
 | 1498–1499.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1837–1838.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1704–1705.
 |
| • *Kali Yuga* | 4883–4884.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4418–4419.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Tigar (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11782.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1782** (**MDCCLXXXII**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 2. 1. - Jozefinizam: Edikt o toleranciji daje versku slobodu Jevrejima, ali im uvodi i neke obaveze i ograničenja. U Ugarskoj uveden iduće godine, u Galiciji, gde ih ima najviše tek 1789.
* 7. 1. - U Filadelfiji je otvorena Banka Severne Amerike (*Bank of North America*), de fakto centralna banka SAD do 1791.
* 11. 1. - Četvrti anglo-holandski rat, Zauzeće Trincomaleeja: Britanci zauzimaju holandsku luku na istoku Cejlona.
* 13. 1. - *Sturm und Drang*: u Mannheimu izvedena Schillerova drama "Razbojnici".
* 19. 1. - Anglo-francuski rat: Francuzi su se iskrcali na Saint Kitts u Karibima, opsedaju tvrđavu na Brimstone Hillu do februara.
* 22. 1. - Zauzeće Demerare and Essequiba: Francuzi zauzimaju holandske kolonije u današnjoj Gvajani, nakon što su ih Englezi držali manje od godinu dana.

### Februar/Veljača

* 5. 2. - Nakon polugodišnje opsade utvrde sv. Filipa, franko-španske snage zauzimaju Menorcu.
* 12. 2. - Britanci su se predali na St. Kittsu, Francuzi ga drže samo do ugovora 1783.
* 15. 2. - Dungannonska konvencija Irskih dobrovoljaca iz Ulstera: traže zakonodavnu nezavisnost Irske, uz lojalnost britanskoj kruni.
* 17. 2. - Bitka kod Sadrasa je prva od anglo-francuskih pomorskih bitaka pored istočne obale Indije ove i sledeće godine. Francuzi podržavaju majzorskog vladara Hajdara Alija.
* 22. 2. - Francuzi zauzimaju Montserrat (vraćaju ga prema ugovoru iz 1783).
* 27. 2. - Britanski parlament glasa protiv nastavka rata u Americi, što je i praktični glas nepoverenja vladi (britanska predaja kod Yorktowna prošlog oktobra je označila faktički kraj rata u Americi).
* 28. 2. - Ediktom se u Habsburškoj monarhiji ukida niz katoličkih kontemplativnih redova i samostana, za koje se smatra da ne služe nekoj društveno korisnoj svrsi. Od 915 samostana u austrijskom dijelu ostati će ih 388. Ukinut je i pavlinski red koji je imao samostane u Lepoglavi i Sv. Petru u šumi - imutak je pretvoren u zaklade za pomoć siromašnim župama i dalju izgradnju školstva.

### Mart/Ožujak

* 8. 3. - Gnadenhuttenski masakr: pensilvanijska milicija ubila 96 pacifističkih moravijskih Indijanaca u Ohaju.
* 20. 3. - Nakon što mu je zbog poraza u Američkom ratu za nezavisnost u Parlamentu izglasano nepovjerenje, britanski torijevski političar Lord North podnosi ostavku na mjesto premijera, a što je jedini takav slučaj u britanskoj historiji.
* 23. 3. - Objavljen je Choderlos de Laclosov epistolarni roman *Les Liaisons dangereuses*.
* 27. 3. - Charles Watson-Wentworth, 2. markiz od Rockinghama po drugi je put britanski premijer. Traži priznanje SAD.
* 31. 3. - Papa Pio VI je za Uskrs u posjeti Beču, gdje daje poslanicu *Urbi et Orbi*. Toplo je primljen, ali ne uspjeva izmijeniti carevu politiku prema Crkvi.
* 31. 3. - Franjevci Junípera Serre su osnovali misiju San Buenaventura, devetu u Gornjoj Kaliforniji (→ Ventura, California).

