Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Koordinirano univerzalno vreme

**Koordinisano univerzalno vreme** (engleski: *Coordinated Universal Time*), poznato kao **UTC**, je visoko-precizno standardno atomsko vreme koje otprilike prati univerzalno vreme (UT). Bazirano po zakonima raznih zemalja sveta: vremenske zone na Zemlji su prikazane negativno ili pozitivno od UTC vremena. Drugi nazivi za ovo vreme su: **Zulu vreme** i Griničko vreme (GMT).

UTC je sistemsko vreme koje se koristi po mnogim internet i WWW standardima. Network Time Protocol je podešen da sinhronizuje satove mnogih računara preko interneta prema UTC-u. UTC se takođe koristi u avijaciji. Meteorološke stanice, letovi i vazdušni saobraćaj, kao i sve mape koriste UTC, da se ne bi pomešalo sa letnjim računanjem vremena.

Zbog praktičnih razloga, razlika između UTC i GMT vremena je jako mala i zbog toga se često koristi naziv GMT, iako, tehnički nije ispravno.

## Povezano

* Vremenska zona
* Spisak vremenskih zona

## Vanjske veze

* (`fr`) (`en`) Bureau International des Poids et Mesures UTC/TAI Time Server međunarodni biro za kordinaciju vremena
* (`en`) Službeni sajt SADa za UTC vreme Arhivirano 2014-10-21 na Wayback Machine-u koristi Java.
# Kritično ugrožena vrsta

Populacija južnokineskih tigrova je zbog pretjeranog izlova dovedena do broja od samo 20-30 jedinki u divljini.
Stupnjevi ugroženosti.
**Kritično ugrožena vrsta** (engl. *Critically Endangered*) skr. **CR**, prema IUCN-ovom crvenom popisu, je vrsta čija je populacija umanjena za 80% u samo tri generacije, tako da joj izravno prijeti izumiranje.

IUCN ne smatra vrstu izumrlom dok se ne provede opsežna i ciljana studija, te se često vrste koje su izumrle smatraju za kritično ugrožene. Stoga je organizacija BirdLife International predložila novu kategoriju: "vjerojatno izumrle", kako bi se katakorizirale te vrste.

Stavljanje određenih vrsta na listu ugroženih, odnosno skidanje s nje, čest je predmet kontroverzi i političkih sukoba iza kojih stoje različiti ekonomski, politički i socijalni interesi.

## Primjeri

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Afrički divlji magarac
* Aksolotl
* Amurski leopard
* Arapski leopard
* Arapski vuk
* Azijski gepard
 | * Azijski lav
* Balearska burnica
* Crni nosorog
* Dvogrba deva
* Etiopski kozorog
* Filipinski krokodil
 | * Galapagoška burnica
* Južnokineski tigar
* Kagu
* Kubanski krokodil
* Madagaskarska patka
* Okaritski kivi
 | * Orinoški krokodil
* Pirenejski ris
* Sibirski tigar
* Snježni leopard
* Sijamski krokodil
* Sredozemna medvjedica
 |

## Veze

* Status zaštite
* Ugrožena vrsta (EN)
# Amazona

| Amazona Apurímac, Ene, Tambo, Ucayali, Solimões |
| --- |
|  |
| Lokacija |
| Države |  Peru  Brazil |
| Gradovi | Iqitos, Manaus, Óbidos, Santarém, Belém, Makapá |
| Hidrografija |
| Izvor   – aps. visina | Ande (Peru) 5 170 m |
| Ušće   – aps. visina   – vrsta | Atlantski ocean kod Beléma (Brazil) 0 m estuarij |
| Dužina | 6 440 km |
| Pritoke | Rio Negro, Purus, Madeira, Juruá, Putumayo, Xingu, Tapajós |
| Hidrologija |
| Protok   – srednji |  219 000 m³/s |
| Sliv   – površina |  7 050 000 km² |
| Ulijeva se u | Atlantski ocean |
| Transport |
| Plovnost | gotovo čitavim tokom (za manje brodove), a 4 600 km za prekooceanske |

**Amazona** (**Amazon**; portugalski: *Rio Amazonas*, španski: *Rio de las Amazonas*) je najveća rijeka Južne Amerike, a po količini vode najveća rijeka na svijetu, ukupne dužine od 6 400 km, sa porječjem od 7 miliona km².

