Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Centrifugalna sila

Centripetalna (realna) i centrifugalna (fiktivna) sila
**Centrifugalna sila** je inercijalna sila, koja se javlja kod krivolinijskih kretanja. Njen vektor pravca prolazi kroz centar krivine putanje, normalan je odnosu na vektor pravca brzine i deluje u smeru suprotno od smera vektora centripetalne sile. U opštem slučaju, prilikom kretanja tela, ovih centara ima više, zavisno na kom delu putanje se telo nalazi.

Najjednostavniji oblik obrtnog kretanja je kružno kretanje, kada se centar krivine ne menja. Ako se telo kreće ravnomerno, odnosno brzinom konstantnog intenziteta, po kružnoj putanji, prema Drugom Njutnovom zakonu važiće formula:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
odnosno intenzitet sile je:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
gde je WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ubrzanje, WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 masa tela, WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 poluprečnik kruga, WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 konstanta brzina kretanja tela, a WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 je intenzitet centripetalne sile. Centripetalna sila je srazmerna kvadratu brzine i obrnuto srazmerna poluprečniku kružne putanje, a njen vektor je usmerena isto kao i vektor ubrzanja u pravcu od centru kruga. Naziv centripetalna, odnosi se na činjenicu da sila deluje u istoj tačci na celoj putanji tela. Pojam centripetalne sile uveo je još 1683. godine, Kristijan Hajgens, u svom delu „Sat sa klatnom“ (latinski: *Horologium oscilatorium*), publikovanom u Parizu.

Centrifugalna sila određuje se po istoj formuli kao i centripetalna sila, njihove vrednosti su jednake, deluju duž iste linije ali u suportnim pracima i na različita tela. Ove dve sile su različite prirode. Dok je centripetalna sila realna i izazvana je delovanjima tela, centrifugalna sila je kao i sve inercijalne sile, fiktivna, i nije izazvana delovanjem drugih tela, i nma svoju silu reakcije, ali su njeni efekti realni. Ona je posledica ubrzanog kretanja referentnog sistema (koji je vezan za telo), tačnije posledica centripetalnog ubrzanja tela, usmerenog ka centru kružne putanje i otpora koji pruža telo (svojom inertnošću) ovom ubrzanom kretanju.

Kako ove dve sile deluju u različitim referentnim sistemima, zbog čega se nikada ne može desiti da obe sile deluju u okviru istog sistema, jer bi se u tom slučaju telo zaustavilo.

Centrifugalna sila ima različite primene, kao npr. u centrifugalnim separatorima, u kome se razdvajaju čestice različitih masa ili kod mašine za pranje veša.

## Reference
# Standardni pištolj

**Stanardni** ili, rjeđe, **službeni pištolj** je izraz koji se koristi za pištolj, odnosno model pištolja koje je neka država, odnosno vojska, paravojna formacija, policijska agencija ili zaštitarska služba odabrala kao standardno oružje za neposrednu samoobranu svojih pripadnika. U vojskama pištolj kao glavno oružje nose oficiri, rjeđe podoficiri, te pripadnici pozadinskih jedinica, a još rjeđe specijalnih jedinica; u civilu ga kao glavno oružje koriste pripadnici temeljne policije.

Iako su se pištolji koristili kao sredstvo za samoobranu tokom nekoliko vijekova, karakterizirao ih je nedostatak standardizacije, a što se promijenilo tek u 19. vijeku kada su uvedeni revolveri, odnosno metalurgija dovoljno napredovala da se proizvodi standardizirana municija. Tokom 20. vijeka su revolvere kao standardno pištoljsko oružje počeli potiskivati poluautomatski pištolji.

