Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1128.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 11. vijek – **12. vijek** – 13. vijek
 |
| Decenija:
 |  1090-e  1100-e  1110-e  – 1120-e –  1130-e  1140-e  1150-e  |
| Godine:
 | 1125 1126 1127 – **1128** – 1129 1130 1131
 |

1128.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1128.. (MCXXVIII) |
| Ab urbe condita
 | 1881.
 |
| Islamski
 | 521–523.
 |
| Iranski
 | 506–507.
 |
| Hebrejski
 | 4888–4889.
 |
| Bizantski
 | 6636–6637.
 |
| Koptski
 | 844–845.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1183–1184.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1050–1051.
 |
| • *Kali Yuga* | 4229–4230.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 3764–3765.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11128.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1128.** (**MCXXVIII**) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju (1. 1. po julijanskom kalendaru).

## Događaji

* 17. 6. – Geoffroy od Anjoua se ženi za Matildu, kćer engleskog kralja Henryja I.
* 24. 6. – Bitka kod São Mamedea: Grof Afonso I od Portugala (budući kralj) tuče svoju majku Teresu od Leona i preuzima nadzor nad grofovijom Portugal koja time postaje *de facto* nezavisna.
* 27. 7. – Osnovan grad Bruges.
* druga polovica godine – Francuski kralj Louis VI od Francuske nakon smrti Guillaumea Clitona pristaje da novi grof Flandrije postane njegov protivnik Thierry od Alsacea.

### Tokom/tijekom godine

* Država Čampa napada (današnji sjeverni) Vijetnam.
* Bizantski car Jovan II Komnin tuče Mađarske u bitci kraj Harama na Dunavu.
* Papa Honorije II potvrđuje Templarski viteški red, kome Bernard od Clairvauxa potvrđuje pravila.
* U Edinburghu škotski kralj David I osniva opatiju Holyrood.

## Rođenja

* Absalon, danski nadbiskup i državnik
* Nadbiskup Guillaume od Tira, historičar (približni datum; † 1186)
* Alain de Lille, francuski teolog i pjesnik (približni datum; † 1202)

## Smrti

* 28. 7. – Guillaume Cliton, grof Flandrije (\* 1102)
* 5. 9. – Ranulf Flambard, biskup Durhama

## Reference
# Omar II

| Omar II عمر بن عبد العزيز |
| --- |
| **kalif Damaska**  |
| Vladavina
 | 717-720
 |
| Prethodnik
 | Suleiman ibn Abd al-Malik
 |
| Nasljednik
 | Yazid bin Abd al-Malik
 |
|  |
| Puno ime
 | Umar ibn Abd al-Aziz
 |
| Dinastija
 | Omejadi
 |
| Otac
 | Abd al-Aziz ibn Marwan
 |
| Majka
 | Umm Asim bint Asim
 |
| Rođen/a
 | 2. novembar 682 Medina ili Egipat
 |
| Umro/la
 | februar 720. Alep
 |
| Religija
 | islam
 |

**Umar ibn Abd al-Aziz** (cca. 682 - februar 720) (arapski: **عمر بن عبد العزيز**‎) je bio omejadski kalif koji je vladao od 717. do 720. Bio je rođak ranijeg kalifa, odnosno sin Abd al-Malikovog mlađeg brata Abd al-Aziza. Također je bio praunuk Umar bin Al-Khattaba, jednog od suputnika proroka Muhameda.

Prije dolaska na prijestolje je služio kao guverner Medine kalifa Al-Valida I, a potom i njegovog nasljednika Sulejmana. Tamo se istakao čestitošću i sklonošću da sve odluke donosi uz prethodno savjetovanje sa lokalnim skupštinama, zbog čega iz Medine nije išla nijedna pritužba u prijestolnicu Damask, a iz današnjeg Iraka su se tamo doseljavale izbjeglice pred okrutnom vladavinom guvernera Al-Hajjaj bin Yousefa. Kada se Sulejman razbolio, a nije imao odraslih sinova, prihvatio je Omara kao nasljednika. Omar je na prijestolje stupio godine 717.

