Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kloniranje

Sve biljke posjeduju mogućnost prirodnog kloniranja.
**Kloniranje** je proces koji u najširem smislu označava stvaranje identične kopije nečega. U biologiji se odnosi na procese kojima se stvaraju kopije fragmenata DNK (molekularno kloniranje), stanica (stanično kloniranje) ili organizama. Termin također uključuje i situacije kada se organizmi reproduciraju aseksualno, ali je daleko češće korišten za namjerno stvaranje kopija organizama.

## Opis

U definiranju pojma kloniranja se polazi s jedne strane u zoologiji i botanici a s druge u reprodukcijskoj medicini.

Kloniranje je oblik bespolnog razmnožavanja različitih jednoćelijskih i višećelijskih organizama pri kojem nastaju potomci koji su jednaki roditeljskom organizmu i međusobno, ali, za nauku je, ipak, zanimljivije proučavanje kloniranje sisara.
Kloniranje je pojam koji potiče iz 1963. godine te, naizgled, nije posebno složen zahvat i već 1958. je britanski naučnik John Gurdon uspio stvoriti jednu žabu. Uspješno je prenio jezgro iz jedne tjelesne ćelije žabe u neoplođenu jajnu ćeliju žabe u kojoj je prethodno uništio jezgro UV zračenjem. Iako se tako dobivena jajna ćelija uspjela razviti samo do punoglavca, ova tehnika prijenosa jezgra pokazala je put za nova uspješna kloniranja.

U posljednjih nekoliko godina naučnici su uspjeli klonirati više vrsta životinja. Godine 2001. američki su naučnici čak pokušali klonirati čovjeka, no u tome nisu uspjeli. Jedna tehnika koju naučnici primjenjuju za dobivanje klonova naziva se nuklearni transfer.

Naučnici najprije iz ženke uzmu neoplođenu jajnu ćeliju i iz nje odstrane jezgro, koje sadrži DNK. Iz tijela životinje koju će klonirati uzme se odgovarajuća ćelija, naprimjer ćelija kože, čije jezgro sadrži sve genetske informacije o svom vlasniku. Tu ćeliju (ili samo njeno jezgro) naučnici tada unesu u jajnu ćeliju iz koje su odstranili jezgro i kroz nju puste struju. Tim se postupkom postiže sjedinjenje ćelije i citoplazme jajne ćelije. Nakon što dobije novo jezgro, jajna ćelija počinje se dijeliti kao da je oplođena, čime počinje razvoj klona životinje iz koje je uzeta tjelesna ćelija.

Embrion se tada može implantirati u maternicu surogat majke, gdje će se, u rijetkim slučajevima kada se sve odvija po planu, nastaviti razvijati dok ne dođe vrijeme da mlado dođe na svijet. Postoji i druga mogućnost, a to je da se embrion zadrži u materici samo dotle dok se iz embrioblasta ne uspiju izdvojiti embrionalne matične ćelije koje se dalje mogu držati u kulturi. Naučnici vjeruju da bi ovaj temeljni princip kloniranja trebao biti djelotvoran i u slučaju ljudi. Ranije spomenuti pokušaj kloniranja čovjeka izvršen je s namjerom da se dobiju embrionalne matične ćelije. Kloniranje u tu svrhu naziva se terapijsko kloniranje.

## Vanjske veze

* 'Cloning' Freeview video by the Vega Science Trust and the BBC/OU
* Cloning timeline Arhivirano 2008-09-22 na Wayback Machine-u: from CNN
# Dioksiran

| Dioksiran
 |
| --- |
|  |  |
|  |
| Identifikacija
 |
| CAS registarski broj
 | 157-26-6Y |
| PubChem
 | 449520 |
| ChemSpider
 | 396025Y |
| Jmol-3D slike
 | Slika 1
 |
|

| SMILES |
| --- |
| C1OO1 |

 |
|

| InChI |
| --- |
| InChI=1S/CH2O2/c1-2-3-1/h1H2Y Kod: ASQQEOXYFGEFKQ-UHFFFAOYSA-NY

---

InChI=1/CH2O2/c1-2-3-1/h1H2 |

 |
| Svojstva
 |
| Molekulska formula
 | CH2O2 |
| Molarna masa
 | 46.03 g mol−1 |
|

Ukoliko nije drugačije napomenuto, podaci se odnose na standardno stanje (25 °C, 100 kPa) materijala

 |
| Infobox references
 |

**Dioksiran** je organsko jedinjenje, koje sadrži 1 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 46,025 *Da*.

## Osobine

| Osobina | Vrednost
 |
| --- | --- |
| Broj akceptora vodonika | 2
 |
| Broj donora vodonika | 0
 |
| Broj rotacionih veza | 0
 |
| Particioni koeficijent (*ALogP*) | -0,3
 |
| Rastvorljivost (*logS*, log(*mol/L*)) | 1,1
 |
| Polarna površina (*PSA*, *Å*2) | 25,1
 |

## Reference

## Literatura

* Clayden Jonathan, Nick Greeves, Stuart Warren, Peter Wothers (2001). *Organic chemistry*. Oxford, Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0-19-850346-6.
* Smith, Michael B.; March, Jerry (2007). *Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure* (6th izd.). New York: Wiley-Interscience. ISBN 0-471-72091-7.
* Katritzky A.R., Pozharskii A.F. (2000). *Handbook of Heterocyclic Chemistry*. Academic Press. ISBN 0080429882.

