# 1831.

*Ovo je članak o godini 1831.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1828 1829 1830 – **1831** – 1832 1833 1834
 |

1831.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1831.. (MDCCCXXXI) |
| Ab urbe condita
 | 2584.
 |
| Islamski
 | 1246–1247.
 |
| Iranski
 | 1209–1210.
 |
| Hebrejski
 | 5591–5592.
 |
| Bizantski
 | 7339–7340.
 |
| Koptski
 | 1547–1548.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1886–1887.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1753–1754.
 |
| • *Kali Yuga* | 4932–4933.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4467–4468.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Zec (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11831.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1831.** (**MDCCCXXXI**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - William Lloyd Garrison izdao prvi broj antirobovlasničkih novina *The Liberator* u Bostonu, iste godine osnovano Novoenglesko antirobovlasničko društvo.
* 14. 1. - Objavljen Hugo-ov roman *Notre-Dame de Paris* ("Zvonar Bogorodičine crkve").
* 25. 1. - Novembarski ustanak: Poljski Sejm proglasio zbacivanje Nikolaja I (ukidanje personalne unije sa Rusijom), na čelu vlade se nalazi Adam Jerzy Czartoryski.

Grgur XVI., papa 1831-46
* 2. 2. - Kardinal Cappellari je novi papa Grgur XVI. (do 1846).
* 7. 2. - Usvojen Ustav Belgije - parlamentarna monarhija sa ministarskom odgovornošću i podjelom vlasti, biće uzor ustavima nekih drugih zemalja, uključujući Srbiju.
* februar - Njegoš proizveden u arhimandrita s imenom Petar umesto Radivoje - u čin đakona, prezvitera i arhimandrita rukopoložio ga je mitropolit Raško-prizrenski Zaharije u manastiru Komu.
* 14. 2. - Bitka kod Debre Abbaya: etiopski regent porazio svog rivala koji će biti pogubljen, ali i sam je poginuo.
* 14. 2. - Bivši meksički predsednik Vicente Guerrero se pokušao vratiti u zemlju ali je pogubljen.
* 25. 2. - Bitka kod Grochowa je najveća bitka Novembarskog ustanka u Poljskoj i najveća od Waterloa - poljska taktička pobeda. Druga pandemija kolere: sa ruskom vojskom u Poljsku stiže i kolera, koja pogađa Varšavu od maja do avgusta.
* februar-mart - Prošle godine započete pobune u Modeni, Parmi i Papinskoj Državi su ugušene od austrijskih trupa (Frimont sa Radetzkym).

Gradačka kula
* 6. 3. - Praizvedba Bellinijeve opere *La sonnambula* u Milanu.
* 10. 3. - Osnovana francuska Legija stranaca, stacionirana je u Alžiru.
* mart - Turske buljubaše sa sejmenima došle u moravička sela, što izaziva pobunu popa Đoke Jovančevića.
* 29. 3. -  Počinje Veliki bosanski ustanak: Husein Gradaščević kreće na Travnik.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 7. 4. - Brazilski car Pedro I abdicira kako bi pomogao kćerci Mariji u Portugalu - car postaje petogodišnji Pedro II (do 1889).
* 11. 4. - Salsipuedeski masakr: u Urugvaju ubijeno 40 Charrúa-i.
* 12. 4. - Maršujući vojnici izazvali pad Broughtonskog visećeg mosta kod Manchestera - nakon ovoga je zabranjeno marširanje preko visećih mostova.
* 27. 4. - Karlo Albert je novi kralj Sardinije (do 1849).
* april - Pobunjeni skadarski Mustafa-paša Bušatlija poražen na planini Babuni nakon čega se povlači u Skadar.
* 26. 5. - Bitka kod Ostrolenke je ruska pobeda u Poljskoj.
* maj - jun - Merthyrski ustanak - pobuna rudara i radnika u južnom Velsu.
* 1. 6. - James Clark Ross locirao severni magnetski pol u Kanadi.
* 2. 6. - U Beograd dopremljena prva štamparija (kupili je u Rusiji Avram Petronijević i Cvetko Rajović); počeće da radi u septembru kao *Knjaževsko-srbska pečatnja* (preteča BIGZ-a).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Položaj Štimlja
* 4. 7. - Neredi zbog kolere na trgu Senaja u Sankt Peterburgu, koje umiruje lično car Nikolaj I.
* 18. 7. - Husein Gradaščević porazio velikog vezira Rešid Mehmed-pašu kod Štimlja na Kosovu - vraća se u Bosnu nakon što je vezir naizgled prihvatio bosanske uslove.
* jul - Giuseppe Mazzini u Marseju osnovao "Mladu Italiju".
* 17. 7. - Kod Sicilije se pojavio vulkanski otočić Ferdinandea oko kojeg će nastati diplomatski sporovi dok za nekoliko mjeseci ne nestane.
* 21. 7. - Leopold I. postaje prvi kralj Belgijanaca (do 1865).