## Literatura

* *Howdah To High Power* (2002) Maze, Robert J, Excalibur Publications, Tucson AZ (USA) ISBN 1-880677-17-2
* *Small Arms Identification Series No. 9: .455 Pistol, Revolver No 1 Mk VI* (1997) Skennerton, Ian, Arms & Militaria Press, Gold Coast QLD (Australia), ISBN 0-949749-30-3
* *.380 Enfield Revolver No 2* (1993) Stamps, Mark and Skennerton, Ian, Greenhill Books, London (UK) ISBN 1-85367-139-8
* *1942 Basic Manual of Military Small Arms (Facsimile Edition)*, Smith, W.H.B, Stackpole Books, Harrisburg PA (USA), ISBN 0-8117-1699-6
# Les Invalides

| Dom invalida *Les Invalides* |
| --- |
|  |
| Mjesto
 |  Pariz, Francuska
 |
| Vrijeme gradnje | 1671. - 1679.
 |
| Naručitelj
 | Louis XIV od Francuske
 |
| Arhitektonski stil | barok
 |
| **Arhitekti i izvođači radova** |
| Arhitekt
 | Libéral Bruant Jules Hardouin Mansart
 |

Les Invalides, službeno L'Hôtel national des Invalides (sh. *Nacionalni dom invalida*) je kompleks zgrada u Parizu koji sadrži muzeje i spomenike, sve povezane uz vojnu historiju Francuske, kao i bolnicu i dom za ratne veterane, što je bila njegova izvorna funkcija. U kompleksu se nalaze *Musée de l'Armée*, vojni muzej francuske vojske, *Musée des Plans-Reliefs*, *Musée d'Histoire Contemporaine* kao i grobovi nekoliko istaknutih francuskih ratnih heroja, poput Napoleona ili Ferdinanda Focha.

Izgradnju doma naredio je, 24. studenog 1670., kralj Louis XIV, želeći izgraditi dom i bolnicu za stare i bolesne vojnike. Kao arhitekt je unajmljen Libéral Bruant, kojemu je zbog dobi pomagao mlađi Jules Hardouin Mansart. Zgrada je izgrađena u cijelosti u baroknom stilu, a dovršena je 1679. godine. Svoju izvornu funkciju kompleks je zadržao sve do početka XX. vijeka, kada se postepeno počeo pretvarati u muzej.
# Redov

|  |
| --- |
| Najčešći vojni činovi |
| Ratna mornarica
 | Kopnena vojska/zrakoplovstvo
 | Zrakoplovstvo Commonwealtha
 |
| Admiral
 | General
 | Zračni maršal
 |
| Komodor
 | Brigadir
 | Zračni komodor
 |
| Kapetan
 | Pukovnik
 | Kapetan grupe
 |
| Zapovjednik
 | Potpukovnik
 | Zapovjednik krila
 |
| Do-zapovjednik
 | Major
 | Vođa eskadrile
 |
| Poručnik
 | Kapetan
 | Letački poručnik
 |
| Potporučnik (mornarica)
 | Poručnik
 | Letački oficir
 |
| Zastavnik
 | Zastavnik
 | Zastavnik
 |
| Narednik (mornarica)
 | Narednik
 | Narednik
 |
| Desetar
 | Kaplar
 | Kaplar
 |
| Mornar
 | Redov
 | Redov
 |

**Redov** je izraz kojim se opisuje najniži čin u kopnenoj vojsci neke države, odnosno predstavlja sinonim za "običnog" vojnika. Ponekad se za njih koristi i izraz regrut.
# Mornarička kriminalistička istražna služba

**Mornarička kriminalistička istražna služba Sjedinjenih Država** (engleski: *United States Naval Criminal Investigative Service*, poznata i po skraćenici **NCIS**) je američka policijsko-obavještajna služba pri federalnom Ministarstvu mornarice, zadužena za kriminalističke istrage vezane uz pripadnike i objekte Ratne mornarice i Marinskog zbora, kao i u za to vezane kontraobavještajne, antiterorističke aktivnosti kao i poslove obezbjeđenja i informatičko ratovanje. Većina njenih pripadnika su civili, a oko polovica specijalni agenti zaduženi za istrage kako na teritoriji SAD, tako i u američkim pomorskim bazama u inozemstvu, odnosno na ratnim brodovima; ostatak čine pomoćno osoblje, kao što su analitičari, forenzičari, stručnjaci za poligraf i dr. NCIS u svom radu blisko surađuje s drugim federalnim policijskim i obavještajnim agencijama.

