# 1808.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1770-e  1780-e  1790-e  – 1800-e –  1810-e  1820-e  1830-e  |
| Godine:
 | 1805 1806 1807 – **1808** – 1809 1810 1811
 |

1808.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1808.. (MDCCCVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2561.
 |
| Islamski
 | 1222–1223.
 |
| Iranski
 | 1186–1187.
 |
| Hebrejski
 | 5568–5569.
 |
| Bizantski
 | 7316–7317.
 |
| Koptski
 | 1524–1525.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1863–1864.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1730–1731.
 |
| • *Kali Yuga* | 4909–4910.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4444–4445.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11808.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

**1808** (MDCCCVIII) je bila prijestupna godina koja počinje u petak u gregorijanskom, odnosno prijestupna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru, koji kasni 12 dana.

|  |
| --- |
| **1808**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - U SAD stupio na snagu Zakon o zabrani uvoza robova - ostaje domaća trgovina, kao i krijumčarenje.
* 1. 1. - Sierra Leone postaje britanska krunska kolonija.
* 6. 1. - Prema Lauristonovom dekretu iz prosinca, po kome je zabranjeno isticanje zastave sv. Vlaha, na Orlandovom stupu u Dubrovniku istaknuta talijanska zastava.
* 8. 1. - Austrijski car ustanovio Leopoldov orden.

† Dubrovačka Republika
* 21. 1. - Francusko carstvo: pozvano je 80.000 regruta iz klase 1809; gradovi Kehl, nasuprot Strazbura, Kassel (? ali to je glavni grad Kraljevine Vestfalije ?), Wesel, na ušću Lippe u Rajnu, i Vlissingen, luka na ušću Scheldta, priključeni su carstvu.
* 22. 1. - Karađorđe traži od nadvojvode Karla da mu se dozvoli tajni izvoz oružja - Karlo daje sledećeg meseca uputstva o tome petrovaradinskom generalu Simbšenu, s tim da Austrija posedne Beograd. Srbi su u ovom trenutku spremni na status Vojne granice
* 22. 1. - Prenos portugalskog dvora u Brazil: flota sa portugalskom kraljevskom porodicom stigla u Zaliv Svih svetih u Brazilu, sutradan se iskrcavaju u Salvador.
* 26. 1. - Tzv. Rumova pobuna: oficiri zbacili Williama Bligha, guvernera britanske kolonije Novi Južni Wales.
* 28. 1. - Regent João izdaje dekret o otvaranju brazilskih luka prijateljskim nacijama.
* 31. 1. - Maršal Auguste Marmont dekretom raspustio dubrovački Senat i Vladu - kraj Dubrovačke Republike. Dubrovnik i Boka nisu priključene Dalmaciji (guv. Dandolo), već imaju zasebnog guvernera, Domenica Garagnina (četiri okružja ili delegata, Cavtat, Ston, Lopud i Kotor te dva kotara ili vicedelegata, Herceg Novi i Budva, koji su krajem godine priključeni Kotoru).

### Februar/Veljača

Prenos portugalskog dvora u Brazil
* 2. 2. - Francuska invazija Papinske Države, jer se papa Pio VII. nije želio priključiti Kontinentalnoj blokadi. Gen. de Miollis okupirao Rim.
* 6. 2. - Američki kitolovac *Topaz* naišao na Pitcairn: jedini preživeli pobunjenik sa *Bounty*-ja je John Adams.
* 11. 2. - Jesse Fell u Pensilvaniji dokazao da se antracit može koristiti za zagrevanje kuće - sledećeg proleća počinje komercijalna eksploatacija u SAD.
* februar - Francuske trupe ulaze u Španiju.
* februar - Proglašen zakonski članak IV:1807 po kome Rijeka pripada Ugarskoj kraljevini, ali Hrvatski sabor daje zasebni zaključak o tome da Rijeka pripada Hrvatskoj (potvrđeno u kolovozu).
* februar - U Austriji zabranjeno štampanje tekstova o srpskom ustanku, ako ih ne dozvole carske vlasti.
* 18. 2. - Napoleon odobrava Marmontovo ukinuće Dubrovačke Republike.
* 21. 2. - Počinje Finski rat: ruske snage ulaze u švedsku Finsku