Dijagram Faradeyevog eksperimenta
* 1 - 23. 8. - Pošto se proširila Ugarskom, kolera u Zemunu je odnela 200 žrtava. Kolera se pominje i u Čačku i Melencima.
* 2 - 12. 8. - Belgijsko-holandski rat (ili Desetodnevni pohod) - Holanđani uspešni, ali se povukli zbog ulaska Francuske na scenu.
* 7. 8. - Smatra se da propoved baptističkog sveštenika Williama Millera označava početak adventizma.
* avgust - U Crnu Goru iz Rusije stigli Ivan Vukotić i Matej Vučićević koji doprinose stvaranju prvih državnih ustanova.
* 21. 8. - Nat Turner podigao robovsku pobunu u Virdžiniji - ugušena za dva dana a on pogubljen u novembru.
* 29. 8. - Michael Faraday posle pauze obnavlja eksperimente sa elektromagnetizmom, što narednih meseci vodi do otkrića elektromagnetske indukcije (→ Faradayev zakon).

Rusi osvajaju Varšavu
* 8. 9. - Bitka za Varšavu: Rusi zauzeli grad i ugušili ustanak Poljaka - Kongresna Poljska gubi suverenitet.
* 12. 9. - Bosanski prvaci proglasili u Sarajevu Huseina Gradaščevića za bosanskog vezira.
* septembar - Ali Riza-paša osvojio Bagdad od Davud-paše, poslednjeg mamelučkog vladar Iraka (Davud je pošteđen, ali ostali muškarci iz domaćinstva su pogubljeni).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 2. 10. - Crnogorski vladika Petar II Petrović Njegoš ustanovio perjanike i gvardiju, prve jedinice za održavanje reda i mira u Crnoj Gori (danas Dan crnogorske policije). Ove godine osnovan i Praviteljstvujušči senat crnogorski i brdski.
* 9. 10. (27. 9. po j.k.) - Ubijen Joanis Kapodistrijas, prvi šef države moderne Grčke - nasleđuje ga brat Avgustinos a zemlja pada u haos.
* 20. 10. -  Uspostavljena Republika Nova Granada (Kolumbija, Panama i deo dan. Brazila), proistekla raspadom Velike Kolumbije (u ovom vidu traje do 1858).
* 20. 10. - Prvi dan Madridske berze (*Bolsa de Madrid*).
* 24. 10. - U pompejskoj Faunovoj kući pronađen Aleksandrov mozaik.
* 5. 11. (24. 10. po j.k.) - Skadarski Mustafa-paša Bušatlija se potčinio velikom veziru.
* 5/6. 11. - Nepoznati kradljivci provaljuju u Bibliothèque nationale de France i odatle odvlače blago iz grobnice franačkog kralja Hilderika I koje će kasnije biti rastopljeno.
* 7. 11. - U Brazilu zabranjena trgovina robovima, ali retko se sprovodi do 1850.
* novembar - Veliki vezir priznaje Gradaščeviću vezirsko dostojanstvo ako prizna sultana i njegove reforme.
* 16. 11. - Tursko-egipatski rat (1831-33): Egipatska invazija Sirije, Ibrahim Paša započeo opsadu Akre, već je zauzeo Gazu, Jafu, Jerusalim i Haifu.
* 22. 11. - Počinje prva pobuna lionskih tkača svile - desetak dana kasnije je suzbio maršal Soult.

HMS Beagle
* decembar - Kolera se pojavila i u Britanji, s vrhuncem sledeće godine.
* 26. 12. - Praizvedba Bellinijeve opere *Norma* u Milanu.
* 27. 12. - Kreće Drugo putovanje HMS Beagle (do 1836), stručnjak za geologiju i prirodoslovlje je mladi Charles Darwin.
* decembar? - Neuspešan crnogorski napad na Podgoricu.

### Kroz godinu

* Podignut Konak kneza Miloša u Topčideru.
* Za beogradskog mitropolita dolazi Srbin Melentije (Pavlović); novi šabački episkop je Gerasim Đorđević.
* Bosanski (pećki?) Arslan-paša opljačkao Pećku patrijaršiju.
* Nov talas unijaćenja u Dalmaciji pod namesnikom gen. Lilienbergom.
* 1831-41 - Vrhunac "talasa progona i pljačke" hrišćana u Rumeliji.

