# 1819.

*Ovo je članak o godini 1819.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1780-e  1790-e  1800-e  – 1810-e –  1820-e  1830-e  1840-e  |
| Godine:
 | 1816 1817 1818 – **1819** – 1820 1821 1822
 |

Osnovan Singapur

1819.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1819.. (MDCCCXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2572.
 |
| Islamski
 | 1234–1235.
 |
| Iranski
 | 1197–1198.
 |
| Hebrejski
 | 5579–5580.
 |
| Bizantski
 | 7327–7328.
 |
| Koptski
 | 1535–1536.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1874–1875.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1741–1742.
 |
| • *Kali Yuga* | 4920–4921.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4455–4456.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Zec (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11819.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1819** (**MDCCCXIX**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 2. 1. - Počinje Panika iz 1819., prva veća financijska kriza u SAD.
* 25. 1. - Thomas Jefferson osnovao *University of Virginia*.
* januar - april - U Crnoj Gori boravi neki lažni kaluđer Avakum.
* 6. 2. - Sir Stamford Raffles iz Britanske istočnoindijske kompanije osnovao Singapur na osnovu ugovora sa džohorskim sultanom Husein-šahom.
* 19. 2. - Prvo zasedanje Kongresa u Angosturi s republikancima iz Nove Granade i Venecuele na čelu sa Simónom Bolívarom.
* 19. 2. - Kapetan William Smith otkrio severoistočni kraj ostrva Livingston - prvo kopno otkriveno južnije od 60° jug.
* 22. 2. - U Vašingtonu potpisan Adams-Onisov ugovor: Španija predaje Istočnu i ostatak Zapadne Floride Sjedinjenim Državama u zamenu za utvrđenu granicu SAD i Nove Španije i pet miliona dolara.
* 6. 3. - Presuda u slučaju *McCulloch v. Maryland*: Kongres SAD ima implicirana ovlašćenja koja nisu pomenuta u Ustavu u cilju funkcionalne nacionalne vlade.
* mart? - Kneginja Ljubica Obrenović ubila muževljevu ljubavnicu Petriju.
* 23. 3. - Ubistvo ruskog konzula i konzervativca Augusta von Kotzebuea u Manhajmu - poslužiće kao povod Karlsbadskim dekretima.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 20. 5. - Kamehameha II je novi vladar Havaja, na ostrvima prestaje poštovanje starih tabua (*ʻAi Noa* - "slobodno jedenje").
* 24. 5. - 30. 6. - Američki hibridni brod *SS Savannah* je formalno prvi parobrod koji je prešao Atlantik, ali uglavnom na jedra.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 3. 7. - Bitka kod Shopiana je odlujuća pobeda Sičkog Carstva nad afganskim Duranijskim Carstvom koja mu donosi Kašmir.
* 6. 7. - Poginula Sophie Blanchard, prva žena balonistkinja.
* jul - Francuski slikar Theodore Gericault izaziva skandal objavljivanjem slike *Splav Meduze*.
* 2. 8. - U Würzburgu počinju Hep-hep neredi, antisemitski pogromi koji se do oktobra šire i u druge nemačke gradove.
* 7. 8. - Bitka kod Boyace je odlučujuća pobeda republikanaca u Vicekraljevstvu Nova Granada (Kolumbiji).
* 16. 8. - Masakr Peterloo: konjica ubila 15 i ranila više stotina demonstranata koji su u Mančesteru tražili reformu izbornog sistema.
* avgust - Ekspedicija Williama Parryja stigla do 112° 51' zapadne dužine u Sjeverozapadnom prolazu.

Géricault: "Splav Meduze"
* 25. 9. - 30. 9. - Održava se Pariski salon, najzapaženija slika je Géricaultov "Splav Meduze".
* 20. 9. - Carlsbadski dekreti u Nemačkoj Konfederaciji - zabranjena nacionalistička bratstva, smenjeni liberalni profesori, pojačana cenzura.
* 24. 9. - Ugovor iz Saginawa: Indijanci predali 24.000 km² u Mičigenu.
* 25. 9. - Kraljevina Württemberg dobila ustav.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 4. 10. - Osnovana Prva austrijska štedionica, današnja Erste Bank.
* 15. 10. - William Smith otkrio Otok pustoši (Južni šetlandski otoci).
* jesen - Skupština glavara u Crnoj Gori - guvernaduru Vuku Radonjiću oduzeto to zvanje (vladika Petar I mu ga vratio dve godine kasnije).
* 19. 11. - U Madridu otvoren Kraljevski muzej slikarstva i skulpture, današnji Muzej Prado.
* 7. 12. - Kraljevina Hannover dobila ustav.
* 14. 12. - Alabama je 22. država SAD.
* 17. 12. -  Simón Bolívar proglasio Veliku Kolumbiju (*Gran Colombia*, traje do 1831), čiji predsednik postaje.
* decembar - Iz Galicije u Šibenik stigli unijatski misionari za planirano semenište.

