# 1640.

*Ovo je članak o godini 1640.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1610-e  1620-e  1630-e  – 1640-e –  1650-e  1660-e  1670-e  |
| Godine:
 | 1637 1638 1639 – **1640** – 1641 1642 1643
 |

Restauracija nezavisne Kraljevine Portugal

1640.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1640.. (MDCXL) |
| Ab urbe condita
 | 2393.
 |
| Islamski
 | 1049–1050.
 |
| Iranski
 | 1018–1019.
 |
| Hebrejski
 | 5400–5401.
 |
| Bizantski
 | 7148–7149.
 |
| Koptski
 | 1356–1357.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1695–1696.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1562–1563.
 |
| • *Kali Yuga* | 4741–4742.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4276–4277.
 |
| • 60 godina
 | Yang Metal Zmaj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11640.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1640** (**MDCXL**) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u srijedu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

* zima - Francuski i irokeški ratovi ("Dabrovi ratovi") počinju irokeškim napadima na Ataronchronone (sukobi traju do 1701).
* 9. 2. - Ibrahim I zvani Ludi je novi osmanski sultan (do 1648), prvih godina je uticajan veliki vezir Kemankeš Kara Mustafa-paša, kao i majka Kösem Sultan.
	+ Počinje period koji će u doba Ćuprilića (od 1656) biti opisivan kao vreme opadanja.
	+ U vreme sultana Ibrahima zabranjeno kovanje novca u pokrajinskim kovnicama, pa je zatvorena i kovnica u Novom Brdu.
* 13. 3. - Opsada Gallea okončana holandsko-kandiskim zauzećem grada Galle na Sri Lanci.
* 13. 4. - Posle 11 godina lične vlasti, engleski kralj Čarls I sazvao "Kratki parlament" povodom "Biskupskih ratova" sa Škotskom - raspušten već u maju.
* 23. 4. - Na mestu današnjeg Čenaja (Madrasa) izgrađena prva engleska tvrđava u Indiji - Fort St. George, sedište buduće Madraske Prezidencije.
* proleće - Kongregacija za propagandu vere uputila Visariona, kaluđera cetinjskog vladike Mardarija, sa misionarom Franciskom de Leonardis da razgovara sa patrijarhom Pajsijem (susreli se 1642). Vladika Mardarije želi prihvatiti uniju u zamenu za oslobođenje naroda, sledećeg leta ga hapsili Turci.
* 7. 6. - "Krvavo Tijelovo": ubijen vicekralj Katalonije Dalmau de Queralt i de Codina i jedan žetelac - počinje Katalonski ustanak (*Guerra dels Segadors*, "Žetelački rat"), traje do 1659.
* 10. 7. - Ivan III. Drašković je novi hrvatski ban (do 1648), uveden na saboru 23. srpnja.
* 4. 8. - U Nagasakiju pogubljen 61 portugalski zvaničnik i mornar, koji su pokušali obnoviti veze sa Japanom a nisu se želeli odreći hrišćanstva - strogo sprovođenje prošlogodišnje zabrane povratka.
* 9. 8. - Franko-španski rat (1635-39): skoro dvomesečna opsada Arrasa okončana francuskim zauzećem grada (opsada predstavlja pozadinu IV čina drame "Cyrano de Bergerac").
* avgust - Mandžurski vladar Hong Taiji poslao poslednju ekspediciju protiv Bombogora, vladara Evenka ("Tunguza") - njegovim hvatanjem i pogubljenjem se okončava i njihov otpor.
* 28. 8. - Drugi Biskupski rat, bitka kod Newburna: pobeda armije škotskih *Covenantera*, koja je upala u engleski Northumberland i grofoviju Durham, nakon čega zauzimaju Newcastle.
* ljeto? - Vojska baruna Petra Keglevića provalila na hrvatski teritorij do Gvozdanskog, porazila Turke i zarobila Bradavica-agu, nešto Vlaha sa stokom se preselilo u okolicu Jamnice.
* 20. 9. - Opsada Torina: Francuzi uzeli grad Špancima.
* 28. 10. - Riponski ugovor ostavlja privremeno sever Engleske u škotskim rukama, Čarls im plaća ležarinu - mora sazvati parlament za odobrenje troškova.
* 13. 11. (3. 11. po j.k.) - U Engleskoj se okupio "Dugi parlament" - može se raspustiti samo uz pristanak svojih članova, traje do 1660.
* 22. 11. - Sabor u Varaždinu izabrao bana Draškovića za kapetana pokupskih krajina, novi podban je Stjepan Berislavić iz Male Mlake.
* 1. 12. - Revolucija u Kraljevini Portugal okončava posle 60 godina Iberijsku uniju sa Španijom - novi kralj je João IV (do 1656) iz Kuće Bragança (do 1910). Španski Habsburzi ovo ne priznaju - počinje Rat portugalske restauracije (do 1668).
* 1. 12. - Počinje vladavina Friedricha Wilhelma, "Velikog Elektora", nad Brandenburg-Pruskom (do 1688).