Omarovu kratku vladavinu je obilježio težak poraz, odnosno neuspjeh pokušaja da se zauzme Carigrad, što je predstavljalo prekretnicu bizantsko-arapskih ratova. Sa druge strane, arapski izvori slave Omara zbog njegove pobožnosti i skromnosti; pod njegovom vladavinom je otpočelo prikupljanje hadisa, a poznat je i po velikodušnom dijeljenju sve svoje imovine sirotinji. Također je strogo primjenjivao šerijatsko pravo, donijevši ukaze kojim se zabranila dotada uobičajena praksa da se muškarci i žene zajedno kupaju. Njegova politika je izazvala nezadovoljstvo velikodostojnika koji su potkupili slugu da ga otruje. Omar je na samrti pomilovao počinitelja. Naslijedio ga je rođak Jezid II.

Sunitska tradicija Omara slavi kao prvog mudžadida, odnosno "obnovitelja" u historiji islama.

## Reference

## Literatuzra

* Muhammad ibn Jarir al-Tabari. *The Empire in Transition*, v. 24. transl. David Stephan Powers, SUNY, Albany, 1989.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi:  **Sulejman**  |  **Kalif**  717–720
 | Slijedi:  **Yazid II**  |
# Whitehall (ulica)

| Whitehall
 |
| --- |
| Pogled na ulicu WhitehallPogled na ulicu Whitehall
 |
|  |
| **država** |  ENG
 |

**Whitehall** je ime londonske ulice u Boroughu City of Westminster, koja se proteže od Parliement Squara do Trafalgar Squara.

## Historija

Iako je Whitehall dug svega 0.64 km, duž njega se nižu najvažnije zgrade ministarstava Vlade Ujedinjenog Kraljevstva.

## Reference

## Vanjske veze

* *Whitehall* (`en`)
# Zakrivljenost

Prikaz zakrivljenosti prostor-vremena.
U matematici, **zakrivljenost** se odnosi brojne u maloj meri povezane koncepte iz različitih oblasti geometrije. Intuitivno, zakrivljenost je mera odstupanja geometrijskog objekta od *ravni,* ili *prave* u slučaju linije, ali se to definiše na različite načine u zavisnosti od konteksta.

Svaka neprekidna kriva može se aproksimirati krugom određenog poluprečnika u okolini date tačke. Pretpostavimo da je kriva data u ravni. Poluprečnik kruga koji je dodiruje u tački (*x*, *y*) i ima isti prvi i drugi izvod kao i data kriva u toj tački predstavlja zakrivljenost krive.
Krenimo od jednačine kruga sa centrom u tački (*p*, *q*)

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , (1)
gde je *r* poluprečnik kruga.

Diferenciranjem ove jednačine dobijamo

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , (2)
a još jednim diferenciranjem

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 . (3)
Iz (3) dobijamo da je

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 , (4)
a vraćanjem ovog rezultata u (2) sledi

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 , (5).
Uvrštavanjem (4) i (5) u (1), dobijamo da je poluprečnik (krivine) kruga dat sa:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 , (6)
uz napomenu da je *r* uvek pozitivan.

Za sve tačke na krugu, pa tako i tačke dela krive koju krug aproksimira (dodirna tačka i beskonačno mala okolina) veza poluprečnika kruga (zakrivljenosti) i prvog i drugog izvoda krive u toj tački data je jednačinom (6).

Ukoliko pomerimo koordinatni početak u dodirnu tačku kruga i krive i još postavimo x osu da se poklopi sa tangentom krive u toj tački, prvi izvod postaje nula i jednačina poluprečnika krivine (zakrivljenosti krive) se svodi na:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 .
Iz jednačina (4) i (5) mogu se za svaku tačku krive odrediti koordinate centra kruga zakrivljenosti *p* i *q*. Te tačke definišu novu krivu koja se naziva centroida.

