Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Balhae

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **발해(渤海) Balhae** |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ?  | **698–926** |  ?    ?    ? |

 |
| Položaj BalhaeaBalhae na teritorijalnom vrhuncu |
| **Glavni grad** | *Nije naveden* |
| **Jezik/ci** | Goguryeo jezici (dio starokorejskog)
 |
| **Religija** | budizam, konfucijanstvo, taoizam, korejski šamanizam
 |
| **Vlast** | Monarhija
 |
| **Car** |
|  - 698 - 719
 | Go
 |
|  - 719 - 737
 | Mu
 |
|  - 737 - 793
 | Mun
 |
|  - 818 - 830
 | Seon
 |
| **Historijska era** | srednji vijek
 |
|  - uspostava
 |  |
|  - pad of Sanggyeonga
 | 14. januar
 |

 |

| Balhae |
| --- |
| Korejsko ime |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Hangul | 진, *then* 발해 |
| Hanja | 振, *then* 渤海 |
| Revidirana romanizacija | Jin, *then* Barhae |
| McCune-Reischauer | Chin, *then* Parhae |

 |

| **Historija Koreje** |
| --- |
| **Gojoseon**, Jin
 Proto-Tri kraljevstva:
  Buyeo, Okjeo, Dongye
  Samhan
 **Tri kraljevstva**:
  Goguryeo
   Ratovi Goguryeo-Sui
  Baekje
  Silla, Gaya
 **Ujedinjena Silla**, **Balhae**
  Kasnija Tri kraljevstva
 **Goryeo**
   Khitanski ratovi
   Mongolske invazije
 **Joseon**
  Japanske invazije
  Mandžurske invazije
  Korejsko carstvo
 Japanska okupacija
  Privremena vlada
 Podijeljena Koreja
  Korejski rat
 **Sjeverna**, **Južna Koreja** |
|
Kronologija
 Vojna historija
 Popis monarha

 |

**Balhae** (698 – 926) (fonetski:paɾɦɛ; *Bohai* [渤海] na kineskom, *Бохай* na ruskom) je bila korejsko kraljevstvo uspostavljeno nekoliko decenija nakon pada države Goguryeo, a koje je postojalo tokom perioda Sjevernih i Južnih država, odnosno zajedno sa južnom državom Ujedinjena Silla. Potonja je država bila osvojila Goguryeo; bivši Goguryeo general Dae Jo-yeong, sin Dae Jung-sanga, godine 698. je uspostavioo državu Jin (振, Zhen na kineskom), kasnije poznatu kao Balhae. Smatrala se državom-nasljednicom Goguryeoa.

Balhae je pod svojom vlašću držala veliki dio Mandžurije (Sjeveroistočna Kina) i današnji Primorski kraj, te sjeverni dio Korejskog poluotoka. Godine 926. su je napali i porazili Kitanci te je većina teritorija pala pod vlast kitansko-kineske dinastije Liao, dok je južni dio apsorbiran u novostvorenu korejsku državu Goryeo.

## Izvori

* F.W. Mote (1999). *Imperial China, 900-1800*. Harvard University Press. str. 49, 61–62. ISBN 0674012127.

## Vanjske veze

* Encyclopedia Britannica
* Britannica Concise Encyclopedia
* Columbia Encyclopedia
* U.S. Library of Congress: Country Studies
* Metropolitan Museum of Art
* (`ko`)Provinces of Balhae Kingdom in 820
* (`ko`) RootsInfo.co.kr Arhivirano 2007-10-10 na Wayback Machine-u
* (`ko`) Balhae creation and it's Extension
* (`ko`) Han's Palhae of Korea 한규철의 발해사 연구실 Arhivirano 2007-03-19 na Wayback Machine-u
# Biryu od Baekjea

| Biryu od Baekjea |
| --- |
| Hangul | 비류왕  |
| Hanja | 比流王  |
| Revidirana romanizacija | Biryu-wang  |
| McCune–Reischauer | Piryu-wang  |

**Biryu od Baekjea** (? - 344, vl. 304–344) bio je 11. kralj države Baekje, jednog od Tri kraljevstva Koreje. Prema *Samguk Sagiju*je bio drugi sin kralja Gusua i mlađi brat kralja Sabana. Suvremeni historičari su prema tim navodima skeptični, jer bi prema njima Biryu trebao vladati do dobi od 110 godina, pa se pretpostavlja kako je bio Sabanov sin ili možda čak unuk.

