# 1837.

*Ovo je članak o godini 1837.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1834 1835 1836 – **1837** – 1838 1839 1840
 |

Viktorija vlada 1837-1901 (Winterhalter, 1843)

1837.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1837.. (MDCCCXXXVII) |
| Ab urbe condita
 | 2590.
 |
| Islamski
 | 1252–1253.
 |
| Iranski
 | 1215–1216.
 |
| Hebrejski
 | 5597–5598.
 |
| Bizantski
 | 7345–7346.
 |
| Koptski
 | 1553–1554.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1892–1893.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1759–1760.
 |
| • *Kali Yuga* | 4938–4939.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4473–4474.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11837.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1837.** (**MDCCCXXXVII**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u petak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Galilejski zemljotres: veliki broj žrtava u Osmanskoj Palestini pod egipatskom upravom.
* 26. 1. - Mičigen je 26. država SAD.
* januar - Njegoš u poseti Beču.
* 4. 2. - Seminolski ratovi: Seminole neuspešno napadaju Fort Foster.
* 10. 2. - Aleksandar Puškin umire od posledica dvoboja.
* februar - Počinje mesečno objavljivanje Dickensovog "Olivera Twista" (do aprila '39.).
* 25. 2. - Thomas Davenport dobio u SAD patent za prvi elektromotor.
* 4. 3. - Martin Van Buren postaje osmi predsednik SAD (do 1841).
* 4. 3. - Čikago inkorporiran kao grad.
* 18. 3. - Umro zagrebački biskup Aleksandar Alagović, naslijediće ga Juraj Haulik (do 1869, nadbiskup 1852, kardinal 1856).
* 18. 3. (6. 3. po j.k.) - Ukaz kneza Miloša o uniformama oficira i činovnika.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 7. 4. - Izašao treći deo prve zbirke bajki Hansa Christiana Andersena, među kojima "Mala sirena" i "Carevo novo odelo".
* 3. 5. - Osnovan Univerzitet u Ateni.
* 10. 5. - U New Yorku izbija Panika 1837., recesija u SAD traje do 1844.
* maj - William Fothergill Cooke i Charles Wheatstone patentirali svoj sistem električnog telegrafa (demonstrirali ga u julu na železnici između stanice Euston i Camden Towna).
* 29. 5. - Uspostavljeni diplomatski odnosi između Velike Britanije i Kneževine Srbije - prvi konzul u Beogradu George Lloyd Hodges.
	+ Ove godine: misija ruskog carskog emisara Dolgorukova u Srbiji, Knez Miloš ulazi u sukob sa Rusijom jer ova podržava ustavobranitelje, oslanja se na engleskog konzula Hodžesa.
* 30. 5. - Ugovor iz Tafne: Abdelkader potpisao ugovor sa francuskim generalom po kome bi mu ostalo dve trećine Alžira - u Francuskoj ovo ne prihvataju.
* maj-jun - Njegoš u poseti Sankt Petersburgu, ruski car povećava novčanu pomoć sa 1.000 na 9.000 dukata godišnje.
	+ Posle puta u Rusiju se privremeno vraća na tradicionalnu grafiju, umesto Vukove.
* 5. 6. - Knez Miloš Obrenović doneo uredbu o unapređenju srpskog sela i zemljodelačkim poslovima ("poljska regula") - postavljeni prvi ekonomi (agronomi) da savetuju i podstiču seljake.
* 5. 6. - Inkorporiran grad Houston u Republici Teksas.
* 9. 6. (28. 5. po j.k.) - Spasovska skupština u Kragujevcu, rasprava o poreskoj reformi, preporuka za ušoravanje sela itd..
* 10. 6. - U Louvreu je otvorena Galerija bitaka (*Galerie des Batailles*).
* 11. 6. - Neredi na Broad Streetu - tuča u Bostonu između Yankee-ja i Iraca.
* 18. 6. - U Španiji proglašen novi ustav, kompromis između prethodnog iz 1834. i Kadiskog iz 1812. (traje do 1845.).