## Literatura

* Coolidge, J.L. "The Unsatisfactory Story of Curvature". The American Mathematical Monthly, Vol. 59, No. 6 (Jun. - Jul., 1952), pp. 375–379
* *Curvature* at the Encyclopaedia of Mathematics
* Morris Kline: *Calculus: An Intuitive and Physical Approach*. Dover 1998. ISBN 978-0-486-40453-0. pp. 457–461 (*restricted online copy*, str. 457, na projektu Google Books)
* A. Albert Klaf: *Calculus Refresher*. Dover 1956. ISBN 978-0-486-20370-6. pp. 151–168 (*restricted online copy*, str. 151, na projektu Google Books)
* James Casey: *Exploring Curvature*. Vieweg+Teubner Verlag 1996. ISBN 978-3-528-06475-4.

## Vanjske veze

* Create your own animated illustrations of moving Frenet-Serret frames and curvature
* The History of Curvature Arhivirano 2007-11-06 na Wayback Machine-u
* Curvature, Intrinsic and Extrinsic at MathPages
# Svemirski centar Kennedy

**Svemirski centar John. F. KennedySvemirski centar John F. Kennedy** (engleski: *John F. Kennedy Space Center*) je prostor i postrojenje koje se nalazi u blizini Rta Canaveral na Floridi u SAD-u, koje je od strane NASA-e namijenjeno lansiranju svemirskih letjelica i za druge svrhe usmjerene ostvarivanju svemirskih programa Sjedinjenih Američkih Država. Pokriva područje od oko 219 kvadratnih milja. Na području svemirskog centra zaposleno je oko 17.000 ljudi. Centar je, osim kao lansirno postrojenje, poznat i kao vrlo posjećeno turističko odredište.

Svoj je naziv centar dobio u studenom 1963, ali su svemirska istraživanja na njemu započela još u listopadu 1957. slanjem u svemir rakete "Atlas". Početak svoje slave širom svijeta centar je doživio početkom ostvarivanja projekta Apollo, a sa njega je od tada ostvareno mnogo uspješnih svemirskih projekata Sjedinjenih Američkih Država.

## Vanjske veze

*  Arhivirano 2017-06-21 na Wayback Machine-u
*
*  Arhivirano 2006-02-24 na Wayback Machine-u
*
# Opereta

**Opereta** je muzičko-scensko delo gde se dramska radnja prikazuje sviranjem, pevanjem, glumom i govorom. Nastala je u XIX veku.

Opereta je bila mnogo kraća od opere, sastavljena od jednog, do dva čina i najčešće komičnog i zabavnog sadržaja.
Tvorac operete je Žak Ofenbah. Vrlo brzo je ovaj pozorišni žanr prihvatila i bečka publika, kojoj je u svom sugrađaninu Johanu Štrausu Mlađem našla najpopularinijeg predstavnika operete svih vremena. Njegova najpoznatija opereta je Slepi miš.
# Muzički spot

Muzički spot za pjesmu "Fill Us with Fire" grupe Erasure.
**Muzički** ili **glazbeni videospot** (ili samo **muzički** ili **glazbeni spot**), ponekad navođen i kao **muzički video**, ili **videospot** (ili samo **spot**), je kratki film čiju zvučnu podlogu predstavlja pjesma ili kraća muzička kompozicija, a koji je napravljen u svrhu njenog komercijalnog promoviranja i/li umjetničke interpretacije. Iako su se prvi oblici pojavili krajem 1920-ih, kada se na film počeo uvoditi zvuk, sam izraz se počeo koristiti nekoliko decenija kasnije na televiziji, a da bi konačni oblik, ali i popularnost, stekli početkom 1980-ih zahvaljujući američkom TV kanalu MTV koji je upravo na njima temeljio svoj cjelokupni program, te značajno uticao na popularnu kulturu do današnjih dana.

Za muzičke spotove je karakterističan izuzetno širok raspon stilova i različitih tehnika, od korištenja animacije, igranih i dokumentarnih scena, do eksperimentalnih oblika, a sadržaj može varirati od doslovnog i manje doslovnog tumačenja teksta pjesme, preko njihovog subjektivnog tumačenja, pa sve do jednostavnog prikazivanja izvođenja pjesme uživo u studiju ili na koncertu.

