# 1825.

*Ovo je članak o godini 1825.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1822 1823 1824 – **1825** – 1826 1827 1828
 |

*Stockton and Darlington Railway*

1825.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1825.. (MDCCCXXV) |
| Ab urbe condita
 | 2578.
 |
| Islamski
 | 1240–1241.
 |
| Iranski
 | 1203–1204.
 |
| Hebrejski
 | 5585–5586.
 |
| Bizantski
 | 7333–7334.
 |
| Koptski
 | 1541–1542.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1880–1881.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1747–1748.
 |
| • *Kali Yuga* | 4926–4927.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4461–4462.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11825.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1825** (**MDCCCXXV**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 4. 1. - Francesco I je novi kralj Dvije Sicilije (do 1830).
* 14. 1. - Osnovana Slavenoserbska biblioteka u Zemunu.
* 18. 1. - U Moskvi otvoren Boljšoj teatar.
* 29. 1. - U Srbiji izbija Đakova buna protiv kneza Miloša.
* 3. 2. (22. 1. po j.k.) - Toma Vučić Perišić razbio na Oplencu okupljene oko Miloja Đaka, koji će ubrzo biti ubijen. Jedan knežev savetnik, Milisav Lapovac, predlaže nakog ovoga da se u Srbiji pobiju pismeni ljudi.
* 3 - 5. 2. - Februarska poplava na obalama Severnog mora, utopilo se oko 800 ljudi. Posle više od šest stoleća Severnojutlandsko ostrvo poplavom odvojeno od Jutlanda.
* 9. 2. - Predstavnički dom SAD izabrao Johna Quincyja Adamsa za predsednika SAD nakon izbora u kome četvorica kandidata nisu osvojili većinu (preuzima 4. 3.).
* 12. 2. - Drugi Sporazum iz Indian Springsa: narod Creek predao ostatak zemlje u Džordžiji.
* februar - Vijetnamski car Minh Mạng zabranio ulazak hrišćanskim misionarima.
* 26. 2. - Grčki rat za nezavisnost: Ibrahim Paša Egipatski se iskrcao na Peloponezu, u Metoniju.
* zima 1824-25 - Jim Bridger je prvi Amerikanac koji je video Veliko slano jezero (u približno isto vreme ga je mogao videti i Kanađanin Étienne Provost).
* 2. 3. - Alžirski grad Blida razoren zemljotresom.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 15. 4. - U Grčkoj počinje jednogodišnja osmansko-egipatska Treća opsada Misolongija.
* 17. 4. - Francuski kralj Šarl X "priznaje" nezavisnost Haitija tako što uz pomoć flote traži 150 miliona franaka.
* april - Bolivijski rat za nezavisnost: Antonio José de Sucre odlučujuće porazio rojaliste u Gornjem Peruu (Kraljevska Audijencija Charcas).
* 19. 4. -  Juan Antonio Lavalleja sa Trideset tri istočnjaka stupio na tlo današnjeg Urugvaja kako bi se borio protiv brazilske okupacije.

"Ulazak Šarla X u Pariz nakon krunisanja", Lejeune
* 29. 5. - Šarl X, kralj Francuske, krunisan je u Katedrali u Reimsu - prvo krunisanje na tom mestu od njegovog brata Luja XVI 1775.
* 22. 6. - Ibrahim Paša zauzeo Tripolicu u Grčkoj.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 6. 7. - Proširenjem titule nastaje Kuća Glücksburg, iz koje će nastati vladarski domovi Grčke, Danske i Norveške.
* 30. 7. - Britanski brod otkriva otok Malden u centralnom Pacifiku.
* 6. 8. -  Gornji Peru postaje nezavisna Republika Bolivija; prvi predsednik će biti Simón Bolívar (do decembra).
* avgust - Portugal priznaje nezavisnost Brazila.
* 18. 8. - Avanturista Gregor MacGregor izdaje zajam od 300.000 funti uz interes od 2,5%, što će u Velikoj Britaniji dovesti do Panike 1825., prvog modernog kraha berze u Engleskoj.
* 25. 8. - Brazilska provincija Cisplatina tj. Urugvaj proglašava nezavisnost što vodi do Cisplatinskog rata između Brazilskog Carstva i Ujedinjenih Provincija Rio de la Plate (tj. Argentine).
* 25. 9. - Javanski rat (1825-30): holandski general Hendrik Merkus de Kock deblokirao Jogjakartu od pobunjenika princa Diponegoroa.
* 27. 9. - U Engleskoj otvorena prva moderna železnica *Stockton and Darlington Railway*.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Dekabristički ustanak: "Napad konjaničke garde na dekabriste", Timm 1853
* 13. 10. - Ludwig I. je novi kralj Bavarske (do 1848).
* 26. 10. - Zvanično otvoren kanal Erie kojim su povezani New York i Velika jezera.
* 3. 11. - Osnovana Mađarska akademija nauka.
* 14. 11. - Proslavljen završetak Prokatedrale Svete Marije u Dublinu, prvog katoličkog episkopskog sedišta u Ujedinjenom Kraljevstvu od Reformacije.
* 1. 12. (19. 11. po j.k.) - Umro ruski car Aleksandar I. Za cara je je prvo proglašen veliki vojvoda i vicekralj Poljske Konstantin jer je bilo nepoznato da se on odrekao prestola (Ruski interregnum 1825.).
* 25. 12. (13. 12. po j.k.) - Nikolaj I objavio svoj dolazak na ruski presto (do 1855).
* 26. 12. (14. 12. po j.k.) - Dekabristički ustanak nekih oficira u Rusiji - ubrzo ugušen. General Mihail Miloradovič fatalno ranjen u pokušaju da smiri situaciju.
* 29. 12. - Antonio José de Sucre postaje drugi predsednik Bolivije