NCIS potiče od Ureda za mornaričko obavještajstvo (ONI), mornaričke obavještajne službe koja je za vrijeme Prvog svjetskog rata uz obavještajne dobila kontraobavještajne i policijske zadatke, a od vremena Korejskog rata počela u svoje redove masovno primati civile zadužene za kriminalističke istrage. Godine 1965. je u okviru ONI osnovan poseban odjel pod imenom **Mornarička istražna služba** (engleski: *Naval Investigative Service*, skr. NIS) koji se bavio policijskim poslom. Godine 1992. je nakon završetka Hladnog rata, ali i reorganizacije mornarice poslije događaja vezanih uz Tailhoočki skandal, NIS reograniziran u NCIS kao pretežno civilnu agenciju; ona je 1999. godine preuzela i najveći dio dotadašnjih ovlasti Kriminalističkog istražnog odjela Marinskog zbora. Godine 2000. su agenti NCIS dobili zakonske ovlasti za hapšenje.

NCIS kao svoje standardno naoružanje koriste pištolje Sig Sauer P226 ili Sig Sauer P239, dok se u borbenim situacijama mogu koristiti automatskim karabinima M4.

NCIS je široj javnosti najpoznatija po istoimenoj TV-seriji]] čija radnja prati rad njenih fiktivnih pripadnika.

## Vanjske veze

* Službeni veb-sajt
* Current NCIS Headquarters in Google Maps
* Previous NCIS Headquarters in Google Maps
* NICS Turns 15 - Stats Show Success of FBI’s Gun Background Check System—FBI
# Eskadron

**Eskadron** je naziv koji se koristi za jedinicu konjice, a koja - ovisno o pojedinoj vojsci - odgovara satniji ili bataljonu u pješadiji. Države koje danas nemaju konjicu ponekad koriste taj izraz u oklopnim jedinicama.

Od izraza eskadron dolazi izraz za eskadru u ratnoj mornarici, odnosno eskadrila u ratnom zrakoplovstvu

## Povezano

* Eskadron smrti
# Elektroničko izviđanje

Zemaljska postrojenja SIGINT-a u britanskoj vojnoj bazi Menwith Hill
**Elektroničko izviđanje** ili **SIGINT** (od engl. sig**nals **int**elligence*) u obavještajstvu je tip elektroničkoga djelovanja zbog prikupljanja informacija o neprijatelju. Uključuje praćenje radijskih komunikacijskih signala odnosno njihovo dekodiranje, određivanje izvora i analizu komunikacije (poznato i kao COMINT, od engl. *communication intelligence*), te presretanje i analizu visokofrekventnih signala koje odašilju određena neprijateljska sredstva, kao što su radari (ELINT, od engl. *electronic intelligence*). Elektroničko izviđanje provodi se pomoću stacionarnih zemaljskih postaja ili mobilnih stanica, osobito specijalno opremljenih brodova, podmornica, aviona i satelita. Aktivno elektroničko izviđanje zasniva se na prijamu i analizi odbijenih elektromagnetnih valova od izviđanog objekta.

## Agencije za SIGINT

* Australian Signals Directorate
* Communications Security Establishment
* Direction de la protection et de la sécurité de la Défense
* Försvarets radioanstalt
* Government Communications Headquarters
* GRU
* Johohonbu
* Joint Cipher Bureau
* National Communications Centre
* National Security Operations Center
* Središnjica elektroničkog izviđanja
* Viestikoelaitos

## Vanjske veze

* *Elektroničko izviđanje* na Hrvatskoj enciklopediji
* (`en`) *Signals Intelligence* Arhivirano 2018-07-26 na Wayback Machine-u na stranicama NSA-e
# Enemy at the Gates

| Enemy at the Gates |
| --- |
| filmski poster |
| Režija | Jean-Jacques Annaud |
| Producent | Jean-Jacques Annaud John D. Schofield |
| Scenario | Jean-Jacques Annaud Alain Godard  |
| Predložak | *Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad*; autor: William Craig |
| Uloge | Jude Law Joseph Fiennes Rachel Weisz Bob Hoskins Ed Harris |
| Muzika | James Horner |
| Fotografija | Robert Fraisse |
| Montaža | Noëlle Boisson Humphrey Dixon |
| Studio | MP Film Management Swanford Films Little Bird Company Repérage Films |
| Distribucija | Paramount Pictures (SAD) Pathé (UK) |
| Premijera | 16. marta 2001 (2001-03-16) |
| Trajanje | 131 min. |
| Zemlja |  Njemačka  Ujedinjeno Kraljevstvo  Irska  SAD  Francuska |
| Jezik | English German Russian |
| Budžet | 68,000.000 $ |
| Bruto prihod | 96,976.270 $ |