## Vanjske veze

* Dioxirane
# Organometalna hemija

*n*-Butilitijum, organometalno jedinjenje. Četiri atoma litijuma (ljubičasto obojena) formiraju tetraedar, sa četiri butil grupe vezane s čela (ugljenici su objeni crno, a vodonici belo).
**Organometalna hemija** se bavi izučavanjem hemijskih jedinjenja koja sadrže veze između ugljenika i metala. Pošto postoje mnoga slična jedinjenja bez takvih veza, alternativna definicija može da bude: jedinjenja koja sadrže metal-element veze pretežno kovalentnog karaktera. Organometalna hemija kombinuje aspekte neorganske hemije i organske hemije. Organometalna jedinjenja su širokoj upotrebi kao homogeni katalizatori.

## Organometalike

* Elementi 2. periode: hemija organolitijuma, hemija organoberilijuma, hemija organobora,
* Elementi 3. periode: hemija organomagnezijuma, hemija organoaluminijuma, hemija organosilicijuma
* Elementi 4. periode: hemija organotitanijuma, hemija organohroma, hemija organomangana hemija organogvožđa, hemija organokobalta hemija organonikla, hemija organobakra, hemija organocinka, hemija organogalijuma, hemija organogermanijuma
* Elementi 5. periode: hemija organorutenijuma, hemija organopaladijuma, hemija organosrebra, hemija organokadmijuma, hemija organoindijuma, hemija organokalaja
* Elementi 6. periode: hemija organolantanida, hemija organoosmijuma, hemija organoiridijuma, hemija organoplatine, hemija organozlata, hemija organožive, hemija organotalijuma, hemija organoolova

## Povezano

* Bioorganometalna hemija

## Reference

## Literatura

* Crabtree, Robert H. (2005). *The Organometallic Chemistry of the Transition Metals*. Wiley. str. 560. ISBN 978-0-471-66256-3. Arhivirano iz originala na datum 2009-02-14. Pristupljeno 2014-03-31.

## Vanjske veze

* MIT OpenCourseWare: Organometallic Chemistry
* Rob Toreki's Organometallic HyperTextbook
* web listing of US chemists who specialize in organometallic chemistry
# Krvna plazma

**Krvna plazma**, pored krvnih ćelija, sačinjava krv. To je bezbojna, odnosno žućkasta tečnost. Krvna plazma je u stvari vodeni rastvor nekih organskih i neorganskih materija. Sastoji se od 90% vode, dok od neorganskih materija dominira natrijum-hlorid (NaCl) sa oko 0,8%, koji i daje slankast ukus krvi. Takođe sadrži vrlo male količine kalcijumove i magnezijumove soli, male količine šećera (oko 0,1%), neke masne materije, hormone, kiseonik i ugljen-dioksid. U krvnoj plazmi se nalaze sve materije resorbovane iz sistema za varenje. Takođe, 7% - 9% krvne plazme čine krvne belančevine, koje same krvne ćelije stvaraju: albumini, globulini i fibrinogen. Albumini su rastvorivi u vodi i daju viskoznost krvi, imunoglobulini (ili samo globulini) su takođe rastvorivi u vodi, a stvaraju antitela u borbi protiv bolesti, dok fibrinogen služi da se pri povredi pretvori u fibrinsku mrežu, nerastvorljivu u vodi.

Plazma s visokom koncentracijom trombocita (bogata plazmatskim trombocitima) sve je više korištena u medicini kao stimulans iscjeljivanja i regeneracije tjelesnih tkiva. Na temelju toga razvijena je višenamjenska medicinska tehnika – "PRP terapija" koja se koristi u stomatologiji, kozmetici, ortopediji i drugim smjerovima.