Na vlast je došao poslije ubistva kralja Bunseoa od strane kineskih agenata. Navodi se kako je 327. ugušio ustanak pod vodstvom U Boka, a godine 337. primio diplomatsku misiju od susjedne države Silla.

Dio japanskih historičara vjeruje kako od Biryua potiču neki od japanskih klanova iz perioda Yamato.

| Kraljevske titule
 |
| --- |
| Prethodi: **Bunseo od Baekjea** | **Kralj države Baekje** 304 -344
 | Slijedi: **Gye od Baekjea** |
# Gyebaek

| Gyebaek |
| --- |
| Hangul | 계백  |
| Hanja | 階伯  |
| Revidirana romanizacija | Gyebaek  |
| McCune–Reischauer | Kyebaek  |

**Gyebaek** (? - 660) je bio korejski vojskovođa u službi države Baekje, jednog od Tri kraljevstva Koreje. O njegovom životu se ne zna gotovo ništa, osim da je 660. godine bio komandant vojske koja se nastojala suprotstaviti savezničkim snagama kineske dinastije dinastije Tang i korejske države Silla. Neposredno pred bitku kdo Hwangsanbeola je Gybaek ubio vlastitu suprugu i djecu kako bi spriječio da ga briga o njima demoralizira pred bitku. Usprkos brojčane inferiornosti, Gybaek je pružio snažan otpor osvajačima, ali je na kraju nadvladan i poginuo. Njegov poraz je označio kraj države Baekje. U kasnijim periodima su ga korejski historičari, pogotovo neokonfucijanske orijentacije, često slavili kao oličenje patriotskih ideala. Po njemu je nazvan i taekwondo metoda Gybaek.

## Vanjske veze

* [1] Nonsan govt text about the battle
* Gyebaek statue Arhivirano 2007-09-27 na Wayback Machine-u
* Another Gyebaek statue Arhivirano 2007-09-27 na Wayback Machine-u
# Jangsu od Goguryeoa

| Jangsu od Goguryeoa |
| --- |
| Hangul | 장수왕  |
| Hanja | 長壽王  |
| Revidirana romanizacija | Jangsu-wang  |
| McCune–Reischauer | Changsu-wang  |
| Ime po rođenju |
| Hangul | 거련 *ili* 연  |
| Hanja | 巨連 *ili* 璉  |
| Revidirana romanizacija | Georyeon *ili* Yeon  |
| McCune–Reischauer | Kǒryǒn *ili* Yǒn  |

Kralj **Jangsu od Goguryeoa** (394–491) (vl. 413–491) bio je 20. monarh države Goguryeo, najsjevernijeg od Tri kraljevstva Koreje. Rodio se kao najstariji sin kralja Gwanggaetoa Velikog, postavši njegov krunski princ godine 408. i kralj nakon očeve smrti 413. godine. Jangusova vladavina je trajala gotovo 78 godina, i obilježena je uspješnim nastojanjima da se na temelju očevih vojničkih uspjeha Goguryeo prometne u velesilu Istočne Azije. Jangsu je tako godine 438. pokorio Xianbei državu Sjeverni Yan te uspješno diplomatski manevrirao između suparničkih carskih dinastija u Kini. Godine 475. je izveo uspješni pohod na državu Baekje prilikom koga je ubijen kralj Gaero i državi Goguryeo pripojeno strateški važno područje doline Hana. Njegova vladavina, tokom koje je sagrađena znamenita Gwanggaetova stela, se često navodi kao zlatno doba države Goguryeo. Naslijedio ga je unuk Munjameyong.

