# 1934.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 19. vijek – **20. vijek** – 21. vijek
 |
| Decenija:
 |  1900-e  1910-e  1920-e  – 1930-e –  1940-e  1950-e  1960-e  |
| Godine:
 | 1931 1932 1933 – **1934** – 1935 1936 1937
 |

1934.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1934.. (MCMXXXIV) |
| Ab urbe condita
 | 2687.
 |
| Islamski
 | 1352–1353.
 |
| Iranski
 | 1312–1313.
 |
| Hebrejski
 | 5694–5695.
 |
| Bizantski
 | 7442–7443.
 |
| Koptski
 | 1650–1651.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1989–1990.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1856–1857.
 |
| • *Kali Yuga* | 5035–5036.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4570–4571.
 |
| • 60 godina
 | Yang Drvo Pas (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11934.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1974** (**MCMXXXIV**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak.

|  |
| --- |
| **1934**: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 Rođenja • Smrti
 |

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 1. 1. - Fiorello H. La Guardia postaje gradonačelnik New Yorka (do 1945).
* 1. 1. - U Nemačkoj stupa na snagu *Schriftleitergesetz* ("Urednički zakon"): nearijevcima zabranjen rad u novinarstvu.
* 1. 1. - Na britanskoj Jamajci uhapšen jedan od osnivača rastafarijanstva Leonard Howell, optužen za pobunu.
* 2. 1. - Pronađena sumerska Vaza iz Warke.
* 3. 1. - Liberal Gheorghe Tătărescu novi rumunjski premijer (1934-37 i 1939-40), umjesto Iona Duce, ubijenog potkraj prošle godine od Željezne garde.
* 4. 1. - Eksplodirala bomba ispred jugoslovenskog konzulata u Klagenfurtu.
* 6. 1. - Završeno primirje u Ratu za Čako, paragvajska vojska nastavlja napredovanje protiv bolivijske.
* 7. 1. - Prvi put objavljen strip *Flash Gordon*.
* 8. 1. - Afera Stavisky: proneveritelj Alexandre Stavisky pronađen mrtav - skandal će doprineti padu francuske vlade.
* 13. 1. - Kuomintangove snage likvidirale Fujiansku narodnu vladu.
* 15. 1. - Komandant kubanske vojske Fulgencio Batista iznudio odlazak predsednika Ramóna Graua.
* 15. 1. - Nepalsko-biharski zemljotres, najmanje 6.000 mrtvih.
* 20. 1. - U Nemačkoj donesen Zakon o poretku nacionalnog rada: u preduzećima se sprovode firerski princip i koncept narodne zajednice (šefovi su vođe, odgovorni za dobrostanje zaposlenih).
* 26. 1. - Potpisan Nemačko-poljski pakt o nenapadanju - priznate granice, okončan carinski rat (odbačen od Hitlera 1939).
* 26. 1. - 10. 2. - XVII kongres SKP(b): na izboru za Centralni komitet, Staljin dobio mnogo više negativnih glasova od šefa lenjingradske partije Sergeja Kirova. Od 139 izabranih u CK, 97 je ubijeno u vreme Velike čistke 1937-39.

Nikola Uzunović, premijer KJ jan. - dec. 1934.
* 27. 1. - Nova jugoslovenska vlada: Nikola Uzunović umesto Milana Srškića.
* 30. 1. - Zakon o rekonstrukciji Rajha - napušten koncept savezne republike, vlast pripada centralnoj vladi Nemačke.
* 30. 1. - Sovjetski balon Osoaviahim-1 dostigao 22.000 m visine, ali se razbio pri spuštanju.

### Februar/Veljača

* 6. 2. - Kriza 6. februara 1934. - krajnji desničari izazvali nerede u Parizu, što se smatra pokušajem puča. Ovo će levičarima biti podsticaj za formiranje Narodnog fronta.
* 7. 2. - Francuski socijalistički premijer Édouard Daladier dao ostavku, zameniće ga konzervativac Gaston Doumergue, na čelu "Vlade nacionalnog saveza".
* 9. 2. - U Atini potpisan Balkanski pakt (Jugoslavija, Rumunija, Grčka i Turska), kojim se garantuju granice balkanskih država. Pakt je dopuna Male Antante, slabi ga neulazak Bugarske.

Balkanski pakt (1934)
* 13. 2. - Sovjetski brod *Čeljuskin* stradao od leda u Čukotskom moru, posada spasena u aprilu.
* 12 - 16. 2. - Austrijski građanski rat između socijaldemokrata i diktatorske vlade Engelberta Dolfusa - nekoliko stotina mrtvih, zabranjena socijaldemokratska partija i s njom povezani sindikati.
* februar - Iračka vlada predviđa regrutaciju i širenje vojske, čemu se Kurdi i šiitski Arapi protive.
* 21. 2. - U Nikaragvi ubijen revolucionar Augusto César Sandino, simbol otpora američkoj dominaciji; ubijen je od strane Nacionalne garde budućeg diktatora Anastasija Somose.
* 22. 2. - Prikazan film *It Happened One Night*.
* 23. 2. - Leopold III od Belgije stupio na presto nakon smrti oca Alberta I (1934-50, od 1940. pod okupacijom, od 1944. sa regentom).
* 25. 2. - Levičarski nadrealisti na čelu sa André Bretonom "sude" Salvadoru Dalíju.
* 27. 2. - Georgi Dimitrov i još dvojica bugarskih komunista izručeni iz Berlina u Moskvu, jer su dobili sovjetsko državljanstvo nakon oduzetog bugarskog.
* 28. 2. - Hitler privoleo SA i vojsku na sporazum: samo vojska može nositi oružje, a Smeđe košulje su zadužene za pred- i postvojničku obuku (Ernst Röhm je besan zbog ovoga).

