# 1805.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1770-e  1780-e  1790-e  – 1800-e –  1810-e  1820-e  1830-e  |
| Godine:
 | 1802 1803 1804 – **1805** – 1806 1807 1808
 |

1805.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1805.. (MDCCCV) |
| Ab urbe condita
 | 2558.
 |
| Islamski
 | 1219–1220.
 |
| Iranski
 | 1183–1184.
 |
| Hebrejski
 | 5565–5566.
 |
| Bizantski
 | 7313–7314.
 |
| Koptski
 | 1521–1522.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1860–1861.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1727–1728.
 |
| • *Kali Yuga* | 4906–4907.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4441–4442.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11805.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

**1805** (MDCCCV) je bila redovna godina koja počinje u utorak u gregorijanskom, odnosno redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru.

|  |
| --- |
| **1805**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

"Napoleon u krunidbenoj odori" (Gérard)
* januar - Prvi srpski ustanak: izaslanici vlaškog kneza Ipsilantija borave u Srbiji, u ime sultana - Srbi zahtevaju garancije ne samo Porte već i jednog hrišćanskog dvora, što je Turcima neprihvatljivo.
* januar, krajem - Prota Mateja se vraća iz deputacije u Rusiji: obećana je novčana i diplomatska pomoć.

### Februar/Veljača

* 5. 2. - *Earl of Abergavenny*, brod Istočnoindijske kompanije, nasukao se u La Manšu - stradalo je 263 od 402 ljudi na brodu, uključujući kapetana Johna Wordswortha, brata pesnika Williama.
* februar - Napoleonov dekret propisuje numerisanje kuća - po ulicama, neparni brojevi s jedne strane, parni s druge.

### Mart/Ožujak

* 4. 3. - Thomas Jefferson započeo drugi mandat predsednika SAD. Novi potpredsednik je George Clinton (do 1812, i narednom predsedniku).
* 17. 3. -  Italijanska Republika postaje Kraljevina Italija (do 1814): kralj je Napoleon a vicekralj Eugène de Beauharnais.
* 18. 3. - Napoleon daje svojoj sestri Elisi Kneževinu Piombino, državicu u Italiji.

### April/Travanj

* 7. 4. - U Beču prvi put izvedena Beethovenova simfonija br. 3 (*Eroica*) - smatra se razvođem klasicizma i romantizma.
* 11. 4. - Britanija i Rusija potpisale sporazum protiv Napoleona.
* 27. 4. - Bitka za Dernu, deo Prvog berberskog rata: nakon marša od 800 km iz Aleksandrije, američki marinci na čelu plaćeničkih snaga uspevaju zauzeti Dernu u karamanlijskoj Kirenaici.
* 29. 4. (17. 4. po j.k.) - Ustanička skupština u Pećanima, kod Ostružnice: određene dve varijante predstavke koja će se predati Porti, zahteva se široka autonomija (ali Porta nema nameru na ustupke).
* 29. 4. - U Batavijskoj Republici obnovljen položaj Velikog penzionara, imenovan je Rutger Jan Schimmelpenninck - sprovodi nekoliko važnih reformi (do 1806).

### Maj/Svibanj

Muhamed Ali
* 8. 5. - Kanton Sankt Gallen odobrio ukidanje opatije Sankt Gallen.
* 13. 5. - Neuspešan napad snaga iz Tripolija na Dernu, koju drže Amerikanci.
* 17. 5. - Podstaknuto ulemom i šeisima, stanovništvo Kaira ustaje protiv osmanskog guvernera Huršid-paše, u korist Muhamed Alija - borbe traju do pred kraj meseca, kada u Aleksandriju stiže sultanov ferman o imenovanju Muhamed Alija - vlada do 1848, a dinastija do 1952.
* 18. 5. - Johann Georg Lahner u Beču izneo na prodaju viršle (*Wiener Würstchen*).
* 26. 5. - Napoleon okrunjen Željeznom krunom u milanskoj katedrali za kralja Italije.
* 26. 5. (14. 5. po j.k.) - Rusko-persijski rat: Karabaški kanat priznaje rusku dominaciju, nekoliko dana kasnije i Šakinski kanat u današnjem Azerbejdžanu.
* 30. 5. (18. 5. po j.k.) - Osnovan Novočerkask, kao novi glavni grad oblasti Donskih kozaka.
* 31. 5. - 2. 6. - Bitka za stenu Dijamant: franko-španska flota uspela zauzeti stenu ispred luke Fort-de-France na Martiniqueu.