## Izvori

| Kraljevske titule
 |
| --- |
| Prethodi: **Gwanggaeto** | **Kralj Goguryeoa** 413 – 490
 | Slijedi: **Munjameyong** |
# Meritokratija

**Meritokracija** ili **meritokratija** (engl. *meritocracy*, od lat. *meritum*: zasluga; vrijednost + -kracija), oblik vlasti u kojem se administrativni i javni poslovi, odnosno svaka uloga koja zahtijeva društvenu odgovornost, dodjeljuje na temelju zasluga, a ne na temelju pripadnosti nekom lobiju, obitelji (nepotizam i klijentelizam u najširem smislu) ili ekonomskoj kasti (oligarhiji).

## Začeci ideje i razvoj pojma

Meritokracija (engl. meritocracy, od lat. meritum: zasluga; vrijednost + -kracija), stvaranje upravljačke elite prema sposobnostima; vladavina ljudi od znanja, vrijednih, mjerodavnih intelektualaca i poslovnih ljudi koji su stručni u donošenju bitnih odluka. Platon je u djelu Država postavio temelje teorije o vladavini meritokracije tezom da za državu nema lijeka sve dok se politička vlast i filozofija ne spoje, dok filozofi ne budu kraljevi, a kraljevi i vladari filozofi. Termin meritokracija stvorio je britanski sociolog Michael Young u djelu Uspon meritokracije (The Rise of the Meritocracy, 1958). Teoriju meritokracije obrazložio je formulom IQ + uloženi napor = vrijednost. Meritokracija kao tip vladavine uvjetovana je: sustavom školovanja svih, a ne samo bogatih, sposobnih mladih ljudi; obaveznim javnim natječajima za javne službe; uspostavom formalnog i stvarnoga sustava upravljanja u kojem neće biti ometan dolazak najsposobnijih ljudi na najodgovornija mjesta.

## Povezano

* Konfucijanizam

|  |  |
| --- | --- |
| **Oblici i stilovi vodstva**: *v. također Oblici vladavine*

|  |
| --- |
|
Ateokracija |
Anarhija |
Demokracija |
Geniokracija |
Gerontokracija |
Meritokracija |
Matrijarhat |
Ohlokracija |
Panarhizam |
Patrijarhat |
Plutokracija |
Teokracija |
Tehnokracija

 |

 |
# Njemački idealizam

Filozofi njemčakog idealizma: Kant (gore lijevo), Fichte (gore desno), Schelling (dolje lijevo), Hegel (dolje desno)
Njemačkim idealizmom se označava period njemačke filozofije od Kanta do Hegela, te kasnijih djela Šelinga. (Schelling) Tačnije, period od pojavljivanja Kantove *Kritike čistog razuma* (1781) do Hegelove smrti (1831). Njemački idealizam se često naziva vrhuncem njemačke filozofije, te se, u pogledu njegovog filozofsko-istorijskog značenja, poredi sa klasičnom grčkom filozofijom .Poznat je i pod nazivom *Klasična njemačka filozofija*.

Njemački idealizam je u smjeni 18-og i 19-og vijeka bio u Njemačkoj preovlađujuća filozofska struja, koja je sebi postavila zadatak, da kroz jedan filozofski sistem koji bi obuhvatao različite filozofske discipline (teorija spoznaje,logika, filozofija prirode, etika, nauka o državi i metafizika) spozna, naučno iscrpi i predstavi cjelinu (das Ganze) svijeta.

U suočavanju sa problemom kojeg je Kant iznio u *Kritici čistog razuma,* nastalo je bogatstvo naizmjeničnih nacrta sistema, pri čemu centralnu ulogu igraju djela Fihtea, Hegela i Šelinga. Njemački idealizam je bio u međusobnom djelovanju sa poezijom vajmarske klasike i romantizmom.

## Uvod

### Pojam

Predstavnici njemačkog idealizma ne upotrebljavaju termin *njemački idealizam*. Njega uvode njegovi materijalistički protivnici, 1840-ih. (2) U neutralnom značenju ovaj pojam se javlja tek 1860-ih.

Pojam je i danas sporan, jer on stavlja u pozadinu jedinstvenost i sukcesivnost unutar ovog misaonog pokreta, a pritom konflikte između njenih protivnika gura naprijed. Štaviše, izbor riječi *njemački* u pojmu "njemački idealizam" je ponešto obmanjujuć, jer to nije bila čisto njemačka pojava, već je na najrazličitije načine interagovala sa filozofima drugih nacija.

