# Iridijum

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Os - **Ir** - Pt
 |
| Rh **Ir** Mt
 |
|  periodni sistem
 |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol, atomski broj
 | Iridijum, Ir, 77
 |
| Pripadnost skupu
 | prelaznih metala
 |
| grupa, perioda
 | VIIIB, 6
 |
| gustina, tvrdoća
 | 22650 kg/m3, 6,5
 |
| Boja
 | srebrnobela  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa
 | 192,217 u
 |
| atomski radijus
 | 135 (180) pm
 |
| kovalentni radijus
 | 137 pm
 |
| van der Valsov radijus
 | bez podataka
 |
| elektronska konfiguracija
 | [Xe]4f145d76s2 |
| e- na energetskim nivoima
 | 2, 8, 18, 32, 15, 2
 |
| oksidacioni brojevi
 | 2, 3, **4**, 6
 |
| Osobine oksida
 | srednje bazni
 |
| kristalna struktura
 | regularna zidno centrirana
 |
| **fizičke osobine** |
| agregatno stanje
 | čvrsto
 |
| temperatura topljenja
 | 2739 K (2466 °C)
 |
| temperatura ključanja
 | 4701 K (4428 °C)
 |
| molska zapremina
 | 8,52×10-3 m3/mol
 |
| toplota isparavanja
 | 605 kJ/mol
 |
| toplota topljenja
 | 26,1 kJ/mol
 |
| pritisak zasićene pare
 | 1,47 Pa (2716 K)
 |
| brzina zvuka
 | 4825 m/s (293,15K)
 |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost
 | 2,20(Pauling) 1,55 (Alred)
 |
| specifična toplota
 | 130 J/(kg\*K)
 |
| specifična provodljivost
 | 19,7×106 S/m
 |
| toplotna provodljivost
 | 147 W/(m\*K)
 |
| I energija jonizacije
 | 880 kJ/mol
 |
| II energija jonizacije
 | 1680 kJ/mol
 |
| III energija jonizacije
 | 2600 kJ/mol
 |
| IV energija jonizacije
 | 3800 kJ/mol
 |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop
 | zast.
 | v.p.r.
 | n.r.
 | e.r. MeV
 | p.r.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 189Ir
 | (veš.)
 | 13,2 dana
 | z.e.
 |  | 189Os
 |
| 191Ir
 | 37,3%
 | stabilni izotor sa 114 neutrona
 |
| 192m2Ir
 | (veš.)
 | 241 godina
 | i.t.
 | 0,155
 | 192mIr
 |
| 192Ir
 | (veš.)
 | 73,83 dana
 | β- | 1,454
 | 192Pt
 |
| 193Ir
 | **62,7%** | stabilni izotor sa 116 neutrona
 |
| 194Ir
 | (veš.)
 | 171 dana
 | β- |  | 194Pt
 |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi.
 |
| Objašnjenja skraćenica: zast.=zastupljenost u prirodi, v.p.r.=vreme polu raspada, n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada, z.e=zarobljavanje elektrona, i.t.=przejście izomeryczne
 |

**Iridij/Iridijum** (**Ir**, latinski - *iridium*) - hemijski element, koji spada u prelazne metale. U periodnom sistemu elemenata nalazi se u 9. grupi i 6. periodi. Ime potiče od latinske riječi *iris* koja označava dugu. Otkriven je 1803. godine zajedno sa osmijumom, a otkrio ga je engleski naučnik Smithson Tennant.

## Karakteristike

Veoma težak, čvrst, krut metal srebreno-bijelog sjaja. Metali iz ove grupe se smatraju kao vrlo otporni na koroziju. Ispod 0,11 K (-273,24oC) pokazuje svojstva superprovodljivosti. Atomski broj iridijuma je 77, specifična težina 22,56 g/cm3, tačka topljenja 2466 °C. Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 3×10-6 ppm (eng. parts per million). Najvažniji mineral iridijuma je osmirid.

## Upotreba

Obično se upotrebljava za pravljenje legura, kojima daje tvrdoću i krutost. Legura platine i iridijuma se koristi u pravljenju preciznih aparata, u medicini i mašinstvu. Do nedavno jedinica za masu (kilogram) se definisao kao cilindar visine i radijusa od 39 milimetara, a koji sadrži 90% platine i 10% iridijuma.

Periodni sustav elemenata

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| H
 |  | He
 |
| Li
 | Be
 |  | B
 | C
 | N
 | O
 | F
 | Ne
 |
| Na
 | Mg
 |  | Al
 | Si
 | P
 | S
 | Cl
 | Ar
 |
| K
 | Ca
 | Sc
 |  | Ti
 | V
 | Cr
 | Mn
 | Fe
 | Co
 | Ni
 | Cu
 | Zn
 | Ga
 |
Ge

 | As
 |
Se

 | Br
 | Kr
 |
| Rb
 | Sr
 | Y
 |  | Zr
 | Nb
 | Mo
 | Tc
 | Ru
 | Rh
 | Pd
 | Ag
 | Cd
 | In
 | Sn
 |
Sb

 | Te
 | I
 | Xe
 |
| Cs
 | Ba
 | La
 | Ce
 | Pr
 | Nd
 | Pm
 | Sm
 | Eu
 | Gd
 | Tb
 | Dy
 | Ho
 | Er
 | Tm
 | Yb
 | Lu
 | Hf
 | Ta
 | W
 | Re
 | Os
 | Ir
 | Pt
 | Au
 | Hg
 | Tl
 | Pb
 | Bi
 |
Po

 |
At

 | Rn
 |
| Fr
 | Ra
 | Ac
 | Th
 | Pa
 | U
 | Np
 | Pu
 | Am
 | Cm
 | Bk
 | Cf
 | Es
 | Fm
 | Md
 | No
 | Lr
 | Rf
 | Db
 | Sg
 | Bh
 | Hs
 | Mt
 | Ds
 | Rg
 | Cn
 | Uut
 | Uuq
 | Uup
 | Uuh
 | Uus
 | Uuo
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alkalijski metali
 | Zemnoalkalijski metali
 | Lantanoidi
 | Aktinoidi
 | Prijelazni metali
 | Slabi metali
 | Polumetali
 | Nemetali
 | Halogeni elementi
 | Plemeniti plinovi
 |