### Mart/Ožujak

* 1. 3. - Bivši kineski car Pu Yi zvanično krunisan za cara japanske marionetske države Mandžukuo, pod imenom Kang-te.
* 2. 3. - U francuskom Tunisu osnovana nacionalistička partija Neo Destour - vladajuća partija nezavisnog Tunisa 1956-2011, pod različitim imenima.
* 8. 3. - Švedski princ Sigvard Bernadotte se oženio pučankom, zbog čega će izgubiti titulu.
* 12. 3. - Državni starešina (šef države i vlade) Estonije Konstantin Päts izvršio puč uz podršku vojske i zabranio sve partije nakon izbornog uspeha desničarskog pokreta veterana Vaps (do okupacije 1940).
* 16. 3. - 6. dodjela Oscara: najbolji film je *Cavalcade*.
* 17. 3. - Potpisani Rimski protokoli: Austrija, Mađarska i Italija protiv Nemačke i Jugoslavije.
* 19. 3. - Nesreća u kamenolomu kod Banjice, Drenički srez na Kosovu, stradalo 14 radnika.
* 21. 3. - Hitler pokreće *Arbeitsschlacht* (Bitka rada) - zapošljavanje nezaposlenih na javnim radovima, gradnji autoputeva, stanova, reklamaciji zemljišta.
* 24. 3. - Tydings–McDuffie Act uspostavlja proces kojim će Filipini dobiti nezavisnost od SAD nakon desetogodišnjeg perioda (zapravo 1946, nakon japanske okupacije 1942-45).
* 28. 3. - Zakon o suzbijanju (s)polnih bolesti: u Kraljevini Jugoslaviji je zabranjena prostitucija (na snazi od 1. jula). Propisan je i lekarski pregled za muškarce pre stupanja u brak (suspendovano u aprilu 1935).
* 28. 3. - Članovi organizacije "Ustaša" Petar Mijat Oreb, Josip Begović i Antun Podgorelec osuđeni na smrt zbog spremanja atentata na kralja (Oreb i Begović pogubljeni u maju).
* 29. 3. - Osnovan prvi jaht-klub u Srbiji, danas Akademski jedriličarski klub Beograd.
* 31. 3. - Zemun priključen Beogradu.

### April/Travanj

Shirley Temple
* 15. 4. - Inauguriran italijanski grad Sabaudia.
* 16. 4. - Ustanovljeno zvanje Heroj Sovjetskog Saveza - prvi dobitnici su učesnici spasavanja posade "Čeljuskina", završenog pre tri dana; oznaka sa zlatnom zvezdom se daje od 1939.
* 16. 4. - Prikazan film *Tarzan and His Mate*, drugi sa Johnny Weissmullerom.
* 19. 4. - Hitler primio bugarskog premijera Mušanova kojem ukazuje da mu se ne sviđa ideja Balkanskog pakta.
* 19. 4. - U Njujorku prikazan film *Stand Up and Cheer!* - proboj za Shirley Temple koja do kraja godine postaje velika zvezda.
* 20. 4. - Heinrich Himmler ima komandu nad svim policijskim snagama u Nemačkoj.
* 21. 4. - Katastrofalna eksplozija u rudniku Kakanj, 127 poginulih.
* 21. 4. - Objavljena "Hirurgova fotografija" navodnog čudovišta iz Loch Nessa - podvala.
* 24. 4. - Patentirane Hammond orgulje.
* 25. 4. - Pretpremijera filma *L'Atalante*.
* 27. 4. - Peta kampanja opkoljavanja Sovjeta Jiangxi, treća faza: nacionalisti razbili komuniste i uzeli im Guangchang.

### Maj/Svibanj

* 1. 5. - Novi ustav Austrije: klerikalno-korporatistička država, jedina partija Otadžbinski front.
* 4. 5. - Prikazan film *Manhattan Melodrama*.
* 5. 5. - Obnovljen Sovjetsko-poljski pakt o nenapadanju iz 1932.
* 10. - 25. 5. - Rat za Čako: Bitka kod Cañada Strongest je najveća bolivijska pobeda u ovom ratu sa Paragvajom.
* 15. 5. - Latvijski premijer Kārlis Ulmanis zavodi ratno stanje i raspušta parlament (do okupacije 1940).

† Bonnie i Clyde
* maj - Najezda "golubačke mušice" u Srbiji
* 19. 5. - U Bugarskoj državni udar organizacije Zveno i Vojnog saveza uz pomoć vojske, predsednik vlade Kimon Georgijev. Pomirljivo sa Jugoslavijom.
* 23. 5. - Boni i Klajd ubijeni u zasedi na seoskom putu u Lujzijani.
* 23 - 27. 5. - "Bitka u Toledu": okršaji između štrajkača i Nacionalne garde u Toledo, Ohio.
* 28. 5. - U Kanadi rođene Petorke Dionne, prve koje su preživele.
* 29. 5. - Potpisan novi ugovor o odnosima SAD i Kube, odbačena većina odredbi Plattovog amandmana.
* maj, krajem - Georgi Dimitrov imenovan za izvestioca o temi dolaska fašizma i zadacima Kominterne u borbi za jedinstvo radničke klase, a u vezi VII kongresa organizacije (1935), Dimitrov se zalaže za politiku narodnog fronta, saradnje sa socijaldemokratama, koji su sada označeni kao "socijalfašisti".
* 31. 5. - Barmenska deklaracija: skup nemačkih hrišćana odbacuje potčinjenost Crkve državi.
* maj-jun - Saudijsko-jemenski rat, Saudijci potvrdili posed Asira.