### April/Travanj

* april - Austrijska misija pukovnika Paulića je završila misiju u Crnoj Gori - u avgustu su podneseni izveštaji, car misli da stvar nije vredna daljeg truda.
* 5. 4. - Objavljena Konzistorijalna sistema (*Systema consistoriale*) kojom se reguliše materija iz oblasti crkvenog prava - ovaj sistem sužava vlast visokog klera u srpskoj crkvi.
* 7. 4. - Zbačeni tajski vladar Taksin je pogubljen, vlast preuzima general Chao Phraya Chakri kao Rama I, što je početak dinastije Čakri, koja je i danas na vlasti u Tajlandu. Prestonicu premešta na mesto današnjeg Bangkoka.
* 12. 4. - Američki rat za nezavisnost: Bitka kod Saintesa u kojoj britanska mornarica pod admiralom Rodneyem nanosi težak poraz francusko-španskoj floti i spriječava planiranu invaziju Jamajke, a pri čemu je zarobljen proslavljeni francuski admiral grof de Grasse.

Gradski stub Bangkoka
* april - Nizozemska Republika priznaje SAD, u oktobru će zaključiti ugovor o prijateljstvu i trgovini.
* april - Ženevska revolucija: pokušaj proširenja prava glasa - ugušena je u julu stranom intervencijom (Francuska, Bern i Sardinija).
* april - Umro je Kalaniʻōpuʻu-a-Kaiamamao, kralj glavnog Hawajskog otoka. Nasleđuje ga sin Kīwalaʻō, a nećak Kamehameha je dobio versku funkciju čuvara boga rata Kū-kaʻili-mokua ("Kū otimač zemlje") i dolinu Waipiʻo.
* 21. 4. - Španjolci grade *presidio* Santa Barbara u Kaliforniji, misija osnovana 1786, grad 1850.
* 21. 4. - Osnutak Bangkoka: Rama I je podigao "gradski stub" *Lak Mueang*.

### Maj/Svibanj

* maj - Britanci na Bahamima se predali Špancima (do 1783).

Papa u poseti Veneciji
* 15 - 18. 5. - Papa Pio VI je u poseti Veneciji.
* 17. 5. - Prvi anglo-maratski rat je završen Salbajskim mirom - sledeći rat dolazi 1803.
* 26. 5. - Umro je vladar Tunisa Ali II ibn Hussein, nasleđuje ga sin Hammuda ibn Ali (do 1814).

### Jun/Juni/Lipanj

* 4, 6. 6. - Američka Crawfordova ekspedicija protiv Indijanaca na reci Sandusky u Ohaju: poražena je od britansko-indijanskih snaga i naterana u beg, Crawford je zarobljen i brutalno pogubljen.
* 13. 6. - U švicarskom gradu Glarus sluškinja Anna Göldi pogubljena odrubljivanjem glave zbog ubistva; s obzirom da se presuda temeljila na torturom iznuđenom priznanju o tome da je "općila s Vragom", smatra se posljednjom osobom u Evropi pogubljenom kao vještica.

Amblem SAD
* 20. 6. - Usvojen grb, tj. Veliki pečat SAD.
* 21. 6. - Konstitucija iz 1782: opozvan je zakon iz 1719. kojim je irski parlament učinjen zavisnim od britanskog, tako da sada ima zakonodavnu nezavisnost (ali ukinut je 1800, pred osnivanje Ujedinjenog Kraljevstva V. Britanije i Irske).

### Jul/Juli/Srpanj

* 1. 7. - Britanski premijer Rockingham je umro u epidemiji gripa, naslediće ga William Petty, 2. earl od Shelburnea (do marta 1783). Kancelar eksčekera u Shelburneovoj vladi je William Pitt Mlađi (23, prošle godine je ušao u parlament).
* 1. 7. - Povučena je zabrana gorštačke odeće u Škotskoj iz 1746 (tartanski kilt postaje škotski simbol nakon posete kralja Georga IV 1822).
* jul - Bitka kod Mokuohai: Kamehameha I Veliki je pobedio svog brata od strica Kīwalaʻōa, postaje kralj većeg dijela Havajskog otoka. Cijelim otokom je zavladao 1791, otočjem do 1810.
* 16. 7. - U Beču premijerno izvedena Mozartova opera *Otmica iz seraja* - veliki uspeh.
* 16. 7. - 29. 8. - U Wilhelmsbadu održan masonski kongres.