Sporan je i položaj Kanta i Šelinga unutar ove epohe. Klasično je shvatanje Riharda Kronera, koji stavlja Kanta na početak, a Hegela na kraj vrhunca ovog pokreta. Za Nikolaja Hartmana je njemački idealizam jedan "poslijekantovski" pokret, koji se postavlja nasuprot Kantu i njegovom kritičkom pristupu. Valter Šulc i Harald Holc posmatraju Hegela kao "sljedbenika" neoplatonizma, te Šelinga kao kraj njemačkog idealizma. .

Ponekad se ove varijante razlikuju kao *kritički* i *spekulativni idealizam*. U prvu varijantu ubraja se Kantova filozofija, rani Fihte, te rani Šeling, u drugu pak kasna filozofija Fihtea i Šelinga i čitava Hegelova filozofija.

### Karakteristike

Glavne karakteristike njemačkog idealizma su teze o egzistenciji duhovnih entiteta (bića), zatim po predstavi mislećeg subjekta zavisno egzisitirajući spoljašnji svijet te uvjerenje o izvođenju ljudskih radnji iz principa razuma. Karakteristična tekstualna forma njemačke idealističke filozofije jeste velika, sistemski izrađena prezentacija, čiji se sadržaj razvija deduktivno. Ove prezentacije se razlikuju po visokoj gustini i tačnosti. One se ne ubrajaju samo u najsadržajnije i najuticajnije spise u istoriji filozofije, nego takođe i u najneprohodnije. Mnoge od njih su ostale do danas neobrađene.

## Reference
# Lingajatizam

'*Lingajatizam**, također poznat i kao** virašaivizam* predstavlja specifičnu šavističku tradiciju u Indiji, čiji se početak vezuje za Jagadguru Panchacharye na početku 4. vijeka, ali koji se raširio po Južnoj Indijiu zahvaljujući naporima filozofa, državnika i društvenog reformatora po imenu Basavanna. Za njega je karakteristično odstupanje od ortodoksnog hinduizma s obzirom da promiče monoteizam kroz štovanje gospodara Šive u obliku lingi ili *Ištalingi*. Također odbacuje autoritet Veda kao i sistem kasti.

Sljedbenici vjere su poznati kao *lingayati* (kannada: ಲಿಂಗಾಯತರು, Telugu: లింగాయత, tamilski: இலிங்காயதம், marathi: लिंगायत). Izraz potiče od kannada riječi *Lingavantha*, koja znači 'onaj koji nisu*ištalingu* (kan: ಇಷ್ಟಲಿಂಗ) na svom tijelu'. *Ištalinga* je ovalni amblem koji simbolizira Parasivu ili apsolutnu stvarnost. On se nosi na tijelu i štuje pojedinačno; za razliku od linge koja se štuje po hramovima.

Suvremeni lingajatizam se smatra mješavinom progresivne reformske teologije koje je propovijedao Basava i drevne šaivističke tradicije i običaja; te ima značajan uticaj na mase Južne Indije, posebno u državi Karnataka. Današnji lingajati, zajedno sa sljedbenicama Shaive Siddhante, kašmirskim šaivistima, nathima, nepalskim pašupatima, kapalikama i drugima čine većinu šaivističke populacije.

