Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brzina zvuka

**Brzina zvuka** u vazduhu iznosi oko 340 metara u sekundi. Brzina se menja u zavisnosti od materijala kroz koji prolazi (vazduh, voda...).

Zbog relativno sporog kretanja zvuka moguće je na primer odrediti na kolikom rastojanju je udario grom. Izmeri se vreme od pojave svetlosti do momenta pojave zvuka i broj sekundi se pomnoži sa 340 metara u sekundi i tako se dobije rastojanje.

Na učestanostima iznad 5500 Herca zvuk se toliko sporo kreće da je čoveku uz pomoć dva uha moguće odrediti smer odakle zvuk dolazi. Ako je čovek okrenut npr. ukoso prema izvoru zvuka, zvuk stiže pre do bižeg uha nego do drugog i čovek to instiktivno konstatuje i mahinalno se okreće ka zvuku.
# Apsolutna nula

**Apsolutna nula** je pojam označava uslovno temperaturu, a u stvari stanje materije u kojoj je termodinamički sistem na najnižem nivou, odnosno ima najnižu energiju.

## Historija

Pojam apsolutna nula je verovatno prvi odredio Gijom Amonton u drugoj polovini sedamnaestog veka.

On je bio savremenik Bojla i Meriota, koji su postavili Bojl-Mariotov zakon: Ako pritisak nekog gasa raste, proporcionalno se smanjuje njegova zapremina.

Amonton je proširio njihova istraživanja merenjem temperature komprimovanog gasa. Primetio je da ravnomerna smanjenja temperature izazivaju proporcionalna smanjenja pritiska. Iz ovog zapažanja je izveo zaključak, da bi dalje smanjenje temperature dovelo do toga da pritisak gasa, na nekoj konačnoj temperaturi, bude jednak nuli. Kako pritisak ne može da ima negativnu vrednost, zaključio je da najniža temperatura, mora da ima neku konačnu vrednost.Njegova procena je bila da ta konačna temperatura - apsolutna nula ima vrednost -240 °C.

Kasnije su Šarl i Gej-Lisak formulisali taj zakon u strožem obliku. Oni su dokazali da pad pritiska, pri opadanju temperature za 1 °C iznosi 273 deo pritiska, koji taj gas ima na 0 °C. Tako je apsolutna nula bila utvrđena na -273 °C

## Gde se pominje

Apsolutna nula kao pojam, najčešće se koristi u prirodnim naukama, ali takođe i u društvenim, napr. filozofiji pa u sprezi sa fizikom itd. O apsolutnoj nuli se među naučnicima vode različite teoretske polemike ovisno o datom gledanju na problem: svemirski, terestijalni ili subatomski odnosi. Sam princip definisanja pojma nije logički ispravan ali je u praksi prihvaćen. . Smatra se da se blisko približavanje definiše logaritamskom ili limesnom funkcijom (Ovo neki naučnici negiraju, a ja ovo navodim kao eventualnu alternativu op. domatrios)

## Oznaka

Oznaka za to stanje je 0 Kelvina (preciznije je, ali ne i precizno, reći stanje nego temperatura, kad te temperature nema, odnosno energije.

0 Kelvina odgovara -273,150 C (stepeni Celzijusove skale) i odnosi se na najnižu temperaturu koju neki sistem može da ostvari. Znači, praktično moguće, a ne teoretski ili filozofski gledano kad negira samo sebe.

Gas pod konstantnim pritiskom sabija se kako se temperatura smanjuje. Savršen gas bi na apsolutnoj nuli dostigao nultu zapreminu.

Međutim stvarni gas se kondenzuje u tečno ili čvrsto stanje na teperaturi višoj od apsolutne nule.

Na apsolutnoj nuli molekularna energija sistema je minimalna i ne može se transponovati u druge sisteme.