### Jun/Juni/Lipanj

* 1. 6. - Dr. Alojzije Stepinac određen od Pija XI za biskupa-koadjutora zagrebačkom nadbiskupu Baueru (uz pristanak kralja Aleksandra).
* 1. 6. - Stupio na snagu jugoslovensko-nemački trgovinski sporazum, potpisan 1. maja/svibnja.
* 3. 6. - Železnički most preko Save spaja Klenak i Šabac, istog dana u Šapcu osvećena kosturnica i spomenik žrtvama rata.
* 5. 6. - Društvo naroda skida s dnevnog reda mađarsku tužbu protiv Jugoslavije u vezi pograničnih incidenata (15 mrtvih) i 2600 mađarskih dvovlasnika koji nemaju ulaza u Jugoslaviju; jugoslovenska strana odgovara da su problemi počeli 1932. osnivanjem terorističkog logora u Janka Pusti.
* 5 - 9. 6. - Uragan ubija najmanje 1.000 ljudi u Centralnoj Americi.
* 6. 6. - New Deal: zakonom osnovana Komisija za obveznice i berzu SAD (*U.S. Securities and Exchange Commission*).
* 9. 6. - Prva pojava Paje/Paška Patka.
* 9. 6. - Uspostavljeni diplomatski odnosi Rumunije i SSSR.
* 10. 6. - Finale Svetskog fudbalskog kupa u Rimu: Italija - Čehoslovačka 2:1.
* 11. 6. - Prva pojava stripa *Mandrak*.
* 12. 6. - Zabranjene sve političke partije u Bugarskoj, energična akcija protiv VMRO-a.

† Ernst Röhm
* 14. 6. - U Veneciji se prvi put sastali Benito Mussolini i Adolf Hitler - hladno, ne slažu se oko Austrije.
* 14. 6. - Max Baer nokautirao Prima Carneru.
* 15. 6. - Ukrajinski nacionalisti ubili poljskog ministra un. poslova Bronisława Pierackog. Poljska vlada nakon ovoga osniva neku vrstu logora u Berezi Kartuskoj za opasne elemente.
* 17. 6. - Marburški govor nemačkog vicekancelara fon Papena koji osuđuje nacističke ekscese - valjda poslednja javna kritika nacista.
* 21. 6. - Ataturkove reforme: u Turskoj donesen Zakon o prezimenima (muslimani generalno nisu imali prezimena).
* 24. 6. - Francuski ministar Luj Bartu stigao u posetu Jugoslaviji (brodom uz Dunav).
* 24. 6. - Glavni grad Ukrajinske SSR postaje Kijev umesto Harkova - stigli su CK ukrajinske partije i vlada.
* 30. 6. - Porinut nemački džepni bojni brod *Admiral Graf Spee* (započet 1932, prelazi limit postavljen Versajskim ugovorom, u službi od 1936).
* 30. 6. - 2. 7. - Noć dugih noževa u Njemačkoj - čistka Sturmabteilung-a ("Smeđih košulja") i drugih Hitlerovih protivnika s desnice, nakon naznaka da bi vojska mogla uzeti vlast.

### Jul/Juli/Srpanj

* 1. 7. - Kraj predkodovskog Hollywooda: u SAD stupio na snagu Hejsov kodeks ("smernice moralne cenzure") koji propisuje kako će u filmovima biti tretirani seksualnost i nasilje - traje do 1968.
* 3. 7. - U Beogradu otvoren Nemački saobraćajni biro - zapravo obaveštajni centar (dir. Franz Neuhausen).
* 8. 7. - Japanski premijer Saitō Makoto daje ostavku usled Teijinskog skandala: ultradesničari proganjaju svoje protivnike u vladi pod optužbom da su manipulisali vrednošću tekstilne firme (a što se pokazuje neosnovanim). Sledi umereni admiral Keisuke Okada.

† Engelbert Dollfuss
* 10. 7. - U SSSR-u formiran svesavezni NKVD (Narodni komesarijat unutrašnjih dela) u koji je uključena tajna policija OGPU (Objedinjena državna politička uprava), preimenovana u GUGB (Glavna uprava državne bezbednosti). Prvi komesar je Genrih Jagoda (do 1936).
* 10. 7. - Otvorena Željeznica Kongo-Ocean koja povezuje Brazzaville i Pointe-Noire - tijekom radnje stradalo je najmanje 17.000 radnika.
* 16. 7. - Usvojen novi ustav Brazila, kojim se legitimizuje vlast Getúlija Vargasa (zamenjen već 1937, kada Vargas započinje autoritarnu vlast).
* 17. 7. - Smenjeni guverner Severne Dakote William Langer proglasio nezavisnost i nakratko se zabarikadirao u guvernerskom zdanju.
* 20. 7. - Britanci, tj. Anglo-Egipatski Sudan, priznaju trougao Sarra za italijanski posed (jugoistočni kut današnje Libije).
* 22. 7. - U Čikagu ubijen pljačkaš banaka John Dillinger.
* 25. 7. - Julski puč: u neuspelom nacističkom pokušaju puča u Austriji ubijen kancelar Engelbert Dollfuss. Italija poslala vojsku na granicu. Dolfussa će naslediti Kurt Schuschnigg (do 1938).
* 26. 7. - Komunisti i socijalisti u Francuskoj obrazovali Narodni front protiv desnice.
* 27. 7. - Swissair-ov avion Curtiss T-32 Condor II pao kod Tuttlingena u južnoj Nemačkoj, 12 mrtvih.