### Avgust/August/Kolovoz

* 7. 8. - Znak vojničke zasluge je prvo odlikovanje SAD (1782-83, obnovljeno 1932. kao Purpurno srce).
* avgust - Austrijski pukovnik Paulić podnosi izveštaj o Crnoj Gori: 4.884 kuće, procenjeno 8.000 ratnika; nema pravog autoriteta, krvna osveta je problem.
* avgust - Francuski de Lapérouseov pohod na Prince of Wales Fort i York Factory, položaje Kompanije Hudsonovog zaljeva.

Bronzani konjanik, otkrivanje
* 18. 8. (7. 8. po j.k.) - U Sankt Peterburgu je otkriven Bronzani/bakarni konjanik, spomenik Petru Velikom, na steni od 1250 tona.
* 21 - 24. 8. - Veliki požar u Carigradu, najveći ove godine (prethodni u februaru i julu).
* 29. 8. - *HMS Royal George* je potonuo kod Portsmoutha sa oko 900 osoba, mornara i žena i dece u poseti.

### Septembar/Rujan

* 13. 9. - Velika opsada Gibraltara: opšti franko-španski napad je završen porazom.
* 17. 9. - Engleska flota izgubila nekoliko brodova u uraganu pored Njufaundlenda.

### Oktobar/Listopad

* 3. 10. - U Rusiji je osnovan Orden Svetog Vladimira.
* 11. 10. - Britanski konvoj je po treći put stigao u Gibraltar - opsada još traje do februara, ali jasno je da franko-španske snage nemaju izgleda.

### Novembar/Studeni

* 11. 11. - Bankrot Rohan-Guémené: zbog duga od 33 miliona livri bankrotirali su Henri-Louis-Marie de Rohan i njegova supruga Victoire de Rohan, kraljevska guvernanta, koja mora napustiti taj položaj. Na njeno mesto je postavljena miljenica Marije Antoanete vojvotkinja de Polignac, što izaziva gnev na dvoru.
* 25. 11. - Carlo Antonio Occhi otvorio prvu tiskaru u Dubrovniku.
* 30. 11. - Predstavnici Velike Britanije i SAD potpisali primirje u Parizu, čime je prelimarno završen Američki rat za nezavisnost.

### Decembar/Prosinac

* 12. 12. - Akcija od 12. decembra 1782: HMS Mediator je pored Španije zarobio po jedan američki i francuski brod iz konvoja.
* 14. 12. - Braća Montgolfier izvela prvi probni let balona (javni letovi slede dogodine).
* decembar - Oficiri iz Hrvatske granice idu u prvo uhođenje Bosne, u Bihać i Travnik - izviđaju puteve i prikupljaju podatke za mapu.

