# 1834.

*Ovo je članak o godini 1834.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1831 1832 1833 – **1834** – 1835 1836 1837
 |

1834.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1834.. (MDCCCXXXIV) |
| Ab urbe condita
 | 2587.
 |
| Islamski
 | 1249–1250.
 |
| Iranski
 | 1212–1213.
 |
| Hebrejski
 | 5594–5595.
 |
| Bizantski
 | 7342–7343.
 |
| Koptski
 | 1550–1551.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1889–1890.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1756–1757.
 |
| • *Kali Yuga* | 4935–4936.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4470–4471.
 |
| • 60 godina
 | Yang Drvo Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11834.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1834.** (**MDCCCXXXIV**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Nemački carinski savez (plavo)
* 1. 1. - Stupio na snagu Nemački carinski savez (*Zollverein*) - osamnaest nemačkih država, bez Austrije.
* 2. 1. (21. 12. 1833. po j.k.) - Knez Miloš je primio od beogradskog vezira beogradski đumruk (carinu).
* < 6. 1. - Srušen je šanac Ćuprija, prema odredbi novog hatišerifa - tu su se nalazili "zli Arnauti", koji su često napadali okolinu.
* 17. 1. (5. 1. po j.k.) - U Kragujevcu izašle "Novine srbske", prvi informativni list štampan u Srbiji, službeno glasilo kneževine. Prvi urednik bio Dimitrije Davidović, osnivač „Novina serbskih“ u Beču.
* 27. 1. - Liberalni švajcarski kantoni donose Badenski članak za kontrolu rimokatoličke crkve koja se tomo oštro protivi.
* januar? - Portin komesar Ćašif-efendija poslat u Sokosku nahiju u Podrinju, gde se desetak muslimanskih sela odbija iseliti - Miloš na leto šalje Vula Gligorijevića.
* 1. 2. - Neuspeli Mazzinijev ustanak u Pijemontu, u kome je učestvovao i mladi Giuseppe Garibaldi.
* 13 - 17. 2. (1 - 5. 2. po j.k.) - Narodna skupština u Kragujevcu. Saopšten je hatišerif od prošlog novembra (priključenje novih krajeva; danak sultanu je određen na 2,3 miliona groša; Turci u varošima oko carskih gradova, tj. tvrđava, osim Beograda, moraju prodati imanja ili iseliti se u roku od pet godina).
	+ Kneževina Srbija podeljena u pet velikih serdarstava (koja se nisu dugo održala): podunavsko (sedište Beograd, serdar Joksa Milosavljević), mačvansko (Šabac, Vule Gligorijević), raško (Čačak, Jovan Obrenović), rasinsko (Jagodina, Mileta Radojković) i timočko (Negotin, Stevan Stojanović). U ovo doba naziv "nahija" zamenjen sa "okružje".
* februar - Posredstvom trebinjskog Hasan-bega Resulbegovića dogovoren mir između Crne Gore i hercegovačkog pašaluka, ali ubrzo ponovo dolazi do graničnih sukoba i pljačke.
* februar - Robert Owen organizuje Velike nacionalne konsolidovane sindikate u Londonu.
* 25. 2. - Knez Miloš Obrenović doneo naredbu o izmeštanju svih radnji za promet eksplozivnim materijama van gradskog jezgra - početak organizovane zaštite od požara u Srbiji.
* 2. 3. - U Dalmaciji ubijen unijatski sveštenik Petar Krička, namesnik Lilienberg će ubrzati podizanje unijatskih crkava.
* 4. 3. - Derventski paroh Jovica Ilić diže pobunu ("Pop-Jovičina buna") koja je ubrzo ugušena.
* 6. 3. - Grad York inkorporiran kao Toronto.
* 28. 3. - Kongres SAD ukorio predsednika Jacksona zbog povlačenja fondova iz Banke SAD (obrisano 1837).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

