# 1762.

*Ovo je članak o godini 1762.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1730-e  1740-e  1750-e  – 1760-e –  1770-e  1780-e  1790-e  |
| Godine:
 | 1759 1760 1761 – **1762** – 1763 1764 1765
 |

Ruska carica Elizabeta, čija je smrt predstavlja odlučujuću prekretnicu Sedmogodišnjeg rata.

1762.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1762.. (MDCCLXII) |
| Ab urbe condita
 | 2515.
 |
| Islamski
 | 1175–1176.
 |
| Iranski
 | 1140–1141.
 |
| Hebrejski
 | 5522–5523.
 |
| Bizantski
 | 7270–7271.
 |
| Koptski
 | 1478–1479.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1817–1818.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1684–1685.
 |
| • *Kali Yuga* | 4863–4864.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4398–4399.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11762.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1762** (**MDCCLXII**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 2. 1. - Sedmogodišnji rat: Španija objavljuje rat Velikoj Britaniji, u skladu sa porodičnim sporazumom sa francuskim Burbonima.

Petar III
* 5. 1. (25. 12. po j.k.) - Nakon smrti ruske carice Elizabete, čije su trupe u Sedmogodišnjem ratu dovele Prusku na sam rub potpune propasti, na prijestolje dolazi njen sestrić Petar III, otvoreni simpatizer pruskog kralja Friedricha II koji odmah započinje pregovore o primirju; taj događaj će kasnije u pruskoj i njemačkoj historiografiji biti slavljen kao Drugo Čudo dinastije Brandenburg.
	+ Tokom šestomesečne vlasti, Petar donosi 220 reformskih zakona koje je koncipirao kao krunski princ.
* januar - Šestogodišnji Wolfgang Amadeus Mozart je na svom prvom putovanju - sa sestrom Nannerl i roditeljima ide u Minhen.
* 7. 1. - Sedmogodišnji rat, Britanska invazija Martinika: počinje iskrcavanje na ostrvo.
* 22. 1. - Praizvedba Gozzijevog komada commedije dell'arte *Turandot*.
* januar, krajem - Praizvedba Goldonijevih "Ribarskih svađa" u Veneciji.
* 5. 2. - Holokaust Sikha 1762: Masovni pokolj Sikha u Pendžabu koje su izvele trupe afganistanskog vladara Ahmada Shaha Durranija.
* 12. 2. - Britanci na čelu s Robertom Moncktonom dovršili osvajanje francuskog Martinika (vraćen Francuskoj po mirovnom ugovoru).
* 12. 2. - Jezuiti na udaru u Francuskoj: *parlement* (sud) grada Ruana proglašava da su izvan zakona, zabranjuje im javne pozicije i podučavanje - niz gradova, uključujući Pariz, čini isto, ove i sledeće godine, a kolebljivi kralj ih proteruje 1764.
* 26. 2. - 3. 3. - Monckton šalje odeljenja na ostrva Saint Lucia, Grenada i Saint Vincent, sva padaju bez otpora.
* 10. 3. - Jean Calas, protestantski trgovac u francuskom gradu Toulouseu je javno pogubljen lomljenjem na kotaču dan nakon što ga je lokalni sud (*parlement*) osudio zbog navodnog ubistva sina kome je zamjerao preobraćenje na katoličanstvo; poznati filozof Voltaire će, smatrajući cijeli slučaj primjerom religijske netrpeljivosti kasnije započeti kampanju sa ciljem da se Calas posthumno rehabilitira (→ Traktat o toleranciji).
* 17. 3. - Prva parada za sv. Patrika u Njujorku.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 2. 4. - Arakanski zemljotres izaziva razaranja u Chittagongu u dan. Bangladešu, praćen je cunamijem.
* 16. 4. - Carica Maria Theresia je odobrila formiranje Erdeljske vojne granice, sa rumunskim i sekeljskim regimentama (ukinuta 1851).
* 5. 5. - Sporazum u Sankt Peterburgu kojim su Rusija i Pruska prekinula neprijateljstva po načelu *status quo ante bellum*, a Rusija je uz to obećala 18.000 vojnika za rat protiv Austrije (mada je ovo bilo nepopularno u Rusiji, odnos će biti proširen u alijansu 1764-1781/88).
* 5. 5. - Sedmogodišnji rat, "Fantastični rat": Španjolska invazija Portugala, pošto su ovi odbili ultimatum za prekid sa Britanijom, savez sa Francuskom i Španijom i okupaciju luka. Tri invazije do jeseni neće slomiti Portugal, mada je oslabljen zemljotresom iz 1755.
* 12. 5. - Sedmogodišnji rat, Treći šleski rat: Bitka kod Döbelna je pruski uspeh nad Austrijancima u Saksoniji, habsburški komandant gen. von Zedtwitz je zarobljen.
* 19. 5. - Umro je mletački dužd Francesco Loredan, 31. maja ga nasljeđuje Marco Foscarini - teško se razbolio već krajem ljeta, umire sljedećeg marta.
* 22. 5. - Sporazum u Hamburgu kojim Švedska prekida Pomeranski rat, neprijateljstva protiv Pruske - status kvo ante.