Kelvinova temperaturna lestvica ima apsolutnu nulu kao svoj nulti podeok, a njena osnovna jedinica je kelvin. (domatrios)

Na en-viki možete pročitati o Bumerag Nebuli i njenoj temperaturi, o negativnoj temperaturi zero itd.

## Gde se koristi

Rezultati Amontona se koriste u rashladnim i klima uređajima. Tu se ne ide, naravno, do apsolutne nule ali pricipi do kojih je došao - veza između temeprature i pritiska gasa rezultirao je pronalaskom toplotne mašine.
# Povratna hemijska reakcija

**Povratna hemijska reakcija** (**reverzibilna reakcija**) je hemijska reakcija u kojoj reaktanti međusobno reaguju gradeći proizvode koji isto međusobno reaguju gradeći početne reaktante. Nakon izvesnog vremena, u zatvorenom sistemu, kod povratne reakcije se uspostavlja hemijska ravnoteža.

Reverzibilna reakcija se sastoji od dve reakcije koje se odvijaju u suprotnim smerovima:

* direktna reakcija - reakcija stvaranja proizvoda iz reaktanata, najčešće reakcija “u desno”
* povratna reakcija - reakcija stvaranja polaznih reaktanata iz njihovih proizvoda, najčešće reakcija “u levo”

Primer reverzibilne reakcije:

NH4Cl(s) ⇌ NH3(g) + HCl(g)
Reakcije kao disocijacija i termalna disocijacija su specifični vidovi povratnih reakcija.

## Reference

## Literatura

* House, James E. (2007). *Principles of Chemical Kinetics, Second Edition* (2. edition izd.). ISBN 978-0-12-356787-1.
* Jeffrey I. Steinfeld, Joseph S. Francisco, William L. Hase (1998). *Chemical Kinetics and Dynamics* (2nd Edition izd.). Prentice Hall. ISBN 0-13-737123-3.
# Heron

Heron
Heronova kugla ili eolipile
Heronova vjetrenjača koja je pokretala orgulje
Heronov vodoskok
**Heron** (oko 10. – 70.), bio je starogrčki matematičar i inženjer, koji je živio u današnjoj Aleksandriji. Smatra se jednim od najvećih predstavnika znanosti u staroj Grčkoj. Izvodio je mnogo pokusa, poučavao je u poznatom Muzeju, u čijem sklopu je bila Aleksandrijska knjižnica.

Najpoznatiji rad mu je bio Heronova kugla ili eolipile, koji se smatra prvim parnim strojem u povijesti. Poznati izum mu je i vjetrenjača, kojom je koristio energiju vjetra za sviranje na orguljama. Mnogi njegovi radovi su izgubljeni, ali neke njegove radove možemo naći u arapskim rukopisima.

Veliki utjecaj na njega je imala aritmetika i geometrija iz Babilonskog carstva. Bavio se matematikom, mehanikom, fizikom i pneumatikom, a njegov automat u koji su se ubacivale kovanice, smatra se prvim radom iz područja kibernetike.