### Mart/Ožujak

Finski rat
* 1. 3. - Napoleonovim dekretom ustanovljeno carsko plemstvo: ranijim kneževima i vojvodama dodati grofovi, baroni i vitezovi.
* mart - Papine provincije Ancona, Macerata, Pesaro, Urbino, Fermo su priključene Napoleonovom Italijanskom kraljevstvu.
* 2. 3. - Rusi zauzeli Helsingfors/Helsinki, opsedaju morsku tvrđavu Sveaborg/Suomenlinna (do maja).
* 8. 3. - Regent João se sa kraljevskom porodicom iskrcao u Rio de Janeiru.
* 13. 3. - Umro nominalni danski kralj Kristijan VII, njegov sin regent postaje Frederik VI (kralj Danske-Norveške do 1814. i samo Danske do 1839).
* 14. 3. - Dansko-švedski rat (1808-1809): Danska objavljuje rat Švedskoj.
* 17. 3. - Napoleon donosi tri dekreta s namerom integracije/asimilacije Jevreja u Francuskom carstvu - jedan od njih je zapamćen kao Sramni jer je ograničio njihove poslovne aktivnosti i stanovanje.
* 17 - 19. 3. - Aranjuezka pobuna protiv španskog kralja Karlosa IV i premijera Godoya, u korist prestolonaslednika Ferdinanda - kralj abdicira u sinovljevu korist.
* 22. 3. - Bitka kod Zealanda: britanska pomorska pobeda nad Dancima.
* 23. 3. - Francuska vojska na čelu sa Muratom okupirala Madrid.
* 28. 3. - Rusija proglasila aneksiju Finske.

### April/Travanj

* 4. 4. - Sastanak Karađorđa i gen. Simbšena pod Beogradom.
* 6. 4. - Nemački doseljenik u SAD John Jacob Astor osnovao *American Fur Company*.
* april - Objavljena "Obraćanja nemačkoj naciji" filozofa J. G. Fichtea - zalaže se za nacionalizam u kulturnom smislu.
* 30. 4. - Bayonnske abdikacije: bivši i sadašnji španski kralj, Karlos i Ferdinand, dolaze na posrednički razgovor sa Napoleonom, ali ovaj proglašava zbacivanje Burbona u Španiji i postavljanje svog brata Josepha, sada kralja Napulja, na presto Španije.
* proljeće - U Boki počele mobilizacije u "Italsku flotu".

### Maj/Svibanj

"Treći maj 1808." (Goya, 1814)
* 1. 5. - Bavarska dobila ustav: prva nemačka zemlja sa narodnim predstavništvom nezavisnim od staleškog sistema.
* 2. 5. - Madridski ustanak (*Dos de Mayo*): narod pokušava sprečiti deportaciju ostatka kraljevske porodice u Francusku, dolazi do pucnjave na narod i pobune. Početak Španskog rata za nezavisnost (ili Peninsularni rat).
* 3. 5. - U Madridu su streljane stotine uhvaćenih sa oružjem, što Goya beleži na poznatoj slici.
* 4. 5. - Gen. Simbšen šalje Karađorđu poziv na razgovore u Petrovaradin - ruski izaslanik Rodofinikin šalje ovo pismo svojoj vladi, koja traže objašnjenje od Austrijanaca.
* 6. 5. - Švedska tvrđava Sveaborg se predala Rusima, sa velikom količinom materijala.
* 16. 5. - Bitka kod Alvøena: dansko-norveška pomorska pobeda nad Britancima.
* 25. 5. - Kraljevina Etrurija (ranije Veliko Vojvodstvo Toskana) priključeno Francuskoj u vidu departmana Arno, Méditerranée i Ombrone. Formalno je priključeno i Vojvodstvo Parma, u obliku departmana Taro.
* 30. 5. - Karađorđe odbija susret sa nadvojvodom Karlom u Zemunu, kao i pregovore o predaji Beograda i primanju austrijskog protektorata - slede vojne demonstracije s obe strane, Srbi kažu da rešenje očekuju samo od Rusije i Francuske.
* maj-jun - Borbe kod Sokola, razbijena jedna bosanska vojska koja je pokušala deblokirati grad.

