# 1688.

*Ovo je članak o godini 1688.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1650-e  1660-e  1670-e  – 1680-e –  1690-e  1700-e  1710-e  |
| Godine:
 | 1685 1686 1687 – **1688** – 1689 1690 1691
 |

1688.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1688.. (MDCLXXXVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2441.
 |
| Islamski
 | 1099–1100.
 |
| Iranski
 | 1066–1067.
 |
| Hebrejski
 | 5448–5449.
 |
| Bizantski
 | 7196–7197.
 |
| Koptski
 | 1404–1405.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1743–1744.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1610–1611.
 |
| • *Kali Yuga* | 4789–4790.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4324–4325.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11688.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1688** (**MDCLXXXVIII**) bila je prijestupna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u nedjelju po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* zima 1687/88 - Kuga u Grčkoj ugrožava mletačku vojsku.

Zamak Munkač
* 14. 1. - Carske snage Antonija Caraffe zauzele zamak Munkač koji je branila Jelena Zrinska. Njen sin Franjo II. Rakoci će u ožujku biti uzet pod carevo skrbništvo. Caraffa će postati kraljevski komesar za Erdelj, gde će uzimati veći danak nego Turci i vladati brutalno (Erdelj tako ove godine postaje jedna od habsburških, posebnih, zemalja).
* januar - Obolelog generala Dinevalda u Slavoniji zamenjuje varaždinski general grof Enea Silvio Caprara.
* 23. 2. - Janičari ubili velikog vezira Abaza Sijavuš-pašu, postavljen Nišandži Ismail-paša (smenjen u maju).
* veljača, krajem - Luka Ibrišimović piše biskupu Borkoviću (sic!): zbog vojničke samovolje i oskudice hrane, Slavoncima ostaje da umru od gladi ili se ponovo podvrgnu Turcima (Ludvig Badenski potvrđuje u izvještaju četiri mjeseca kasnije).
* 8. 3. - Bečki Dvorski ratni savet naređuje da se "Srbi iz okoline" pošalju za pojačanje posade u Petrovaradinu. General Kaprara dovodi Srbe iz Gornje Slavonije.
* Veliki post (8. 3. - 24. 4.) - Jegen Osman-paša opljačkao "jadno srpsko kraljevstvo", 100.000 talira i mnoge dragocenosti - Turci opljačkali pećku riznicu skrivenu u kubetu Gračanice, Jegen-paša odneo dragocenosti na devet konja.
* mart - William Dampier otkrio Božićni otok.
* 30. 3. - Car postavio Longina Rajića za unijatskog vladiku u Sremu.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 3. 4. - Francesco Morosini je novi mletački dužd (do 1694).
* 4 - 8. 4. - Mlečani napustili Atinu zbog kuge i prevelikih izdataka, prešli na ostrvo Poros, prevezli i stanovništvo.
* april/maj - Mlečani bombardovali Solun, ne bi li izvukli novac od stanovnika.
* 4. 5. - Engleski kralj James II naređuje da njegova Deklaracija indulgencije, kojom se ukidaju kazneni zakoni protiv katolika i nekonformista, bude pročitana sa svih anglikanskih predikaonica - gnev pristalica Crkve Engleske.
* 9. 5. (29. 4. po j.k.) - Friedrich III. postaje knez odn. vojvoda Brandenburg-Pruske (od 1701. prvi kralj Pruske, vlada do 1713).
* svibanj - Crnogorski zbor u Gradcu na čelu s vladikom Visarionom se izjasnio za mletačku vlast umesto sultanove. Crnogorci su ranije tokom proljeća odbili turski napad, a takođe i Kuči.