## Otkrića

* Heronova kugla ili **eolipile** se smatra prvim parnim strojem u povijesti. Heron je grijao šuplju kuglu s vodom, dok voda nije proključala. Para je izlazila kroz dvije cijevi, savinute u suprotnim smjerovima i tako je uzrokovala okretanje kugle.
* Heronova vjetrenjača koja je pokretala orgulje, je jedan od prvih primjera korištenja energije vjetra za pogon nekog uređaja.
* Heron je poznat i kao jedan od osnivača kibernetika, koja postaje znanošću tek polovinom 19. stoljeća. To je bio ustvari automat za svetu vodu, koji je radio kada bi ubacili kovanice. Kada je novčić bio ubačen, pao bi na polugu, te bi težina novčića podigla polugu i sveta voda bi procurila iz cijevi, sve dok novčić ne bi pao s poluge, pa bi se cijev zatim zatvorila.
* Njegove izume najviše je koristilo starogrčko kazalište. Napravio je i stroj koji je “prikazivao” predstavu preko 10 minuta. Sistem čvorova, užadi i jednostavnih strojeva, pokretao je rotirajući cilindar, koji su pokretali male skulpturice na vrhu kutije.
* Heronovo možda najkorisnije otkriće je bila vodena pumpa, koja je sistemom posuda pumpala vodu van. Osim za piti vodu, koristili su je i vatrogasci.
* Osmislio je i lom svjetlosti, koji je kasnije nazvan Fermatov princip, koji poučava kako se zraka svjetlosti, koja putuje između dvije točke, uvijek kreće najkraćim putem.
* Osmislio je i “špricu” – kojom je kontrolirao količinu izručene tekućine ili zraka.
* Heronov vodoskok je imao posude, iz kojih je voda izbačena korištenjem hidrostatičkog tlaka.
* On opisuje nastanak zvuka. Smatra da muzički instrumenti proizvode tonove zadajući udarce česticama zraka.
* Osmislio je i jednostavan način kako brzo izračunati vrijednost korijena bilo kojeg broja.
* Heronova formula omogućava izračunavanje površine trokuta, za što je dovoljno samo znati duljinu stranica.
* Jedno od njegovih najvećih matematičkih dostignuća bilo je otkriće zamišljenih ili imaginarnih brojeva

## Povezano

* Heronova formula

## Izvori
# Newtonova skala

**Njutnova skala** je temperaturna skala koju je osmislio Isak Njutn oko 1700. godine. Razmišljajući o problemu toplote, razvio je prvu kvalitativnu temperaturnu skalu, koja je sadržala oko dvadeset referentnih tačaka, od „hladnog zimskog vazduha“ do „užarenog uglja u kuhinjskoj vatri“. Ovaj pristup je bio prilično grub i problematičan, pa je Njutn ubrzo postao nezadovoljan njime. Znao je da se većina supstanci širi kada je zagrejana, pa je uzeo posudu sa lanovim uljem i merio promene u zapremini sa svojim referentnim tačkama. Otkrio je da se zapremina lanovog ulja povećala 7,25 % kada je ono zagrejano od temperature snega koji se topi do temperature ključale vode.

Posle određenog vremena, definisao je „nulti stepen toplote“ kao temperaturu topljenja snega, a "33. stepen toplote“ kao temperaturu ključanja vode. Njegova skala je, samim tim, prethodnik Celzijusove skale, s obzirom da su definisane preko istih temperaturnih referenci. Verovatno je da je Celzijus znao za Njutnovu skalu kada je osmislio svoju. Njutn je svoj merni instrument nazvao "termometar".

Stoga, jedinica ove skale, Njutnov stepen, jednaka je WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (približno 3.03) kelvina ili stepena Celzijusa i ima istu nulu kao i Celzijusova skala.

## Konverzija temperatura

## Reference

* Grigull, U. (1984), „Newton's temperature scale and the law of cooling”, *Heat and Mass Transfer* **18** (4): 195–199, DOI:10.1007/BF01007129 .

## Vanjske veze

* Fotografija table starog termometra iz oko 1758. godine – oznake u 4 skale, od kojih je prva Njutnova.
# Rankinova skala

**Rankin** (engleski: *Rankine*) je termodinamička (apsolutna) temperaturna skala nazvana po škotskom inženjeru i fizičaru Vilijamu Džonu Makornu Rankinu, koji ju je predložio 1859. godine.

Simbol za **stepen Rankina** je °R (ili °Ra ako je potrebno razlikovati ga od Remerove ili Reomirove skale). Nula i na Kelvinovoj i na Rankinovoj skali je apsolutna nula, ali je Rankinov stepen jednak jednom stepenu Farenhajta, a ne jednom stepenu Celzijusa, kojeg koristi Kelvinova skala. Temperatura od −459.67 °F jednaka je tačno 0 °R.