### Avgust/August/Kolovoz

Lična standarta Adolfa Hitlera, firera i rajhskancelara Nemačke
* 1. 8. - Posle 19 godina okončana američka okupacija Haitija, SAD ipak zadržavaju direktnu fiskalnu kontrolu do 1941, odn. indirektnu do 1947.
* 2. 8. - Umro nemački predsednik Paul von Hindenburg, Hitler istog dana preuzima predsednička ovlašćenja (ne i titulu) čime postaje *Führer und Reichskanzler* (protivzakonito, ali podržano plebiscitom 19. 8.); ovim je okončana podjela vlasti u Njemačkoj.
* 3. 8. - Predsednik Rajhsbanke Hjalmar Schacht postaje i ministar ekonomike (do 1937). Zadužen za ratnu ekonomiju, Schacht je ove godine izmislio "mefo menice" kao sredstvo tajnog finansiranja.
* 5. 8. - Peta kampanja opkoljavanja Sovjeta Jiangxi, finalna faza: kineski nacionalisti uzimaju do kraja septembra većinu preostalih komunističkih teritorija.
* 6. 8. - Počela gradnja Belog dvora na Dedinju, arhitekta Aleksandar Đorđević.
* 7. 8. - Franz von Papen dao ostavku na mesto vicekancelara Nemačke (položaj upražnjen do 1941).
* 7. 8. - Alfonso López Pumarejo prvi put predsednik Kolumbije: "Revolucija u maršu" pokušava uvesti široke političke i društvene reforme.
* 8. 8. - Promenjena zakletva nemačkog *Reichswehr*-a (od 1935 *Wehrmacht*): na vernost se zaklinje Fireru.
* 11. 8. - Prvi zatvorenici stigli na Alcatraz.
* 16. 8. - Prikazan film *Cleopatra* sa Claudette Colbert.

### Septembar/Rujan

Partijski sabor u Nürnbergu
* 1. 9. - José María Velasco Ibarra prvi put predsednik Ekvadora (u pet navrata do 1972, četiri puta je obaran).
* 3. 9. - Francuske vlasti u Tunisu hapse nacionalističke lidere, u zemlji dolazi do nereda.
* 4/5. 9. - U Paljanama kod Ćuprije ubijen zloglasni homoljski hajduk Ivan Babejić.
* 5 - 10. 9. - Nirnberški miting "Jedinstva i snage", obeležen Speerovom "katedralom svetlosti", zabeležen filmom "Trijumf volje".
* 8. 9. - Nekoliko sati nakon što je umro kapetan putničkog broda *SS Morro Castle*, na plovilu pored New Jerseya dolazi do požara sa 134 mrtvih.
* 12. 9. - Baltička antanta: Litvanija, Letonija i Estonija zaključile Ugovor o razumevanju i saradnji.
* 16. 9. - U Beogradu otvorena skupština Međunarodne interparlamentarne konferencije za trgovinu.
* 18. 9. - SSSR primljen u Društvo naroda (isključen 1939).
* 19. 9. - Hjalmar Schacht, odnedavno nemački ministar ekonomike, izlaže Novi plan: rešavanje deficita platnog bilansa putem uvoza samo iz zemalja koje uvoze iz Nemačke. Uvećava se kupovina sirovina i poljoprivrednih proizvoda sa jugoistoka Evrope, što ima i politički značaj.
* 19. 9. - U SAD uhapšen Bruno Hauptmann, optužen za otmicu Lindbergove bebe.
* 21. 9. - Tajfun Muroto i cunami pogađaju Osaku u Japanu, oko 3.000 mrtvih.
* 22. 9. - Gresfordska katastrofa: 266 rudara i spasilaca stradalo od eksplozije i gušenja u velškom rudniku.
* 27. 9. - Jugoslovenski kraljevski par u poseti Sofiji, Bugarska nije ubeđena da pristupi Balkanskom paktu.
* 27. odn. 28. 9. - Društvu naroda se priključuju Kraljevina Afganistan i Ekvador - Društvo sada ima 58 članica, najveći broj.

