# 1822.

*Ovo je članak o godini 1822.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1819 1820 1821 – **1822** – 1823 1824 1825
 |

1822.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1822.. (MDCCCXXII) |
| Ab urbe condita
 | 2575.
 |
| Islamski
 | 1237–1238.
 |
| Iranski
 | 1200–1201.
 |
| Hebrejski
 | 5582–5583.
 |
| Bizantski
 | 7330–7331.
 |
| Koptski
 | 1538–1539.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1877–1878.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1744–1745.
 |
| • *Kali Yuga* | 4923–4924.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4458–4459.
 |
| • 60 godina
 | Yang Voda Konj (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11822.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1822** (**MDCCCXXII**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 13. 1. (1. 1. po j.k.) - Grčki rat za nezavisnost: Prva nacionalna skupština u Epidauru proglasila nezavisnost od Osmanskog carstva (→ Prva helenska republika), donesen ustavni dokument, prvi predsednik izvršne vlasti je Aleksandros Mavrokordatos.
* 5. 2. (24. 1. po j.k.) - Poginuo Ali-paša Janjinski.
* 6. 2. - Kineska džunka *Tek Sing* potonula u Južnom kineskom moru, procenjuje se da je poginulo 1600 ljudi.
* 9. 2. - Haićanski predsednik Jean Pierre Boyer predvodi trupe koju su okupirale odnedavno nezavisnu Republiku Španski Haiti (dan. Dominikanska Republika) - ostrvo je pod jednom vladom do 1844.
* 27. 2. - U Beču štampan poslednji broj "Novina serbskih" (zabranjene, tj. oduzeto pravo daljeg izlaženja).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

"Scena masakra na Hiosu" (Delacroix, 1824)
* april - Počinje Hioski masakr: većina stanovnika ostrva Hios ubijena, porobljena ili umrla od bolesti, što izaziva reakciju kulturne Evrope.
* april - Solunski paša Mehmed Emin povratio Nausu.
* 24. 4. - U Parizu je otvoren ovogodišnji Salon, umetnička izložba. Izloženo je prvo veće Delacroixovo delo, "Danteova barka", inspirisana "Splavom Meduze", sa prethodnog Salona 1819.
* 25. 4. - Oslobođeni robovi iz SAD osnovali *Christopolis*, kasnije Monroviju u Liberiji.
* 19. 5. - Meksički kongres imenovao Agustína de Iturbidea za cara (krunisan u julu).
* 24. 5. - Ekvadorski rat za nezavisnost: Bitka na Pichinchi osigurava nezavisnost Ekvadora (Kraljevska Audijencija Quito).
* 26. 5. (Duhovi) - Požar u crkvi u norveškom mestu Grue - između 113 i 117 mrtvih.
* 28. 5. (j.k.?) - Iz Egipta stigla flota Hasan-paše - pali sela na Kritu.
* 6. 6. - Slučajno upucan Kanađanin Alexis St. Martin - zahvaljujući nastaloj fistuli, američki lekar William Beaumont će ispitivati proces varenja.
* 14. 6. - Charles Babbage predložio diferencijalnu mašinu.
* 18/19. 6. (6/7. 6. po j.k., Ramazanski bajram) - Odmazda za masakr na Hiosu: Konstantinos Kanaris je vatrenim brodom, branderom, blizu ostrva uništio admiralski brod Kara Ali-paše (Nasuhzade Ali-paše), smatra se da je poginulo oko 2.000 Turaka.
* 24. 6. - Formirana prva beogradska opština (*obščestvo*).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 8. 7. - Pesnik Percy Bysshe Shelley se utopio na brodu pored Italije.
* 26. 7. - Guayaquilska konferencija: susret San Martína i Bolívara - izgleda da je oslobađanje ostatka Vicekraljevstva Peru prepušteno Bolivaru, San Martin se ubrzo povlači iz javnog života.
* 9. 8. (28. 7. po j.k.) - Bitka kod Dervenakije: uništena vojska Dramali Mahmut-paše koja je krenula na Peloponez (grčki komandant: Teodoros Kolokotronis).
* 12. 8. - Jak zemljotres u Siriji, velika razaranja u Alepu.
* 15 - 29. 8. - Poseta kralja Georgea IV Škotskoj: ustanovljena tradicija tartana i kilta.
* 7. 9. -  Brazilsko Carstvo proglasilo nezavisnost od Portugala, prvi car je Pedro I, sin portugalskog kralja (proglašen u oktobru).
* 20 - 25. 9. - Bitka kod Specesa: osmanska flota ne uspeva probiti redove grčke.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 1. 10. - Portugal dobija ustav.
* 20. 10. - Počeo Veronski kongres velikih sila: Rusija, Austrija i Prusija dozvoljavaju buduću francusku intervenciju u Španiji protiv liberala, ne i Engleska.
* 25. 10. - Omar Vrioni i dr. započinju prvu opsadu Misolongija.
* 31. 10. - Meksički car Iturbide raspustio Kongres - dolazi do pobuna u provincijama.
* novembar - Jak zemljotres u Čileu.
* 11. 12. - Grci oslobodili Nafplio na Peloponezu nakon jednogodišnje opsade - postaće sedište Privremene vlade.
* decembar - Plan iz Casa Mate: generali Antonio López de Santa Anna i Guadalupe Victoria se dogovorili da uvedu republiku u Meksiku.