*Amazona* se formira spajanjem rijeka Marañón i Ucayali, kod peruanskog gradića Nauta, one obje izviru u peruanskim Andama. U Atlantski ocean se ulijeva velikim estuarijem širokim oko 300 km.

Tok Amazone kroz prašumu

## Tok rijeke

Amazona teče kroz Peru, Brazil i djelimično kroz Kolumbiju, kao granična rijeka . Izvori Amazone nalaze se na Andama, odakle rijeka teče prema istoku. Amazona ima nekoliko rijeka koje je formiraju, i od zavisnosti od toga koja se uzme za glavnu dobijaju se različite dužine. Najčešće se kao izvor rijeke uzima Ucayali, a rijeđe Marañón. Po peruanskim geografima Amazona je najduža rijeka na svijetu, jer ako se zbroje dužine rijeka Ucayali i Apurimak njena dužina iznosi skoro 7 100 kilometara, ali ako se računa da joj je glavni izvor Marañón tad njena dužina iznosi samo 6 400 km.

U srednjem toku, od ušća Juruá do ušća Rio Negra, Amazona nosi ime **Solimôes**. U tom dijelu širina rijeke iznosii i do 20 km, dok u donjem dijelu prelazi i 100 km. Njegovo ušće u Atlantski ocean ima oblik ogromne delte sa brojnim rukavcima razdvojenim jedni od drugih.

Maksimalan protok na ušću iznosi 300 000 m3/s (srednji godišnji protok iznosi oko 120 hiljada m³/s). Ove ogromne mase slatke vode uzrokuju pojavu da je oceanska voda punih 400 km od ušća i dalje slatka.

Karta sliva Amazone
## Pritoke

Glavne desne pritoke Amazone su:

* Juruá
* Purus
* Madeira
* Xingu
* Tapajós

Glavne lijeve pritoke Amazone su:

* Napo
* Putumayo
* Japura
* Rio Negro

## Plovnost

Amazona je plovna u dužini od 4300 km i glavni put komunikacije u tom delu sveta.

Veći gradovi koji leže na Amazoni su:

* Iqitos
* Manaus
* Óbidos
* Santarém
* Belém
* Makapa

## Povezano

* Lista najdužih rijeka na svijetu

## Reference

## Vanjske veze

* *Amazon River* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
# SpaceX

| **SpaceX** |
| --- |
|  |
| Vrsta kompanije
 | privatna
 |
| Godina osnivanja
 | 2002.
 |
| Sedište
 | Hotorn, SAD
 |
| Rukovodioci | Ilon Mask,
*Gven Šotvel*,

*Tom Miler* |
| **Delatnost** | vazduhoplovstvo
orbitalna lansiranja |
| **Proizvod** | Falkon 9, Dragon |
| **Broj zaposlenih** | 4000 |
| **Veb stranica** | SpaceX.com |

**SpaceX** je američka kompanija koja se bavi vazduhoplovstvom i orbitalnim lansiranjima. Jedan od revolucionarnih ciljeva ove kompanije, jeste kolonizacija Marsa. Osnovana je 2002. godine, a najznačajniji proizvodi su im svemirske letjelice Falkon 9 i Dragon, ali i Skakavac. Osnivač i vlasnik je Ilon Mask, takođe vlasnik i Tesla Motora. Firma se nalazi pod ugovorom vrijednim 1.6 milijardi dolara sa NASA-om. Firma ima oko 4000 zaposlenih i veoma je aktivna, dok Ilona Maska zovu *mladim Stivom Džobsom*.
# NASDAQ

