# 1709.

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1670-e  1680-e  1690-e  – 1700-e –  1710-e  1720-e  1730-e  |
| Godine:
 | 1706 1707 1708 – **1709** – 1710 1711 1712
 |

Dijagram bitke kod Poltave

1709.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1709.. (MDCCIX) |
| Ab urbe condita
 | 2462.
 |
| Islamski
 | 1120–1121.
 |
| Iranski
 | 1087–1088.
 |
| Hebrejski
 | 5469–5470.
 |
| Bizantski
 | 7217–7218.
 |
| Koptski
 | 1425–1426.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1764–1765.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1631–1632.
 |
| • *Kali Yuga* | 4810–4811.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4345–4346.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11709.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1709.** (**MDCCIX**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Temperaturna anomalija, zima 1708-09.
* Zima 1708/09. u Evropi se smatra najhladnijom u 500 godina.
* U Francuskoj je zavladala glad, broj mrtvih se procenjuje na 600.000. U kombinaciji sa troškovima rata, dolazi do finansijske krize.
* 2. 1. - Rat za špansko nasleđe (RzŠN): Francuzi prepuštaju Gent saveznicima na čelu sa Marlboroughom i Eugenom Savojskim.
* 13. 1. - Mogulski car Bahadur Shah I je kod Hyderabada pobijedio svog polubrata Muhammad Kam Bakhsha, koji umire sutradan.
* 15. 1. - Pošto su carski vojnici, protestanti iz Hessen-Kassela, zauzeli Bolonju, papa Klement XI. prihvata ultimatum i dozvoljava prolaz carske vojske; takođe priznaje Habsburga "Karla III" za legitimnog naslednika Španije.

