# 1828.

*Ovo je članak o godini 1828.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1825 1826 1827 – **1828** – 1829 1830 1831
 |

1828.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1828.. (MDCCCXXVIII) |
| Ab urbe condita
 | 2581.
 |
| Islamski
 | 1243–1244.
 |
| Iranski
 | 1206–1207.
 |
| Hebrejski
 | 5588–5589.
 |
| Bizantski
 | 7336–7337.
 |
| Koptski
 | 1544–1545.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1883–1884.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1750–1751.
 |
| • *Kali Yuga* | 4929–4930.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4464–4465.
 |
| • 60 godina
 | Yang Zemlja Miš (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11828.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1828** (**MDCCCXXVIII**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u nedjelju po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. (20. 12. 1827. po j.k.) - Sultan Mahmud II pogazio Akermansku konvenciju sa Rusijom iz 1826. (ili još 18. decembra); srpski poslanici ostaju u Carigradu kao taoci.
* 18. 1. - Kraljevine Bavarska i Virtemberg sklopile carinski savez.
* 22. 1. - Arthur Wellesley, vojvoda od Wellingtona postao premijer UK (do 1830).
* 5. 2. - Sultan zatvorio Moreuze za strane brodove.
* 21. 2. - Rusko-persijski rat (1826-28) okončan Turkmenčajskim ugovorom: Rusiji ostaju Jerevanski i Nahičevanski kanat i potvrđen Tališki kanat (granica na Araksu).
* 26. 3. - Franz Schubert održao u Beču prvi i poslednji javni koncert.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - jun - Ustavna konvencija Velike Kolumbije zamalo donela federalistički ustav, ali pro-Bolivarovi delegati centralisti se povukli.
* 20. 4. - René Caillié stigao u Timbuktu, prvi je Evropljanin koji se vratio živ s ovakvog putovanja.
* 28. 4. - Ruski car Nikolaj I objavio rat Turskoj.
* proleće - Knez Miloš obilazi nahije - primetno je poboljšanje materijalnih prilika.

Kaspar Hauser
* maj - Rusko-turski rat 1828.-1829.: ruska vojska ulazi u Kneževine Moldaviju i Vlašku. Kozaci Zadunavske Siči se predali ruskom caru.
	+ Sultan naredio bosanskom paši Abdurahmanu da prikupi vojsku na Orlovo polje kod Bijeljine kako bi pazio na kneza Miloša, a ovaj podstiče Sarajlije da se odupru paši.
* 17. 5. - Grčki rat za nezavisnost: Hacimihalis Dalijanis stradao sa 385 ljudi kada su Turci osvojili tvrđavu Frangokastelo na Kritu.
* 19. 5. - Kongres SAD donosi izrazito protekcionističku stopu carine, na jugu nazvanu "Gnusnom carinom" (*Tariff of Abominations*).
* 26. 5. - U Nürnbergu se pojavio tajanstveni Kaspar Hauser.
* jun - Počinje Velikokolumbijsko-peruanski rat zbog neutvrđenih granica.
* 20. 6. - Sarajlije i Visočani se pobunili protiv Aburahman-paše koji je prinuđen otići u Travnik - uskoro će zbog tužbi biti i smenjen.
* 23. 6. - Miguel I proglašen za portugalskog kralja, zbacivši nećaku Mariju II. Ukinuo je ustav, vlada apsolutistički - iz toga prostiče Portugalski građanski rat (do 1834).
* 5. 7. - Rusi na zakavkaskom frontu uz pomoć Jermena zauzeli Kars (začetak Jermenskog pitanja).
* 30. 6. - Objavljena bula *Locum Beati Petri* pape Lava XII.: reorganizacija rimokatoličke crkve u Dalmaciji, metropolija je u Zadru na račun Splita i Dubrovnika.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 4. 7. - Svečano postavljanje kamena temeljca železnice *Baltimore and Ohio* u SAD.

Ruska Opsada Varne
* 9. 8. - Bitka kod Petre je grčka pobeda i poslednja bitka rata za nezavisnost - osigurana centralna Grčka.
* 11. 8. - U Engleskoj obešen William Corder, osuđen da je ubio svoju ljubavnicu prošle godine (slučaj je izazvao dosta publiciteta).
* 24. 8. - Holanđani stavljaju pod kontrolu zapadnu polovinu Nove Gvineje.
* 27. 8. -  Ugovor iz Montevidea: Brazilsko carstvo i Ujedinjene Provincije Rio de la Plate (Argentina) priznaju nezavisnost Urugvaja.
* 27. 8. - Simón Bolívar se proglasio za diktatora Velike Kolumbije - pojačanje opozicije, pokušaj atentata sledećeg meseca.
* 29/30. 8. - Na Peloponezu se iskrcala francuska Morejska ekspedicija.
* septembar - Vladar Zulua Shaka Zulu ubijen od polubraće, nasleđuje ga jedan od njih, Dingane (do 1840).
* septembar - U Travnik stigao novi bosanski namesnik, Morali Namik Ali-paša.
* 29. 9. - Ruska vojska zauzela Varnu, opsednuti su i Šumen i Silistra.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 10. - Dovršena evakuacija Ibrahim-pašinih egipatskih snaga sa Peloponeza.
* 12. 11. - Sijamci anektirali Kraljevinu Vijentijan.
* 1. 12. - Decembarska revolucija: vojni puč Juana Lavallea u Buenos Airesu, nastavljaju se Argentinski građanski ratovi.
* 3. 12. - Za predsednika SAD izabran Andrew Jackson, prvi iz Demokratske stranke (→ Džeksonovska demokratija, Drugi partijski sistem).