### Jun/Juni/Lipanj

* 6. 6. - Joseph Bonaparte proglašen za kralja Španije, kao José I (do 1813).
* 6. i 14. 6. - Bitka kod El Bruca blizu Barcelone je pobjeda ustanika.
* 9. 6. - Carskim patentom u Austriji osnovan *Landwehr* (domobranstvo), kao dopuna armiji (ukinut 1859, pa obnovljen 1869, nakon Nagodbe).
* 13. 6. - Kruščička buna: oglašena buna protiv spahija u selu Kruščica kod Bele Crkve, s pozivanjem na pomoć iz Srbije - raspala se istog dana.
* 15. 6. - 13. 8. - Prva Opsada Saragose - francuski neuspeh.
* 28. 6. (ili 1. 3.) - Auguste Marmont proizveden u vojvodu od Raguze.

### Jul/Juli/Srpanj

Predaja kod Bailéna
* 12 - 14. 7. - Velika vrućina u Engleskoj, zabeleženi su smrtni slučajevi ljudi i životinja.
* 22. 7. - Bitka kod Bailéna u Andaluziji: francuska vojska gen. Duponta je poražena, predaje se 17.600 vojnika, uz 2.200 mrtvih i 400 ranjenih - slomljen je mit o nepobedivosti Napoleonove armije. Francuzi se nakon ovoga povlače preko Ebra.

Mahmud II
* 22. 7. - Osmanski prevrati 1807-08: pošto se Alemdar Mustafa-paša približava Stambolu, sultan Mustafa IV naređuje ubistvo bivšeg sultana Selima III i svog brata Mahmuda - ali Mahmud II je izmakao ubicama, tako da ga Mustafa-paša proglašava za sultana (do 1839), a on sam je veliki vezir (do novembra).
* ca. 24. 7. - Richard Trevithick pokazuje u "Parnom cirkusu" lokomotivu *Catch Me Who Can*.
* 29. 7. - Bitka kod Évore u Portugalu: Francuzi gen. Loisona razbili portugalsko-španske snage, nakon čega su poharali i masakrirali grad.
* 31. 7. - Pobuna dva španska puka u francuskoj vojsci na Zealandu, u Danskoj - ubijen je ađutant komandanta, ali pobuna je sutradan ugušena.
* leto - Nekoliko pobuna protiv francuske vlasti u Boki - Brajići, Krivošije, Risan.
* leto - Seljaci odbijaju odlazak na rabotu u Voćinskom spahiluku - pobuna suzbijena hapšenjem vođa, koji su pokušavali doturiti žalbu caru, i postavljanjem vojnog odreda.