Neka polja inženjerstva u Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi mere termodinamičke temperature koristeći Rankinovu skalu. Međutim, u svetu nauke, a često i u inženjerskoj praksi Sjedinjenih Država, termodinamička temperatura se meri u Kelvinima. Američki Nacionalni institut za standarde i tehnologiju ne preporučuje upotrebu stepeni Rankina u svojim publikacijama.

Neke ključne temperature koje prikazuju odnos Rankinove skale sa ostalim temperaturnim skalama date su u donjoj tabeli.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Kelvin
 | Celzijus
 | Farenhajt
 | Rankin
 |
| Apsolutna nula (po definiciji)
 | 0 K
 | −273.15 °C
 | −459.67 °F
 | 0 °R
 |
| Tačka mržnjenja vode
 | 273.15 K
 | 0 °C
 | 32 °F
 | 491.67 °R
 |
| Trojna tačka vode (po definiciji)
 | 273.16 K
 | 0.01 °C
 | 32.018 °F
 | 491.688 °R
 |
| Tačka ključanja vode
 | 373.1339 K
 | 99.9839 °C
 | 211.9710 °F
 | 671.641 °R
 |

## Konverzija temperatura

## Reference

## Povezano

* Poređenje temperaturnih skala
# Delisleova skala

**Delisleova skala** (°De) je temperaturna skala koju je 1732. izumio francuski astronom Joseph-Nicolas Delisle (1688–1768).

Slična je Réaumurovoj skali. Delisle je bio autor rada *Mémoires pour servir à l'histoire et aux progrès de l'Astronomie, de la Géographie et de la Physique* (1738).

Bio je pozvan u Rusiju od strane Petra Velikog. Godine 1732, napravio je termometar čija je radna tekućina bila živa. Delisle je za nultu točku svoje skale izabrao temperaturu vrenja vode, a skupljanje žive (na nižim temperaturama) je mjerio u stotisućitim dijelovima. Celzijusova skala je također u početku išla od nule (na temperaturi vrelišta vode) dolje prema 100 na temperaturi ledišta, a ovo je izokrenuto tek nakon njegove smrti, dijelom zbog nastojanja Daniela Ekströma, proizvođača većine termometara koje je Celzijus koristio.

Delisleov termometar je u početku imao 2400 gradacija. Godine 1738. Josias Weitbrecht (1702–1947) je rekalibrirao Delisleov termometar tako da je imao nula stupnjeva na točki vrelišta vode i 150 na točki ledišta. Delisleov je termometar ostao u uporabi u Rusiji preko 100 godina.

Pretovorba celzijevih stupnjeva u delisleove:

[°De] = (100 - [° C]) × 3 / 2

## Konverzija temperatura

## Vanjske veze

* Photo of an antique thermometer backing board c. 1758—marked in four scales; the second is Delisle (spelled "de Lisle").
# Reomirova temperaturna skala

Stari termometar u jednoj bečkoj apoteci koji pokazuje temperaturu u Reomirovoj skali.
**Reomirova temperaturna skala** je skala za merenje temperature u kojoj su tačka mržnjenja i ključanja vode fiksirane na 0 i 80 stepeni redom. Skala je nazvana po Reneu Reomiru, koji ju je predložio 1730. godine.
Stepeni Reomirove skale se obično označavaju simbolima °R, °Ré ili °Re.

Upoređujući pokazivanja Amontonsovog gasnog termometra sa pokazivanjima alkoholnog termometra
Reomir je odredio stepen širenja gasa pri promeni temperature za jedan stepen tako što je, označavajući nulom tačku mržnjenja vode,

termometar napunio rastvorom alkohola i vode tako da je njegova zapremina u tački mržnjenja bila 1000 jedinica, a u tački ključanja rastvora 1080 jedinica. Kako je između tih tačaka bilo 80 podeoka, tačka ključanja rastvora predstavljala je 80 °R.