### Kroz godinu

* 1825-27 - Ponovo okupljen Ugarski sabor, traži se da mađarski jezik bude zvaničan u Hrvatskoj.
* Mustafa-paša poslat za vezira u Bosnu, gde radi protiv buntovnih bosanskih velikaša.
* Georgije Magarašević pokreće "Serbski letopis".
* Joakim Vujić objavio "Novjejše zemljeopisanije" na slavenosrpskom (ali oko ove godine taj jezik se prestaje koristiti).
* Grof Laval Nugent von Westmeath kupio zamak Bosiljevo.
* Stefan Stefanović napisao istorijsku dramu "Smert Uroša Petago".
* Kuća Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg je dobila to ime.
* Osnovana kažnjenička kolonija Edenglassie, današnji Brisbane u Australiji.
* U Japanu donet Edikt o odbijanju stranih brodova (važi do 1842.).
* Nauka i tehnika:
	+ Hans Christian Ørsted izolovao čist aluminijum.
	+ Michael Faraday otkrio benzen.

* "Portret lady Marije Conyngham", Lawrence
* "Crveni dečak", Lawrence
* "Pogled s umetnikovog prozora", Rørbye

## Rođenja

* 6. 2. - Đorđe Cenić, pravnik i političar († 1903)
* 18. 2. - Mór Jókai, književnik († 1904)
* 21. 3. - Aleksandar Možajski, aeronautički pionir († 1890)
* 4. 4. - Đuro Daničić (Popović), srpski filolog, reformator pravopisa († 1882)
* 11. 4. - Ferdinand Lassalle, nemački socijalista († 1864)
* 1. 5. - Johann Jakob Balmer, matematičar i fizičar († 1898)
* 4. 5. - Thomas Henry Huxley, biolog († 1895)
* 15. 5. - Adolfo Veber Tkalčević, filolog, književnik itd. († 1889)
* 6. 6. - Friedrich Bayer, osnivač firme Bayer († 1880)
* 24. 6. - Jovan Sundečić, pesnik i diplomata († 1900)
* 28. 6. - Emil Erlenmeyer, hemičar († 1909)
* 1. 8. - Ilija Guteša, trgovac, političar, dobrotvor († 1894)
* 11. 9. - Ivan Skvarčina, slikar († 1891)
* 10. 10. - Paul Kruger, lider Bura († 1904)
* 23. 10. - Ivan Vlahović, liječnik, prirodoslovac († 1899)
* 25. 10. - Johann Strauss mlađi, kompozitor († 1899)
* 31. 10. - Eugen Kvaternik, političar i revolucionar († 1871)
* 30. 11. - William-Adolphe Bouguereau, slikar († 1905)
* 2. 12. - Pedro II, brazilski car († 1891)
* ? - Sher Ali Khan, emir Afganistana († 1879)
* ? - Georg Koppitsch, graditelj († 1880)
* ? - Paško Vasa, albanski pisac i aktivista († 1892)
* ? - Jeronim Jovanović, episkop šabački i niški († 1894)
* ? - Teofan Živković, vladika gornjokarlovački († 1890)
* ? - Nikanor Ivanović, mitropolit crnogorsko-brdski († 1894)
* ? - Lazo Škundrić, hajduk

## Smrti

* 4. 1. - Ferdinand I, kralj Dve Sicilije (\* 1751)
* 8. 1. - Eli Whitney, pronalazač (\* 1765)
* 9. 2. - Miloje Đak, trgovac, vođa pobune
* 16. 4. - Henry Fuseli, slikar (\* 1741)
* 4. 5. - Stjepan Korolija, književnik, zagrebački kanonik (\* 1760)
* 7. 5. - Antonio Salieri, kompozitor (\* 1750)
* 19. 5. - Grof de Saint-Simon, socijalistički teoretičar (\* 1760)
* 24. 5. - Matija Petar Katančić, književnik (\* 1750)
* 14. 6. - Pierre Charles L'Enfant, arhitekta (\* 1754)
* 25. 8. - Josip Voltić, jezikoslovac, leksikograf (\* 1750)
* 13. 10. - Maximilian I., kralj Bavarske (\* 1756)
* 1. 12. - Aleksandar I., ruski car (\* 1777)
* 27. 12. - Mihail Miloradovič, ruski general (\* 1771)
* 29. 12. - Jacques-Louis David, slikar (\* 1748)
* ? - Marko Ivelić, ruski general (\* 1740)
* ? - Ilija Petrović Strelja, vojvoda

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)