### Jun/Juni/Lipanj

Francuski departmani 1805
* 4. 6. - Ligurska Republika anektirana Francuskoj (departmani Apennins, Gênes i Montenotte).
* 5. 6. - Napoleon je u svojoj Kraljevini Italiji osnovao Red željezne krune (obnovljen 1815. kao austrijski orden).
* 6. 6. - Tanaro, francuski departman u Italiji, podeljen između departmana Marengo, Montenotte i Stura.
* 10. 6. - Ugovorom između SAD i paše Tripolija okončan Prvi berberski rat.
* 13. 6. - Ekspedicija Lewisa and Clarka stiže do Velikih vodopada Missourija u današnjoj Montani.
* 23. 6. -  Napoleon priključio Republiku Luccu Kneževini Piombino, koju već poseduje njegova sestra - Kneževina Lucca i Piombino traje do 1814).
* 30. 6. - Iz Teritorije Indijana izdvojena Teritorija Mičigen (država od 1837).
* početak leta - Srpski ustanici uzimaju inicijativu: zauzimaju Karanovac (Kraljevo), Trstenik i Užice.

### Jul/Juli/Srpanj

* 11. 7. (29. 6. po j.k.) - Boj na Karanovcu okončan oslobođenjem grada.
* 16. 7. - Počela s radom osnovna škola "Karađorđe" u Ostružnici.
* 22. 7. - Bitka kod rta Finisterre, pored španske Galisije: Britanci ne uspevaju razbiti franko-špansku flotu koja se vraćala iz Kariba.
* 26. 7. - Zemljotres u Moliseu u Napuljskom Kraljevstvu, procenjeno 5.573 mrtvih.

### Avgust/August/Kolovoz

Spomenik Boju na Ivankovcu
* 9. 8. - Rat Treće koalicije: Austrija, koja je već u savezu sa Rusijom, dobija subvenciju od Britanije za rat sa Francuskom (car i ministri donose odluku 29. 8.). I Švedska Gustava IV Adolfa se priključila Trećoj koaliciji (objava rata 31. 10.).
* 12. 8. - Meriwether Lewis je prvi belac koji je prešao Kontinentsku razvodnicu - glavnina ekspedicije prelazi 26. avgusta. Time napuštaju novostečenu teritoriju SAD i ulaze u spornu Oregonsku zemlju.
* 17. 8. - Mameluci uleteli u zasedu u Kairu i masakrirani od strane Muhamed Alijevih trupa.
* 18. 8. - Bitka na Ivankovcu, kod Ćuprije: pošto su Srbi odbili propustiti vojsku prema Beogradu, dolazi do prvog okršaja sa regularnom sultanovom vojskom - niški muhafiz Hafis-paša je poražen i stradao.
* 25. 8. - Tajni Bogenhausenski ugovor: Izborna Kneževina Bavarska prelazi na stranu Francuske - zahvaljujući ovome će postati kraljevina.

Praviteljstvujušči sovjet serbski
* 27. 8. (15. 8. po j.k.) - Ustanička skupština u Borku, kod Barajeva: osnovan Praviteljstvujušči sovjet serbski, preteča vlade - prvi predsednik je prota Matija Nenadović a prvo sedište manastir Voljavča na Rudniku.
* 27. 8. - Raspušten vojni logor u Boulognu: 150.000 francuskih vojnika odlazi prema Nemačkoj.