## Reference
# Al-Andalus

|  |
| --- |
|  |
| Historija Španije  |
| Prahistorija Iberijskog poluotoka
 |
| Španija u antičko doba
 |
| Španija i Rimljani
 |
| Španija u srednjem vijeku
 |
| - Vizigotska Španija
 |
| - Svevsko kraljevstvo
 |
| - Spanija
 |
| - al-Andalus
 |
| - Rekonkvista
 |
| Špansko kraljevstvo
 |
| - Habsburška Španija
 |
| - Španija u doba prosvjetiteljstva
 |
| Restauracija apsolutizma u Španiji
 |
| Prva španska republika
 |
| Restauracija burbonske Španije
 |
| Druga španska republika
 |
| Španski građanski rat
 |
| Španija pod Frankom
 |
| Španska tranzicija
 |
| Moderna Španija
 |

**Al-Andalus** je arapsko ime za dijelove Iberijskog poluotoka pod vlašću španskih muslimana ili Maura u razdoblju od 711. do 1492. godine. Ovaj pojam nije istoznačnica današnjoj, a ni historijskoj Andaluziji.

Od 711. Španijom su vladali Arapi koji su ostavili značajno kulturno naslijeđe. Nakon stvaranja Kraljevine Kastilije i Kraljevine Aragonije intezivno se počelo osvajanjem područja pod njihovom vlašću (Rekonkvista). Arapi su se u 13. i 14. vijeku povukli u Granadu, da bi naposljetku bili konačno protjerani, nakon ujedinjenja Španije 1479., nakon čega Španija postaje evropska osvajačka velesila.

## Veze

* Historija Španije
* Umjetnost Al-Andalusa
* Muslimansko osvajanje Hispanije

## Vanjske veze

* Darío Fernández-Morera: "The Myth of the Andalusian Paradise", *The Intercollegiate Review*, 2006
# Roger Bacon

**Roger BaconRoger Bacon** (Ilchester, Somerset, o. 1214. - Oxford, 11. lipnja 1294.), engleski franjevac, učenjak, teolog i filozof koji je sažeo svoja rana proučavanja na magiju i alkemiju. Zvan *doctor mirabilis*.

## Biografija

Studirao je matematiku i medicinu u Oxfordu i Parizu. Uz latinski, izvrsno je govorio hebrejski, arapski i grčki, što mu je omogučilo uvid u jezično šaroliku literaturu.

Bio je jedan od pionira srednjovjekovne eksperimentalne znanosti, a osim matematike i astronomije, proučavao je magnetizam i optiku te je otvorio put razvoju optike i uporabi leća. Oko 1250. godine postao je pripadnik franjevačkog reda i okrenuo se znanosti i pokusima. Zbog teoloških učenja oduzeta mu je katedra 1257. godine, nakon čega odlazi u progonstvo u Pariz.

Godine 1277. zatraženo je od njega da izloži svoje filozofske poglede, a potom je osuđen je i zatvoren. Oslobođen je 1292. godine poslije provedenih petnaest godina u tamnici.

Bio je stručnjak u prosudbenoj ili mundanoj astrologiji kojom se nastojalo povezati planetarne cikluse i obrasce sa svjetskim događajima. Osim astrologijom, bavio se i teologijom, matematikom, geografijom, astronomijom, fizikom i alkemijom. Poznato je da je izvodio praktične pokuse, osobito s kovinama i magnetizmom, a otkrio je i barut, neovisno od Kineza.

Pripisuje mu se djelo "Zrcalo alkemije" (*Speculum Alchemiae*) objavljeno 1597. godine.

U svojim radovima predvidio je izradu lokomotive, automobila, eksploziva, zrakoplova i parobroda.

## Djela

Njegova glavna djela nastala su između 1266. i 1268. godine:

* "Veće djelo" (*Opus maius*)
* "Manje djelo" (*Opus minus*)
* "Treće djelo" (*Opus tertium*)

## Napomene

## Literatura

* Baigent, Michael; Leigh, Richard. *Eliksir i kamen: nasljeđe magije i alkemije*. Zagreb. 2000. ISBN 953-6716-11-9
* Black, Jonathan. *Tajna povijest svijeta*. Čakovec. 2009. ISBN 978-953-14-0502-7
* Bobrick, Benson. *Sudbonosno nebo: povijest astrologije*. Zagreb. 2007.
* *Opća enciklopedija u 20 svezaka, sv. II*. Zagreb. 2005. ISBN 953-7224-02-3
* Russell, Bertrand. *Mudrost Zapada*. Split. 2005. ISBN 953-214-298-3
# Kinin (lek)