Ogromna reklama za Nezdek jedan je od zaštitnih znakova njujorškog Tajms skvera
**NASDAQ** (čitaj: *"nesdek"*, akronim za **National Association of Securities Dealers Automated Quotations**) je američka elektronična berza dionica sa sjedištem u New Yorku. Vlasnik i operator je **The Nasdaq Stock Market**, Inc. čije se dionice prodaju na vlastitoj berzi pod znakom NDAQ, s početkom u 2002. NASDAQ je najveća elektronična berza u Sjedinjenim Američkim Državama. Sa otprilike 3.300 kompanija, u prosjeku izmjenjuje više dionica po danu nego druge američke berze. Glavni direktor je Robert Greifeld.

## Historija

**NASDAQ Composite index** od 1994, prikazan je početak i kraj dot-com balona
Kad je počela s radom 8. februara 1971. bila je prva svjetska elektronička berza dionica. Dana 17. jula 1995. NASDAQ index je prvi put zatvorio dan iznad 1000. Svoju najveću razinu je dosegnuo 10. marta 2000. kada se popeo na 5132.52 kada je označio početak kraja dot-com balona. U jednoj godini indeks je pao ispod polovice i još uvijek je ispod polovice svoje najveće vrijednosti.

## Vanjske veze

*
# David Hockney

| David Hockney |
| --- |
| Pop art |
| Hockney, 1977. |
| Biografske informacije |
| Rođenje | (1937-jula-09)9. jula 1937. Bradford, Engleska |
| Smrt | 11. juna 2026. (dob: 88) London, Engleska |
| Nacionalnost | britanska |
| Profesionalne informacije |
| Obrazovanje | Bradford School of Art (1953–1957) Royal College of Art (1959–1962) |
| Opus |
| Polje | slikarstvo, grafika, fotografija, scenografija |
| Nagrade |
| John Moores Painting Prize (1967) Companion of Honour (1997) Royal Academician Order of Merit (2012) |

**David Hockney**, OM, CH, RA, (9. jula 1937. – 11. juna 2026.) bio je engleski crtač, slikar, scenograf i fotograf koji je djelovao u Bridlingtonu (Yorkshire) i Kensingtonu (London). Predstavlja važnog sudionika Pop art pokreta 1960-ih, te se smatra jednim od najuticajnijih britanskih umjetnika 20. vijeka. Na njegov opus je snažno uticala sinestezije (neurološki fenomen zbog koga određene boje povezuje s muzikom), kao i homoseksualnost.

## Reference

## Vanjske veze

* Brooklyn Rail: In Conversation David Hockney and William Corwin.
* Hockneypictures.com Official website
* David Hockney in the National Gallery of Australia's Kenneth Tyler collection Arhivirano 2020-07-05 na Wayback Machine-u
* Biography page at LA Louver gallery Arhivirano 2009-08-30 na Wayback Machine-u Example of work from the 60s to the present
* DavidHockney.com tribute site
* Salts Mill Arhivirano 2004-10-09 na Wayback Machine-u in Saltaire, Yorkshire, England, contains a permanent exhibition of Hockney's work.
* David Hockney visits own exhibition at Nottingham Contemporary [BBC Nottingham]
* David Hockney on 'A Bigger Splash' [BBC Nottingham]
* Interview with David Hockney Nov 2009 [BBC Nottingham]
* Peter Getting Out Of Nick's Pool (1966) at The Walker Art Gallery, Liverpool, UK
* *New Yorker* discussion of Hockney's suggestion that the Old Masters used optical devices to aid drawing
* Hockney leads smoking ban protest BBC article.
* Jonathan Jones, *Cooler than Warhol, more enduring than Freud (Interview),* The Guardian, 8 September 2006
* A A Gill, The Turner Surprise: David Hockney on Turner, The Times, 17 June 2007 Arhivirano 2011-05-17 na Wayback Machine-u
* David Hockney, The Fallen Beech Trees and the Lost Canvas, The Guardian, 27 March 2009
* David Hockney's Long Road From Los Angeles to Yorkshire, The New York Times, 15 October 2009
* David Hockney: Portrait of the Old Master, Tim Adams, The Guardian and Observer, 1 November 2009
* Annely Juda Fine Art, contemporary London art gallery that represents David Hockney
* "David Hockney: A man aflame – and long before the smoking ban" Michael Church, *The Independent*, 8 August 2010
* Hockney and Hirst feud over assistants Arhivirano 2016-03-05 na Wayback Machine-u
* Hockney Yorkshire Wolds Art Locations Arhivirano 2021-02-08 na Wayback Machine-u
# Car

