Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alopecija

Primjer alopecije kod 33-godišnjeg muškarca
**Alopecija** (ili **gubitak kose**, **ćelavost**) je opadanje i gubitak dlaka sa glave ili dijelova tijela. Ćelavost se može podrazumijevati kao općenito opadanje kose ili određeni specifični raspored kose, pretežno kod muškaraca. Neki tipovi ćelavosti mogu nastati zbog *alopecia areata*, autoimunog poremećaja. Ekstemni oblici *alopecia aerata* su *alopecia totalis* koja uključuje gubitak sve kose sa glave i *alopecia universalis* koja uključuje gubitak svih dlaka sa glave i cijelog tijela.

Andre Agassi, primjer frontalne ćelavosti
Opadanje kose i ćelavost mogu imati veliki broj uzroka, kao što su gljivična infekcija (*tinea capitis*), traumatske promjene, radioterapija i hemoterapija, rezultat nedostataka određenih hranjivih sastojaka u ishrani poput željeza, kao rezultat autoimunog poremećaja te određene povezanosti sa sistematskim lupusom eritematosus.
# Amenoreja

| Amenoreja |
| --- |
| lat. | *Amenorrhoea* |
|  |
|  |
| Specijalnost | Ginekologija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | N91.0N91.2 |
| ICD-9 | 626.0 |

**Amenoreja** (latinski: *amenorrhoea*) je stanje koje se odlikuje izostankom menstruacije tokom najmanje šest meseci, a može da bude *fiziološka* i *patološka*. Fiziološka amenoreja predstavlja normalni izostanak menstruacije u periodu pre puberteta, tokom trudnoće, za vreme dojenja i nakon menopauze. Patološka amenoreja se deli na primarnu i sekundarnu.

Primarna nastaje kada se kod fizički i polno zrele devojke prva menstruacija (menarha) ne pojavi do 16. godine života. Prisutna je kod 0,1% ženske populacije. Sekundarna amenoreja predstavlja izostanak menstruacije tokom tri ciklusa ili 6 meseci kod žena koje su već imale menstruaciju. Ova vrsta amenoreje se javlja kod približno 1% žena.

Neredovan menstrualni ciklus, u kome se menstruacija javlja u intervalu od 35 dana do šest meseci, se označava kao oligomenoreja. Amenoreja inače može biti simptom neplodnosti.

## Etiologija

Amenoreja nije bolest već simptom koji mogu prouzrokovati različiti etiološki faktori: hipotalamusni poremećaji (tumori i infiltrativne lezije, psihotropni lekovi, gubitak telesne težine, prekomerna fizička aktivnost, psihogeni poremećaji - emocionalni stres, anoreksija i sl), hipofizni poremećaji (destruktivne lezije, hipopituitarizam, tumori, kongenitalni poremećaji), poremećaji jajnika (sindrom policističnih jajnika, prevremena ovarijalna insuficijencija, tumori, testikularna feminizacija, galaktozemija, hemioterapija, iradijacija), poremećaji genitalnog trakta (atrofija endometrijuma, stenoza cerviksa, hematokolpos, kongenitalno odsustvo materice i vagine), oboljenja štitaste žlezde (hipotireoidizam, hipertireoidizam), oboljenja nadbubrežnih žlezda (kongenitalna adrenalna hiperplazija, Kušingov sindrom, tumori, Adisonova bolest) itd.

## Komplikacije

Nelečena amenoreja predstavlja rizik za osteoporozu i prevremenu ishemijsku bolest srca, a kada je udružena sa sindromom policističnih jajnika, hiperplaziju i karcinom endometrijuma. Žene često kasnije u životu imaju hipertenziju (povišen krvni pritisak), dijabetes i hiperlipidemiju (povišen nivo masti u krvi).

## Dijagnoza

Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze, detaljnog ginekološkog i ultrazvučnog pregleda i hormonalnih analiza (bazalni hormonalni status uz funkcionalne testove). Veoma često je temeljnu dijagnostiku potrebno dopuniti sa histeroskopijom, laparoskopijom i kariogramom (hromozomskom analizom).