### Septembar/Rujan

* 8. 9. - Austrijanci ušli u Bavarsku, na šta će Francuzi 15 dana kasnije odgovoriti ratom Austriji.
* 9. 9. - *Senatus consultum* o povratku gregorijanskog kalendara u Francusku počevši od 1. januara 1806.
* 21. 9. - Napuljski kralj Ferdinand potpisuje ugovor o neutralnosti u Parizu, za šta Francuzi evakuiraju Apuliju - ali kralj se ubrzo pridružuje Austriji i pušta anglo-ruske snage na svoju teritoriju.
* 25. 9. (3 Vendémiaire an XIV) - Francuzi prelaze Rajnu.
* 27. 9. - Horatio Nelson preuzeo komandu nad blokadom Cadiza.
* 28. 9. - Počinje Ulmska kampanja: francuske snage, podržane bavarskim, kreću u obuhvatni pokret protiv Austrijanaca, putem brzih marševa prema Ulmu. Ova vojska se naziva *Grande Armée*.

### Oktobar/Listopad

Bitka kod Ulma
* 13. 10. - 7. 11. - Ugarski sabor u Požunu: mađarski jezik postaje službenim jezikom u ugarskim uredima.
* 14. 10. - Bitka kod Elchingena je francuska, Neyova, pobeda nad Austrijancima - ovi su okruženi u Ulmu.
* 17. 10. - Bitka kod Ulma - Napoleon na predaju prisilio austrijsku armiju generala Macka.
* 18. 10. - Bitka kod Verone je francuska (Massénina) pobeda nad Vukasovićevim austrijskim snagama.

Trafalgarska bitka
* 21. 10. - Trafalgarska bitka u kojoj britanska flota pod Nelsonom odlučno tuče francusku i špansku flotu nedaleko od Cadiza - ali Nelson gine.
* 30. 10. - Bitka kod Caldiera je francuska pobeda u Italiji (učestvovao je i austrijski podmaršal Pavle Davidović).
* 31. 10. - Švedska objavila rat Francuskoj (Francusko-švedski ili Pomeranski rat traje do 1810).

### Novembar/Studeni

* 3. 11. - Potsdamski ugovor: prusko-ruski savez.
* 8. 11. (kal.?) - Karađorđe oslobodio Smederevo.
* 11. 11. (20 Brumaire) - Bitka kod Dürensteina: skupa francuska pobeda nad austro-ruskim snagama uzvodno od Beča, mada i ovi smatraju da su pobedili.
* 13. 11. (22 Brumaire) - Napoleon u Beču.
* 16. 11. (25 Brumaire) - Bitka kod Schöngraberna: Bagration uspeva usporiti francusko napredovanje (bitka se spominje u "Ratu i miru").
* 19. 11. - Drugo putovanje Mungo Parka: krenuo je niz Niger iz Sansandinga u Maliju - stradao je od domorodaca kod Yaurija u današnjoj Nigeriji.
* 20. 11. - Britanske i ruske snage se iskrcale u Napulju, po pozivu kralja Ferdinanda.
* 20. 11. - Ekspedicija Lewisa i Clarka stigla do Tihog okeana, na ušću Columbije.
* 20. 11. - Praizvedba Bethovenove opere *Fidelio* u Beču.
* 24. 11. (3 Frimaire) - Bitka kod Castelfranco Veneto: austrijski poraz na severu Italije.
* 26. 11. - U Velsu otvoren plovni akvedukt Pontcysyllte.