## Izvori

## Literatura

* Narasimhacharya, R (1988) [1988]. *History of Kannada Literature*. New Delhi: Penguin Books. ISBN 81-206-0303-6.
* Sastri, Nilakanta K.A. (2002) [1955]. *A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar*. New Delhi: Indian Branch, Oxford University Press. ISBN 0-19-560686-8.
* Rice, Edward P (1982) [1921]. *A History of Kannada literature*. New Delhi: Asian Educational Services, Oxford University Press.
* Matha System, Sacrament System and Ethics of Veerashaivism Arhivirano 2011-07-21 na Wayback Machine-u
* Reference books Arhivirano 2011-07-21 na Wayback Machine-u
* Basavanna and other sharanas, Vachana sahitya
* *Lingayata Dharmada Modalaneya Pustaka* Kannada, 1982, PM Giriraju.
* *Jatigala Huttu* Kannada, 1982, PM Giriraju.
* *Sadbhakta Charitra* Kannada. PM Giriraju.
* Ishwaran, K. 1992. *Speaking of Basava: Lingayat religion and culture in South Asia*. Boulder, Colo: Westview Press.
* Farquhar, J. N. 1967. *An outline of the religious literature of India*. Delhi: Motilal Banarsidass.
* *People of India* : Karnataka : Volume XXVI/edited by B.G. Halbar, S.G. Morab, Suresh Patil and Ramji Gupta. New Delhi, Affiliated East-West Press for Anthropological Survey of India, 2003. ISBN 81-85938-98-9
* Thesis: Veerashaivism in Maharashtra: A sociological analysis with special reference to Kolhapur District Arhivirano 2012-02-24 na Wayback Machine-u

## Vanjske veze

* **Lingayat Religion **ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮ** Arhivirano 2013-10-31 na Wayback Machine-u
* Lingayatism Arhivirano 2016-04-30 na Wayback Machine-u
* Vishwaguru Basavanna Arhivirano 2019-02-16 na Wayback Machine-u
* Veerashaivism – A vibrant Faith
* What is Ishtalinga?
# Teozofija

**Teozofija** (grč. *Teosophie*) pojam je koji novoplatoničari koriste za označavanje znanja o božanskom pomoću neposrednog saznanja - γνοσις, putem doživljavanja božanskog i mističnog objedinjavanja sa njim - ekstaza (*unio mistica*). Mnogi mističari su se nazivali teozofima. Pojam je bio protegnut na sve religije kod kojih je saznanje Boga, znanje, a ne vera.

Božanska mudrost, saznanje, tobože, Boga putem neposrednog duhovnog opažanja i udubljivanja u sebe i u natčulni svet (sistem religiozne mistike, sastavljen od prastarih praznovernih hrišćansko-magijskih predstava, veruje u seobu duša i reinkarnaciju).

U užem smislu teozofijom se naziva moderno učenje koje je razvila Helena Blavacki (Raskrivena Izida, 1877; i Tajno učenje, 1888) u kojem se mešaju okultizam, indijska i zapadnjačka mistika, i treba da se prikaže zajedničko jezgro velikih svetskih religija i filozofskih sistema svih vremena.

1875. u Njujorku je osnovano Teozofsko društvo čije je glavno sedište, prema Adijaru bilo premešteno u Indiju i koje se raširilo po celom svetu, a naročito preko A. Bezantove (Drevna mudrost, 1897.), koja je 1907-1933 bila predsednica društva, koje se višestruko pocepalo. Od jednog dela je nastalo Antropozofsko društvo, koje je osnovao Rudolf Štajner, koji je kod nas dosta prevođen, čak i između dva rata (Tajna nauka itd.)
# Religijska denominacija

**Religijska denominacija** je podgrupa unutar određene religije koja djeluje pod istim imenom, tradicijom i identitetom.

Termin se često koristi da bi opisao razne kršćanske denominacije (primjerice istočno pravoslavlje, katoličanstvo, anglikanizam i brojne varijante protestantizma). Njime se također opisuju četiri ogranka judaizma (ortodoksni, konzervativni, reformirani i rekonstrukcionistički), kao i dva glavna ogranka islama (sunitski i šiitski).

U hinduizmu denominaciju determinira glavno božanstvo ili filozofsko uvjerenje, te ona obično ima specifične kulturne i religijske prakse. U veće hinduističke denominacije spadaju: šivaizam, šaktizam, višnuizam i smartizam.