Zaleđena laguna u Veneciji
* januar - Abraham Darby I proizveo sirovo željezo putem koksa umjesto drvenog uglja, što je važan korak prema Industrijskoj revoluciji.
* 17. 1. - RzŠN: Francuzi napuštaju i Brugge - gube Španjolsku Nizozemsku (Belgiju).
* 18. 1. - Veliki severni rat (VSR), Švedska invazija Rusije: Šveđani su zauzeli Veprik nedaleko od Kijeva. Usled jake zime i ruske politike spržene zemlje, Šveđani gube mnogo ljudi.
* 1/2. 2. - Britanski pomorac Woodes Rogers na jednom od otoka Arhipelaga Juan Fernandez u Pacifiku pronalazi i spašava nasukanog škotskog gusara Alexandera Selkirka, a što je događaj koji će kasnije postati predložak za znameniti roman *Robinson Crusoe*.
* 8 i 21. 2. - Švedski kralj Karlo XII. odnosi pobede kod Opošnje i Krasnokutsk-Gorodnoja
* 15. 2. - Završen je građanski rat u Kraljevini Kongo, Pedro IV je ovladao celom zemljom.
* 19. 2. - Umro japanski šogun Tokugawa Tsunayoshi, nasleđuje ga nećak Ienobu (do 1712).
* 28. 3. - Johann Friedrich Böttger obavestio kralja u Drezdenu o otkriću načina proizvodnje porcelana - Böttger je sarađivao sa, prošle godine preminulim, Ehrenfried Walther von Tschirnhausom.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 20. 4. - RzŠN: Opsada Alicantea završena franko-španskim zauzećem grada.
* 23. 4. - VSR: Bitka kod Sokolke, nedaleko od Poltave: švedski strateški neuspeh.
* 21. 4. - Persijski safavidski vicekralj Kandahara Gurgin-han, takođe i gruzinski kartlijski monarh Giorgi XI, ubijen od strane paštunskog poglavara Mirwais Hotaka, koji zatim vlada nezavisno u kandaharskoj oblasti (do smrti 1715).
* 29. 4. - RzŠN: Jacques Cassard odbranio od Engleza konvoj sa žitom iz Tunisa za Marsej, čime je Provansa spašena od gladi.
* 2. 5. - VSR: Šveđani su okružili Poltavu.
* 6. 5. - Umro mletački dužd Alvise II Mocenigo, naslediće ga Giovanni II Cornaro (do 1722).
* 7. 5. - RzŠN: Bitka kod La Gudine: španske burbonske snage potukle anglo-portugalsku vojsku.
* maj - Savatije Ljubibratić, raniji zahumski mitropolit i poglavar crkve u Boki kotorskoj, obaveštava vernike u Dalmaciji o svom izboru za "državnog arhijereja" po dopuštenju mletačkog dužda
* maj - novembar - U Englesku stiže 13.000 izbeglica (*Poor Palatines*) sa srednje Rajne - dolazi do rasprave o imigraciji, neki su kasnije preseljeni u Irsku i Ameriku.
* 28. 5. - RzŠN: na pregovorima o miru Hagu, saveznici su nepopustljivi - "Nema mira bez Španije", traže da Filip V napusti zemlju, čak i da Luj XIV zarati protiv svog unuka ako to ovaj ne bi učinio. Luj 7. juna odbacuje ultimatum.
* 28. 6. - VSR: Dresdenski ugovor: obnovljen savez između Frederika IV, kralja Danske-Norveške i Augusta Jakog, vladara Saksonije i Poljske-Litvanije, protiv Švedske.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Bitka kod Poltave
* 2 - 17. 7. - VSR: Susret trojice kraljeva, Pruske, Danske i Saksonije, u Potsdamu i Berlinu: Pruska, ipak, ne želi ući u rat.
* 8. 7. - Veliki sjeverni rat: Bitka kod Poltave u kojoj ruske snage pod carem Petrom Velikim razbijaju švedsku vojsku kralja Karla XII te tako konačno zaustavljaju švedski pokušaj osvajanja Rusije; bitka, u kojoj je gotovo cjelokupna švedska vojska prisiljena na predaju, predstavlja prekretnicu rata i kraj Švedske kao evropske velesile; kralj Karlo XII, pak, uspijeva pobjeći i pronaći utočište na području Osmanskog Carstva, u Bender u današnjoj Moldaviji/Transnistriji.
* 11. 7. - Predaja u Perevoločnoj: švedski gen. Adam Ludwig Lewenhaupt sa 12.000 vojnika se predaje Rusima.
* 27. 7. - Japanski car Higashiyama abdicira, nasleđuje ga sin Nakamikado (do 1735) - car je u ovo vreme samo figura.
* 28. 7. - RzŠN: Posle mesec dana opsade Tournaia, Francuzi napuštaju varoš i povlače se u citadelu.
* 28. 7. - VSR: U Drezdenu sklopljen dansko-saksonski savez.
* leto - Patrijarh Kalinik otvara u Skoplju spor protiv Masfud-age iz Krive reke koji ga je držao 30 dana u prištinskom zindanu; u septembru odlazi u Carigrad gde je izvadio hućum protiv muteselima Tahir-paše Mahmudbegovića, koji su mu iznuđavali novac.
* avgust - Kralj Stanisław Leszczyński napustio Poljsku (vratiće se 1733-36), a ulaze saksonske trupe ranijeg kralja Augusta.
* 3. 9. - RzŠN: Saveznici zauzeli i citadelu Tournaia.

Bitka kod Malplaqueta
* 11. 9. - RzŠN: Bitka kod Malplaqueta je najkrvavija bitka stoleća i Pirova Marlboroughova pobeda nad maršalom Villarsom na severu Francuske, gde pobednici imaju duplo više žrtava od poraženih.
* septembar - U Ljubljani se nalazi dvorska komisija koja ispituje uzroke čestih nemira u Lici, Krbavi pa i Karlovačkom generalatu - Srbi se žale na upravu Komore, traže priključenje generalatu, isto misle i Hrvati. Karlovački graničari su se bunili ove godine zbog neisplaćenog "lena".

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Veliki severni rat od 1709
* 8. 10. - Torunjski ugovor: obnovljen savez između Rusije i Poljske-Litvanije, ponovo pod vlašću Augusta II (do 1733).
* 12. 10. - Odlučeno o osnivanju rudarskog grada u Meksiku, kasnije poznatog kao Chihuahua.
* 20. 10. - RzŠN: Saveznici zauzeli Mons.
* 22. 10. - VSR: Kopenhagenski ugovor: obnovljen rusko-danski savez protiv Švedske.
* 29. 10. - Prvi Barijerski ugovor: Britanci pristaju na holandsku kontrolu južne Nizozemske, kako bi ih zadržali u ratu.
* 30. 10. - Mojsije Petrović posvećen u Peći za mitropolita dabrobosanskog - u Sarajevo stiže oko 19. novembra ali kratko se zadržava.
* novembar (krajem oktobra po j.k.) - Crkveni sabor u Peći, prisutan je i crnogorski vladika Danilo.
* 6. 11. - VSR: Rusi započinju opsadu Rige - zauzimaju je u julu.
* 12. 11. - VSR: Danska armija se iskrcava u švedskoj Skaniji, cilj im je Helsingborg (poraženi u martu).
* novembar - Sički ratnik Banda Singh Bahadur zauzeo mogulsku provincijsku prestonicu Samanu u Pandžabu.
* decembar - U portugalskom Brazilu završen Rat Emboabasa oko posedovanja nalazišta zlata.
* 22. 12. - RzŠN: Gusarska ekspedicija Woodesa Rogersa zarobila španski galeon *Nuestra Señora de la Encarnación y Desengaño* blizu Donje Kalifornije, tri dana kasnije ne uspeva zauzeti mnogo veći brod *Nuestra Señora de Begoña*.