### Oktobar/Listopad

Ubistvo Kralja Aleksandra (*Universal Newsreel*)
* 1. 10. - Zatvaranje javnih kuća u Kraljevini Jugoslaviji.
* 4. 10. - Alejandro Lerroux je ponovo španski premijer; ulazak desničarske CEDA u vladu izaziva pobune u Asturiji, Kataloniji i velikim gradovima.
* ca. 4. 10. - Prema novom postupku za pravoslavne crkvene sudove, može se suditi i vernicima za crkvene krivice i bračne sporove.
* 4 - 8. 10. - Štrajk rudara u španskom Asturijasu - pretvara se u pobunu, čije će gušenje odneti nekoliko hiljada života.
* 6. 10. - Kralj Aleksandar je razaračem "Dubrovnik" isplovio iz Zelenike.
* 6. 10. - Lluís Companys proglasio Državu Kataloniju, odmah uhapšen (streljan 1940).
* 9. 10. - **Marsejski atentat na jugoslavenskog kralja Aleksandra**; stradao i francuski ino-ministar Louis Barthou (ubicu linčovala masa).
	+ Nasleđuje maloletni Petar II Karađorđević, uz namesničko veće: knez **Pavle Karađorđević**, Radenko Stanković (senator i ministar prosvete) i Ivo Perović (ban Savske banovine). Proglašena opšta narodna žalost od šest meseci.
* 11 - 16. 10. - Oko 1.200 rudara u Pečuju štrajkuje u jami, prete da će prekinuti dovod vazduha ako im ne budu povećane plate.
* 13. 10. - Petar II je stigao vozom u Beograd (bio je započeo školovanje u Engleskoj).
* 14. 10. - Brod sa telom kralja Aleksandra je stigao u Split; zatim se vozom kreće preko Zagreba do Beograda, gde stiže 16-tog.
* 16. 10. - Početak jednogodišnjeg Dugog marša kineskih komunista: kako bi izbegli uništenje u opkoljenom Sovjetu Jiangxi, komunisti se povlače prema zapadu, zatim severu. Lideri su Zhou Enlai i, do januara, Bo Gu i Otto Braun.
* 18. 10. - Kralj Aleksandar sahranjen na Oplencu.
* 20. 10. - Kreće MacRobertsonova avio-trka iz Londona u Melbourn.
* 22. 10. - Agenti FBI ubili Pretty Boy Floyda u Ohaju.

### Novembar/Studeni

Italijanska Libija
* 13. 11. - Italijanska vlada propisuje da predavači u školama moraju nositi vojnu ili partijsku uniformu.
* 19/20. 11. - Hapšenja ustaša u Italiji i zatvaranje na ostrvu Lipari.
* 20. 11. - Incident Vojne akademije u Japanu: hapšenje zaverenika koji su pripremali državni udar.
* 22. 11. - Jugoslavija pred Društvom naroda podnosi optužbu protiv Mađarske, povodom Marsejskog atentata, čemu se pridružuju i Čehoslovačka i Rumunija.
* 23. 11. - "Walwalski incident" - anglo-etiopska granična komisija otkrila italijanske vojnike u gradu Walwalu, duboko u Etiopiji - početak Abisinske krize.
* 25. 11. - 3. 12. - Dugi marš, Prijelaz preko rijeke Xiang: komunisti gube preko 50.000 ljudi u okršaju sa nacionalistima i zbog dezertiranja.
* 27. 11. - U okršaju sa FBI u Ilinoju poginuo Baby Face Nelson.
* 27. 11. - Rat za Čako: nakon novih gubitaka u ratu sa Paragvajom, bolivijski oficiri zbacili predsednika Salamanku.
* 28. 11. - Iz Sušaka za Hamburg otplovilo 1.900 nacističkih emigranata iz Austrije.

### Decembar/Prosinac

* decembar - Deportacija oko 2.500 Mađara iz Jugoslavije
* 1. 12. - U Lenjingradu ubijen Sergej Kirov, član Politbiroa, što će Staljinu poslužiti kao povod za pojačanu represiju u SSSR, s vrhuncem u Velikoj čistki 1936-38; kasnije tokom meseca uhapšeni Lev Kamenjev i Grigorij Zinovjev sa saradnicima.
* 1. 12. - Lázaro Cárdenas inaugurisan za predsednika Meksika (do 1940).
* 3. 12. - Italijanske Tripolitanija i Kirenaika spojene u Italijansku Libiju.
* 5. 12. - Abisinska kriza: došlo do oružanog sukoba između Etiopljana s jedne i Somalaca i Italijana s druge strane.
* 10. 12. - Savet Društva naroda osudio mađarsku podršku teroristima koji su ubili kralja Aleksandra, zatraženo da se preduzmu mere.
* decembar - U norveškoj hidrocentrali Vemork počinje proizvodnja teške vode.

Most kralja Aleksandra u Beogradu (1934-41)
* 16. 12. - Pušten u saobraćaj Most kralja Aleksandra, preko Save u Beogradu (srušen 1941, kasnije tom mestu Brankov most).
* 16. 12. - U Jugoslaviji počinje akcija Zimske pomoći "nezaposlenima i bednima".
* 16 - 17. 2. - Fašistička konferencija u Montreuxu, okupili se predstavnici 13 evropskih partija (nema nacista).
* 18. 12. - Nakon ostavke ministara Dragutina Kojića i Bogoljuba Jevtića, daje ostavku i predsednik vlade Nikola Uzunović. Jevtić sutradan dobija mandat za novu vladu.

Bogoljub Jevtić, premijer KJ 1934-35.
* 21. 12. - Nova vlada, premijer Bogoljub Jevtić, ministar finansija Milan Stojadinović.
* 22. 12. - Na prvoj sednici vlade pomilovan lider HSS Vlatko Maček.
* 22. 12. - Paragvajski leteći čamci izveli prvi noćni vazdušni napad u Južnoj Americi.
* 24-25. 12. - Četvrta zemaljska konferencija KPJ u Ljubljani - usled jačanja fašizma odustaje se od razbijanja Jugoslavije (uz zadržan princip prava na samoodređenje), osuđeni Ante Pavelić i Vančo Mihajlov. Josip Broz izabran u Politbiro (tu su i Milan Gorkić, Blagoje Parović, Kamilo Horvatin i Adolf Muk). Ponovljena odluka o osnivanju KP Slovenije i KP Hrvatske.
* 27. 12. - Persija menja ime u Iran.
* 29. 12. - Japan napušta pomorske ugovore iz Vašingtona (1922) i Londona (1930).
* 30. 12. - Meksički Crvenokošuljaši pucali na vernike posle mise u Coyoacánu, ubijeno pet vernika i jedan napadač.