### Avgust/August/Kolovoz

* 1. 8. - Kupoprodajni ugovor o prodaji palače Ferdinanda Kulmera u Zagrebu za trajan smještaj banova, sjedište sudova, pohranu javnih spisa i kraljevskih knjiga - Banski dvori, nakon renovacija početkom sljedeće godine.
* 1. 8. - Napoleonov zet Joachim Murat imenovan za kralja Napulja (do 1815).
* 6. 8. - Crnogorski glavari odbijaju osnivanje francuskog konzulata na Cetinju, osim ako to ne bi dozvolio ruski car - Napoleon preti da će pretvoriti Crnu Goru u Crvenu
* 7. 8. - Evakuacija La Romanine divizije: deo španskih snaga u Danskoj se pobunio, kasnije tokom meseca ih je prevezla britanska mornarica.
* 8. 8 - Osvećenje mesta hrama Svete Petke na Dobroj vodi u Vukovaru (crkva izgrađena 1811).
* 16. 8. - Francuzi prekidaju nakon tri sedmice Drugu opsadu Girone.
* 17. 8. - Bitka kod Roliçe u Portugalu je prva Wellesleyjeva i britanska bitka u Peninsularnom ratu i uspeh.
* 19. 8. - Car/kralj Franjo potvrđuje zakonski članak hrvatskog sabora o Rijeci - grad šalje zastupnike i na ugarski i na hrvatski sabor, jer se istovremeno smatra dijelom obiju zemalja (do 1848, s izuzetkom 1809-22).
* 21. 8. - Bitka kod Vimeira: Wellesley odlučujuće porazio Junotove snage u Portugalu.
* 29. 8. - Veliki vezir pokušava obnoviti vojsku Nizam-I Cedid pod imenom Sekban-ı Cedid.
* 30. 8. - Kontroverzna Konvencija iz Sintre: francuske snage će biti evakuisane britanskim brodovima iz Portugala.
* 31. 8. - Senjavinova ruska flota napušta lisabonsku luku nakon deset meseci blokade - biće u Portsmouthu do avgusta 1809.

### Septembar/Rujan

Zgrada Velike škole u Beogradu
* 12. 9. (31. 8. po j.k.) - Otvorena Velika škola Ivana Jugovića u Beogradu, nastava kreće sledećeg dana. Dositej drži svečani govor "O dužnom počitaniju k naukam", među prisutnima je i mladi Vuk Karadžić.
* 14. 9. - Bitka kod Oravaisa je odlučujuća ruska pobeda u Finskoj.
* 15. 9. - Prošpanska stranka u Meksiku uhapsila prokriolskog vicekralja Iturrigaraya - kreoli već traže narodni suverenitet i nezavisnost.
* 19. 9. - Napoleonov dekret o osnivanju eparhije dalmatinske - episkop, konzistorija i bogoslovija s godišnjom dotacijom od 15.000 franaka, kao i 40 parohija. Ovim se istovremeno prekida jurisdikcija crnogorskih mitropolita u Boki.
* 20. 9. - Izgorjela prva zgrada Kraljevske opere u Londonu.
* 25. 9. - Provincijske španske hunte se u Aranjuezu udružile u Centralnu vrhovnu huntu na čelu sa starim grofom Floridablancom (umro već u decembru). Predviđeno učešće i prekomorskih poseda, ali po jednog predstavnika, umesto dva.

Erfurtski kongres
* 27. 9. - 14. 10. - Erfurtski kongres francuskog i ruskog cara - nema produbljenja saradnje, odnosi se zapravo hlade.
* 29. 9. - Veliki vezir Alemdar Mustafa-paša potpisao sa četvoricom ajana, koji su se odazvali njegovom pozivu, Povelju o savezu (*Sened-i ittifak*), s ciljem okončanja haosa u carstvu.

### Oktobar/Listopad

* 4. 10. - Britanski brod *HMS Phaeton* upao u japansku luku Nagasaki, ne bi li presreo holandske brodove.
* 6. 10. - Engleski kitolovci utvrdili položaj otoka Bouvet u južnom Atlantiku.
* 12. 10. - Marmon dozvoljava gradnju pozorišta u Kotoru - najstarije pozorište u Crnoj Gori.
* 13. 10. - U selu Golubinju, između Poreča i Tekije, sastali se beogradski mitropolit Leontije i vidinski Dionisije, neuspeli pokušaj nagodbe Srba i Osmanlija.
* 14. 10. - Otvoren Salon u Parizu, izložena Davidova slika "Posvećenje Napoleona I", kao i Grosova "Napoleon na bojištu Eylau" (*Sacre et Massacre...*, "posvećenje i pokolj"). Grosova slika se smatra međašem na prelazu sa neoklasicizma na romantizam.
* 17. 10. - Francuski general Jean Maximilien Lamarque zauzima napuljsko ostrvo Kapri, kojeg je držao britanski general Hudson Lowe.
* 31. 10. - Bitka kod Pancorba: francuski maršal Lefebvre porazio Špance u Baskiji.

