# Pretoria

| Pretoria Pretoria Philadelphia |
| --- |
| Pogled na centar gradaPogled na centar grada |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Zastava** |  **Grb** |

 |
| **Geslo:** Præstantia Prævaleat Prætoria (Nek Pretorija bude prva u izvrsnosti)
 |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Južna Afrika
 |
| **provincija** | Gauteng
 |
| **Metropolitansko područje** | Tshwane
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 1 644 km²
 |
| **Visina** | 1 271
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2001.)
 |
|  - **Grad** | 525 384
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+2 (UTC+2)
 |
| Karta
 |
| Pretoriaclass=notpageimage| Pretoria na karti Južnoafričke Republike
 |

**Pretoria** (zvana i *Tshwane* po prijedlogu novog imena) je jedan od tri glavna grada (sjedište vlade) Južnoafričke Republike na jugu Afrike od 525 384 stanovnika. *Pretoria* je i administrativni centar južnoafričke Provincije Gauteng i dio *metropolitanskog grada Tshwane* (aglomeracija od 21 grada) u kom živi 2 345 908 stanovnika.

Njeno orginalno ime bilo je *Pretoria Philadelphia* ("Pretoria bratske ljubavi").

Stara zgrada Univerziteta u Pretoriji (umjetnička akademija)
Pretoriju u Južnoj Africi zovu *Grad jakarandi* zbog brojnih drvoreda sa tropskim zimzelenim drvetom jakaranda.

Pogled na centar grada s parkovima

## Geografija

*Pretoria* je udaljena svega 60 km od Johannesburga leži na visorovni od 1 271 m. Grad se prostire u kotlini rijeke Apies, duž njenih dviju obala i po zapadnim obroncima masiva Magaliesberg, koja sa istoka zatvara kotlinu grada.

## Historija

*Pretoriju* je osnovao 1855. Marthinus Wessel Pretorius, sin Andriesa Pretoriusa, burskog državnika, i nazvao ga po imenu oca..*Pretoria* je postala 1860. glavni grad burske Republike Transvaal (1856. -1877. i 1881.-1902.). Od 31. maja 1910. *Pretoria* je sjedište vlade britanskog dominiona Južnoafrička Unija, status grada dobila je tek 1931. Za vrijeme Drugog burskog rata (1899.-1902.), tadašnji ratni dopisnik i obavještajac Winston Churchill (kasniji britanski premijer) bio je zatvoren u *Pretoriji* 1899. iz koje je uspio pobjeći. U *Pretoriji* je 31. maja 1902. u palači Melrose potpisan Mir iz Vereeniginga, kojim je završio Drugi burski rat.

## Znamenitosti

*Palača unije* sjedište južnoafričke vlade
*Pretoria* je dobro urbanistički osmišljen grad, poznat po svojim ulicama sa alejama zimzelenih jakarandi. Glavna ulica Church Street (Crkvena ulica) proteže se kroz grad u smjeru istok-zapad u dužini od 20 km. Nakon Drugog svjetskog rata izgrađeno je puno nebodera oko Crkvenog trga (Church Square). Grad je pun spomenika koji veličaju bursku historiju i njene velikane (Spomenik Voortrekkerima, statue Paula Krugera i Louisa Bothe), tako da to izaziva polemike u novoj političkoj realnosti Južnoafričke Republike, većinsko domorodačko stanovništvo željelo bi ih čak ukloniti, ali još uvijek prevladavajuća burska većina u gradu ne želi ni čuti o tome. Slične polemike vladaju i oko promjene imena, crnačka većina predlaže novo ime grada - *Tshwane*, ali se bjelačka većina zasad uspješno opire tome. *Pretoria* ima puno kulturnih institucija, poput Muzeja Kruger, velikog Muzeja historije nacionalne kulture i Muzeja umjetnosti.
*Pretoriju* krase veliki parkovi, osobito je privlačni terasasti Park kod vladinih palača, potopljeni vrtovi u Parku Venning, rezervati prirode oko grada i Nacionalni Zoološki vrt. Grad ima dvije katedrale: anglikansku i rimokatoličku.

## Klima

*Pretoria* ima relativno suhu subtropsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime, sa dugim toplim i kišnim ljetima, i kratkim suhim zimama. godišnja doba, vlažnom i suhom. Prosječna temperatura u gradu je oko 18,7 °C Svoju umjerenost grad zahvaljuje visokoj nadmorskoj visini od 1350 m. na kojoj se nalazi, ali i tome što leži u kotlini okruženoj planinama, koje ga štite od uticaja hladnih zračnih masa sa juga i jugoistoka. Zimi se zna lediti, ali snijeg izuzetno rijetko pada, zabilježen je 1959. i 1968. ali se brzo otopio.

| **Klimatološki medijani za Pretoria** |
| --- |
| Mjesec
 | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina
 |
| Srednji maksimum (°C)
 | 29
 | 28
 | 27
 | 24
 | 22
 | 19
 | 20
 | 22
 | 26
 | 27
 | 27
 | 28
 | **25** |
| Srednji minimum (°C)
 | 18
 | 17
 | 16
 | 12
 | 8
 | 5
 | 5
 | 8
 | 12
 | 14
 | 16
 | 17
 | **12** |
| Precipitacija (mm)
 | 136
 | 75
 | 82
 | 51
 | 13
 | 7
 | 3
 | 6
 | 22
 | 71
 | 98
 | 110
 | **674** |
| *Izvor:*  |

## Privreda i transport

*Pretoria* je prije svega grad savezne administracije, ali je također važno željezničko i prometno čvorište i grad sa razvijenom industrijom. U gradu ima puno poduzeća koja se bave inžinjeringom, i proizvodnjom opreme za rudarstvo (dijamante) kao i puno pogona prehrambene industrije.

## Obrazovanje

*Pretoria* ima univerzitet, najveći u zemlji sa 50 000 studenata, čiji korijeni sežu u 1908. kad je osnovan *Transvaal University College*, kolokvijalno zvan *Tuks* po svom akronimu, iz njega je nastao *Univerzitet u Pretoriji* odlukom parlamenta 10. oktobra 1930.
Pored njega u gradu djeluje i *Univezitet Južne Afrike* (osnovan 1873.) kao i više srednjih tehničkih i pedagoških škola i fakulteta.
U gradu djeluje i više naučnih institucija, od kojih su najveći *Savjet za naučno i industrijsko istraživanje* i *Veterinarski institut Onderstepoort*.

## Gradovi prijatelji

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Palestinska samouprava, Betlehem
* Južna Afrika, Johannesburg
* SAD, Washington, D.C.
 | * Tajvan, Taipei
* Ukrajina, Kijev
* Iran, Teheran
 | * Azerbejdžan, Baku
* Jordan, Amman
* Holandija, Delft
 |

## Galerija slika

* Stara zgrada *Transvaalskog parlamenta*
* Palača pravde
* Crkveni trg
* Panorama grada

## Reference

Muzej Transvaala

## Vanjske veze

* Službene stranice Arhivirano 2010-02-08 na Wayback Machine-u (`en`)
* *Pretoria* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
* Univerzitet u Pretoriji Arhivirano 2014-10-25 na Wayback Machine-u (`en`)