*Za ostale upotrebe, pogledajte Car (razvrstavanje).*

Razine plemstva|  |
| Car / Carica

---

 |
| Kralj / Kraljica

---

 |
| Princ, Knez / Princeza, Kneginja

---

 |
| Veliki vojvoda / Velika vojvotkinja

---

 |
| Nadvojvoda / Nadvojvotkinja

---

 |
| Vojvoda / Vojvotkinja

---

 |
| Markiz / Markiza

---

 |
| Markgrof / Markgrofica

---

 |
| Grof / Earl / Grofica / Kontesa

---

 |
| Vikont / Vikontesa

---

 |
| Baron (Barun) / Baronica / Barunica  |

**Car** je izraz koji se koristi za monarha koji predstavlja suverena, odnosno poglavara **carstva**. Izraz **carica** se koristi za cara ženskog spola, odnosno za suprugu muškog cara. Sinonim za ovaj izraz je **imperator**, koji potiče od istoimene rimske titule, ali se on nešto rjeđe upotrebljava.

Car je po časti i rangu u pravilu iznad kraljeva.

Naziv mu dolazi od Julija Cezara, odnosno Oktavijana koji se kao Cezarov nasljednik proglasio prvim rimskim carem.

U današnjem svijetu se jedino japanski car smatra carem.

## Neki carevi u istoriji

* Simeon I, prvi bugarski car.
* Stefan Dušan, prvi car Srbije.
* Ivan IV Grozni, car Rusije.
# Stevan Hristić

| Stevan Hristić Стеван Христић |
| --- |
| Biografske informacije |
| Rođenje | 19. lipnja 1885. Beograd, Kraljevina Srbija |
| Smrt | 21. kolovoza 1958. Beograd, NR Srbija, FNRJ |
| Znamenita djela |
| *Uskrsnuće* *Suton* *Ohridska legenda* |

**Stevan Hristić** (1885-1958) je bio najistaknutiji kompozitor u Srbiji u prvoj polovini 20. veka. Školovao se na čuvenom Lajpciškom konzervatorijumu, koji je njegovom radu dao solidne profesionalne temelje. Takođe je, u vreme pred Prvi svetski rat, boravio u Moskvi, Parizu i Rimu. Upoznat sa muzičko-stilskim tendencijama ondašnje Evrope, kao i sa osloncem u tradiciji srpskog muzičkog romantizma i nacionalne boje (posebno samoga Mokranjca), stvorio je osoben muzički jezik koji je bio mešavina folklornih uticaja i kasnoromantičarskih, impresionističkih i verističkih elemenata u melodiji, harmoniji i instrumentaciji. Ovo je učinilo da njegova muzika bude slušljiva i bliska širokom auditorijumu. Pred premijeru baleta „*Ohridska legenda*“ izjavio je:

*„Gledao sam, pre svega, da ovo delo napišem tako da bude pristupačno i jasno. Da ga razume šira publika, da na nju što snažnije deluje, a da njegova tehnička obrada zadovolji onih deset-petnaest stručnjaka što će biti tamo...“*
Njegov najznačajniji doprinos razvoju kulturnog života Srbije je osnivanje i vođenje Beogradske filharmonije. Naporedo sa tim, bio je i direktor Beogradske opere u periodu 1924.-1935., a 1937. je jedan od osnivača i prvih profesora Muzičke akademije, a kasnije je i jedno vreme bio njen rektor. Nakon Drugog svetskog rata, 1945. učestvuje u osnivanju Udruženja kompozitora Srbije, čiji je jedan od prvih predsednika, a takođe je bio i prvi predsednik Saveza kompozitora Jugoslavije (osn. 1950.). Osim ovih uvaženih funkcija, nosio je i najvišu akademsku titulu, budući član, najpre dopisni (1948.-1950.), a zatim i redovni (od 1950.) Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU).

