# Glagoljica

| **Historija pisma** |
| --- |
| srednje brončano doba 19. – 15. v. pne.* Kanaansko-feničko 14. v. pne.
	+ paleohebrejsko 10. v. pne.
	+ aramejsko 9. v. pne.
		- brahmi i indijska 6. v. pne.
			* tibetansko 7. v.
			* kmersko/javansko 9. v.
		- hebrejsko 3. v. pne.
		- sirsko 2. v. pne.
			* nabatejsko 2. v. pne.
				+ arapsko 4. v.
		- avestičko 4. - 6. v.
	+ grčko 9. v. pne.
		- etruščansko 8. v. pne.
			* latinično 7. v. pne.
			* rune 2. v.
			* ogamsko 4. v.
		- gotsko 4. v.
		- armensko 405.
		- glagoljičko 862.
		- ćirilično 10. v.
	+ samaritansko 6. v. pne.
	+ iberska 6. v. pne.
* južnoarapsko 9. v. pne.
	+ etiopsko 5. – 6. v. pne.
 |
| meroitičko 3. v. pne.
 |
| Geneologija |

**Glagoljica** (staroslovenski – sloven – "sloviti" – "govoriti") je pismo koje su slovenski narodi koristili u drugoj polovini 9. veka. U današnjoj nauci prevladava mišljenje da ju je sastavio jedan od slovenskih misionara Ćiril u drugoj polovini 9. veka (oko 863. godine), uz pomoć svog brata Metoda. On je tim pismom preveo Bibliju i to na staroslovenski jezik. Glagoljica je sastavljena, po jednoj hipotezi, prema grčkom tajnopisu. Prvobitno je imala 40 slova, a posle 38 slova (svako slovo je imalo dvojaku vrednost – glasnovnu i brojnu).

Od spomenika pisanih glagoljicom poznati su: Zografsko jevanđelje, Asemanovo jevanđelje, Sinajski psaltir, Marijinsko jevanđelje, Baščanska ploča i Kocev glagoljaš, Bečki listići te Hrvojev misal. Originalni tekstovi Kirila i Metoda nisu sačuvani, već samo prepisi tih tekstova s kraja 10. i početka 11. veka.

Prvobitna glagoljica je predstavljala tip oble glagoljice sa okruglim slovima. Ovom su glagoljicom pisane knjige koje su doneli učenici slovenske braće iz Moravske u Bugarsku, Makedoniju, Rašku te i u primorsku Hrvatsku i Dalmaciju. U zapadnim predelima glagoljica je ostala vrlo dugo u upotrebi u crkvi, ali se promenila pod uticajem beneventane i gotice, postala oštrija, uglasta, sa izlomljenim linijama i zato se naziva uglasta glagoljica.

U nekim mestima Dalmacije rimokatolički sveštenici i danas održavaju glagoljicu kao slovensko pismo za koje se u 10. veku borio Grgur Ninski.

Glagoljicu su negovali i uporno čuvali narodni sveštenici nazvani "glagoljaši", iz otpora prema tuđinskom uticaju preko latinskog pisma u crkvi. Stare hrvatske glagoljske knjige liturgijskog karaktera pisane su svečanom glagoljicom, lepim, uspravnim slovima. Od kraja 14. veka, kada je ušla u administraciju, glagoljica je brzopisna, sa mnogo ligatura i abrevijacija (vezanih slova i skraćenica).