* "Javno razgledanje Davidove slike 'Krunisanje' u Luvru", Boilly 1810
* Gros: "Napoleon na bojištu Eylau"
* Ingres: "Valpinçonova kupačica"

### Novembar/Studeni

* 4. 11. - Napoleon lično vodi intervenciju u Španiji.
* 7. 11. - Bitka na Palo Hincado je prvi okršaj Španske rekonkiste Santo Dominga - poraženi Francuzi u današnjoj Dominikanskoj republici. Opsada grada Santo Domingo traje do sledećeg jula.
* 12. 11. - Mauricijuska kampanja: četiri velike francuske fregate pod komandom Hamelina kreću u operacije protiv Britanaca na Indijskom okeanu.
* 15. 11. - Pobunjeni janičari opkolili kuću velikog vezira Mustafa-paše - on potpalio barut u podrumu i povukao sa sobom nekih 400 napadača. Bivši sultan Mustafa IV je sutradan pogubljen po Mahmudovom naređenju.
* 19. 11. - Primirje u Olkijokiju okončava borbe u Finskoj - Šveđani prepuštaju zemlju Rusiji (do 1917).
* 19. 11. - Pruske reforme: lokalne vlasti dobijaju veću autonomiju.
* 23. 11. - Bitka kod Tudele: francuski maršal Jean Lannes porazio Špance u Navari.
* 24. 11. - U Pruskoj je Generalni direktorijum zamenjen Državnim ministerijumom sa pet resora. Međutim, kralj istog dana mora smeniti reformatora Steina zbog njegovih antifrancuskih gledišta.
* 30. 11. - Bitka u Somosierri: Napoleon se probio kroz planinski prolaz, severno od Madrida, istakla se poljska konjica.

### Decembar/Prosinac

* novembar-decembar? - Kolosalna erupcija (VEI 6), verovatno u zapadnom tropskom Pacifiku, izaziva globalno zahlađenje.
* 2. 12. - Napoleon izdaje Chamartínske dekrete: ukida feudalizam i inkviziciju, sekularizuje manastirsku imovinu u Španiji.

"Napoleon na vratima Madrida"
* 4. 12. - Napoleon ulazi u Madrid.
* 7. 12. - Završeni izbori za predsednika SAD, izabran je demokratski republikanac i državni sekretar James Madison, pobedivši federalistu C. C. Pinckneyja.
* 7. 12. - Primirje između Švedske i Danske.
* 20. 12. - Francuzi započinju Drugu opsadu Saragose - osvajaju je u februaru.
* 21. 12. - Bitka kod Sahagúna je uspeh britanske konjice protiv Francuske na severozapadu Španije, praćena uspehom kod Benaventea 29-og - ipak, ovo se događa u kontekstu britanskog povlačenja pred Napoleonom.
* 22. 12. - Beethovenov koncert 22. prosinca 1808. - praizvedba Pete i Šeste simfonije, te još dva djela.
* 23. 12. - U Beču je odlučeno da se na proleće krene u rat protiv Francuske. Napoleon je istog meseca formirao novu Rajnsku armiju od 100.000 ljudi i zahtevao od nemačkih klijenata da okupe vojske.
* 26 - 27. 12. - Glavna narodna skupština u Beogradu: objavljen novi ustavni akt u Srbiji, izraz Karađorđeve snage.
* kraj 1808 - početak 1809 - Rusko-turski preogovori u Jašu: Rusi zahtevaju nezavisnost Srbije pod pokroviteljstvom Rusije i Porte, između Drine i Timoka, uključujući Novi Pazar, Skoplje i Niš (Srbi traže od Prozorovskog i Crnu Goru, Bosnu i Hercegovinu)