## Lečenje

Lečenje je usmereno na korekciju osnovnog poremećaja, potom na nadoknadu hormona estrogena i ukoliko je neposredni cilj postizanje plodnosti, na indukciju ovulacije. Nadoknada estrogena je neophodna radi sprečavanja dugoročnih komplikacija. Kod hronične anovulacije sa normalnim nivoom estrogena neophodna je ciklična primena progesterona radi sprečavanja hiperplazije endometrijuma.

## Reference
# Strije

| Strije |
| --- |
| lat. | *Striae* |
|  |
| Strije na trbuhu |
| Specijalnost | Dermatologija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | L90.6 |
| ICD-9 | 701.3 |
| DiseasesDB | 30027 |
| MedlinePlus | 003287 |
| eMedicine | derm/406 |

**Strije** predstavljaju linearne, crtaste atrofije kože. Češće se javljaju kod osoba ženskog pola. Oko 60-70% devojčica i 40-50% dečaka u pubertetu dobija strije, kao i 70-90% trudnica (latinski: *striae gravidarum*) i to najčešće tokom šestog meseca trudnoće.

## Etiologija

Strije nastaju na mestima gde se koža najviše rasteže,najviše kod pretilih osoba prilikom prebrzog rastezanja kože ali pored rastezanja kao mehaničkog faktora značajno mesto u etiologiji imaju hormoni glukokortikoidi. Njihova koncentracija u krvi je povišena tokom puberteta i trudnoće ili u patološkim stanjima poput Kušingovog sindroma. Ovi hormoni blokiraju sintezu kolagena u fibroblastima i epidermalnu proliferaciju.

## Klinička slika

Klinička slika se menja tokom vremena. U početku su to crveno-ljubičasti linearni areali atrofične kože širine nekoliko milimetara i različite dužine, paralelno raspoređeni i to simetrično. Vremenom postaju žućkasto-ljubičasti i na kraju sedefasti. Strije koje nastaju u pubertetu su obično u predelu nadlaktica, krsnoj (lumbosakralnoj) regiji i iznad kolena. Kod devojaka se mogu javiti i na dojkama. U trudnoći se najčešće javljaju na trbuhu, bedrima i dojkama. U endokrinim poremećajima mogu nastati na trbuhu, zadnjici i butinama.

## Lečenje i prevencija

Efikasna terapija za potpuno uklanjanje strija ne postoji. Kreme sa pigmentima koje toniraju kožu čine strije manje uočljivim, ali ih ne otklanjaju. Zato je vrlo bitna prevencija.

## Reference
# Hipertireoza

| Hipertireoza |
| --- |
|  |
|  |
| Trijodotironin (T3, na slici) i tiroksin (T4) su oblici tiroidnog hormona. |
| Specijalnost | Endokrinologija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | E05 |
| ICD-9 | 242.9 |
| DiseasesDB | 6348 |
| MedlinePlus | 000356 |
| eMedicine | med/1109 |
| MeSH | D006980 |

**Hipertireoza** je javlja se kao rezultat povećanog lučenja hormona tiroksina koji luči tiroidna žlezda. Sindrom hipertireoze ili Bazedovljeve bolesti obuhvata: povećan bazalni metabolizam, gušavost, ubrzan rad srca, brzo zamaranje, emocionalnu nestabilnost, razdražljivost, anksioznost, nesanicu, noćne more, karakteristično izbuljene oči.

## Literatura
# Galaktoreja

| Galaktoreja |
| --- |
| lat. | *Galactorrhea* |
| Specijalnost | Akušerstvo |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | N64.3, O92.6 |
| ICD-9 | 611.6, 676.6 |
| DiseasesDB | 6314 |
| MeSH | D005687 |

**Galaktoreja** predstavlja produkciju mleka u dojkama van perioda laktacije. Javlja se i kod žena i kod muškaraca.

Najčešći uzrok galaktoreje je prolaktin sekretujući tumor hipofize (prolaktinom). Galaktoreja takođe može nastati kod korišćenja nekih lekova, kontraceptivnih sredstava, kod hipotireoze i tumora jajnika i testisa.

## Klinička slika

Nekada je jedini simptom produkcija mleka, ali uz to se često mogu javiti i nepravilne menstruacije, izostanak menstruacija i neplodnost, suvoća vagine i sl. Kod muškaraca hiperprolaktinemija retko izaziva galaktoreju i ginekomastiju (povećanje dojki). Kod oko 15% muškaraca javljaju se seksualne disfunkcije, a moguća je i neplodnost.