Stolni Biograd (oko 1740)
* 19. 5. - Veliki turski rat: Turci predali Stolni Biograd nakon sedmomesečne blokade.
* 25. 5. - Patrijarh Arsenije moli ruske careve za pomoć radi oslobođenja od turske vlasti. Takođe, sa vlaškim knezom Šerbanom Kantakuzinom i bivšim carigradskim patrijarhom Dionisijem moli iste careve da ih oslobode "Rimljana" tj. katolika (misija arhimandrita Isaije u Rusiji, koji je međutim uhapšen).
* 30. 5. - Bekri Mustafa-paša je novi veliki vezir (do 1689).
* 31. 5. - Marin Drago imenovan za kotorskog biskupa (do 1708).
* 8. 6. - Sedmorica biskupa, među kojima i kenterberijski nadbiskup William Sancroft zatvoreni zbog odbijanja Deklaracije indulgencije.
* 10. 6. - Engleski kralj dobio sina sa svojom katoličkom ženom - strah od katoličke dinastije u Engleskoj.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 10. 7. (30. 6. po j.k.) - "Besmrtna sedmorica" uglednih Engleza šalju poziv Williamu, princu od Oranža da prinudi kralja da postavi Williamovu suprugu Mary za naslednicu.
* 10. 7. - Zemljotres u Smirni 1688. - najmanje 10.000 mrtvih u potresu i požaru.
* 11. 7. - Sijamska revolucija 1688.: Phetracha uzima vlast i proteruje zapadnjake.
* 12. 7. - Carska vojska osvojila **Ilok** (Kaprara). Biće zauzeti i Brod na Savi, Brčko, Šabac.
* 13. 7. - Morejski rat: Mlečani započinju neuspešnu Opsadu Negroponta (Halkide) - traje do 21. oktobra.
* 25. 7. - Janičarski garnizon napustio **Titel** bez borbe - nesmetana plovidba Dunavom do Beograda.
* 29. 7. - U Austriji osnovana Dvorska komisija za uređenje imovinskih odnosa (Neo-acquistica, Neo-acquistische Hofkomission), na čelu sa kardinalom Kolonićem
* ljeto - Bosanski biskup Nikola Ogramić-Olovčić poslao svoje decimatore da sakupljaju desetinu od Virovitice do Iloka - spor sa zagrebačkim biskupom.
* avgust, početkom - Ludvig Badenski sa hrvatskim četama bana Erdedija osvojio Kostajnicu, Jasenovac i Dubicu.
* avgust, prvih dana - Gen. Vetterani osvojio Karansebeš, Šikloš, Mehadiju i dr. - turske posade prelaze u ist. Srbiju a progone ih srpski ustanici, npr. zauzeli Oršavu nakon što su pobili bivšu karansebešku posadu.

Opsada Beograda
* 6. 8. - Austrijska vojska stigla u Zemun gde joj se pridružuju brojni Srbi, u naredna dva dana prešli na drugu stranu Save.
* 9/10. 8. - Jegen Osman-paša pred povlačenje opljačkao i zapalio beogradsku varoš. Muslimanske porodice beže u tvrđavu ili ostatak Turske, mnogi usput stradaju od ustanika.
* avgust - Srpski garnizon predao Lugoš carskim snagama. Kapetan Prodan Šteta sa četom osvojio Kladovo (do juna '89).
* 24. 8. - Papa odredio habsburškog favorita Josepha Clemensa Bavarskog za kelnskog nadbiskupa i elektora - jedan od razloga za dolazeći rat sa Francuskom.
* 5. 9. - Carske snage zauzele Derventu, nakon čega Turci napuštaju Brčko.
* 6. 9. - Opsada Beograda: carske trupe na čelu sa bavarskim knezom Maximilianom II. Emanuelom osvajaju **Beograd** (ostaju samo dve godine). Jevreji oterani u Nikolsburg u Moravskoj a njihove sinagoge i škole uništene.
* 6. 9. - Car Leopold I. potpisao proglas kojim poziva narode Turskog carstva da mu se pridruže, uz jamčenje prava i sloboda.

Kninska tvrđava
* 11. 9. - Mlečani osvojili **Knin**, istakao se Jovan Sinobad, zarobljen Mehmed-paša Atlagić. Ove godine padaju i Vrlika i Kistanje.
* septembar - Pavle Nestorović Dejak postavljen za komandanta Smedereva a Bunjevac Duja Marković za komandanta milicije u Somboru.
* 20. 9. - Đorđe Branković dobija carsku povelju i grofovsku titulu; austrijskom dvoru predlaže osnivanje "ilirske države".
* 25. 9. - Dan nakon što je Luj XIV izdao manifest sa svojim zahtevima, francuska vojska prelazi Rajnu i ubrzo opseda Philippsburg (Sébastien Le Prestre de Vauban) - početak Rata Velike alijanse (odn. Devetogodišnjeg rata).
* septembar-oktobar - Neuspešni Čiprovački ustanak u severozapadnoj Bugarskoj, od izbeglica će kasnije nastati Banatski Bugari.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Plan opsade Philippsburga, početnog sukoba Rata Velike alijanse
* 17. 10. - Francuske snage bez otpora zauzele Mainz.
* 30. 10. - Francuske snage osvojile Philippsburg nakon jednomesečne opsade, general Ezéchiel de Mélac će sprovoditi Lujevu naredbu "Spalite Palatinat!".
* oktobar i jesen - Srpski ustanici zauzeli užičku tvrđavu, kao i ranije Soko na Drini i Mačvu. Paša predao Zvornik carskom odeljenju. Pobunili se i Srbi u Bosni, porazili vojsku koja je krenula na Morović u Sremu. Imre Tekeli prilikom povlačenja prema Nišu ubio 1.200 Srba. Posle zauzeća Užica, iz okoline i Pomoravlja preseljeno 6.000 Srba u Slavoniju.
* 8. 11. - Umro knez Vlaške Șerban Cantacuzino, nasleđuje ga Constantin Brâncoveanu (do 1714).