### Kroz godinu

Preveden natpis na Kamenu iz Rosette
* Dio Kraljevine Ilirije od Save do Rijeke vraćen Banskoj Hrvatskoj.
* Glad u Crnoj Gori.
* Šibenski episkop Venedikt Kraljević, ugrožen zbog pristajanja uz uniju, odlazi u Veneciju.
* Knez Miloš se plaši rata s Turcima, vladika Petar I u tom slučaju spreman za diverziju prema Albaniji i Hercegovini.
* Jean-François Champollion objavio prvi prevod hijeroglifa (sa Kamena iz Rosette).
* Galilejev "Dijalog o dva glavna sistema sveta" (objavljen 1632) skinut sa *Index librorum prohibitorum*.
* Nakon Joanisa Kapodistrijasa ruski ministar ino. poslova je Karl Neselrode (čak do 1856).
* Ashleyjeva stotina je prva velika traperska ekspedicija uz Missouri.
* *Traité des propriétés projectives des figures* Jean-Victor Ponceleta se smatra začetkom moderne projektivne geometrije.

* "Danteova barka", Delacroix
* "Dan selidbe", Boilly
* "Penzioneri u Chelseaju čitaju depešu sa Waterlooa", Wilkie
* "Studio Abela de Pujola", Grandpierre-Deverzy
* "Portret grofice Blessington", Lawrence

## Rođenja

* 2. 1. - Rudolf Clausius, fizičar († 1888)
* 6. 1. - Heinrich Schliemann, arheolog († 1890)
* 4. 2. - Edward Fitzgerald Beale, vojnik i istraživač († 1893)
* 7. 2. - Đorđe Stratimirović (vojskovođa) († 1908)
* 16. 2. - Francis Galton, polimata († 1911)
* 4. 3. - Jules Antoine Lissajous, matematičar († 1880)
* 17. 3. - Muhamed Said-paša, vicekralj Egipta († 1863)
* 26. 3. - Ahmed Dževdet-paša, osmanski državnik, istoričar († 1895)
* 27. 4. - Ulysses S. Grant, vojnik i predsednik SAD († 1885)
* 24. 5. - Šime Ljubić, arheolog, povjesničar († 1896)
* 26. 5. - Edmond de Goncourt, književnik († 1896)
* 10. 6. - John Jacob Astor III, finansijer i filantrop († 1890)
* 17. 7. - Mihailo Barlovac, trgovac i političar († 1891)
* 20. 7. - Gregor Mendel, genetičar († 1884)
* 24. 7. - Dinko Vitezić, narodni preporoditelj († 1904)
* 10. 8. - Patrijarh srpski German (Anđelić) († 1888)
* 12. 9. - Jindřich Fügner, jedan od osnivača Sokola († 1865)
* 4. 10. - Rutherford B. Hayes, predsednik SAD († 1893)
* 6. 12. - Federico Antonio Galvani, dalmatinski političar († 1890)
* 8. 12. - Jakov Ignjatović, srpski književnik († 1889)
* 24. 12. - Charles Hermite, matematičar († 1901)
* 27. 12. - Louis Pasteur, mikrobiolog i hemičar († 1895)
* ? - Georgina Tesla, rođ. Mandić, majka Nikole Tesle († 1892)
* ? - Mithat-paša, osmanski državnik († 1883)

## Smrti

* 5. 2. - Ali-paša Janjinski, osmanski moćnik (\* 1744)
* 20. 2. - Walking Stewart, putnik i filozof (\* 1747)
* 22. 2. - Cincar Marko Kostić, vojvoda i knez (\* 1777)
* 20. 4. - Allegra Byron, kćerka lorda Byrona (\* 1817)
* 25. 6. - E. T. A. Hoffmann, književnik (\* 1776)
* 8. 7. - Percy Bysshe Shelley, pesnik (\* 1792)
* 12. 8. - Robert Stewart, Viscount Castlereagh, britanski ministar ino. poslova (\* 1769)
* 25. 8. - William Herschel, astronom i kompozitor (\* 1738)
* 30. 11. - Huršid-paša, osmanski vojskovođa
* 29. 12. - Petar Duka, austrijski general, mađarski baron (\* 1757)
* ? - Leontije, bivši beogradski mitropolit
* ? - Mihailo Radović, vojvoda (\* 1759)
* ? - Simon Georg Sina stariji, trgovac i bankar (\* 1753)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (5-1)