**Neprijatelj pred vratima** (eng. *Enemy at the Gates*) je ratni film snimljen 2001. godine u američko-evropskoj koprodikciji i režiji Žan-Žak Anoda. Temelji se na knjizi *Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad* američkog istoričara Vilijama Krejga i radnjom je smešten u Staljingrad za vreme znamenite bitke u drugom svetskom ratu. Protagonist, koga glumi Džud Lo je znameniti sovjetski snajperist Vasilij Zajcev, a film pokazuje kako za vreme bitke napreduje od anonimnog vojnika do vrhunskog strelca čiji poduhvati predstavljaju snažni propagadni podsticaj Sovjetima u kritičnom trenutku bitke, a što Nemce tera da mu suprostave svog vrhunskog snajperistu Ervina Keniga (koga glumi Ed Haris).

Iako je izazvao veliku pažnju zbog dotada najspektakularnije rekonstrukcije zbivanja na istočnom frontu u zapadnoj kinematografiji, *Neprijatelj pred vratima* je loše prošao na kino-blagajnama, a kritike su bile podeljene. Izuzetno oštre kritike su došle od strane istoričara, koji su producente optuživali da su previše "uprostili" bitku i film napunili velikim istorijskim nepreciznostima. U Rusiji su profesionalne organizacije veterana Crvene armije tražile da se film zabrani, ali tim zahtevima nije udovoljeno.

## Uloge

| Glumac
 | Uloga
 |
| --- | --- |
| Džud Lo | Vasilij Zajcev
 |
| Rejčel Vajs | Tanja Černova
 |
| Džozef Fajns | komesar Danilov
 |
| Bob Hoskins | Nikita Hruščov
 |
| Ed Haris | major Ervin Kenig
 |
| Matijas Habih | general Fridrih Paulus
 |
| Eva Mates | mama Filipova
 |
| Gabrijel Maršal-Tompson | Saša Filipov
 |
| Ron Perlman | snajperista Kulikov
 |
| Sofi Rojz | Ljudmila
 |

## Izvori

## Vanjske veze

* *Neprijatelj pred vratima* na sajtu IMDb
* *Neprijatelj pred vratima* na Rotten Tomatoes-u (`en`)
# Produžena moždina

**Produžena moždina** (latinski: *medulla oblongata*, *čvor života*) je deo centralnog nervnog sistema. Ona sa Barolijevim mostom i srednjim mozgom čini **moždano stablo**. Produžena moždina se nastavlja na kičmenu moždinu i spaja je sa varolijevim mostom. Po građi produžena moždina je veoma slična kičmenoj moždini, ali zbog ukrštanja vlakana piramidalnih snopova siva masa nema leptirast oblik koji je karakterističan za kičmenu moždinu.

Produžena moždina se često naziva i čvor života jer sadrži automatske centre koji regulišu centre za disanje, promer krvnih sudova (a samim tim i krvni pritisak) i rad srca. Ovi centri su smešteni u evoluciono najstarijem delu moždanog stabla, mrežastoj strukturi koja se sastoji od složenih "mreža" nervnih ćelija. Svi automatski centri primaju informacije sa periferije tela i u zavisnosti od toga menjaju brzinu disanja, broj otkucaja srca u minuti i krvni pritisak. Sem ovih centara u produženoj moždini nalaze se i centri za gutanje, lučenje pljuvačke, povraćanje, kijanje i kašljanje.