### Decembar/Prosinac

Bitka kod Austerlitza (Gérard, 1810)
* 2. 12. (11 Frimaire) - Bitka kod Austerlitza ili Bitka tri cara, jedna od najznačajnijih u Napoleonskim ratovima - Napoleonove trupe odlučno tuku rusku i austrijsku vojsku. Praktičan kraj Rata Treće koalicije.
* 7 - 12. 12. (25 - 30. 11. po j.k.) - Skupština ustaničkih starešina u Smederevu: odlučeno da se što pre zauzme Beograd i prodre u dubinu turske teritorije, za finansiranje vojnih operacija raspisan prirez od 500.000 groša (50.000 dukata), upućene molbe ruskom i austrijskom caru, ali i sultanu.
* 14. 12. - Između 200 i 300 ruskih zarobljenika stradalo u požaru u Melku, u Austriji - ugušili su se od dima.
* 15. 12. - Schönbrunnski ugovor između Francuske i Pruske: Pruska bi dobila Hanover, inače u personalnoj uniji sa Britanijom, u zamenu za Ansbach (koji bi otišao Bavarskoj), vojvodstvo Cleves i kneževinu Neuchâtel.
* 26. 12. (5 Nivôse) - Požunski mir: Austrija se već povlači iz Treće koalicije, gubi teritorije u Italiji i Nemačkoj u korist Francuske i njenih saveznika. Istra i Dalmacija će u početku pripasti Kraljevini Italiji (1806-1809).
* 27. 12. - Napoleon proglasio zbacivanje napuljskog kralja Ferdinanda I i najavio invaziju - tamo će poslati brata Josepha.
* 31. 12. (10 Nivôse XIV) - Prestanak primjene francuskog republikanskog kalendara.

### Kroz godinu

* Dolazi do lokalnih pokreta protiv Turaka na Timoku, u pirotskoj nahiji, u leskovačkom kraju.
* Vahabiti zauzeli Medinu.

## Rođenja

* 11. 1. - Johann Nepomuk Geiger, slikar († 1880)
* 27. 1. - Sophie Friederike von Bayern, majka cara Franza Josepha († 1872)
* 8. 2. - Louis Auguste Blanqui, socijalista († 1881)
* 13. 2. - Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, matematičar († 1859)
* 2. 4. - Hans Christian Andersen, književnik († 1875)
* 20. 4. - Franz Xaver Winterhalter, njemački portretist i litograf († 1873.)
* 25. 5. - Đuro Jelačić, habsburški podmaršal († 1901)
* 13. 6. - Antun Mažuranić, hrvatski jezikoslovac († 1888.)
* 22. 6. - Giuseppe Mazzini, talijanski aktivist († 1872)
* 29. 7. - Alexis de Tocqueville, historičar, filozof politike († 1859)
* 4. 8. - William Rowan Hamilton, matematičar († 1865)
* 23. 8. - Anton von Schmerling, austrijski političar († 1893)
* 19. 11. - Ferdinand de Lesseps, graditelj Sueckog kanala († 1894)
* 28. 11. - John Lloyd Stephens, istraživač, majanista († 1852)
* 12. 12. - Henry Wells, osnivač *Wells Fargo* († 1878)
* 23. 12. - Joseph Smith, osnivač mormonizma († 1844)
* Pavle Riđički, zemljoposednik, industrijalac i plemić († 1893)
* Novica Cerović, crnogorski vojvoda († 1895)

## Smrti

* 23. 1. - Claude Chappe, pionir telekomunikacije, semaforista (\* 1763)
* 4. 3. - Jean-Baptiste Greuze, slikar (\* 1725)
* 24. 3. - Alojz I., knez Lihtenštajna (\* 1759)
* 12. 4. - Jovan Jovanović, episkop bački (\* 1732)
* 29. 4. - Makarije Korintski, pravoslavni svetac (\* 1731)
* 9. 5. - Friedrich Schiller, njemački književnik (\* 1759.)
* 12. 5. - Ferdinand von Hompesch zu Bolheim, veliki majstor vitezova Hospitalera (\* 1744)
* 28. 5. - Luigi Boccherini, kompozitor (\* 1743)
* avg.? - Đuša Vulićević, smederevski vojvoda (\* 1771)
* 18. 8. - Hafis-paša, niški paša
* 5. 10. - Charles Cornwallis, britanski general (\* 1738)
* 21. 10. - Horatio Nelson, britanski pomorac i admiral (\* 1758.)
* 21. 10. - Jovan Živković, lekar (\* 1759)
* 29. 10. - Tituš Brezovački, hrvatski književnik (\* 1757.)
* 31. 12. - Josif Jovanović Šakabenta, episkop vršački (\* 1743)
* Francesko Dolci de Visković, bivši sekretar vladike Petra I (\* 1742)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959