Fontana Trevi 1780
* 22. 5. - Zvanično otvaranje fontane di Trevi u Rimu, nakon 30 godina gradnje.
* 26. 5. - Kralje George III smjenjuje whigovskog premijera vojvodu od Newcastlea i postavlja svog tutora torijevca earla od Butea (manje od godinu dana) - valjda poslednji put da britanski monarh smeni premijera zbog ličnog animoziteta,
* 8. 6. - Kralj George III je primio Čiroki poglavicu Ostenacoa, i dvojicu njegovih pomoćnika.
* 24. 6. - Sedmogodišnji rat: Bitka kod Wilhelmstahla u kojoj britansko-hanoversko-pruska vojska pod vojvodom Ferdinandom od Braunschweiga nanosi poraz francuskim snagama i tako zaustavlja posljednji, očajnički pokušaj Francuske da okupacijom Hanovera preokrene rat na svoju stranu.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

*Bancozettel*
* 1. 7. - Bečka gradska banka izdaje prve novčanice u Austriji - *Bancozettel* (u opticaju do 1812). U vrijeme rata, rashodi znatno nadmašuju prihode.

Katarina II
* 9. 7. - Pobunom Carske garde svrgnut ruski car Petar III, a njegova supruga Katarina proglašena novom caricom (do 1796).
	+ Petar je odveden na imanju u Ropši, gde umire osam dana kasnije, verovatno ubijen.
	+ Nikita Panin je Katarinin politički mentor, zadužen je za inostrane poslove (do 1780). Grigorij Orlov, lider puča i Katarinin ljubavnik, praktično je suvladar do 1772.
* 21. 7. - Sedmogodišnji rat: Bitka kod Bukersdorfa u današnjoj Poljskoj, u kojoj Friedrich II odnosi pobjedu nad Austrijancima maršala Dauna.
* 23. 7. (1. muharem 1176) ili 31. 7. (20. temuz) - Po Bašeskijinoj zabilješci, kuga je stigla u Sarajevo - odnosi 15.000 žrtava za tri godine. (u Hercegovini teško 1764, Kreševu 1765)). Kuga zahvata "prostrane oblasti Balkana", Austrijanci će zatvoriti granicu.
* 26. 7. (15. 7. po j.k.) - Jovanu Horvatu je naređeno da se ukine novosrpska eparhija; počinje rad pokretna revizijska komisija, koja najesen dolazi u Novu Srbiju i prima mnogo žalbi na Horvata.
* 13. 8. - Sedmogodišnji rat: Na kraju bitke za Havanu britanski ekspedicioni korpus zauzima Havanu, sjedište Španske Zapadne Indije.
* 15. 8. - Bitka kod Reichenbacha (Dzierżoniówa) je još jedna pobeda Fridriha Velikog nad Austrijancima.
* avgust/septembar - Četvorogodišnji Jamphel Gyatso je ustoličen za osmog dalaj lamu (do 1804) - malo se zanima za svetovne poslove.
* 31. 8. - Umire japanski car Momozono, nasleđuje ga sestra Go-Sakuramachi (do 1771), poslednja žena na carskom prestolu (stvarnu vlast imaju šoguni Tokugawe, konkretno Tokugawa Ieharu).
* 15. 9. - Bitka na Signal Hillu je poslednja u Francuskom i indijanskom ratu: Britanci su povratili St. John's na Newfoundlandu koji su Francuzi uzeli prošlog juna.
* 19. 9. - Holanđani u Surinamu potpisali mirovni sporazum sa marunskim narodom Saramaka.