### Kroz godinu

* Ogulinska buna - sukob vitunjskih vlaha i ogulinskih kmetova oko zemlje, novi naseljenici (iz Kranjske, Vinodola itd.) odbijaju i tlaku i vojničku službu.
* 1638-40 - Podignuta Hadži Sinanova tekija u Sarajevu; ove godine je zemljotres srušio munaru Komatinove džamije.
* Senjski statut - kapetan ima pravo postavljati svoga suca.
* *Ritual rimski* Bartola Kašića: zalaže se za bosansku štokavsku ikavicu kao zajednički jezik.
* Neki Srbi se sele iz Bosne u Baniju.
* Turci naselili grupu Srba u Pomorišju.
* Patrijarh Pajsije uputio skopskog mitropolita Simeona u Moskvu - car Mihajlo odobrava predstavnicima srpske crkve da svake sedme-osme godine dolaze po pomoć.
* 1640-60 - Najizraženiji selidbeni val uvećava broj Gradišćanskih Hrvata.
* Franjevcima iz Bosne dopušteno posjećivanje katolika u Banatu. Oko ove godine isusovci u Baranji pokušali provesti reformu kalendara ali tome se protive pravoslavci, protestanti pa i katolici i traže od Turaka da ih protjeraju.
* 1638-40 - Podignuta Hadži Sinanova tekija u Sarajevu.
* Posthumno objavljena Jansenova knjiga "Augustinus" - počinje širenje jansenizma i burnih teoloških rasprava.
* U Francuskoj prvi put iskovan zlatni novac lujdor (*Louis d'or*).
* Nova Holandija vodi "Svinjski rat" protiv Indijanaca Raritana, navodno zbog ukradenih svinja.
* pribl. - Bukaniri na Tortugi se zovu "Braćom obale".

## Rođenja

* 18. 3. - Philippe de La Hire, astronom i matematičar († 1718)
* 31. 5. - Michał Korybut Wiśniowiecki, poljsko-litvanski vladar († 1673)
* 9. 6. - Leopold I., rimsko-njemački car, ugarsko-hrvatski i češki kralj († 1705)
* 21. 9. - Filip I Orleanski, mlađi brat Luja XIV († 1701)
* 5. 10. - Madame de Montespan, miljenica Luja XIV († 1707)
* 6. 12. - Claude Fleury, crkveni povjesničar († 1723)
* 14. 12. - Aphra Behn, književnica († 1689)
* ? - Buhurizade Mustafa Itri, muzičar († 1712)
* ? - Marko Mesić, svećenik, borac protiv Turaka († 1713)

## Smrti

* 25. 1. - Robert Burton (književnik) (\* 1577)
* 28. 1. - Jindřich Matyáš Thurn, vođa čeških ustanika (\* 1567)
* 9. 2. - Murat IV, osmanski sultan (\* 1612)
* april - Uriel da Costa, filozof (\* ca. 1585)
* 30. 5. - Peter Paul Rubens, slikar (\* 1577)
* 28. 11. - Joasaf I (moskovski patrijarh)
* pribl. - Atanazije Jurjević, književnik, diplomat (\* ca. 1590)

## Reference

Literatura
* Rudolf Horvat, *Ban Ivan Drašković II.* (*sic*) (hr Wikisource)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959