## Nastanak denominacija

Denominacije se često razvijaju sporo, tijekom dugih vremenskih razdoblja, i iz brojnih razloga. Zbog historijskih događaja ili geografije, kulture i međusobnog utjecaja različitih grupa, članovi određene religije se polako počinju razlikovati u svojim stavovima. S vremenom članovi neke religije uviđaju da su razvili znatno drukčije stavove od ostalih članova te religije o teologiji, filozofiji, religijskom pluralizmu, etici i religijskim praksama i ritualima. Uslijed toga mogu nastati različite denominacije. U drugim slučajevima, denominacije nastaju veoma brzo, bilo kao posljedica odvajanja ili šizme unutar postojeće denominacije, bilo kao posljedica duhovnog oživljavanja ili buđenja određene skupine ljudi koja onda donosi odluku da formira novu denominaciju utemeljenu na tom novom iskustvu ili shvaćanju.
# Odnos religije i nauke

**Odnos između religije i nauke** je bio u fokusu problema demarkacije. Izjave o svijetu koje čine religija i nauka se temelje na različitim metodologijama. Reliogije se oslanjaju na objavu dok se nauka temelji na zapažanju odnosno ponavljajućim iskustvima. Neki učenjaci tvrde da su nauka i religije odvojene - primjer za to su konfliktna teza Johna Williama Drapera i nepraklapajući magisteriji Stephena Jaya Goulda, dok ostali (Thomas Berry, Brian Swimme, Ken Wilber, i dr.) predlažu spajanje. Pew Forum je objavio podatke o nauci i religiji.

## Reference

## Vanjske veze

* Ian Ramsey Centre for Science and Religion in the University of Oxford
* Religion and Science, Alvin Plantinga on Stanford Encyclopedia of Philosophy
* *Counterbalance.org*: Science and Religion Project
* "Faith and Reason" – website about the historical relations between science and religion, PBS
* Is Science Killing the Soul? – Discussion with atheists Richard Dawkins and Steven Pinker on Edge Foundation.
* Meaning of Life A collection of video interviews with prominent scientists about topics relating science and religion (requires WMV or RealMedia software)
* Religion and Science Arhivirano 2010-02-02 na Wayback Machine-u An article critical of the idea that religion and science occupy different realms of inquiry by Michael Ruse (with links to many other articles of the same theme), from *Butterflies and Wheels*.
* Clash in Cambridge: Science and religion seem as antagonistic as ever – by John Horgan, Scientific American, September 2005
* "Science at the Crossroads" Arhivirano 2009-09-30 na Wayback Machine-u – Dalai Lama address to the Society for Neuroscience, 2005-11-12
* Evolution, Naturalism, and Religion Arhivirano 2007-12-01 na Wayback Machine-u, Greg Graffin's CornellEvolutionProject.org
* How the Public Resolves Conflicts Between Faith and Science Arhivirano 2012-01-18 na Wayback Machine-u, David Masci, Pew Research Center
* Robert M. Young (1985). „Darwin's Metaphor: Nature's Place in Victorian Culture”. Cambridge University Press. Pristupljeno 31. 08. 2007.
* Zygon Journal of Religion and Science
* Science and Religion Arhivirano 2016-08-21 na Wayback Machine-u by Archbishop Luke of Crimea, an Eastern Orthodox perspective
# Liu Zongyuan

**Liu Cungjuen** (kin. 柳宗元, pinjin: *Liǔ Zōngyuán*, 773 — 819), je bio kineski pesnik i pisac koji je živiou u Čang'anu tokom Tang dinastije. Rođen je u pokrajini Jinčeng u Šanšiu. Liu je bio majstor poezije pejzaža, kao i socijalne i lirske poezije. Opisi predela često sadrže jednu životnu filozofiju, čime je neizbežno uticao na poeziji Sunga.

Bio je član političke grupe koja je pokušala da nagovori cara da sprovede određene reforme i od toga je progonjen u Jungdžou u Hunanu. Kasnije je proteran još i dalje od prestonice u Gvendžou, gde je i umro.

Postoje oko 180 njegovih pesama. Neka njegova dela slave njegovu slobodu od državne službe, a druge tuguju progonstvo.