Ruska imperatorska kruna
* 22. 9. - Krunidba carice Katarine. Za ovu prigodu je kreirana Velika imperatorska kruna Rusije, rabljena do kraja monarhije.
* septembar - januar - Mali Mozart i porodica putuju do Beča i drugih mesta. Uspeh će ih ponukati da sledećeg jula krenu na veliku trogodišnju turneju.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 10. - Praizvedba Gluckove opere *Orfeo ed Euridice* u Beču - njegova prva i uticajna "reformska" opera (napravio je i francusku verziju 1774).
* 6. 10. - Sedmogodišnji rat: Na kraju bitke za Manilu trupe Britanske istočnoindijske kompanije zauzimaju Manilu, sjedište Filipina; vijest o tom događaju će do Evrope doći tek sljedeće godine, nakon što je sklopljen mirovni sporazum kojim su Filipini ostali pod vlašću Španije (Britanci se povlače 1764).
* listopad - veljača 1763 - Spor između stare i nove vlastele u Dubrovniku oko pristupa na više položaje: nema sjednica Velikog vijeća od 25. 10. do 28. 2. ni Vijeća umoljenih od 9. 11. do 20. 1., u siječnju i veljači neće biti kneza.

"Mocartova audijencija kod cara Franca i Marije Terezije" (1869)
* 29. 10. - Sedmogodišnji rat: Bitka kod Freiberga u kojoj pruski princ princ Heinrich odnosi veliku pobjedu nad Austrijancima gen. von Futaka u posljednjem značajnijem okršaju rata.
* 3. 11. - Počinju preliminarni razgovori o miru u Fontainebleauu (sporazum u februaru).
* 13. 11. - Sporazum u Fontainebleauu, tajni dogovor kojim se francuski kralj Louis XV obavezuje svom rođaku, španskom kralju Karlu III prepustiti Lujzijanu, francuske kolonije u Sjevernoj Americi (Louisiana) kao kompenzaciju za terirtorije koje je Španija u dotadašnjem ratu izgubila od Britanaca.
* novembar - Anglo-nemački saveznici zauzimaju Kassel nakon opsade, nakon što je preliminarni mir već postignut.
* 24. 11. - Primirje Pruske i Austrije.
* 24. 11. - Istoričar Edward Gibbon zapisuje u dnevniku da je video čoveka koji jede "parče hladnog mesa, ili *sandwich*" - prvi pomen termina (Pierre-Jean Grosley će reći da je ovo novo jelo postalo vrlo popularno 1765, ne navodeći mu ime).
* 30. 12. - U lovačkom zamku Hubertusburg počinju mirovni pregovori Pruske, Austrije i Saksonije za okončanje Trećeg šleskog rata (ugovor u februaru).

### Kroz godinu

Saborna crkva u Sremskim Karlovcima (izgled iz 1911)
* Završena Saborna crkva u Sremskim Karlovcima.
* Matija Antun Reljković: "Satir iliti divji čovik" (dopunjeno izdanje 1779).
* 1762-63 - Zaharije Orfelin objavljuje "Plač Serbiji" u Veneciji (prevod sa svoje pesme na ruskoslovenskom iz 1761).
* Urbarijalni zakon za Slavoniju iz 1756. je stupio na snagu.
* Koparski načelnik o mletačkoj Istri: lijenost, glad i bijeda stanovništva, nedovoljnog broja; pasivna trgovina, nema obrta ni industrije (sličan prikaz i 1769).
* Nakon Vasilija Jovanović-Brkića, novi dabrobosanski mitropolit je Dionisije Nikšić, bivši eklisijarh i iguman pećki (do 1765/66). Već u njegovo vreme prodiru zastupnici carigradske patrijaršije, koji prikupljaju crkvene poreze u korist fanariota. Sarajevski Srbi su ove godine ponovo dobili ferman da janičari i kuluk-čohadari ne smiju ići po hrišćanskim svadbama i uzimati svadbarinu.
* Beogradski pašaluk doveden "do potpunog rasula", muhafiz Abdi-paša vrši pogrom nosilaca nereda, ali Porta ga premešta u drugi ejalet zbog janičarske pobune. Ranije izgnani Arbanasi se ponovo uvlače u Beograd.