## Literatura

* Biologija za treći razred gimnazije opšteg smera;Gordana Cvijić, Jelena Đorđević, Nadežda Nedeljković

|  |
| --- |
| **Nervni sistem** |
|
Difuzan nervni sistem | Ganglioneran nervni sistem | Vrpčast nervni sistem | Lestvičast nervni sistem

 |
| **Cevast nervni sistem**:
Centralni nervni sistem (Mozak, Kičmena moždina) -
Periferni nervni sistem -
Somatski nervni sistem -
Autonomni nervni sistem

 |
# Vosak

Cetil palmitat, tipičan voštani estar.
Komercijalna osnova pčelinjeg saća, napravljena presovanjem pčelinjeg voska.
**Voskovi** su klasa hemijskih jedinjenja koja su plastična (duktilna) na sobnoj temperaturi. Njihova tačka topljenja je tipično iznad 45 °C. U tečnom stanju imaju nizak viskozitet. Voskovi su nerastvorni u vodi, ali se rastvaraju u organskim, nepolarnim rastvaračima. Svi voskovi su organska jedinjenja.

Vosak proizvode pčele, koje od njega prave saće gde čuvaju leglo, hranu ili med.

## Tipovi

Voskovi su organska jedinjenja koja se tipično sastoje od dugih alkilnih lanaca. Prirodni voskovi su tipično estri masnih kiselina i dugolančanih alkohola. Sintetički voskovi su dugolančani ugljovodonica bez funkcionalnih grupa.

### Biljni i životinjski voskovi

Voskove biosintetišu mnoge biljke i životinje. Voskovi životinjskog porekla se tipično sastoje od voštanih estara izvedenih iz različitih karboksilnih kiselina i masnih alkohola. Voskobi biljnog porekla sadrže karakteristične smeše neesterifikovanih ugljovodonika. Sastav je zavisan ne samo od vrste, nego i od geografske lokacije organizma. Pošto su smeše, prirodni voskovi su mekši i tope se na nižim temperaturama od čistih jedinjenja.

#### Životinjski voskovi

Najpoznatiji životinjski vosak je pčelinji vosak, mada i drugi insekti izlučuju voskove. Glavna komponenta pčelinjeg voska je estar miricil palmitat koji se kositi u konstruisanju njihovog saća. Njegova tačka topljenja je 62-65 °C. Spermacet je pristutan u velikim količinama u ulju ulješura. Jedan od njegovih glavnih sastojaka je cetil palmitat, još jedan ester masne kiseline i masnog alkohola. Lanolin je vosak koji se dobija iz vune, i sastoji se od estara sterola.

#### Biljni voskovi

Na područjima sa toplom klimom biljke izlučuju voskove radi kontrole evaporacije i hidracije. Sa komercijalnog stanovišta, najvažniji vosak je karnauba vosak, tvrdi vosak koji se dobija iz Braziliske palme. On sadrži estar miricil cerotat, i ima mnoštvo primena. Drugi specijalizovani biljni voskovi su kandelila vosak, oarikary vosak, vosak šećerne trske, retamo vosak, jojoba ulje. Biljni epikutikularni voskovi su smeše supstituisanih dugolančanih alifatičnih ugljovodonika, koji sadrže alkane, masne kiseline, primarne i sekundarne alkohole, diole, ketone, aldehide.

### Voskovi izvedeni iz nafte

Dok prirodni voskovi sadrže estre, parafinski voskovi su ugljovodonici, smeše alkana obično u homolognim serijama opsega dužina lanca. Ti materijali predstavljaju znatnu frakciju nafte. Oni se rafinišu vakuum distilacijom. Parafinski voskovi su smeše zasićenih n- i izoalkana, naftena, i alkil- i naften-supstituisanih aromatičnih jedinjenja. Stepen grananja ima znatan uticaj na njihova svojstva. Milioni tona parafinskih voskova se proizvode godišnje. Oni se koriste u hrani (kao što je žvakaća guma i oblozi za sireve), u svećama i kozmetici, kao neprijanjajući i vodootporni omotači i kao sredstva za poliranje.