* 20. 6. - Viktorija postaje kraljica UK Velike Britanije i Irske, a Kraljevina Hanover zbog Salijskog zakonika pripada njenom stricu. Viktorija vlada do 1901, po njoj je nazvano Viktorijansko doba.
* 21. 6. - Početak organizovanog turizma u Srbiji, u Sokobanji.
* 24. 6. - Sultanat Maskat i Oman anektirao Mombasu u Keniji (do 1887).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Morseov telegraf
* 4. 7. - U Britaniji otvorena *Grand Junction Railway*, koja povezuje Birmingham sa Warringtonom, a odatle postojećim prugama sa Liverpoolom i Manchesterom (prva dalekometna pruga).
* 13. 7. - Useljenjem kraljice Viktorije, Buckinghamska palača postaje zvanična rezidencija britanskih monarha.
* jul - Puč "kartista", desnih liberala u Portugalu.
* 20. 7. - U Londonu otvoren kolodvor Euston kao terminus železnice *London and Birmingham Railway* koja se gradi.
* 24. 7. - Englez Robert Cocking poginuo isprobavajući svoj dizajn padobrana (prva žrtva padobranstva).
* 27. 7. (15. 7. po j.k.) - Položen kamen-temeljac Saborne crkve u Beogradu (gradi se do 1845).
* 11. 8. - U mestu Suffolk, Virginia došlo do frontalnog sudara vozova - prva takva nesreća sa ljudskim žrtvama.
* 15. 8. - Njegoš zamera knezu Milošu na tome što su u Srbiji štampana dela Dositeja Obradovića.
* 16. 8. - Osvajanjem tvrđave Bondžol na Sumatri, Holanđani praktično okončavaju Padrijski rat.
* 22. 8. - Pod nazivom Peštansko mađarsko kazalište otvoreno današnje Nacionalno kazalište.
* 24. 8. - Otvorena železnička linija Paris - Le Pecq, prva iz Pariza i prva namenjena isključivo putnicima.
* 18. 9. - U New Yorku osnovana firma *Tiffany & Co.*.
* 19. 9. - Prvi karlistički rat u Španiji: Bitka kod Aranzuequea je ubedljiva pobeda liberala.
* 28. 9. - Samuel Morse prijavljuje patent za električni telegraf (uspešnija verzija od Cooke-Wheatstonove).
* 28. 9. - Bahadur Šah II postaje poslednji mogulski vladar (do 1857).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 13. 10. - Francusko osvajanje Alžira: pad Konstantina nakon trodnevne opsade.
* 16. 10. - Ukazom kneza Miloša ukinut kuluk u Srbiji (osim za održavanje puteva i mostova).
* 27. 10. - Seminolski vođa Osceola uhvaćen na prevaru.
* 30. 10. - U Rusiji otvorena Carskoselska železnica.
* 1. 11. - Novi kralj Hanovera Ernst August I. ukinuo ustav, što izazova protest Göttingenske sedmorice (među kojima su i braća Grimm).
* 7. 11. - Abolicionista Elijah Parish Lovejoy ubijen od rulje u Ilinoisu.
* novembar - decembar - Kratkotrajne pobune u Gornjoj i Donjoj Kanadi (Louis-Joseph Papineau i William Lyon Mackenzie).
* novembar - Persijanci sa ruskim savetnicima započeli neuspešnu opsadu Herata (do sledećeg septembra).
* 19. 11. - Linija Havana-Bejucal je prva železnička pruga s parnim lokomotivama na španskoj Kubi i u Latinskoj Americi (11 godina pre same Španije).
* 23. 11. - Prva željeznica u Austriji: prvo putovanje na dionici Sjeverne željeznice cara Ferdinanda, Floridsdorf - Deutsch-Wagram.
* 23. 11. - Crkveno-narodni sabor izabrao Stefana Stankovića za novog karlovačkog mitropolita (do 1841). Pripadnici građanstva želeli "raspravni sabor" sa iznošenjem narodnih tegoba i zahteva, ali car ne dozvoljava
* decembar - U Požarevcu otvorena Vojna akademija, sledeće godine premeštena u Beograd, ali ukupno radi šest meseci.
* 17. 12. - Požar u Zimskom dvorcu.
* 25. 12. - Bitka na jezeru Okeechobee: strateška pobeda američke vojske nad Seminolama.
* 29. 12. - Afera Caroline: Kanađani prešli na teritoriju SAD i uništili brod koji je doturao materijal kanadskim pobunjenicima.