### Kroz godinu

* Raška i Prizrenska eparhija spojene u Raško-prizrensku.
* Prva visoka peć u Hrvatskoj, u Bešlincu na Banovini.
* Franjo Marija Appendini: *Grammatica della lingua illirica*.
* Amédée Chaumette des Fossés putovao po Bosni 1807-08, knjiga objavljena 1822.
* Britanci osnovali Zapadnoafričku eskadru za provođenje zabrane trgovine robljem, kroz Blokadu Afrike (do 1870).
* U Parizu završen *Arc de Triomphe du Carrousel*, ispred tadašnje palače Tuileries.
* Objavljen prvi dio Goetheovog *Fausta*.
* Romantizam: njemački pisac Friedrich de la Motte Fouqué izdao prvi dio trilogije "Junak sjevera", prvu modernu dramatizaciju legende o Nibelunzima.
* Završava se Fulanski rat ili džihad, kojim je Usman dan Fodio osnovao Kalifat Sokoto u dan. Nigeriji.
* Nauka i tehnika:
	+ Humphry Davy izolirao magnezijum, kalcijum, stroncijum i barijum.
	+ John Dalton izneo zakon umnoženih masenih odnosa u "Novom sistemu hemijske filozofije".
	+ Michel Eugène Chevreul izolovao pigment brazilin.

## Fikcija

* 13. 8. - Datum događanja komada Marat/Sade (Peter Weiss, 1963).

## Rođenja

* 27. 1. - David Strauss, njemački filozof († 1874)
* 26. 2. - Honoré Daumier, slikar, karikaturista († 1879)
* 3. 4. - Angelik Juraj Bedenik, hrvatski misionar († 1865)
* 20. 4. - Napoleon III, car Francuza († 1873)
* 3. 6. - Jefferson Davis, predsednik Konfederalnih Američkih Država († 1889)
* 13. 6. - Patrice de MacMahon, maršal Francuske, predsednik Republike († 1893)
* 6. 9. - Abd el-Kader, alžirski borac († 1883)
* 6. 10. - Frederik VII, kralj Danske († 1863)
* 22. 11. - Thomas Cook, pionir turizma († 1892)
* 29. 12. - Andrew Johnson, predsjednik SAD († 1875)
* Ivan Derkos, hrvatski preporoditelj († 1834)

## Smrti

* 5. 1. - Aleksej Orlov, ruski vojnik i državnik (\* 1737)
* 13. 3. - Kristijan VII, nominalni kralj Danske (\* 1749)
* 15. 4. - Hubert Robert, francuski slikar (\* 1733)
* 5. 5. - Pierre Jean Georges Cabanis, filozof (\* 1757)
* 16. 5. - Petar Ičko, diplomata, trgovinski agent (\* 1755)
* 19. 6. - Alexander Dalrymple, geograf (\* 1737)
* 28. 7. - Selim III, sultan Osmanlijskog carstva (\* 1761)
* 16. 11. - Mustafa IV, sultan Osmanlijskog carstva (\* 1779)
* Milovan Grbović, ustanički vojvoda
* Dragan Papazoglu, srpski ustanik
* Petar Čardaklija, srpski diplomata

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Peta knjiga, prvi tom, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa, SKZ Beograd 1981 (V-1)
* *Istorija srpskog naroda*, Peta knjiga, drugi tom, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa, SKZ Beograd 1981 (V-2)
* Ferdo Šišić, *Povijest Hrvata. Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526-1918*, drugi dio. Split, Marjan tisak 2004. ISBN 953-214-198-7