Nepraktičnost metode kalibracije rastvaranjem alkohola u vodi, uslovila je oko 1770. godine korišćenje samo taćke mržnjenja vode (0 °R) kao fiksne tačke, dok se druga tačka (80 °R) određivala tačkom ključanja vode, pogotovu kada su se umesto alkoholom termometri počeli puniti živom. Podeoci na skali nazvani su stepenima Reomira.

## Upotreba

Litografija sa šematskim prikazom Napoleonove invazije Rusije. Grafik na dnu (čitati zdesna na levo) pokazuje temperature ispod nule na Reomirovoj skali, pri povlačenju francuske vojske.
U većem delu Evrope (isključujući Britaniju i Skandinaviju, u kojima su se koristile Farenhajtova i Celzijusova skala, respektivno), a posebno u Francuskoj, Nemačkoj i Rusiji dugo se koristio alkoholni termometar sa Reomirovom temperaturnom skalom, pa se i pominje u nekim književnim delima Dostojevskog, Tolstoja i Nabokova

Reomirovim termometrom su se, nakon zamene De La Hireovog termometra,
dugo vršila merenja temperature vazduha u Pariskoj opservatoriji.

Bila je omiljena skala u Francuskoj sve do uspostavljanja metričkog sistema jedinica, tj. kada je 1. aprila 1794. godine (12. Germinal an II, revolucionarnog kalendara) revolucionarna uprava usvojila, stostepenu Celzijusovu temperaturnu skalu, kao zvaničnu.
U novije vreme, Reomirova skala nalazi upotrebu jedino u merenju temperature mleka u proizvodnji nekih vrsta sireva. U toj nameni koristi se u nekim italijanskim mlekarama koje u kojima se proizvode parmiđano ređano i grana padano sirevi, kao i u proizvodnji švajcarskih alpskih sireva.

## Konverzija temperatura

## Izvori
# Rømerova skala

**Remer** (danski: *Rømer*) je zastarela temperaturna skala nazvana po danskom astronomu Oleu Kristensenu Remeru, koji ju je predložio 1701. godine.

Na ovoj skali, nula je prvobitno odgovarala tački mržnjenja salamure. Tačka ključanja vode definisana je kao 60 stepeni. Remer je onda uvideo da je tačka mržnjenja vode približno osmina te vrednosti (7.5 stepeni), pa je iskoristio tu vrednsot kao drugu fiksnu tačku. Stoga je jedinica ove skale, stepen Remera, 40/21 kelvina (ili stepena Celzijusa). Simbol za ovaj stepen je **°R**, ali pošto se ta oznaka ponekad koristi za Rankinovu skalu, preporučuje se upotreba drugog simbola, **°Rø**.

Moguća priča o tome kako je osmišljena Farenhajtova skala je ta da je Danijel Gabrijel Farenhajt znao za Remerova dela i da ga je posetio 1708. godine; popravio je skalu, tako što je povećao broj podela četiri puta i kasnije uspostavio ono što je sada poznato kao Farenhajtova skala, 1724. godine.

## Konverzija temperatura

## Vanjske veze

* Kratka istorija merenja temperature
# Anders Celsius

| Anders Celsius |
| --- |
| **AndersCelsius** |
| Rođenje | (1701-novembra-27)27. novembra 1701. Uppsala  |
| Smrt | 25. aprila 1744. (dob: 42) Uppsala |