## Slova azbuke

| glagoljica
 | ćirilica
 | naziv
 | latinica
 | glagoljski broj
 | ćirilični broj
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ⰰ | A | азъ (azъ)
 | a
 | 1
 | 1
 |
| Ⰱ | Б | бѹкꙑ (buky)
 | b
 | 2
 |  |
| Ⰲ | В | вѣдѣ (vědě)
 | v
 | 3
 | 2
 |
| Ⰳ | Г | глаголи (glagoli)
 | g
 | 4
 | 3
 |
| Ⰴ | Д | добро (dobro)
 | d
 | 5
 | 4
 |
| Ⰵ | Е, Є | єсть (jestъ)
 | e, je
 | 6
 | 5
 |
| Ⰶ | Ж | живѣтє (živěte)
 | ž
 | 7
 |  |
| Ⰷ | Ꙃ, Ѕ | ѕѣло (dzělo)
 | dz
 | 8
 | 6
 |
| Ⰸ | Ꙁ, З | зємл҄ꙗ (zemlja)
 | z
 | 9
 | 7
 |
| Ⰹ, Ⰺ | И | и/ижє (i/iže)
 | i, j
 | 10
 | 8
 |
| Ⰻ | І, Ї | и/ижє (i/iže)
 | i, j
 | 20
 | 10
 |
| Ⰼ | Ꙉ | дѥрв (đervь)
 | đ, ǵ, ć
 | 30
 |  |
| Ⰽ | К | како (kako)
 | k
 | 40
 | 20
 |
| Ⰾ | Л | людиѥ (ljudije)
 | l, lj
 | 50
 | 30
 |
| Ⰿ | М | мꙑслитє (myslite)
 | m
 | 60
 | 40
 |
| Ⱀ | Н | нашь (našь)
 | n, nj
 | 70
 | 50
 |
| Ⱁ | О | онъ (onъ)
 | o
 | 80
 | 70
 |
| Ⱂ | П | покои (pokoi)
 | p
 | 90
 | 80
 |
| Ⱃ | Р | рьци (rьci)
 | r, rʲ
 | 100
 | 100
 |
| Ⱄ | С | слово (slovo)
 | s
 | 200
 | 200
 |
| Ⱅ | Т | тврьдо (tvrьdo)
 | t
 | 300
 | 300
 |
| Ⱆ | Оу, ꙋ | оукъ (ukъ)
 | u
 | 400
 | 400
 |
| Ⱇ | Ф | фрьтъ (frьtъ)
 | f
 | 500
 | 500
 |
| Ⱈ | Х | хѣръ (hěr)
 | h
 | 600
 | 600
 |
| Ⱉ | Ѡ | ѡмега (omega)
 | o, /ɔ/
 | 700
 | 800
 |
|  | Ѿ | отъ (otъ)
 | ot
 |  | 800
 |
| Ⱋ | Щ | ща (šta)
 | št
 | 800
 |  |
| Ⱌ | Ц | ци (ci)
 | c
 | 900
 | 900
 |
| Ⱍ | Ч | чрьвь (črьvъ)
 | č
 | 1000
 | 90
 |
| Ⱎ | Ш | ша (ša)
 | š
 |  |  |
| Ⱏ | Ъ | ѥръ (jerъ)
 | ŭ (poluglas)
 |  |  |
| ⰟⰊ | Ꙑ | ѥрꙑ (jery)
 | y
 |  |  |
| Ⱐ | Ь | ѥрь (jerь)
 | ĭ (poluglas)
 |  |  |
| Ⱑ | Ѣ | ѣть (jatь)
 | ě
 |  |  |
| Ⱖ |  | (jo)
 | jo
 |  |  |
| Ⱓ | Ю | ю (ju)
 | ju
 |  |  |
|  | Ꙗ | ꙗ (ja)
 | ja
 |  |  |
|  | Ѥ | ѥ (je)
 | je
 |  |  |
| Ⱔ | Ѧ | ѧсъ (ęsъ)
 | ę (nazalno e)
 |  | 900
 |
| Ⱗ | Ѩ | ѩсъ (jęsъ)
 | ję
 |  |  |
| Ⱘ | Ѫ | ѫсъ (ǫsъ)
 | ǫ (nazalno o)
 |  |  |
| Ⱙ | Ѭ | ѭсъ (jǫsъ)
 | jǫ
 |  |  |
|  | Ѯ | ѯи (ksi)
 | ks
 |  | 60
 |
|  | Ѱ | ѱи (psi)
 | ps
 |  | 700
 |
| Ⱚ | Ѳ | ѳита (thita)
 | th
 |  | 9
 |
| Ⱛ | Ѵ | ижица (ižica)
 | i, y, v
 |  | 400
 |

## Reference