Ipak, najviše zasluga nosi za svoje stvaralaštvo. Ono počinje pisanjem scenske muzike za komad s pevanjem „*Čučuk Stana*“ (1907.), a do kraja svog života je napisao i solo pesme, nekoliko horskih dela, dve koncertantne kompozicije, „*Simfonijsku fantaziju za violinu i orkestar*“ (diplomski rad u Lajpcigu) i „*Rapsodija za klavir i orkestar*“. Njegova najznačajnija, i najpoznatija, dela su (prvi u srpskoj muzici) oratorijum „*Vaskrsenje*“, izvanredno „*Opelo u b-moll-u*“, jedina dovršena opera „*Suton*“ i, kao njegovo najpoznatije, a moglo bi se reći i najkvalitetnije delo, balet „*Ohridska legenda*“.

Hristićev grob u Aleji velikana na beogradskom Novom groblju
Jedan od kurioziteta vezanih za delo Stevana Hristića, a koji verno oslikava bahat odnos stručne i šire javnosti prema sopstvenim umetnicima i kulturi, se odnosi na operu „*Suton*“. 1958. godine, Hristić je za gostovanje u Moskvi dopisao jednu baletsku scenu. Uprkos značaju ovog kompozitora, notni zapis (partitura) ove scene ne postoji, odnosno, izgubljena je. Jedino što je sačuvano je jedan audio snimak koji je u posedu Radio Beograda.

* **Opus**
	+ *Vaskrsenje* (oratorijum) (1912.)
	+ *Suton* (opera) (1925.)
	+ *Ohridska legenda* (balet) (1948.)
# Naselje

Naselje
**Naselje**, ljudska naseobina, u davna vremena je sintropogeografska teritorijalna jedinica, čija je osnovna , čije se stanovništvo pretežno bavi stočarstvom i ratarstvom, tj. primarnim djelatnostima (ruralno naselje), a koje može biti, zavisno od terena:

a) zbijenog tipa;
b) raštrkanog tipa (brdovita područja Like);
c) naselja u nizu, koja se pružaju niz ulicu, kakvih imamo po Slavoniji.
2. Grad, urbano naselje čije se stanovništvo bavi nepoljodjelskim djelatnostima, odnosno u industriji, obrazovanju, prometu i raznim uslužnim djelatnostima, to su sekundarne, tercijarne i kvartalne djelatnosti, njemu gravitiraju i prigradska naselja. Gradsko naselje u sebi sadržava stambene, javne, industrijske, športske, gospodarske i komunikacijske objekte, te uz njih obilježavaju i drugi prateći objekti kao: parkovi, groblja i kulturni i povijesni spomenici.
Već prema drugim fenomenima, tip naselja može biti uvjetovan i nacionalnom posebnošću, stanjem privrednog razvoja kao i prirodnim bogatstvima. Takozvano mješovito naselje uvjetovano je blizinom grada, u kojem znatan dio stanovništva napušta poljoprivredu i stočarstvo te odlazi na rad u grad gdje se bave sekundarnim, kvartalnim i tercijarnim djelatnostima.

Tipovi gradova i sela kakve danas nalazimo diljem svijeta su: europski ili srednjoeuropski, anglo-američki, istočnoeuropski, južno-europski, latinskoamerički, orijentalni, indijski i istočno-azijski.
# Muzički singl

U muzici, **singl** ili **singlica** je muzičko izdanje koje sadrži snimak jedne ili više pesama. Uglavnom dve (A i B strana), ali ponekad i više. Uglavnom ne sadrži više od četiri pesme. Singlovi se mogu prodavati ili deliti kao promotivni materijal. NJihova osnovna namena često je promo-najava za predstojeći muzički album.