**Anders Celsius** (Uppsala, 27. 11. 1701. — Uppsala, 25. 4. 1744.), švedski fizičar i astronom.

Uveo je podjelu na 100 stupnjeva termometarske ljestvice, po njemu nazvane *Celzijusovom ljestvicom*. Godine 1736. godine sudjelovao je u ekspediciji koja je izmjerila luk meridijana i prvi je uočio djelovanje polarne svjetlosti na magnetsku iglu.
# Deuterij

| **Vodonik-2** |
| --- |
|
Kompl. t. |
| **Opšte** |
| Naziv, Simbol
 | deuterijum, 2H ili D
 |
| Neutrona
 | 1
 |
| Protona
 | 1
 |
| **Podaci o nuklidima** |
| Prirodna rasprostranjenost
 | 0,015%
 |
| Vreme poluživota
 | stabilan
 |
| Izotopska masa
 | 2,01355321270 u
 |
| Spin
 | 1+
 |
| Višak energije
 | 13135,720 ± 0,001 keV
 |
| Energija vezivanja
 | 2224,573 ± 0,002 keV
 |

**Deuterijum** poznat i kao **teški vodonik**, je stabilni izotop vodonika čije atomsko jezgro sadrži po jedan proton i neutron, dok jezgro običnog vodonika ima samo jedan proton. Prirodna rasprostranjenost je 1/6500 (na svaki atom deuterijuma dođe 6500 atoma vodonika).

Hemijski simbol mu je 2H ali se koristi i simbol D mada deuterijum sam za sebe nije hemijski element. Hemijski se ponaša identično vodoniku uz izraziti izotopski efekt. Dva izotopa se mogu razlikovati pomoću masene spektrometrije zbog ogromne razlike u atomskoj masi i nuklearne magnetne rezonancije zbog ogromne razlike u rezonantnim frekvencijama. Zbog izotopskog efekta i fizičke osobine jedinjenja deuterijuma mogu značajno da se razlikuju od vodoničnih analoga; na primer, D2O, teška voda je viskoznija od H2O, (lake vode) i ima znatno višu tačku topljenja. Atomsko jezgro deuterijuma naziva se deuteron, ima spin +1 pa je, prema tome, bozon.

Postojanje deuterijuma u zvezdama je važan podatak za kosmologiju. Prilikom fuzije u zvezdama deuterijum se troši, a osim nukleosinteze nakon Velikog praska, nema drugog procesa sinteze deuterijuma. Dakle, prisustvo deuterijuma u zvezdama je jedan od ključnih argumenata u korist teorije Velikog praska naspram stacionarne teorije o nastanku svemira.

## Primene

Deuterijum je posebno koristan u protonskoj nuklearnoj magnetnoj rezonanciji. Da bi se izbeglo preklapanje signala iz uzorka sa signalom iz rastvarača, većina NMR rastvarača je perdeuterisana, dakle, sav vodonik je zamenjen deuterijumom.

## Historija

Deuterijum je detektovao 1931. godine Harold Juri, za šta je 1934. godine dobio Nobelovu nagradu za hemiju.

## Podaci

* gustina: 0,180 kg/m3 na standardnim uslovima (0 °C, 101,325 kPa).
* atomska težina: 2,01355321270.

Na 18 K (trojna tačka):

* gustina:

* čvrstog: 195 kg/m3
* gasovitog: 0,452 kg/m3

* viskoznost: 1,3 µPa·s
* specifična toplota na konstantnom pritisku *cp*:

* čvrstog: 2950 J/(kg·K)
* gasovitog: 5200 J/(kg·K)

## Antideuterijum

**Antideuteron** je antičestica deuterijuma i sastoji se od antiprotona i antineutrona. Antideuteron je prvi put proizveden u CERN-u u Švajcarskoj i u Brukhaven nacionalnoj laboratoriji u SAD 1965. godine. Kompletan anti atom, sa pozitronima koji kruže oko jezgra bi se zvao *antideuterijum* ali do 2006. godine još nije proizveden.
# Procij

**Protijum** je najčešći izotop vodonika.
Još postojeći izotopi vodonika su deuterijum i tricijum. Ime protijum potiče od grčke riječi proton (πρõτον) : "Prvi".

Hemijski simbol za protijum je 1H.
Za razliku od deuterijuma i tricijuma, protijum ne posjeduje neutron u atomskom jezgru, već samo jedan proton. Stoga ovaj izotop nije radioaktivan odnosno stabilan je. Obična voda (H2O) sadrži vodonikov izotop protijum.