### Kroz godinu

* Vuk Karadžić bio u Poljskoj i Rusiji, naručen mu je prevod Novog zaveta.
* Grk Konstantin Aleksandridi je prvi školovani lekar u Srbiji, u službi kneza Miloša.
* Obnovljena sinagoga u Beogradu.
* Kazimierz Brodziński preveo "Hasanaginicu" na poljski.
* Srbi u Rijeci dobili školu.
* *Svet kao volja i predstava* Arthura Schopenhauera.
* Dulong-Petitov zakon daje molarni specifični toplotni kapacitet kristala.
* Charles Cagniard de la Tour napravio sirenu.
* U Londonu osnovan *Travellers Club*.

## Rođenja

* 31. 1. - Vasa Živković, pesnik i sveštenik († 1891)
* 7. 2. - Sidonija Erdödy Rubido, hrvatska operna pjevačica († 1884)
* 8. 2. - John Ruskin, umetnik, socijalni kritičar († 1900)
* 3. 3. - Gustave de Molinari, ekonomista († 1912)
* 27. 3. - Filip Hristić, srpski političar i diplomata († 1905)
* 4. 4. - Maria II, kraljica Portugala († 1853)
* 18. 4. - Franz von Suppé, austrijski skladatelj († 1895)
* 1. 5. - Ivan Trnski, hrvatski književnik († 1910)
* 24. 5. - Viktorija, kraljica UK († 1901)
* 31. 5. - Walt Whitman, američki pjesnik († 1892)
* 10. 6. - Gustave Courbet, francuski slikar († 1877)
* 20. 6. - Jacques Offenbach, njemački skladatelj († 1880)
* 8. 7. - Vatroslav Lisinski, hrvatski skladatelj († 1854)
* 19. 7. - Gottfried Keller, švicarski književnik († 1890)
* 1. 8. - Herman Melville, američki književnik († 1891)
* 13. 8. - George Gabriel Stokes, fizičar († 1903)
* 25. 8. - Allan Pinkerton, detektiv († 1884)
* 26. 8. - Albert von Sachsen-Coburg und Gotha, suprug kraljice Viktorije († 1861)
* 13. 9. - Clara Schumann, njemačka pijanistica († 1896)
* 18. 9. - Léon Foucault, fizičar († 1868)
* 20. 10. - Bab, osnivač babizma († 1850)
* 21. 10. - Milan Obrenović II, knez Srbije († 1839)
* 22. 11. - George Eliot (Mary Anne Evans), književnica († 1880)
* 10. 12. - Felice Orsini, revolucionar († 1858)
* 17. 12. - Danilo Medaković, istoričar i publicista († 1891)
* 30. 12. - Theodor Fontane, njemački književnik († 1898)
* ? - Butrus al-Bustani, pisac, enciklopedista († 1883)

## Smrti

* 8. 1. - Valentin Vodnik, pjesnik (\* 1758)
* 9. 1. - Ekaterina Pavlovna, kraljica-supružnica Virtemberga (\* 1788)
* 19. 1. - Josip Franjo Domin, fizičar (\* 1754)
* 20. 1. - Karlos IV, bivši španski kralj (\* 1748)
* 8. 5. - Kamehameha I, kralj Havaja (\* ca. 1758)
* 3. 8. - Šimon Knefac, pisac i svećenik (\* 1752)
* 25. 8. - James Watt, engleski izumitelj (\* 1736)
* 12. 9. - Gebhard Leberecht von Blücher, pruski vojskovođa (\* 1742)
* 20. 9. - Abbé Faria, hipnotizer (\* 1756)
* 15. 11. - Daniel Rutherford, škotski kemičar i liječnik (\* 1749)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (5-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (5-2)
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-I)

## Vanjske veze

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala o temi: **1819.** |