Singlovi se mogu izdavati u različitim muzičkim formatima:

**Daunloud singlovi** koji se sastoje od jedne pesme koja se dobija kao digitalni daunloud preko onlajn dobavljača. Uz originalnu pesmu ponekad idu i nekoliko njenih različitih remiksa.

**CD singl** se obično sastoji od glavne pesme (A-strana) uz koju idu i nekoliko manje bitnih pesama. **Produženi CD singlovi** ili **maksi singlovi** često uključuju nekoliko remiksa glavne pesme, još jednu pesmu (B-strana), a ponekad i kratki muzički spot. Većina CD singlova ima samo jednu glavnu pesmu i obično po njoj nose i naziv, ali poneki imaju duplu A-stranu, gde su u nazivu singla obe pesme ravnopravno potpisane.

**Vinilni singl** sadrži dve ili više pesama izdatih na tradicionalnoj gramofonskoj ploči. Pošto svaka strana sadrži po jednu pesmu, razlika između A i B strane je promotivne prirode. Vinilni singlovi su se originalno izdavali u papirnim omotima, ali danas se češće izdaju u čvršćim kutijama sa bukletom.

**Kasetni singlovi** — danas je ova vrsta izdanja prevaziđena i vrlo retko se izdaje kao komercijalno izdanje.
# A i B strana

Pojmovi **Strana A** i **Strana B** se u širem smislu koriste za sve dvostrane nosače zvuka i slike (najčešće gramofonsku ploču i audio-kasetu). Međutim, ovi pojmovi se izvorno (u užem smislu) odnose na dve strane vinil ploče od 7 inča na kojima su se objavljivali singlovi od 1950-ih godina. Strana A obično predstavlja pesmu od koje se, po mišljenju producenta, očekuje da postane hit i koja će najbolje promovisati album. Strana B sadrži pesmu od koje se očekuje manje uspeha i koja se, često, neće naći na LP-u.

Postoje i singlovi sa "dvostrukom A stranom" kod kojih je očekivan podjednak uspeh i jedne i druge pesme, kao i oni kod kojih su, igrom slučaja, obe pesme postale ravnopravni hitovi. Ipak, pesme na strani B najčešće nisu hitovi i zanimljive su jedino odanim fanovima dotičnog izvođača i kolekcionarima vinil ploča.

Sadržaj strane B varira od izdanja do izdanja, te osim pesme koja je snimljena isključivo da bi popunila stranu B na singlu, to može da bude i instrumentalna verzija pesme sa strane A, neka retka izvedba uživo ili neka remix ili "dub" verzija (čest slučaj kod elektronskih muzičkih žanrova).

Iako su se od 1990-ih godina singlovi preselili na jednostrane formate kao što su CD i digitalni download, ovi pojmovi su zadržani radi razlikovanja sadržaja, iako se u ovom slučaju dodatni sadržaj, koji je u vreme vinil ploča bio rezervisan za stranu B, često označava kao "bonus".
# Muzički žanr

Tango
**Muzički pravac** je kategorija (ili žanr) muzičkih dela koja su u istom stilu ili dele neku "sličnost muzičkog jezika". Pravci takođe mogu nastati i na osnovu ne-muzičkih odlika, kao što su geografska obeležja.

## Glavni muzički pravci

Ovde navodimo neke od glavni muzičkih pravaca. Svaki od njih ima mnogo vrsta i podvrsta. Novi žanrovi nastaju veoma često daljim razvojem muzike i novih svirača. Takođe je često teško klasiofikovati jedno delo u neki žanr, budući da može mešati odlike više pravaca.

* Klasična muzika
* Crkveni horovi
* Džez
* Bluz
* Rok
* Funk
* Metal
* Ska, rege, i slični
* Elektronska
* Hip hop, rep
* Pop (mada se ponekad dovodi u pitanje da li je žanr ili samo trenutno popularna muzika)
* Tango