### Kroz godinu

* Johann Maria Farina (Giovanni Maria Farina) započinje proizvodnju Kolonjske vode vode u Kelnu.
* Obnovljena habsburška Tajna konferencija, sada je stalna sa osam članova na čelu sa dvorskim kancelarom, prvi oblik ministerijalne vlade.
* Građanski sloj prigovara budimskom episkopu što je samo ove godine primio 3980 forinti za venčanice i milostinju.
* Razbojnici udarili kontribuciju na Vukovar, Nuštar i druga naselja.
* Kuga zahvatila velike delove Ugarske., takođe i srednje Evrope.
* Iguman Hadži Visarion i bratstvo manastira Rakovice obnovili, "bez fermana", kosmajski manastir Tresije.
* Umro bački episkop Stevan Metohijac.
* U Beču podignut Theater am Kärntnertor.
* Nicholas Rowe priredio komade Williama Shakespearea u šest tomova, što se smatra prvim modernim izdanjem.
* U istočnom delu Ferganske doline nastaje Kokandski kanat: Šahruh-bej se osamostalio od Buhare (kanat traje do 1876).
* Umro kralj Ayutthaye Suriyenthrathibodi, nasleđuje ga Thai Sa (do 1733).
* Herkulaneum otkriven tokom kopanja bunara - masovnija iskopavanja od 1737.

## Rođenja

* 24. 2. - Jacques de Vaucanson, pronalazač automata († 1782)
* 28. 3. - Aleksej Razumovski, ruski maršal († 1771)
* 2. 6. - Josip Betondić, pjesnik († 1764)
* 8. 8. - Tokugawa Ietsugu, šogun Japana († 1716)
* 10. 8. - Jean-Jacques Lefranc de Pompignan, polihistor († 1784)
* 18. 9. - Samuel Johnson, književnik i leksikograf († 1784)
* 29. 12. - Elizabeta, ruska carica († 1762)
* Vasilije Petrović Njegoš, vladika crnogorski († 1766)

## Smrti

* 20. 1. - Père de la Chaise, jezuit, ispovjednik Louisa XIV (\* 1624)
* 24. 1. - George Rooke, britanski admiral flote (\* 1650)
* 9. 2. - François-Louis de Bourbon-Conti, francuski knez i general (\* 1664)
* 19. 2. - Tokugawa Tsunayoshi, japanski šogun (\* 1646)
* 1. 4. - Henri-Jules de Bourbon-Condé, knez Condé (\* 1643)
* 2. 4. - Giovanni Battista Gaulli, slikar (\* 1639)
* 21. 4. - Đorđe XI od Kartlija, gruzinski kralj, guverner Kandahara (\* 1651)
* 6. 5. - Alvise II Mocenigo, mletački dužd (\* 1628)
* 6. 5. - Vicko Bujović, pisac, pomorac (\* 1660)
* 29. 6. - Antoine Thomas, jezuitski misionar i astronom u Kini (\* 1644)
* 31. 8. - Andrea Pozzo, jezuitski arhitekta i slikar (\* 1642)
* 4. 9. - Jean-François Regnard, komediograf (\* 1655)
* 2. 10. - Ivan Mazepa, bivši zaporoški hetman (\* 1639)
* 8. 11. - Dimitrije Rostovski, episkop, svetac (\* 1651)
* 1. 12. - Abraham a Sancta Clara, nemački propovednik (\* 1644)
* 8. 12. - Thomas Corneille, pisac, leksikograf, akademik (\* 1625)
* Suriyenthrathibodi, kralj Ajutaje

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)

## Vanjske veze