### Kroz godinu

* Veliku sušu u Bosni prati glad i kuga, u nekim mjestima prepolovljen broj stanovnika.
* 1781-82 - Prodate su pustare u Banatu, osnovano je nekoliko vlastelinstava.
* Na osnovu predloga vladine školske komisije u Požunu, car Josif II naređuje da Srbi upotrebljavaju "građanski dijalekt", tj. slavenosrpski jezik i latinicu - ali nastavlja se otpor prema latinici, tako da car odustaje 1785.
* U Rijeci ima šest stranih konzula, osim konzula dubrovačkog (koji ima poseban položaj u dubrovačkoj službi).
* Pominje se prvi poznati fočanski muselim, Hadži Mehmed-aga Šuvalija, lokalni ajan (ući će u sukob sa jednim od begova Čengića, zbog čega je stradao "siromašni svijet", kasnije su ga ubile pašine delije).
* Sarajlija Jovan Miletić je podigao srpsku školu u Trstu.
* Posthumno su objavljena Rousseauova dela "Ispovesti" (1769), "Rousseau, sudac Jean-Jacquesa" (1776), "Sanjarije usamljenog šetača" (1778).
* Franz-Joseph Müller von Reichenstein otkrio telur.
* Car Josif osniva Geometrijsko-hidrotehnički institut na Budimskom univerzitetu, današnji Budimpeštanski univerzitet tehnologije i ekonomike.
* Charles-Joseph Panckoucke počinje izdavanje *Encyclopédie Méthodique*, revidiranu i proširenu verzija poznatije *Encyclopédie* - najmanje 210 tomova do 1832.
* Crkve: župna crkva Uznesenja Blažene Djevice Marije u Svetoj Mariji, župna crkva Sedam žalosti Blažene Djevice Marije u Kotoribi, Našašća sv. Križa u Bogdanovcima (srušena 1990-tih), sv. Josipa u Grubišnom Polju.
* U Kini je nakon deset godina završena *Siku Quanshu*, "Kompletna biblioteka četiri riznice", enciklopedija/kompilacija knjiga na oko 2,3 miliona stranica sa 800 miliona znakova.
* Umetnik Louis-François Cassas putuje Istrom i Dalmacijom (knjiga *Voyage pittoresque et historique de l’Istrie et Dalmatie* objavljena 1802).

* Pula
* "Pogled na Split"
* "Salonski akvadukt"

* "Charles Townley i njegova galerija skulptura" (Zoffany)
* "Ferdinand I i njegova porodica" (Kauffman)
* "Autoportret sa slamnim šeširom" (Vigée Le Brun)

## Rođenja

* 20. 1. - Johann von Österreich, habsburški nadvojvoda, feldmaršal, carski regent († 1859)
* 15. 2. - William Miller, začetnik adventizma († 1849)
* 25. 3. - Caroline Bonaparte, kraljica Napulja († 1839)
* 26. 4. - Marija Amalija od Napulja i Sicilije, poslednja kraljica u Francuskoj († 1866)
* 19. 5. - Ivan Paskevič, ruski maršal, namesnik Poljske († 1856)
* <10. 8. - Vicente Guerrero, meksički predsednik († 1831)
* 15. 8. - Faustin Soulouque, predsednik i car Haitija († 1867)
* 16. 9. - Daoguang, kineski car († 1850)
* 27. 10. - Niccolo Paganini, italijanski violinist i kompozitor († 1840)
* 5. 12. - Martin van Buren, predsednik SAD († 1862)
* Uzun Mirko Apostolović, komandant u srpskim ustancima († 1868)

## Smrti

* 1. 1. - Juan Crespí, franjevački misionar u Kaliforniji (\* 1721)
* 28. 1. - Jean Baptiste Bourguignon d'Anville, geograf i kartograf (\* 1697)
* 12. 3. - Atanasije Živković, episkop bački
* 27. 3. - Daniel Bernoulli, švicarski naučnik (\* 1700)
* 7. 4. - Taksin, tajlandski vladar (\* 1734)
* 12. 4. - Pietro Metastasio, pesnik, libretista (\* 1698)
* 4. 5. - Kazimir Bedeković Komorski, svećenik, filozof, književnik (\* 1727)
* 8. 5. - Sebastião José de Carvalho e Melo, markiz od Pombala (\* 1699)
* 1. 7. - Lord Rockingham, britanski premijer (\* 1730)
* 7. 8. - Andreas Sigismund Marggraf, pionir analitičke hemije (\* 1709)
* 5. 9. - Bartolina Sisa, vođa pobune u Peruu (\* ca. 1750)
* 16. 9. - Farinelli, kastrat (\* 1705)
* 21. 11. - Jacques de Vaucanson, izumitelj vrste struga (\* 1709)
* 7. 12. - Hyder Ali, sultan Mysorea (\* ca. 1720)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)