Izgrađena Topčiderska crkva Svetih apostola Petra i Pavla
* 9. 4. - Druga pobuna lionskih tkača svile - u krvavoj nedelji će poginuti stotine ljudi.
* 22. 4. - Četvorna alijansa (Francuska, Britanija, Portugal, Španija) u korist kraljica u Portugalu i Španiji.
* april - Alexandru II Ghica postaje knez Vlaške (do 1842.), nakon šestogodišnje ruske vojne uprave.
* april? - Podgorički i spuški Turci napadali selo Jastreb, Njegoš im vraća odsečene glave kao gest dobre volje.
* april-jul - U Srbiji osnovana "popečiteljstva": "pravosudije i prosveštenije" (Lazar Teodorović), "vnutrena (policajna) djela" (Đorđe Protić), "vojena djela" (Toma Vučić-Perišić), "financijalna djela" (Koca Marković), "inostrana djela" (Dimitrije Davidović) - bave se administracijom a vlast ostaje knezu Milošu.
* maj - Izbija Arapska pobuna u Palestini protiv egipatske vlasti - ugušena do avgusta, svaki peti muškarac poginuo, deportovan ili pobegao iz zemlje.
* 16. 5. - Portugalski građanski rat: Bitka kod Asseiceire je odlučujuća pobeda lojalista kraljice Marije II - deset dana kasnije Koncesija iz Evoramontea kojom se Miguel I odriče prestola i odlazi u egzil (ali se ubrzo odriče potpisa).
* 26. 5. (14. 5. po j.k.) - Francuski diplomata Boa-le-Kont (Charles-Joseph-Edmond de Bois-Le-Comte) posetio kneza Miloša u Topčideru. O svom boravku u Srbiji će ostaviti zapise, npr. kaže da je "tek pre neki mesec" knez naredio kneginji da sedi sa njim za stolom, što žene inače ne smeju.
* 28. 5. - Srpski jezik uveden kao službeni u prepisci sa turskim vlastima, kada je Knez Miloš vratio jedno vezirovo pismo napisano turskim.
* 7. 6. - Grčki general Teodoros Kolokotronis osuđen na smrt zbog navodne izdaje (pomilovan sledeće godine).
* 13. 6. (1. 6. po j.k.) - Spasovska skupština u Kragujevcu - knez Miloš proglasio zakonitost da je seljačka baština posed srpskih seljaka, ukidaju se zaostale spahijske obaveze.
* 21. 6. - Cyrus McCormick dobio američki patent za mehaničku žetelicu (sa konjskom vučom).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 9. 7. - Hrvatski narodni preporod: dozvoljene novine na hrvatskom jeziku.
* 15. 7. - Španska inkvizicija ukinuta kraljevskim dekretom.
* jul - Narodna vojska stiže u Azbukovicu i proteruje muslimane. Isto se dešava u Krupnju, Rađevini i Jadru (prošlogodišnji hatišerif je odredio pet godina za iseljenje muslimana iz uvećane Kneževine Srbije). Muhadžiri odlaze u Zvornički sandžak, ostaju samo Mali Zvornik i Sakar (do 1878).
* 1. 8. - Ukinuto ropstvo u većem delu Britanske imperije.
* 6. 8. - Sveštenik Vuk Popović postavljen za prvog nastavnika pravoslavne veronauke u višoj osnovnoj školi u Kotoru (pravoslavna deca ranije išla na katoličku veronauku).
* 12. 8. - Antikatolički neredi u blizini Bostona, spaljen samostan Uršulinki.
* 12. 8. - Dodatni akt u Brazilu, povećana autonomija provincija.
* 14. 8. - *Poor Law Amendment Act 1834* vodi osnivanju radnih domova (*Workhouse*) kao jedinih mesta za pomoć siromašnima u Engleskoj.
* 15. 8. - Zakonom omogućeno osnivanje kolonije Južna Australija.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* oktobar - Imam Šamil dolazi na čelo Kavkaskog Imamata.
* 4. 10. - Otvorena zgrada Hrvatskog narodnog kazališta u Zagrebu.
* 16. 10. - Izgorjela Westminsterska palača, uključujući Kapelu sv. Stjepana u kojoj se okupljao Donji dom Parlamenta, prostorije Doma lordova i umjetnički vrijednu Oslikanu dvoranu. Novi parlamenarni domovi završeni 1852.
* 20. 10. - Ljudevit Gaj najavljuje "Novine Horvatske" i "Danicu" (izlaze u siječnju).
* 23. 10. - Umro je iranski šah Fateh Ali-šah Kadžar, nasljeđuje ga unuk Muhamed-šah (do 1848). Prvo mora suzbiti stričeve koji pretendiraju na prijestolje, u čemu ima britansku i rusku podršku.
* 27. 10. - Prvi karlistički rat: Bitka kod Alegría de Álave je karlistička pobeda u Španiji.
* 30. 10. (18. 10. po j.k.) - Kanonizovan Petar I Petrović Njegoš.
* 11. 12. - U Južnoj Africi ubijen jedan poglavica čime počinje šesti Xhosa rat.
* 15. 12. - Bitka kod Arquijasa je pobeda liberala u Španiji.