## Reference

## Vanjske veze

* Waxes Arhivirano 2016-12-02 na Wayback Machine-u
* Resource for microcrystalline wax research
# Kopnena vojska

|  |
| --- |
| **Rat** |
| Vojna historija
 |
| Ere
 |
| Prahistorija · Antika · Srednji vijek Barut · Industrija · Moderna
 |
| Ratište
 |
| Informacije · Kopno · More · Svemir · Zrak
 |
| Bojišta
 |
| Arktik · Cyberspace · Džungla Grad · Pustinja · Planina
 |
| Oružja
 |
| Artiljerija · Biološki rat · Konjica ·Kemijski Elektronski · Pješadija · Mehanizirani · Nuklearni Oklopni · Podmornice· Specijalni Radiološki · Skije
 |
| Taktike
 |
|
Amfibijska · Asimetrična · Fortifikacija · Gerila Invazija · Iscrpljivanje · Konjička · Konvencionalno Manevar · Nekonvencionalna ·Opsada ·Prsa u prsa Sadejstvo · Rovovska · Totalna

 |
| Strategija
 |
|
Ekonomska · Strategija · Operatika

 |
| Organizacija
 |
|
Lanac komandiranja · Formacije Činovi · Jedinice

 |
| Logistika
 |
|
Oprema · Materijal · Linija snabdijevanja

 |
| Pravo
 |
|
Vojni sud · Ratni zakoni · Okupacija Tribunal · Ratni zločin

 |
| Vlada i politika
 |
|
Regrutiranje · Coup d'état Vojna diktatura · Ratno stanje Militarizam · Vojna vlada

 |
| Vojne studije
 |
|
Vojna akademija · Vojna nauka Polemologija · Filozofija rata Mirovne i studije konflikta

 |
| Popisi
 |
| Autori · Bitke · Građanski ratovi Komandanti · Invazije · Operacije Opsade · Prepadi · Taktike · Teoretičari Ratovi · Ratni zločini · Ratni zločinci Oružja · Pisci
 |

**Kopnena vojska** je naziv za vid oružanih snaga koji sačinjavaju jedinice specijalizirane za borbeno i drugo djelovanje na kopnu.

S obzirom da mnoge države, s obzirom na svoj položaj i ekonomski razvoj, nemaju ili dugo vremena nisu imali ratnu mornaricu, a ratno zrakoplovstvo se relativno kasno razvilo kao posebni vid oružanih snaga, za kopnenu vojsku se često koristi izraz vojska kao sinonim za sve oružane snage.

Kopnena vojska se tradicionalno dijeli na rodove koji sačinjavaju:

* pješadija;
* konjica;
* artiljerija;
* inžinjerija;
* logistika itd.

## Veze

* Vidovi oružanih snaga
# Stosstruppen

*Za ostale upotrebe, pogledajte Sturmtruppen (razvrstavanje).*
**Udarne trupe** (njemački: *Stoßtruppen*) ili **jurišne trupe** (njemački: *Sturmtruppen*) je naziv za jurišne, odnosno specijalne jedinice carske vojske u Prvom svjetskom ratu. Oformljene su i obučene sa zadatkom izvođenja najdelikatnijih napadnih operacija, odnosno probijanja neprijateljske fronte. Poticaj za njihovo osnivanje je bila nesposobnost njemačke carske vojske da nakon 1914. godine na Zapadnom, i u manjoj mjeri na Istočnom frontu, izvodi uspješne ofenzivne operacije dotadašnjom taktikom juriša redovne pješadije, a zbog čega je nekoliko godina trajao pozicijski rat. Nijemci su, zbog toga počeli razvijati alternativnu taktiku koja se temeljila na infiltraciji u neprijateljske položaje, a koje bi izvodile manje, mobilne, ali posbeno izvježbane i opremljene jurišne trupe. Njihovi pripadnici su se odlikovali fizičkim i drugim kvalitetama, te su bili naoružani napadnim ručnim bombama (*Stielhandgrante*), minobacačima, mitraljezima, te od 1918. godine i automatima Bergmann MP18. Iako su s uspjehom korišteni u nekoliko ofanziva, najvažniji angažman su imali u Proljetnoj ofenzivi 1918. godine gdje, usprkos niza početnih impresivnih uspjeha, nisu bili u stanju konačno slomiti savezničke snage i probiti njihovu frontu. To se često tumači time da je u brutalnim borbama poginuo preveliki broj njihovih pripadnika da se ti uspjesi ponove ili eksploatiraju. Usprkos svega, jurišne trupe su se smatrale njemačkom vojnom elitom, a njihovi preživjeli pripadnici u poratnom weimarskom periodu često bili dijelom desničarskih paravojnih formacija kao što je Freikorps. Upravo je po njima Nacionalsocijalistička partija svoju paravojnu formaciju nazvala Jurišni odredi.
# Specijalne jedinice