"O društvenom ugovoru"
* Francuski filozof i politički pisac Jean-Jacques Rousseu objavljuje svoju znamenitu knjigu *O društvenom ugovoru* u Amsterdamu, a u Hagu *Émile, ou De l’éducation*.
* U Versaju počinje gradnja Malog Trijanona - namenjen je madam Pompadour, ali u njemu će prvo živeti Madame du Barry.
* c. 1761-62 - Indijanski prorok Neolin propoveda o potrebi vraćanja tradicionalnim vrednostima (nove engleske vlasti gledaju na Indijance kao na podanike, kojima ne treba davati poklone, kako su činili Francuzi). Sledeće godine dolazi do Pontiacovog rata.
* James Stuart i Nicholas Revett objavili *The Antiquities of Athens and Other Monuments of Greece*, što će imati uticaja na arhitekturu *Greek Revival*.
* Bugarski monah Pajsije Hilandarac napisao "Istoriju Slavjanobugarsku" - štampana tek 1914, ali smatra se početkom Bugarskog narodnog preporoda.
* 1762-66 - Budući Petar I Petrović Njegoš je na školovanju u Rusiji.
* Orgulje Petra Nakića u crkvi sv. Frane u Šibeniku.
* Franjo Balassa de Gyarmáth je srijemski župan (do 1785).
* *Collegium Croaticum Viennense*: kupljena je zgrada Pazmaneum od Mađara, ali vraćena nakon četiri godine.
* Osnovan je Allentown, Pennsylvania.

## Rođenja

* 8. 2. - Gia Long, vijetnamski car, osnivač dinastije Nguyễn († 1820)
* 29. 4. - Jean-Baptiste Jourdan, maršal Francuske († 1833)
* 19. 5. - Johann Gottlieb Fichte, njemački filozof († 1814)
* 12. 8. - George IV, kralj Ujedinjenog Kraljevstva i kralj Hannovera († 1830)
* 30. 10. - André Chénier, francuski pjesnik († 1794)
* 1. 11. - Spencer Perceval, premijer UK († 1812)
* Milutin Savić Garašanin, vojvoda oba ustanka († 1842)

## Smrti

* 5. 1. - Elizabeta, ruska carica (\* 1709)
* 8. 1. - Teimuraz II, vladar gruzinskog Kartlija (\* 1700)
* 11. 1. - Louis-François Roubiliac, vajar (\* 1702)
* 15. 1. - Petar Šuvalov, ruski feldmarša, državnik i privrednik (\* 1711)
* 20. 2. - Tobias Mayer, astronom Mjeseca (\* 1723)
* 6. 3. - Hilarion Gašparoti, kajkavski hagiograf (\* 1714)
* 10. 3. - Jean Calas, francuski trgovac, žrtva netrpeljivosti (\* 1698)
* 18. 3. - Paul II Anton Esterházy de Galántha, mađarski knez (\* 1711)
* 21. 3. - Nicolas-Louis de Lacaille, astronom južnog neba (\* 1713)
* 7. 4. - Pietro Guarneri, graditelj violina, u Veneciji (\* 1695)
* 19. 5. - Francesco Loredan, mletački dužd (\* 1685)
* 26. 5. - Alexander Gottlieb Baumgarten, njemački filozof (\* 1714)
* 13. 7. - James Bradley, kraljevski astronom (\* 1692)
* 17. 7. - Petar III od Rusije, bivši car (\* 1728)
* 20. 7. - Paul Troger, slikar (\* 1698)
* 27. 7. - Edmé Bouchardon, kipar (\* 1698)
* 21. 8. - Mary Wortley Montagu, putopisateljica (\* 1689)
* 31. 8. - Momozono, japanski car (\* 1742)
* 23. 12. - Johanna Gabriele von Österreich, nadvojvotkinja (\* 1750)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)