## Spot kao moderna i postmoderna

Prema autoru Majklu Šoru (*Mikael Shore*), muzički spot simbolizuje produžetak kulturnih stavova i moderne umetnosti vezane za 20. vek. Moderna umetnost i kultura je preoblikovala, zaobilazila ili uništavala uspostavljene tradicije i konvencije narativne logike i slikovnog predstavljanja. Isticanje slike i montaže nad naracijom i likom je asimilacija ove moderne tradicije. Po njemu, muzički spot je popularni, a ne ezoterični medij koji je preneo avangardne stavove i tehnike u mejnstrim.

Prema *Enciklopediji Britanika*, muzički spot je u svojoj suštini reklama, i poput nje suštinski postmoderna umetnička forma: hibridna, parazitska, prisvojna, često kompromitovana zbog reklamnog prizvuka ili potcenjena zbog umetničkih pretenzija.

## Reference

## Vanjske veze

* Audiovisual poetry or Commercial Salad of Images? **– Perspective on Music Video Analys by Sven E Carlsson (`en`)**
# 1209.

< |
12. vijek |
**13. vijek**
| 14. vijek
| >

< |
1170-e |
1180-e |
1190-e |
**1200-e**
| 1210-e
| 1220-e
| 1230-e
| >

<< |
< |
1205. |
1206. |
1207. |
1208. |
**1209..**
| 1210.
| 1211.
| 1212.
| 1213.
| >
| >>

1209.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1209.. (MCCIX) |
| Ab urbe condita
 | 1962.
 |
| Islamski
 | 605–606.
 |
| Iranski
 | 587–588.
 |
| Hebrejski
 | 4969–4970.
 |
| Bizantski
 | 6717–6718.
 |
| Koptski
 | 925–926.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1264–1265.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1131–1132.
 |
| • *Kali Yuga* | 4310–4311.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 3845–3846.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11209.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

## Događaji

* jul - Počinje Katarski križarski rat: razne grupe su krenule iz Lyona. Raymond VI od Toulousea je uspio promjeniti stranu i pomiriti se sa crkvom.
* 20. 7. - Križari su se okupili u gradu Montpellieru, vazalu Aragona; cilj su im zemlje Raymonda Rogera Trencavela, vikonta od Beziersa i Carcassonea, koji tolerira katare.
* 22. 7. - Križari su uspjeli upasti u Béziers, dolazi do velike pljačke, masakra i paljevine. Vođi križara, opatu Arnaudu Amalricu pripisana je uputa "Ubijte ih sve, Bog će znati svoje", jer u gradu je bilo mnogo katolika.
* 1. 8. - Počinje opsada Carcassonnea, Trencavel je zarobljen 7-og, kada je na vjeru došao u križarski logor na pregovore (umire u novembru).
* 15. 8. - Carcassonne se predao, pučanstvo je moralo napustiti grad. Simon IV de Montfort dobija ovu oblast.

## Rođenja

## Smrti
# Prefektura Akita

Lokacija prefekture Akita
**Prefektura Akita** (Japanski:秋田県; *Akita-ken*) se nalazi u regionu Tohoku. Glavni grad je Akita.

## Vanjske veze

* Zvanični vebsajt prefekture Akita Arhivirano 2021-04-17 na Wayback Machine-u
# Gornja jura

**Kasna jura** (isto tako poznata kao **Malm**) bila je epoha jurskog geološkog perioda. Trajala je od prije 161,2 Ma do prije 145,5 Ma (miliona godina).

Podijeljena je u tri doba:

|  |  |
| --- | --- |
|   Tithonij
 | (150,8 ± 4,0 – 145,5 ± 4,0 Ma)
 |
|   Kimmeridgij
 | (155,7 ± 4,0 – 150,8 ± 4,0 Ma)
 |
|   Oxfordij
 | (161,2 ± 4,0 – 155,7 ± 4,0 Ma)
 |

## Život

Ovaj period je dobro poznat po mnogim slavnim tipovima dinosaura:

* Sauropodi
* Kamarasauri
* Brahiosauri
* Diplodocidi

Mnoge manje životinjske vrste su također bujale:

* Reptili
* Gušteri
* Rani sisavci
* Najranije ptice

## Vanjske veze

* The Late Jurassic Arhivirano 2007-05-20 na Wayback Machine-u

| Jurski period
 |
| --- |
| Donja jura
 | Srednja jura
 | Gornja jura
 |
| Hetangij
 | Sinemurij
 | Plinsbah
 | Toarcij
 | Alen
 | Bajocij
 | Bat
 | Kalovij
 | Oksford
 | Kimeridž
 | Titon
 |
# Colmar

| Kolmar francuski: *Colmar* |
| --- |
|  Istorijska arhitektura u Kolmaru |
|  |
|  Grb
 |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Francuska
 |
| Gradonačelnik
 | Žilber Mejer
 |
| Region
 | Alzas
 |
| Departman
 | Gornja Rajna
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2011-01-01) | 65,713
 |
| Aglomeracija (2006) | 120,367
 |
| Gustina stanovništva
 | 1012,6 st./km²
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Vremenska zona
 | UTC+1, ljeti UTC+2
 |
| Nadmorska visina
 | 175–214 m
 |
| KolmarKolmar (Francuske)
 |
| Ostali podaci
 |
| Web-stranica
 | www.colmar.fr |

**Kolmar** (francuski: *Colmar*, njemački: *Kolmar*, alz. *Colmer*) je grad u severoistočnoj Francuskoj u regionu Alzas, u departmanu Gornja Rajna. Po podacima iz 2006. godine broj stanovnika u mestu je bio 65.713, a 120.000 u širem području.

Kolmar se nalazi u relativno ravnom području gde se rečica Lauh (Lauch) uliva u reku Il, oko 20 kilometara zapadno od Rajne, na istočnim padinama Vogeza. To je približno sredokraća puta od Bazela (udaljen 60 km) do Strazbura (udaljen 65 km).

Grad je poznat po sunčanoj i sušnoj mikroklimi. Tu godišnje padne u proseku svega 550 milimetara kišnog taloga, što je idealno za gajenje vinove loze. Zbog toga se Kolmar smatra prestonicom alzaškog vina (*capitale des vins d'Alsace*).

Kolmar je karakterističan po očuvanom starom gradu, arhitektonskim spomenicima i muzejima. U njemu su rođeni značajni umetnici: slikar i grafičar Martin Šongauer i skulptor Frederik Bartoldi, autor Kipa slobode u NJujorku.

## Historija

Grad je osnovan u 9. veku. Car Karlo Debeli je ovde održao skupštinu 884. Kolmar je dobio status slobodnog carskog grada 1226. Grad je prihvatio protestantizam 1575. Tokom Tridesetogodišnjeg rata grad su 1632. zauzeli Šveđani i držali ga 2 godine. Luj XIV je zauzeo grad za Francusku 1673, što je potvrđeno ugovorom 1679. Kolmar je 1871. pripojen Nemačkom carstvu, što je bila posledica Francusko-pruskog rata. Grad je vraćen Francuskoj 1918, i ponovo 1945, posle svetskih ratova.

## Demografija

Demografija| 1962. | 1968. | 1975. | 1982. | 1990. | 1999. | 2006. | 2011. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 52.355 | 59.550 | 64.771 | 62.483 | 63.498 | 65.118 | 65.713 | 67.409 |

## Reference

## Literatura

* Alexandra Hughes, Alex Hughes, Keith A Reader, Keith Reader, ur. (2001). *Encyclopedia of Contemporary French Culture* (Routledge; Routledge World Reference edition izd.). ISBN 0415263549.
* Robb, Graham (2008). *The Discovery of France: A Historical Geography*. W. W. Norton & Company. ISBN 0393333647.
* Ardagh, John (1991). *France* (Cultural Atlas of izd.). Facts on File. ISBN 081602619X.
* Jones, Colin (1999). *The Cambridge Illustrated History of France* (Cambridge Illustrated Histories izd.). Cambridge University Press. ISBN 0521669928.
* Sowerwine, Charles (2009). *France since 1870: Culture, Society and the Making of the Republic* (2nd izd.). Palgrave Macmillan. ISBN 0230573398.
* Roberts, William J. (2004). *France: A Reference Guide from the Renaissance to the Present (European Nations)* (European Nations izd.). Facts on File. ISBN 0816044732.

## Vanjske veze

* Baza podataka: Insee (`fr`)