## Dijagnoza

Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze, kliničke slike, objektivnog pregleda, laboratorijskog određivanja nivoa hormona u krvi, rendgenografije, kompjuterizovane tomografije, magnetne rezonance itd.

## Lečenje

Ukoliko je uzrok galaktoreje tumor prolaktinom, lečenje se može sprovoditi lekovima ili hirurški. Lek izbora je bromkriptin, agonist dopamina. Bromkriptin reguliše hiperprolaktinemiju kod gotovo svih bolesnika sa mikroprolaktinomom. Lek može ponekad uticati i na smanjenje veličine tumora, pogotovo tokom prva tri meseca lečenja. Ako se terapija prekine, nivo prolaktina opet počinje da raste, ali se ponovni rast tumora može odložiti mesecima ili godinama. Bromokriptin je takođe delotvoran kod velikih makroadenoma. Inače, ovaj lek se ne daje tokom trudnoće.

Hirurški zahvat i zračenje su dodatne mogućnosti lečenja ovih tumora, koje se primenjuju ako se simptomi ne povlače nakon 1-3 meseca lečenja bromkriptinom, kod trajnih problema, težih poremećaja i u slučajevima kada bolesnici ne podnose bromkriptin.

Mikroadenomi imaju dobru prognozu, a prognoza makroadenoma zavisi od simptoma i odgovora organizma na terapiju lekovima.

## Izvori

* Галактореја, приступ 22. јануар 2011. на основу дозволе.
# Frigidnost

| Frigidnost |
| --- |
|  |
| Specijalnost | Psihijatrija, klinička psihologija, Ginekologija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | F52.0 |
| ICD-9 | 302.71 |
| MeSH | D020018 |

**Frigidnost** je termin koji se upotrebljava u značenju emocionalno-seksualne „hladnoće“, odnosno seksualnog poremećaja koji se sastoji od nesposobnosti za seksualno uzbuđenje ili za doživljaj orgazma kod žena. Prema savremenim shvatanjima, ovaj pojam je višestruko uslovljen psihodinamičkim razlozima te je neophodan dubinsko-psihološki tretman.

## Literatura
# Otorinolaringologija

Otorinolaringologija
**Otorinolaringologija** (oto- + rino- + laringo- + -logija) je medicinska nauka koja se bavi proučavanjem i liječenjem bolesti uha, nosa i grla. Po metodama liječenja otorinolaringologija je pretežno kirurška struka. U početku su se otologija ( zajedno s rinologijom) i laringologija razvijale potpuno odvojeno i tek potkraj prvog svjetskog rata stvorena je jedinstvena struka.

Moderna otorinolaringologija proširila se na liječenje susjednih organa: paranazalnih sinusa, jednjaka, traheje i bronha. U njenim okvirima razvile su se nove specijalizirane struke: fonijatrija,audiologija i dr.

Otorinolaringologija ima veliko socijalno značenje: u zaštiti dišnih organa od prašine u industriji i rudarstvu, u zaštiti uha od buke, u brizi za gluhe i nagluhe, u njihovoj rehabilitaciji.
# Tinitus

| Tinitus |
| --- |
|  |
| Specijalnost | otorinolaringologija, audiologija, neurologija, logopedija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | H93.1 |
| ICD-9 | 388.3 |
| DiseasesDB | 27662 |
| MedlinePlus | 003043 |
| eMedicine | ent/235 |
| MeSH | D014012 |

**Tinitus** je osećaj zvuka u uvu bez odgovarajućeg vanjskog podražaja. Zvuk se može manifestovati kao zujanje ili šum. Tinitus nije bolest, nego je simptom, koji može da izazove velik broj stanja i bolesti (npr. upale uva, strana tijela u uvu), i nuspojava koju izazivaju neki lekovi (npr. aspirin). Tinitus može biti prisutan u oba ili samo u jednom uvu. Razlikuje se i frekvencija pojedinih tinitusa. Takođe tinitus prema vremenu trajanja možemo podeliti na kontinuirani i periodični.