Konak kneza Miloša u Topčideru i platan ispred
* Završena obnova manastira Savina.
* Hrvatski narodni preporod: *Kip domovine vu početku leta 1831* Pavala Štoosa.
* Vlaška dobila ustav (*Regulamentul organic*).
* Balzacova "Šagrinska koža".
* Konsolidovana kolonija Britanska Gvajana.
* Na škotskom ostrvu Lewis otkrivene Lewiske šahovske figure iz 12. veka.
* Jules Dumont d'Urville predložio nazive Polinezija (izmislio Charles de Brosses 1756), Mikronezija, Malezija i Melanezija.
* Vijetnamski grad Thăng Long menja ime u Hà Nội ("Između reka").
* Izbija Sijamsko-kambodžanski rat (1831-34), kasnije i Sijamsko-vijetnamski.

* "Veliki val kod Kanagawe", Hokusai
* "Italijanski briganti iznenađeni od papinskih trupa", Vernet

## Rođenja

Jovan Ristić
Bik Koji Sjedi

* 16. 1. - Jovan Ristić, srpski državnik i istoričar († 1899)
* 28. 1. - Mihovil Pavlinović, hrvatski političar († 1887)
* 24. 2. - Leo von Caprivi, nemački kancelar († 1899)
* 3. 3. - George Pullman, pronalazač i industrijalac († 1897)
* 3. 3. - Đoka Vlajković, pukovnik i zadužbinar († 1883)
* 6. 3. - Philip Sheridan, američki general († 1888)
* 12. 3. - Clement Studebaker, pionir automobila († 1901)
* 4. 6. - Milan Đ. Milićević, srpski književnik, istoričar itd. († 1908)
* 13. 6. - James Clerk Maxwell, škotski fizičar († 1879)
* 2. 7. - Aleksandar Giljferding, povjesničar i slavist († 1872)
* 8. 7. - John Pemberton, pronalazač Koka-kole († 1888)
* 16. 7. - Nasrudin-šah Kadžar, persijski šah († 1896)
* 17. 7. - Xianfeng, kineski car († 1861)
* 22. 7. - Kōmei, japanski car († 1867)
* 12. 8. - Helena Blavacki, okultista († 1891)
* 20. 8. - Eduard Suess, geolog i političar († 1914)
* 23. 8. - Kornelije Stanković, kompozitor, horovođa, pijanista († 1865)
* 26. 8. - Julija Hunjadi, supruga kneza Mihaila († 1919)
* 28. 9. - Fran Levstik, pesnik († 1887)
* 29. 9. - Kosta Protić, vojnik i političar († 1892)
* 6. 10. - Richard Dedekind, matematičar († 1916)
* 18. 10. - Friedrich III., njemački car († 1888)
* 4. 11. - Antun Karlo Bakotić, fizičar i književnik († 1887)
* 5. 11. - Anna Leonowens, edukator ("Kralj i ja") († 1915)
* 19. 11. - James A. Garfield, američki političar i predsjednik († 1881)
* c. - Bik Koji Sjedi, poglavica Lakoti († 1890)

## Smrti

G.W.F. Hegel

* 2. 1. - Barthold Georg Niebuhr, istoričar (\* 1776)
* 17. 4. - Dmitrij Senjavin, ruski admiral (\* 1763)
* 27. 4. - Karlo Feliks, kralj Sardinije (\* 1765)
* 27. 5. - Jedediah Smith, traper, istraživač (\* 1799)
* 10. 6. - Hans Karl von Diebitsch Zabalkanski, ruski general (\* 1785)
* 27. 6. - Sophie Germain, matematičarka (\* 1776)
* 27. 6. - Konstantin P. Romanov, veliki vojvoda (\* 1779)
* 4. 7. - James Monroe, bivši američki predsednik (\* 1758)
* 16. 7. - Louis Alexandre Andrault de Langeron, ruski general (\* 1763)
* 18. 7. - Augustin Miletić, bosanski biskup (\* 1763)
* 23. 8. - August von Gneisenau, pruski maršal (\* 1760)
* 9. 10. - Joanis Kapodistrijas, grčki političar (\* 1776)
* 11. 11. - Nat Turner, crni pobunjenik (\* 1800)
* 14. 11. - George Wilhelm Friedrich Hegel, njemački filozof (\* 1770)
* 16. 11. - Carl von Clausewitz, vojni teoretičar (\* 1780)
* 10. 12. - Thomas Johann Seebeck, fizičar (\* 1770)
* c. - Milenko Stojković, vojvoda (\* 1763)

## Reference

Literatura
* Vukićević, Milenko M. (1906). Znameniti Srbi Muslomani. *Srpska književna zadruga* (rastko.rs) - za Bosanski ustanak str. 42-47
* Stanford J. Shaw; Ezel Kural Shaw. *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 2, Reform, Revolution, and Republic: The Rise of Modern Turkey 1808-1975*. Cambridge University Press; 27 May 1977. ISBN 978-0-521-29166-8.
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)