Kinin (lek)
|  |
|  |
|  |
| Klinički podaci
 |
| Robne marke
 | Aflukin, Chinin, Chinine, Coco-Quinine
 |
| AHFS/Drugs.com
 | Monografija |
| Identifikatori
 |
| CAS broj
 | 130-95-0 |
| ATC kod
 | M09AA01 , P01BC01 |
| PubChem
 | 8549 |
| DrugBank
 | DB00468 |
| ChemSpider
 | 84989 |
| KEGG
 | C06526Y |
| ChEBI
 | CHEBI:15854Y |
| ChEMBL
 | CHEMBL170Y |
| Hemijski podaci
 |
| Formula
 | C20H24N2O2 |
| Mol. masa
 | 324,417
 |
| SMILES
 | eMolekuli & PubHem |
|

| InChI |
| --- |
| InChI=1S/C20H24N2O2/c1-3-13-12-22-9-7-14(13)10-19(22)20(23)16-6-8-21-18-5-4-15(24-2)11-17(16)18/h3-6,8,11,13-14,19-20,23H,1,7,9-10,12H2,2H3/t13-,14-,19-,20+/m0/s1 Key: LOUPRKONTZGTKE-WZBLMQSHSA-NY |

 |
| Fizički podaci
 |
| Tačka topljenja
 | 57 °C (135 °F)
 |
| Farmakokinetički podaci
 |
| Poluvreme eliminacije
 | 18 h
 |
| Izlučivanje
 | Renalno
 |
| Farmakoinformacioni podaci
 |
| Trudnoća
 | ?
 |
| Pravni status
 |  |
| Način primene
 | Oralno
 |

**Kinin (lek)** je organsko jedinjenje, koje sadrži 20 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 324,417 Da.

## Osobine

| Osobina | Vrednost
 |
| --- | --- |
| Broj akceptora vodonika | 4
 |
| Broj donora vodonika | 1
 |
| Broj rotacionih veza | 4
 |
| Particioni koeficijent (*ALogP*) | 2,7
 |
| Rastvorljivost (*logS*, log(*mol/L*)) | -4,1
 |
| Polarna površina (*PSA*, Å2) | 45,6
 |

## Reference

## Literatura

* Hardman JG, Limbird LE, Gilman AG. (2001). *Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics* (10 izd.). New York: McGraw-Hill. DOI:10.1036/0071422803. ISBN 0-07-135469-7.
* Thomas L. Lemke, David A. Williams, ur. (2007). *Foye's Principles of Medicinal Chemistry* (6 izd.). Baltimore: Lippincott Willams & Wilkins. ISBN 0-7817-6879-9.

## Vanjske veze

* Quinine
# Ríohacha

| Riohacha
 |
| --- |
| Avenija uz moreAvenija uz more |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Kolumbija
 |
| **Departman** | La Guajira
 |
| **Osnovan** | 1547.
 |
|  |
| **Vlast**  |
|  - **Gradonačelnik** | José Ramiro Bermúdez
 |
|  |
| **Površina**  |
|  - **Ukupna** | 3,089 km²
 |
|  - **Urbano područje** | 25,53 km²
 |
| **Visina** | 5 m
 |
|  |
| **Stanovništvo** (2020.)
 |
|  - **Urbano područje** | 126,103
 |
|  - **Urbana gustoća** | 4,939 stan./km²
 |
|  - **Područje utjecaja** | 201,839
 |
|  - **Gustoća područja utjecaja** | 65,35 stan./km²
 |
|  |
| **Vremenska zona** | UTC+5 (UTC)
 |
| **Poštanski broj** | 440001
 |
| Karta
 |
| Riohachaclass=notpageimage| Riohacha na karti Kolumbije
 |

**Riohacha** je općina od 201,839 stanovnika i grad od 126,103 stan. na sjeveru Kolumbije u
Departmanu La Guajira čiji je administrativni centar.

## Geografija

Riohacha se nalazi na zapadnoj obali Poluotoka Guajira, prostire se duž Karipskog mora do ušća rijeke
Ranchería.

U Kolumbiji je poznat kao dom domorodačkih Guajira.

## Historija

Osnovan sredinom 16. vijeka, smatra se jednim od najstarijih gradova kog su osnovali Španjolci u Americi.

Njegova historija svodi se na seriju *razaranja i obnove*, 1596. razorio ga je engleski gusar Francis Drake; Sredinom 17. vijeka, veliki plimni val odnio je velik dio grada. U vrijeme Rata za nezavisnost Velike Kolumbije, nakon izgubljene pomorske bitke bolivarove snage spalile su grad 1820., kako se njime ne bi koristile španjolske trupe.

Svojevremeno je bio poznat po roniocima bisera, ali kad se stanište oštriga iscrpilo tokom 18. vijeka, grad je zapao u krizu koja je potrajala do 1965. kad je proglašen administrativnim centrom departmana.

## Privreda i transport

Privreda se bazira na poljoprivrednoj okolici koja proizvodi pamuk, pa je i njegova industrija povezana sa njegovom preradom.

Iz relativno male luke transportira se uglavnom drvo i riba.
Dobrim cestama povezan je sa kolumbijskim gradovima Santa Marta i Valledupar kao i sa Maracaibom u Venecueli.

Pored tog ima i aerodrom *Almirante Padilla* (ICAO: SKRH, IATA RCH)

## Reference

## Vanjske veze

* *Distrito Especial, Turístico y Cultural de Riohacha* (Službene stranice grada) (`es`)