### Kroz godinu

Zgrada Agrarne banke
* Završena Zgrada Agrarne banke u Beogradu (posle rata sedište CK, Muzej revolucije, sada Istorijski muzej Srbije).
* U Beogradu osnovan Balkanski institut. - zatvoren 1941, obnovljen 1969. kao Balkanološki institut SANU.
* Bankarska kriza u KJ: od 620 zavoda, 229 je tražilo zaštitu, ravnanje ili likvidaciju, ulozi na štednju su pali za 8.404 na 8.195 miliona dinara.
* U Bosni snimljen nemački film "Bošnjaci".
* Smatra se da su posle 146 godina okončani Australijski pogranični ratovi između Aboridžina i belih naseljenika.
* Irène i Frederic Joliot-Curie otkrili indukovanu radioaktivnost (dogodine dobijaju nobela).

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Februar/Veljača

* 1. 1. - Tatjana Beljakova, glumica († 2022)
* 7. 1. - Tassos Papadopoulos, kiparski političar i državnik († 2008)
* 7. 1. - Novak Kilibarda, književnik i političar († 2023)
* 10. 1. - Leonid Kravčuk, prvi predsednik Ukrajine († 2022)
* 11. 1. - Jean Chrétien, premijer Kanade
* 14. 1. - Richard Briers, glumac, komičar († 2013)
* 22. 1. - Jovan Deretić, srpski književnik († 2002)
* 29. 1. - Branko Miljković, srpski pjesnik († 1961.)
* 5. 2. - Hank Aaron, igrač bejzbola († 2021)
* 11. 2. - Mary Quant, modna kreatorka († 2023)
* 11. 2. - Manuel Noriega, diktator Paname († 2017)
* 13. 2. - George Segal, glumac, muzičar († 2021)
* 15. 2. - Niklaus Wirth, informatičar († 2024)
* 17. 2. - Alan Bates, glumac († 2003)
* 18. 2. - Paco Rabanne, modni kreator († 2023)
* 19. 2. - Ivo Škrabalo, hrvatski političar i sineast († 2011.)
* 24. 2. - Bettino Craxi, premijer Italije († 2000)
* 27. 2. - Ralph Nader, zaštitnik potrošača, američki političar
* 28. 2. - Radivoje Konstantinović, srpski književnik, prevodilac, profesor

### Mart/Ožujak – April/Travanj

* 2. 3. - Aleksandar Rukavina, vajar i slikar († 1985)
* 4. 3. - Anne Haney, glumica († 2001)
* 9. 3. - Jurij Gagarin, kosmonaut († 1968.)
* 9. 3. - Milan Muškatirović - Gale, vaterpolista, dekan TMF († 1993)
* 14. 3. - Eugene Cernan, astronaut († 2017)
* 15. 3. - Đorđe Kisić, bubnjar Indexa († 2005)
* 16. 3. - Vlaho Orlić, vaterpolista, trener († 2010)
* 26. 3. - Alan Arkin, glumac († 2023)
* 31. 3. - Richard Chamberlain, američki glumac († 2025)
* 3. 4. - Jane Goodall, primatologinja († 2025)
* 5. 4. - Roman Herzog, predsednik Nemačke († 2017)
* 7. 4. - Taško Načić, srpski glumac († 1993)
* 11. 4. - Muharem Pervić, književni i pozorišni kritičar († 2011)
* 12. 4. - Georgij Paro, kazališni redatelj († 2018)
* 17. 4. - Dragoljub Živojinović, istoričar, akademik SANU († 2016)
* 24. 4. - Shirley MacLaine, američka glumica

### Maj/Svibanj – Jun/Lipanj

* 5. 5. - Henri Konan Bédié, predsednik Obale Slonovače († 2023)
* 7. 5. - Tamara Bakić, manekenka († 2021)
* 17. 5. - Dejan Mijač, pozorišni reditelj († 2022)
* 18. 5. - Nikola Simić, glumac († 2014)
* 21. 5. - Zvonimir Skerl, dirigent, pijanista, kompozitor († 2009)
* 23. 5. - Robert Moog, pronalazač sintisajzera († 2005)
* 28. 5. - Mića Orlović, TV-voditelj († 2013)
* 30. 5. - Aleksej Leonov, kosmonaut († 2019)
* 31. 5. - Rada Đuričin, glumica († 2024)
* 1. 6. - Ivica Bednjanec, hrvatski crtač i strip-autor († 2011.)
* 1. 6. - Pat Boone, pevač, glumac
* 6. 6. - Albert II, kralj Belgijanaca
* 10. 6. - Alois Mock, austrijski političar († 2017)
* 11. 6. - Smiljka Bencet, hrvatska glumica († 2023)
* 11. 6. - Ratko Božović, sociolog kulture, književnik († 2023)
* 18. 6. - Pavle Dešpalj, dirigent, skladatelj, akademik HAZU († 2021)

### Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz

* 1. 7. - Sydney Pollack, američki redatelj, producent i glumac († 2008.)
* 7. 7. - Branko Vučićević, filmski scenarista, pisac († 2016)
* 8. 7. - Marty Feldman, glumac, komičar († 1982)
* 11. 7. - Giorgio Armani, italijanski modni kreator († 2025)
* 13. 7. - Wole Soyinka, nigerijski književnik, nobelovac
* 18. 7. - Dara Čalenić, glumica († 2021)
* 3. 8. - Jonas Savimbi, angolski političar i gerilac († 2002)
* 7. 8. - Marija Kohn, hrvatska glumica († 2018)
* 11. 8. - Danilo Bata Stojković, srpski glumac († 2002)
* 19. 8. - Renée Richards, američka transseksualna teniserka
* 20. 8. - Fredi Perlman, anarhista, pisac, teoretičar i muzičar. († 1985.)
* 22. 8. - Norman Schwarzkopf, Jr., američki general sa 5 zvezdica († 2012)
* 25. 8. - Akbar Hašemi Rafsandžani, predsednik Irana († 2017)
* 25. 8. - Marta Malagurski, prevodilac († 2010)
* 29. 8. - Đenana Buturović, bh. književna historičarka, folklorista († 2012)
* 29. 8. - Đorđe Bukilica, majstor fotografije († 2010)
* 30. 8. - Grozdana Olujić, književnica († 2019)

### Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad

* 6. 9. - Charles Billich, australski slikar
* 8. 9. - Peter Maxwell Davies, engleski kompozitor i dirigent († 2016)
* 9. 9. - Mladen Markov, književnik († 2015)
* 10. 9. - Dejan Čavić, glumac i reditelj
* 19. 9. - Brian Epstein, menadžer *Beatles*-a († 1967)
* 20. 9. - Sophia Loren, italijanska glumica
* 21. 9. - Leonard Cohen, kantautor, književnik († 2016)
* 24. 9. - Dobrila Šokica, glumica († 2010)
* 24. 9. - Maria Pia di Savoia, italijanska princeza
* 26. 9. - Mihajlo Mihajlov, jugoslovenski disident († 2010)
* 27. 9. - Wilford Brimley, glumac († 2020)
* 28. 9. - Brigitte Bardot, francuska glumica († 2025)
* 30. 9. - Udo Jürgens, pevač, kompozitor († 2014)
* 7. 10. - Ulrike Meinhof, suosnivačica Frakcije Crvene Armije († 1976)
* 13. 10. - Nana Mouskouri, pevačica
* 14. 10. - Ljuba Popović, slikar, akademik († 2016)
* 15. 10. - Slobodan Aligrudić, glumac († 1985)
* 15. 10. - Dušanka Sifnios, primabalerina († 2016)
* 18. 10. - Dušanka Kalanj, spiker i voditelj TV Beograd († 2010)
* 26. 10. - Pero Zlatar, novinar († 2020)
* 30. 10. - Milić od Mačve, srpski slikar († 2000)

### Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac

* 1. 11. - Vladimir Ivir, hrvatski jezikoslovac, prevoditelj († 2011.)
* 9. 11. - Carl Sagan, američki astronom i astrobiolog († 1996.)
* 10. 11. - Bora Spužić Kvaka, pevač († 2002)
* 12. 11. - Charles Manson, lider kulta, kriminalac († 2017)
* 13. 11. - Peter Arnett, novinar († 2025)
* 22. 11. - Slavuj Hadžić, filmski i TV reditelj († 2007)
* 27. 11. - Aleksandar Korać, kompozitor, muzički urednik Radio Bg. († 2000)
* 3. 12. - Abimael Guzmán, osnivač Sendera Luminosa († 2021)
* 9. 12. - Judi Dench, glumica
* 14. 12. - Ružica Sokić, srpska glumica († 2013)
* 15. 12. - Stanislav Šuškevič, prvi predsednik Belorusije († 2022)
* 15. 12. - Mohamed Farah Aidid, somalijski političar († 1996.)
* 20. 12. - Dalibor Cvitan, hrvatski književnik i književni kritičar († 1993.)
* 24. 12. - Stjepan Mesić, predsjednik Hrvatske
* 25. 12. - Ivan Štajnberger, dekan Filozofskog fakulteta u Bg. († 2012)
* 27. 12. - Larisa Latinjina, sovjetska gimnastičarka
* 28. 12. - Maggie Smith, glumica († 2024)
* 29. 12. - Davor Štambuk, hrvatski karikaturist († 2018)
* 30. 12. - Del Shannon, pevač († 1990)

### Kroz godinu

* Stojan Maksimović, arhitekta († 2024)
* Olga Zirojević, istoričarka

## Smrti

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Blagoje Bersa, hrvatski skladatelj i glazbeni pedagog (\* 1873.)
* 10. 1. - Marinus van der Lubbe, osuđen za paljevinu Reichstaga (\* 1909)
* 11. 1. - Salamon Berger, industrijalac, osnivač Etnografskog muzeja Zagreb (\* 1858)
* 29. 1. - Branimir Ćosić, srpski pisac (\* 1903)
* 29. 1. - Fritz Haber, hemičar, nobelovac (\* 1868)
* 7. 2. - Živojin Lukić, vajar (\* 1890)
* 9. 2. - Ante Biankini, hrvatski liječnik i političar (\* 1860.)
* 17. 2. - Albert I, kralj Belgijanaca (\* 1875)
* 23. 2. - Edward Elgar, engleski kompozitor (\* 1857.)
* 1. 3. - Charles Webster Leadbeater, teozof, okultista (\* 1854)
* 21. 3. - Lilyan Tashman, glumica (\* 1896)
* 22. 3. - Nedeljko Košanin, biolog (\* 1874)
* 26. 3. - Viktor Aleksander, odvjetnik (\* 1865)

