# Bor (element)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Be - **B** - C
 |
| **B** Al
 |
|  periodni sistem
 |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol, atomski broj
 | Bor, B, 5
 |
| Pripadnost skupu
 | metaloida
 |
| grupa, perioda
 | IIIA, 2
 |
| gustina, tvrdoća
 | 2460kg/m3, 9,3
 |
| Boja
 | blistavo crna  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa
 | 10,811 u
 |
| atomski radijus
 | 85 (87) pm
 |
| kovalentni radijus
 | 82 pm
 |
| van der Valsov radijus
 | nepoznat
 |
| elektronska konfiguracija
 | 1s22s22p1 |
| e- na energetskim nivoima
 | 2, 3
 |
| oksidacioni broj
 | 3
 |
| Osobine oksida
 | slabo kiseli
 |
| kristalna struktura
 | romboidna
 |
| **Fizičke osobine** |
| agregatno stanje
 | čvrsto
 |
| temperatura topljenja
 | 2349 K (2076 °C)
 |
| temperatura ključanja
 | 4200K (3927 °C)
 |
| molska zapremina
 | 4,39×10-3 m3/mol
 |
| toplota isparavanja
 | 489,7 kJ/mol
 |
| toplota topljenja
 | 50,2 kJ/mol
 |
| pritisak zasićene pare
 | 0,348 Pa (2573 K)
 |
| brzina zvuka
 | 16200 m/s (293,15 K)
 |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost
 | 2,04 (Pauling) 2,01 (Alred)
 |
| specifična toplota
 | 1026 J/(kg\*K)
 |
| specifična provodljivost
 | 1,0×10-4 S/m
 |
| toplotna provodljivost
 | 27,4 W/(m\*K)
 |
| I energija jonizacije
 | 800,6 kJ/mol
 |
| II energija jonizacije
 | 2427,1 kJ/mol
 |
| III energija jonizacije
 | 3659,7 kJ/mol
 |
| IV energija jonizacije
 | 25025,8 kJ/mol
 |
| V energija jonizacije
 | 32826,7 kJ/mol
 |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop
 | zast.
 | v.p.r.
 | n.r.
 | e.r. MeV
 | p.r.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 8B
 | (veš.)
 | 772 ms
 | β+ |  | 8Be
 |
| 9B
 | (veš.)
 | 850 ms
 | α
 |  | 5Li
 |
| 10B
 | 19,9%
 | stabilni izotor sa 5 neutrona
 |
| 11B
 | **80,1%** | stabilni izotor sa 6 neutrona
 |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi.
 |
| Objašnjenja skraćenica:
 zast.=zastupljenost u prirodi,
 v.p.r.=vreme polu raspada,
 n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada
 |

**Bor** (**B**, latinski- *borum*) je element 13. grupe periodnog sistema elemenata. Ima izražene nemetalne osobine, a po prirodi je metaloid.

Stabilni izotopi su mu 10B i 11B.

## Zastupljenost

Zastupljenost u gornjim slojevima Zemlje iznosi 0,0009%. Najznačajnija ruda bora je: boraks (Na2B4O7•10H2O).

Bogatim izvorom bora u ishrani je i povrće i voće (najviše bora ima u orasima).

Bor može postoji u dva stanja - kao kristal, kada je izuzetno tvrd, i u amorfnom obliku, kada je mnogo reaktivniji. Elementarni bor je crne boje. U prirodi se ne može naći u elementarnom stanju.

## Jedinjenja

Jedinjenja bora su: natrijum bor-hidrid NaBH4, borna kiselina H3BO3, bor(III)-oksid (B2O3) i različiti hidridi bora (B2H6
). Poznata jedinjenja bora su i borati. Borati se iskopavaju iz ležišta kod jezera Sirles u Kaliforniji i drugim mestima u pustinjama. Ukupna vrednost supstanci proizvedenih iz jezera Sirles prelazi vrednost od 1 milijarde američkih dolara($).

## Biološki značaj

Bor je neophodan za pravilan razvoj biljaka. Potpomaže transport organskih jedinjenja kroz biljku (najviše šećera), utiče na stvaranje elemenata za razmnožavanje kod biljaka.

Bor ima uticaj i na čovekov organizam, pre svega na skelet. Pretpostavlja se da je neophodan za ravnomerno raspoređivanje kalcijuma u organizmu. Zajedno sa kalcijumom, magnezijumom i vitaminom D reguliše metabolizam, rast i razvoj koštanog tkiva. Njegov nedostatak izaziva gubitak kalcijuma i demineralizaciju kostiju.

## Primena

Bor je bitan je sastojak u proizvodnji stakla, keramike, glazura, poljoprivrednih hemikalija, omekšivača vode, u farmaciji u proizvodnji lekova.

## Dobijanje

Bor se može dobiti iz boraksa i isparavanjem borata,