### Kroz godinu

"Konjaništvo Komanča", George Catlin, 1834-35
* Počinje gradnja Ivanjice.
* Njegoš osnovao štampariju na Cetinju, objavljena zbirka "Lijek jarosti turske"; takođe osnovana prva osnovna škola.
* 1834-35 - Vuk Karadžić boravi u Crnoj Gori i Boki Kotorskoj.
* Demografija Srbije: prvi popis u Kneževini - 678.192 stanovnika.
* U Vučitrnu izgrađena crkva sv. Ilije.
* Izlazi kajkavski koledar *Danicza zagrebechka* Ignaca Kristijanovića.
* Pod imenom *Collegio illirico-piceno* obnovljen Ilirski kolegij u Loretu.
* Atena postaje prijestolnica Kraljevine Grčke.
* Charles Babbage počinje rad na analitičkoj mašini koju do kraja života neće dovršiti.
* Charles Texier otkriva ruševine hetitske prestonice Hatuše.
* Klauzius-Klapejronova jednačina.
* Charles Wheatstone meri brzinu elektriciteta u provodniku.
* Kuga u Aleksandriji - do 1837. se širi i u Srbiju.
* Osmanlije povratile direktnu kontrolu nad Mosulom, koju je ranije imala porodica Džalili.

## Rođenja

* 6. 2. - Ema Pukšec (alias Ilma de Murska), hrvatska operna pjevačica († 1889.)
* 8. 2. - Dmitrij Mendeljejev, hemičar i pronalazač († 1907)
* 16. 2. - Ernst Haeckel, biolog, filozof († 1919)
* 23. 2. - Gustav Nachtigal, istraživač Afrike († 1885)
* 17. 3. - Gottlieb Daimler, pionir automobila († 1900)
* 24. 3. - John Wesley Powell, istraživač Amerike († 1902)
* 24. 4. - Juraj Posilović, zagrebački nadbiskup († 1914.)
* 9. 7. - Jan Neruda, književnik († 1891)
* 11. 7. - James Abbott McNeill Whistler, slikar († 1903)
* 19. 7. - Edgar Degas, francuski slikar, grafičar i kipar († 1917.)
* 4. 8. - John Venn, matematičar († 1923)
* 22. 8. - Samuel Pierpont Langley, astronom, pionir avijacije († 1906)
* 31. 8. - Natko Nodilo, povjesničar, političar († 1912)
* 4. 9. - Fran Erjavec, prirodoslovac i književnik († 1887)
* 10. 9. - Franjo Iveković, filolog († 1914)
* 20. 11. - Franjo Kuhač, hrvatski etnomuzikolog i glazbeni povjesničar († 1911.)
* 7. 12. - Baltazar Bogišić, hrvatski znanstvenik, pravni i povijesni pisac († 1908.)
* 16. 12. - Léon Walras, ekonomista († 1910)
* 20. 12. - Károly Than, hemičar († 1908)
* ? - Hadži Lojo (Salih Vilajetović), bošnjački lider († 1887)

## Smrti

* 17. 1. - Giovanni Aldini, fizičar (\* 1762)
* 12. 2. - Friedrich Schleiermacher, teolog (\* 1768)
* 29. 4. - Grigore IV Ghica, bivši knez Vlaške (\* 1755)
* 20. 5. - Gilbert du Motier de La Fayette, francuski vojnik, učesnik Američke revolucije (\* 1757)
* 12. 7. - David Douglas, botaničar (\* 1799)
* 25. 7. - Samuel Taylor Coleridge, pesnik (\* 1772)
* 7. 8. - Joseph Marie Jacquard, pronalazač programabilnog razboja (\* 1752)
* 17. 8. - Husein Gradaščević, bivši vođa Bosanaca (\* 1802)
* 9. 9. - James Weddell, moreplovac (\* 1787)
* 24. 9. - Pedro I od Brazila i IV od Portugala (\* 1798)
* 23. 10. - Fateh Ali-šah Kadžar, iranski šah (\* 1772)
* 23. 12. - Thomas Robert Malthus, ekonomista i demograf (\* 1766)
* ? - Filip Višnjić, guslar (\* 1767)
* ? - Turki bin Abdullah bin Muhammad, saudijski vladar (\* 1755)

## Reference

## Literatura

* Rastoder, Šabotić Posavska buna iz 1836. godine, arhivtk.com
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)