Slavna revolucija: dolazak Williama III. Oranskog u Englesku
* 15. 11. (5. 11. po j.k.) - Počinje Slavna revolucija: William III. Oranski se iskrcao u Engleskoj, proglašava da će čuvati slobodu Engleske i protestantske vere. Podrška Jamesu se brzo topi.
* 13. 11. - Opsada Bangkoka okončana sporazumnim povlačenjem Francuza.
* 23. 11. - Oko 1.500 staroveraca se zapalilo u opsednutom Paleostrovskom manastiru na Onješkom jezeru.
* novembar/decembar - Zane Grbičić imenovan za crnogorskog guvernadura, došao na Cetinje sa odeljenjem mletačke vojske.
* 19. 12. - Car Leopold I. izdao zaštitni patent stanovnicima Hercegovine koji su izrazili spremnost da priđu Austriji.
* 28. 12. - William Oranski stigao u London.

### Kroz godinu

* Hrvatski ban Nikola Erdedi bezuspešno napada Bihać.
* Franjo Ivanović postavljen za župana virovitičke i požeške županije, dobio komandu nad srpskim četama u Slavoniji. Veliki župan imenovan i u vukovarsko-srijemskoj županiji, ali stvarnu vlast imaju Ratno vijeće i Dvorska komora.
* Zagrebački biskup Mikulić (?) naselio Srbe pod vođstvom Ostoje Milinkovića u Gradišće na r. Trepči.
* Aleksandar Ignacije Mikulić Brokunovečki imenovan zagrebačkim biskupom (do 1694).
* Mitropolit dabrobosanski Atanasije Ljubojević se mora povući iz Sarajeva u Bosansku Krajinu, a odatle sa narodom u Baniju, postavio vikara u Komogovini.
* Turci izvršili pokolj na Goliji.
* Mileševski arhimandrit Dositej pobegao s nekoliko monaha u Slavoniju i osnovao manastir Pakru, bio u Moskvi gde se carevima žalio na pustošenje.
* Leopold Kolonić postavljen i za kaločkog nadbiskupa.
* Prvi spomen Kotoribe.
* c. Edward Lloyd otvara kafanu *Lloyd's Coffee House* - iz ovog sastajališta će nastati tržište osiguranja Londonski Lojd (*Lloyd's of London*).
* Prvi pomen balalajke.

## Rođenja

* januar - Juraj Jánošík, drumski razbojnik († 1713)
* 8. 2. - Emanuel Swedenborg, naučnik, filozof, mistik († 1772)
* 4. 4. - Joseph-Nicolas Delisle, astronom, kartograf († 1768)
* 6. 7. - Ladislav Valentić, pisac († iza 1713)
* 14. 8. - Friedrich Wilhelm I., kralj Pruske, elektor Brandenburga († 1740)
* 21. 8. - Alexander Pope, pesnik († 1744)
* 10. 6. - Јаков Фрањо Едвард од Велса, "Stari pretendent" na engleski presto († 1766)
* c. - Nader-šah Afšar, persijski vladar († 1747)

## Smrti

* 28. 1. - Ferdinand Verbiest, jezuitski misionar u Kini (\* 1623)
* 23. 3. - Marcantonio Giustinian, mletački dužd (\* 1619)
* 9. 5. - Friedrich Wilhelm, izborni knez Brandenburga, vojvoda u Pruskoj (\* 1620)
* 3. 6. - Maximilian Heinrich Bavarski, nadbiskup Kelna (\* 1621)
* 5. 6. - Constantine Phaulkon, grčki avanturista u Sijamu (\* 1647)
* 11. 7. - Narai, sijamski kralj (\* 1633)
* 25. 8. - Henry Morgan, pirat (\* ca. 1635)
* 31. 8. - John Bunyan, književnik (\* 1628)
* 5. 9. - Otto Wilhelm Königsmarck, mletački zapovednik (\* 1639)
* 9. 10. - Claude Perrault, arhitekta, anatom (\* 1613)
* 23. 10. - Charles du Fresne, sieur du Cange, filolog, istoričar (\* 1610)
* 8. 11. - Šerban Kantakuzin, knez Vlaške (\* 1640)
* ? - Krsto Ivanović, pjesnik i pisac iz Budve (\* 1628)

## Reference

Literatura
* Ferdo Šišić. *Hrvatska povijest. Drugi dio /Poglavlje V.*. (hr Wikizvor)
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5 (III-1)
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)