### Kroz godinu

Brownovo gibanje
* Stanje u bosanskom i rumelijskom vilajetu: povećani nameti na seljake, Jašar-paša prištinski u sporu sa "Labom i Golakom", Abdulrezak-paša pećki hoće da prisvoji Pešter u zamenu za Ljumu i Goru, što Pešterci osporavaju, a Kuči i Klimenti u sporu sa pešterskim zabitom Hasanom Hotom.
* Crna Gora ima graničnih sukoba prema Skadru, ali inače ne ulazi u rat nakon izbijanja rusko-turskog sukoba.
* Verbalni sukob kneza Miloša i vladike Petra I povodom navodnog vladičinog pisma Aleksi Karađorđeviću.
* Osmanska Albanija dobija "izvjesnu autonomiju"; u Skadru otvorena prva srpska osnovna škola. Mustafa-paša Skadarski dobio od Porte Skadar, Elbasan, Debar i Dukađin za šta se očekuje pomoć u ratu protiv Rusije.
* Pravoslavna crkva u Dalmaciji i Boki dolazi pod direktnu upravu Karlovačke mitropolije.
* U Skoplju se javlja prvo nezadovoljstvo protiv grčke crkvene hijerarhije.
* Kapetan Andreja Berberović se odbranio od pirata u grčkom arhipelagu.
* 1828/29 - Vladar Ada Kale postaje Osman-paša, sin Sulejman-paše Skopljaka - proganja Srbe u Ključu i Krajini.
* U Engleskoj objavljena pravila igre *rounders* (nalik baseballu).
* Nauka i tehnika:
	+ Friedrich Wöhler sintetizovao ureu - prva veštačka sinteza organske supstance.
	+ Johann Andreas Buchner izolovao salicin iz kore vrbe.
	+ Izolovan nikotin.
	+ Robert Brown objavio otkriće Brownovog gibanja.
	+ Ányos Jedlik napravio primitivni električni motor.

* "Venecija, Duždeva palata sa religijskom procesijom", Bonington
* "Corso Sant'Anastasia, Verona", Bonington
* "Stubište slikarevog londonskog stana", Wonder
* "Zora ljubavi", Etty
* "Otkrivena lepota", Goodridge

## Rođenja

* 5. 1. - Stjepan Jovanović, austrougarski podmaršal († 1885)
* 8. 2. - Jules Verne, književnik († 1905)
* 12. 2. - George Meredith, engleski književnik († 1909)
* 20. 3. - Henrik Ibsen, dramatičar († 1906)
* 23. 3. - Josip Slade, arhitekta († 1911)
* 21. 4. - Hippolyte Taine, filozof, kritičar († 1893)
* 8. 5. - Henri Dunant, osnivač Crvenog krsta/križa, nobelovac († 1910)
* 12. 5. - Dante Gabriel Rossetti, engleski slikar i pjesnik († 1882)
* 6. 7. - Milica Stojadinović Srpkinja, književnica († 1878)
* 12. 7. - Mina Karadžić, slikarka i pesnikinja († 1894)
* 12. 7. - Nikolaj Černiševski, revolucionar filozof († 1889)
* 12. 7. - Ilarion II Roganović, crnogorski mitropolit († 1882)
* 6. 8. - Andrew Taylor Still, "otac osteopatije" († 1917)
* 9. 9. - Lav Tolstoj, ruski književnik († 1910)
* 17. 10. - Franjo Klein, graditelj i projektant († 1889)
* 31. 10. - Joseph Swan, pronalazač sijalice († 1914)
* 25. 11. - Franjo Rački, povjesničar († 1894)
* 31. 12. - Stevan Vladislav Kaćanski, srpski književnik († 1890)
* ? - Peko Pavlović, vojvoda († 1903)

## Smrti

* 31. 1. - Aleksandros Ipsilantis, heterista (\* 1792)
* 11. 3. - Vujica Vulićević, knez (\* 1773)
* 26. 3. - Gerasim Zelić, episkopski vikar u Dalmaciji (\* 1752)
* 16. 4. - Francisco Goya, španski slikar (\* 1746)
* proleće - Ilija Barjaktarović, vojvoda (\* ca. 1771)
* 11. 6. - Jacques Alexandre Law de Lauriston, francuski maršal (\* 1768)
* 6. 8. - Konstantin von Benckendorff, ruski general (\* 1785)
* 22. 8. - Franz Joseph Gall, frenolog (\* 1758)
* 22. 9. - Shaka Zulu, poglavica Zulu plemena
* 31. 10. - Andrija Ludovik Adamić, patricij i poduzetnik (\* 1767)
* 5. 11. - Marija Fjodorovna (supruga Pavla I) (\* 1759)
* 19. 11. - Franz Schubert, austrijski kompozitor (\* 1797)
* 23. 11. - Luka Milovanov Georgijević, filolog (\* 1784)
* 22. 12. - William Hyde Wollaston, hemičar i fizičar (\* 1766)
* ? - Petar Dobrnjac, knez (\* 1771)
* ? - Stefan Stefanović, književnik (\* 1807)
* ? - Živana Antonijević, guslarka

## Reference

Literatura
* Vukićević, Milenko M. (1906). Znameniti Srbi Muslomani. *Srpska književna zadruga* (rastko.rs)
* Stanford J. Shaw; Ezel Kural Shaw. *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975*. Cambridge University Press; 27 May 1977. ISBN 978-0-521-29166-8.
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)