Zastupljenost izotopa je prema prema sljedećem prikazu:

* Protijum (1H) 99,985 %
* Deuterijum (2H, D) 0,0145 %
* Tricijum (3H, T) 10–15 %
# Tricij

|  |
| --- |
|  |
| 3H Tricijum
 |
| Spin jezgra
 | 1/2+
 |
| Vrijeme poluraspada
 | 12,3 a
 |
| Atomska masa
 | 3,01605 u
 |
| Tačka topljenja
 | -252,5 °C
 |
| Tačka ključanja
 | -248,1 °C
 |
| Raspad
 |
|

| Način raspada | Energija | Produkt
 |
| --- | --- | --- |
| Beta | 19 keV | 3He Os
 |

 |

**Tricijum** (iz grčkog *tritós* »treći«) je pored protijuma i deuterijuma prirodni izotop vodonika. NJegovo atomsko jezgro se ponekad naziva i triton.

Hemijski simbol tricijuma je 3H, a pojednostavljeno se može obilježiti sa T. U poređenju sa deuterijumom, pored što ima proton u atomskom jezgru, ne posjeduje jedan, već dva neutrona. Međutim ovo atomsko jezgro je nestabilno i raspada se sa jednim vremenom poluraspada od 12,32 godina po emisiji jednog elektrona u 3He (beta raspad). Takođe tricijum je radioaktivan.

Iako izotopi istog hemijskog elementa imaju jednake fizičke i hemijske osobine, kod vodonika se zbog značajne razlike u težini atomskog jezgra pojavljuju različite fizičke osobine između obične, teške i preteške vode.
Tricijum oksid (preteška voda) T2O ima tačku ključanja od 101,51 °C, a temperaturu topljenja iznosi 4,48 °C.

## Proizvodnja

Prirodnim putem tricijum nastaje neutronskim bombardovanjem jezgara atoma azota iz kosmičkog zračenja u gornjim slojevima atmosfere.

14N + n → 12C + 3H
Konvekcionalnim strujanjima tricijum dospijeva do zemljine površine kao tricijumvodonik. U čitavoj prirodi postoji možda oko 2 – 3,5 kg tricijuma.

Vještački tricijum se dobija u jezgro-reaktoru. Ovo se odvija:

* bombardovanjem 6Li-mete sa neutronima iz reaktorskog jezgra
* ekstrakcijom iz hladne vode iz reaktora teške vode, gdje nastaje kao nus produkt.

## Upotreba

Između ostalog koristi se u biologiji, hemiji i medicini. Koristi se kao marker (trejser) za markiranje pojedinih supstanci.

Kao sredstvo za osvjetljavanje koristi se mješavina gasovitog Tricijuma i fluorescentnog sredstva u zapečaćenim borosilikat-ampulama. Tricijumovo beta zračenje aktivira unutrašnji sloj kojim je premazana unutrašnja strana ampule i na taj način proizvodi slabo, fluorescentno svjetlo. Ovo „hladno osvjetljenje“ ima teoretski životni vijek od više decenija, a na tržištu ga je moguće naći u više boja, pod nazivom Trejser (*Tracer*).

Tricijum se takođe koristi kao sredstvo za osvjetljavanje, na primjer na kazaljkama satova, na brojevima satova. Kod proizvodnje i skladištenja većih količina tricijuma, ne smiju se isključiti rizici po zdravlje.

Tricijum je takođe sastavni dio pojedinog atomskog oružja
U budućim atomskim elektranama trebala bi da se koristi mješavina deuterijuma i tricijuma kao pogonsko gorivo.

## Dokazivanje

Dokazivanje postojanja tricijuma se vrši pomoću tečnih cintilatora i otvorenih jonizatorskih komora.

## Izvori

## Povezano

* Protijum
* Deuterijum
* Vodonik