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 9. 4. - Safvet-beg Bašagić, bošnjački pisac i političar (\* 1870)
* 11. 4. - Gerald du Maurier, glumac (\* 1873)
* 15. 5. - Leon Koen, slikar-simbolista (\* 1859)
* 17. 5. - Cass Gilbert, arhitekta (\* 1859)
* 23. 5. - Bonnie i Clyde, odmetnici (\* 1910 odn. 1909)
* 25. 5. - Gustav Holst, engleski kompozitor (\* 1874)
* 30. 5. - Tōgō Heihachirō, japanski admiral (\* 1848)
* 31. 5. - Lew Cody, glumac (\* 1884)
* 6. 6. - Julije Kempf, hrvatski povjesničar i književnik (\* 1864.)
* 8. 6. - Dorothy Dell, glumica (\* 1915)
* 30. 6. - Noć dugih noževa:
	+ Kurt von Schleicher, general, bivši kancelar Nemačke (\* 1882)
	+ Fritz Gerlich, novinar (\* 1883)
	+ Gustav von Kahr, bavarski političar (\* 1862)
	+ Gregor Strasser, nacistički političar (\* 1892)

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Ernst Röhm, komandant SA (\* 1887)
* 4. 7. - Marie Curie, kemičarka i fizičarka, dvostruka nobelovka (\* 1867.)
* 6. 7. - Nestor Mahno, anarhista (\* 1888)
* 10. 7. - Mirko Korolija, književnik, političar (\* 1886)
* 21. 7. - Hubert Lyautey, maršal Francuske (\* 1854)
* 22. 7. - John Dillinger, pljačkaš banaka (\* 1903)
* 25. 7. - Engelbert Dollfuss, kancelar Austrije (\* 1892)
* 25. 7. - François Coty, proizvođač parfema, fašista (\* 1874)
* 26. 7. - Winsor McCay, američki strip autor i pionir animiranog filma (\* 1867-71)
* 26. 7. - Rudolf Maister, austro-ugarski i jugoslavenski oficir (\* 1874.)
* 29. 7. - Frane Bulić, svećenik, arheolog, povjesničar (\* 1846)
* 2. 8. - Paul von Hindenburg, feldmaršal, predsednik Nemačke (\* 1847.)
* 14. 8. - Raymond Hood, arhitekta (\* 1881)
* 31. 8. - Joca Vujić, srpski kolekcionar i dobrotvor (\* 1863)
* 2. 9. - Russ Columbo, pevač, violinista, glumac (\* 1908)
* 9. 9. - Roger Fry, slikar, kritičar (\* 1866)
* 12. 9. - Jekaterina Breško-Breškovskaja, "babuška Ruske revolucije" (\* 1844)

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 10. - Jean Vigo, filmski režiser (\* 1905)
* 9. 10. - Marsejski atentat:
	+ Aleksandar I Karađorđević, kralj Jugoslavije (\*1888.)
	+ Louis Barthou, francuski političar i ministar (\* 1862.)
	+ Vlado Černozemski, atentator (\* 1897)
* 15. 10. - Raymond Poincaré, bivši predsednik Francuske (\* 1860)
* 19. 10. - Alexander von Kluck, nemački general (\* 1846)
* 22. 10. - Pretty Boy Floyd, pljačkaš banaka (\* 1904)
* 26. 10. - Vasilj Grđić, srpski nacionalni radnik (\* 1875)
* 2. 11. - Edmond de Rothschild, filantrop, sponzor cionizma (\* 1845)
* 16. 11. - Carl von Linde, izumitelj rashladnog ciklusa, nobelovac (\* 1842)
* 16. 11. - Alice Liddell, inspiracija za Alisu iz zemlje čuda (\* 1852)
* 24. 11. - Mihajlo Gruševski, ukrajinski istoričar i političar (\* 1866)
* 27. 11. - Baby Face Nelson, pljačkaš banaka (\* 1908)
* 30. 11. - Hélène Boucher, avijatičarka (\* 1908)
* 1. 12. - Sergej Kirov, prvi sekretar lenjingradskog CK SKP(b) (\* 1886)
* ca. 12. 12. - Joko Jovićević, serdar

### Kroz godinu

* Mihailo Petrović, sanitetski general, hirurg, profesor (\* 1863)
* Milutin Mišković, pukovnik, organizator "Sokola" u Srbiji (\* 1864)
* Ivan Novak, književnik i političar (\* 1884)

## Nobelova nagrada za 1934. godinu

* **Fizika**: nije dodijeljena
* **Kemija**: Harold Clayton Urey (otkriće teškog vodonika)
* **Fiziologija i medicina**: George Whipple, George Minot i William P. Murphy (otkrića u vezi terapije jetre u slučaju anemije, → Vitamin B12)
* **Književnost**: Luigi Pirandello (smelo i domišljato oživljenje dramske i scenske umetnosti)
* **Mir**: Arthur Henderson (predsednik Konferencije za razoružanje Društva naroda)

## Reference

## Vanjske veze

* Chronology 1934 Arhivirano 2020-04-02 na Wayback Machine-u, University of Indiana