## Objektivni tinitus

U malom broju slučajeva, kliničar može čuti mali zvuk iz bolesnikovog uha. Takvo stanje se naziva **objektivini tinitus**. Taj zvuk može biti posledica mišičnog spazma mišića u srednjem uvu. Pulsirajući tinitus, je u večini slučajeva takođe objektivan, ako je uzrokavan šumom krvotoka koji nastaje u aterosklerozno promenjenim ili na neki drugi način promenjenim krvnim žilama.

## Reference

## Literatura

* Richard S. Tyler: *Tinnitus Handbook.* Singular Publishing Group, Florence Kent 2000, ISBN 1-56593-922-0
* McKenna, Laurence; Andersson, Gerhard; Baguley, David (2005). *Tinnitus: A Multidisciplinary Approach*. London: Whurr Publishers. ISBN 1-86156-403-1.
* Hogan, Kevin; Battaglino, Jennifer (2007). *Tinnitus: Turning the Volume Down* (Revised and Expanded izd.). Eagan, Minnesota: Network 3000 Publishing. ISBN 1-93426-603-5.
* Langguth B, Hajak G, Kleinjung T, Cacace AT, Moller AR (2007) *Tinnitus: Pathophysiology and Treatment*. Progress in Brain Research, Volume 166; Elsevier, Amsterdam
* Møller AR, Kleinjung T, De Ridder D, Langguth B (2011) *Textbook of Tinnitus*. Humana Press, New York
* Soleymani T, Pieton D, Pezeshkian P, Miller P, Gorgulho A, Pouratian N, De Salles A (2011) *Surgical Approaches to Tinnitus Treatment: A Review and Novel Approaches*. Arhivirano 2015-04-20 na Wayback Machine-u Surgical Neurology International

## Vanjske veze

* Tinitus Arhivirano 2019-11-10 na Wayback Machine-u
* Groopman, Jerome (02/09/09). „That Buzzing Sound”. *The New Yorker Magazine*: str. 42–49. Pristupljeno 8. 2. 2009.
# Anosmija

| Аносмија |
| --- |
|  |
|  |
|  |
| Specijalnost | neurologija, otorinolaringologija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | R43.0 |
| ICD-9 | 781.1 |
| MeSH | D000857 |

**Anosmija** - je odsutnost osjeta mirisa, odnosno gubitak njuha. Može biti privremena ili trajna. Povezani pojam hiposmija, odnosi se na smanjenu sposobnost njuha, dok je hiperosmija pojačano osjetilo njuha. Neki ljudi mogu biti neosjetljivi na neki određeni miris. To se zove *specifična anosmija* i može biti određena naslijeđem (genima).

Dok se određuje kao nedostatak (nesposobnost), u medicini se anosmija često gleda kao trivijalan problem. To nije uvijek slučaj, *esthesioneuroblastom* je rijedak slučaj kancerogenog tumora koji potiče u ili u blizini njušnog živca.

## Reference
# Disfonija

| Disfonija |
| --- |
| lat. | *Dysphonia* |
| Specijalnost | neurologija, otorinolaringologija, logopedija |
| Klasifikacija i eksterni resursi |
| ICD-10 | R49 |
| ICD-9 | 784.49 |
| MeSH | D055154 |

**Disfonija** ili **promuklost** predstavlja svako odstupanje od normalne visine, intenziteta i kvaliteta glasa, a najčešće je simptom oboljenja grkljana.

Disfonija je posledica oboljenja u samom grkljanu ili na udaljenim organima (centralni nervni sistem, vrat i grudni koš). Promuklost se javlja u preko pedeset raznih bolesti (upala glasnica, razvoj benignog ili malignog tumora na glasnicama, ožiljna promena glasnica sa suženjem grkljana, zamor mišića koji pokreću glasnice, paraliza povratnog grkljanskog živca koji inerviše grkljan i koji biva oštećen zbog strume štitnjače i dr. Ponekad je uzrok neadekvatna upotreba glasa, a vrlo česti su i psihogeni uzroci. Psihičke disfonije su izazvane psihičkim konfliktima, neurozama straha i dr. Funkcijske disfonije su dosta česte kod ljudi koji glas upotrebljavavju u svojim zanimanjima (nastavnici, glumci, pevači i dr).

Kod zapaljenskih promena promuklost menja jačinu, visinu i boju u toku dana. Postoji pojava hrapavosti i promuklosti glasa koji postaje suv, oštar i više ili manje dubok, a zatim sve slabiji. Ako dugo traje i postepeno se pogoršava, najčešće je posledica tumora.

Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze, kliničke slike, kliničkog pregleda, laringomikroskopije i dr.

Leči se osnovno obljenje koje je uzrokovalo disfoniju.

## Izvori

* Disfonija, pristup 5. mart 2010.
# Genetička struktura populacije

**Genetička struktura populacije** predstavlja učestalost gena (jedinki koje ih sadrže) u toj populaciji. Da bi se utvrdila učestalost gena (njihovih alela) ili njihovih kombinacija (genotipova) prate se fenotipske osobine jedinki koje čine neku populaciju.

Osobine koje se prate i služe za utvrđivanje genetičke strukture neke populacije mogu da budu:

* morfološko-anatomske: oblik, veličina, boja nekog telesnog dela;
* fiziološko-biohemijske. različite forme nekog proteina, enzima;
* osobine u ponašanju jedinki.

U određivanju genetičke strukture **humanih populacija** neophodno je da se zadovonje određeni kriterijumi:

* koriste se osobine određene jednim genom ili malim brojem gena, kvalitativne osobine, kao što su:
	+ boja očiju
	+ boja kose
	+ nasledne bolesti
	+ krvne grupe ABO, Rh, MN sistema i dr.
* uzorak koji se ispituje mora da bude dovoljno velik i da nije odabran.

Populacija je u ravnoteži ako se njena genetička struktura održava nepromenjenom iz generacije u generaciju.

Genetičku strukturu populacije određuju:

* faktori koji održavaju njenu genetičku ravnotežu
* faktori koji tu ravnotežu remete.

Međusobno dejstvo ovih faktora određuje stabilnost populacije koja nije statična već dinamična:

* kada se u populaciji učestalost gena ne bi nikada menjala, tj. ne bi remetila njena ravnoteža, ne bi dolazilo ni do evolucije.

Faktori koji remete genetičku ravnotežu populacije su istovremeno i faktori evolucije i pripadaju im:

* mutacije
* migracije
* prirodna selekcija
* genetički drift

## Reference

## Literatura

* Bruce Alberts; Dennis Bray; Karen Hopkin; Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, Peter Walter (2013). *Essential Cell Biology, 4th Edition*. Garland Science. ISBN 978-1-317-80627-1.
* King, Robert C; Mulligan, Pamela K; Stansfield, William D (2013). *A Dictionary of Genetics* (8th izd.). New York: Oxford University Press. ISBN 0-1997-6644-4.
* Lodish H, Berk A, Zipursky LS, Matsudaira P, Baltimore D, and Darnell J (2000). *Molecular Cell Biology* (4th izd.). New York: Scientific American Books. ISBN 0-7167-3136-3.

## Povezano

Genetička ravnoteža populacije‎
# Prirodni resursi

Kišna šuma na otoku Fatu-Hiva, Otoci Marquesas je primjer nedirnutog prirodnog resursa.
**Prirodni resursi** su pojave, procesi ili objekti u prirodi koji utiču konstruktivno ili destruktivno na razvoj živih bića i njihovih aktivnosti. Čovek može koristiti prirodne resurse kao potencijale za razvoj. Prirodni resursi čoveku koriste za stanovanje, ishranu, proizvodnju energije i eksploataciju. Šteta koju čoveku nanose prirodni resursi se ispoljava u vidu bolesti, prirodnih nepogoda ili ugrožavanja životne sredine.

Osnovni prirodni resursi su:

* zemljište (poljoprivredno, građevinsko i šumsko)
* stene, minerali, fosilna goriva
* voda
* klima (sunce, vetar, plima i oseka)
* flora i fauna

Prirodni resursi se mogu podeliti na više načina na:

* ograničene i neogranične
* obnovljive i neobnovljive
* biotičke i abiotičke

Prirodni resursi su ekonomska interpretacja prirodnog potencijala u smislu iskorištavanja prirode od strane čoveka. Prisustvo prirodnim resursima predstavlja mogućnost za njihovu ekspoloataciju. Prirodni resursi su definisani ljudskom percepcijom, navikama i potrebama, ono što predstavlja resurs u jednoj kulturi ne mora biti percipirano kao potencijal za stvaranje bogatstva u drugoj kulturi.