### Kroz godinu

Verovatno prva dagerotipija
* Kuga dopire iz Turske u Kneževinu Srbiju, oko Ražnja i Valjeva, ali je lokalizovana strogim merama i izolacijom od ostatka Turske.
* Pobuna Srba u okolini Sjenice i Nove Varoši.
* Sterijina komedija "Tvrdica (Kir Janja)".
* Vuk Karadžić:
	+ u Štutgartu objavio "Crna Gora i Crnogorci".
	+ na Hadžićeve "Sitnice jezikoslovne", Vuk upućuje "Odgovor" - oštra polemika traje 10 godina.
* Njegoš pristao prodati Maine za 17.000 forinti (posle dve godine i Stanjeviće).
* Matija Pallain otvara prvu kavanu u Zagrebu i Hrvatskoj.
* 1837-42 - U Vasojevićima se Nikola Vasojević javlja kao knez izmišljene države Holmije.
* Louis Daguerre napravio prvu dagerotipiju.
* Pierre Wantzel dokazao da su udvostručenje kocke, trisekcija ugla i konstrukcija jedne vrste višeugaonika nemogući.
* Osnovana firma *Procter & Gamble*.
* Morrisonov incident: američki brod *Morrison* odbijen topovskom paljbom od izolacionističkog Japana.

* "Louis-Philippe otvara Galeriju bitaka 10. juna 1837", François Joseph Heim
* "Mrtva priroda sa cvećem i grožđem", Leopold von Stoll
* "Žetelica drži svoj srp", Alexandre Hesse

## Rođenja

Elizabeta od Bavarske

* 7. 1. - Milan Piroćanac, pravnik i političar († 1897)
* 25. 1. - Pavao Kolarić, svećenik († 1862)
* 7. 3. - Henry Draper, astronom († 1882)
* 18. 3. - Grover Cleveland, predsednik SAD († 1908)
* 17. 4. - J. P. Morgan, finansijer († 1913)
* 29. 4. - Georges Boulanger, francuski general i političar († 1891)
* 7. 5. - Karl Mauch, istraživač Afrike († 1875)
* 9. 5. - Adam Opel, osnivač auto-firme († 1895)
* 27. 5. - Wild Bill Hickok, lik sa Divljeg zapada († 1876)
* 11. 7. - Johanes IV Etiopski, car († 1889)
* 18. 7. - Vasil Levski, bugarski revolucionar († 1873)
* 11. 8. - Marie François Sadi Carnot, predsednik Francuske († 1894)
* 14. 8. - Pero Čingrija, političar († 1921)
* 16. 9. - Pedro V, kralj Portugala († 1861)
* 3. 10. - Filip Frano Nakić, splitski biskup († 1910)
* 23. 10. - Moriz Kaposi, lekar († 1902)
* 28. 10. - Tokugawa Yoshinobu, poslednji japanski šogun († 1913)
* 18. 11. - Lewis Waterman, pronalazač i biznismen († 1901)
* 23. 11. - Johannes Diderik van der Waals, fizičar, nobelovac († 1923)
* 24. 12. - Elizabeta, carica Austrije itd. († 1898)
* ? - Mary Harris, organizator radnika († 1930)

## Smrti

Aleksandar Puškin

* 30. 1. - Francesco Maria Appendini, filolog (\* 1768)
* 7. 2. - Gustav IV Adolf, bivši kralj Švedske (\* 1778)
* 10. 2. - Aleksandar Puškin, pesnik (\* 1799)
* 15. 3. - Lukijan Mušicki, književnik, profesor bogoslovije, arhimandrit Šišatovca (\* 1777)
* 18. 3. - Aleksandar Alagović, zagrebački biskup (\* 1760)
* 31. 3. - John Constable, slikar (\* 1776)
* 14. 6. - Giacomo Leopardi, pesnik (\* 1798)
* 20. 6. - William IV, kralj Ujedinjenog Kraljevstva (\* 1765)
* 4. 9. - Andrija Dorotić, franjevac, filozof (\* 1761)
* 28. 9. - Akbar Šah II, mogulski car (\* 1760)
* 5. 10. - Hortense de Beauharnais, majka Napoleona III (\* 1783)
* 10. 10. - Charles Fourier, filozof (\* 1772)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)