## Reference
# Republika

**Oblici vladavine**
Serija članaka iz političkih nauka

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Spisak društvenih uređenja

* anarhija
* aristokracija
* autoritarizam
* autokracija
* demokracija

direktna demokracija
predstavnička demokracija* despotizam
* diktatura
* jednopartijska država
* kleptokracija
* komunistička država
* kritarhija
* kritokracija
* meritokracija
* monarhija

apsolutna monarhija
ustavna monarhija* oligarhija
* ohlokracija
* plutokracija
* republika

kapitalistička republika
mješovita vlada
parlamentarna republika
socijalistička republika
ustavna republika* pleme
* teokracija
* timokracija
* tiranija
* totalitarizam
* fašizam
* feudalizam
 |

**Republika** (Latinski “*res*” i “*publica*”) u bukvalnom prevodu znači “stvar naroda” ili “narodna stvar” i ovo se odnosi na činjenicu da je republika organizacija države u kojoj je vlast u rukama naroda, a ne jednog vladara ili monarha. Ovaj politički pojam se prvi put koristio u Starom Rimu, gde je bila osnovni princip organizacije države. Republika se ovde sastojala od dve osnovne institucije - Senata i Narodne skupštine.

U današnjem svetu, republika se definiše kao država u kojoj se vlast ostvaruje putem predstavničke demokratije, u kojoj su vlasti razdvojene, a predsednik države je izabran na određeni period.

Kao politički pojam, reč "*republika*" je korišćena u različitim oblicima u mnogim državama širom sveta. U 18. veku, tokom američke revolucije, Sjedinjene Američke Države su se proglasile republikom, a ovaj princip organizacije države je kasnije postao osnovna forma organizacije države širom celog kontinenta.

U Evropi, reč "republika" je prvi put korišćena tokom Francuske revolucije, kada je republikanski režim zamenio monarhiju. Od tada, republika se širila u druge delove sveta, uključujući Aziju i Afriku, gde su nezavisne države stvarane tokom dekolonizacije.

## Povezano

* Republikanizam
# Lienü zhuan

Knjiga Lienü Zhuana iz 11. vijeka
**Lienü Zhuan** (kineski: 列女傳/列女传; pinyin: '**Liènǚ zhuàn'**; Wade-Giles: *Lieh nü chuan*; "Biografije primjernih žena") je knjiga koju je oko godine 18. pne. sastavio znameniti kineski učenjak Liu Xiang. Ona uključuje 125 biografskih prikaza primjernih žena u ranoj historiji Kine, a koji se temelje na historijskim djelima kao što su Chun Qiu, Zuo Zhuan i Shiji. *Lienü Zhuan* je dva milenijuma služio kao standardni konfucijanski udžbenik za odgoj žena.

## Povezano

* Historiografija

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ovaj članak sadrži kineski tekst.** Bez pravilne podrške za renderiranje, možete vidjeti upitnike, kvadrate i druge simbole umjesto kineskih znakova.
 |
# Car Qianfei od Liu Songa

| **(Liu) Song Qianfeidi** ((劉)宋前廢帝)
 |
| --- |
| Porodično ime: | Liu (劉; liú)
 |
| Osobno ime: | Ziye (子業, zǐ yè)
 |
| Posthumno ime: | None
 |

**Car Qianfei od Liu Songa** ((劉)宋前廢帝) (449–465), osobno ime **Liu Ziye** (劉子業), nadimak **Fashi** (法師), bio je car Kine iz dinastije Liu Song. Prijestolje je 464. naslijedio od svog oca cara Xioawua. Kao adolescent na prijestolju se istakao nevjerojatnom bahatošću, okrutnosti i razvratom, te je tako zabilježeno kako je tukao i ponižavao ministre, ubijao stričeve, održavao incestuozne odnose sa članicama dinastije te tjerao dvorske dame da se gole utkruju po palači. Njegova kratka vladavina je prekinuta nakon što ga je dvorjanin Shou Jizhi (壽寂之) ubio za vrijem ceremonije istjerivanja duha dvorske dame koju je dao pogubiti.

## Izvori

* *Knjiga Songa*, vol. 7.
* *Historija Južnih dinastija*, vol. 2.[1] Arhivirano 2008-02-10 na Wayback Machine-u
* *Zizhi Tongjian*, vols. 128, 129, 130.

| Kineska carska porodica
 |
| --- |
| Prethodi: **Car Xiaowu od Liu Songa** | **car Liu Songa (oblast Jiankang)** 464–465
 | Slijedi: **Car Ming od Liu Songa** |
| **car Liu Songa (većina oblasti)** 464–465
 | Slijedi: **Liu Zixun** |