Pripadnici britanske Specijalne zračne službe (SAS) u Sjevernoj Africi 1943. godine.
**Specijalne jedinice**, **postrojbe** ili **snage**, odnosno **jedinice za posebne namjene** je pojam pod kojim se u najširem smislu podrazumijevaju vojne, policijske ili paravojne jedinice namijenjene obavljanju najdelikatnijih, najzahtjevnijih i/li najriskantnijih borbenih zadataka. Pod time se može podrazumijevati širok dijapazon aktivnosti - od specijalnih operacija (diverzije, sabotaže, prepadi, zasjede) u neprijateljskoj pozadini/teritoriji u ratu ili miru do policijskih aktivnosti kao što su spašavanje talaca ili hapšenje/likvidacija terorista ili najopasnijih kriminalaca. Takvi zadaci u pravilu zahtijevaju posebnu obuku, te pripadnici takvih jedinica, koji se kolokvijalno nazivaju **specijalci**, posjeduju izvanredne psihofizičke kvalitete zbog kojih ih se smatra elitom u širem okviru formacija kojima pripadaju.

## Povezano

* Specijalne operacije
* Tajne operacije
* Sukob niskog intenziteta
* Antiterorizam
* Specnaz
* SWAT
* Forlorn hope
# Grenadiri

Grenadir Napoleonove Stare garde 1812. godine.
**Grenadir** je naziv za pripadnika jedinica kopnene vojske, odnosno pješadije, specijaliziranih, odnosno posebno obučenih za korištenje ručnih bombi. U Evropi su se prve takve specijalizirane jedinice pojavile sredinom 17. vijeka. Njihovi pripadnici, s obzirom da su morali raspolagati snagom i/li vještinom da granate dobace u neposrednu blizinu neprijatelja, a istovremeno dovoljno hrabri da budu izloženi neprijateljskoj vatri, su sa vremenom stekli reputaciju elitnih boraca. Razvoj pješadijske taktike od sredine 18. vijeka je grenadire i njihovo korištenje ograničio na bojnom polju, a do sredine 19. vijeka su kao posebne formacije počeli nestajati. Danas su pojedine jedinice sačuvane iz ceremonijalnih razloga.

## Povezano

* Bombaši
* Forlorn hope
* Jurišne jedinice

## Vanjske veze

* The Grenadiers
* French Grenadiers, Chasseurs and Fusiliers of the Napoleonic Wars
# Ulica

Primer jedne ulice
**Ulica** je popločan prostor u nekom naselju koji služi za slobodno kretanje ljudi ili vozila. Često se poistovećuje sa terminom put. Uluca može biti „jednosmerna“, a ko se saobraćaj obavlja samo u jednom smeru, „dvosmerna“ ako se vršu u oba smera i „pešačka zona“ ako je u njoj zabranjen saobraćaj i uređena je samo za pešake. Pešačke zone se najčešće nalaze u cetru većih gradova, kao na primer Knez Mihailova ulica u Beogradu.

## Povezano

* Put
* Autoput
# Improvizacija

**Improvizacija** (francuski: *improvisation*, engleski:  *improvisation* , italijanski:  *improvvisazione*, njemački: *Improvisation* ) je aktivnost izrade ili stvaranja bez pripreme, u trenutku. Ona je odgovor na stimulans nečijeg neposrednog okruženja.

**Improvizacija** može da se odnosi na:

* Improvizacija (muzika)
* Improvizacija (igra)
* Improvizacija (poezija)
* Improvizacija (oratorstvo)
* Improvizacija (pozorište)
* Improvizacija (slikarstvo)

## Izvori

<References>