# 1836.

*Ovo je članak o godini 1836.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1833 1834 1835 – **1836** – 1837 1838 1839
 |

1836.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1836.. (MDCCCXXXVI) |
| Ab urbe condita
 | 2589.
 |
| Islamski
 | 1251–1252.
 |
| Iranski
 | 1214–1215.
 |
| Hebrejski
 | 5596–5597.
 |
| Bizantski
 | 7344–7345.
 |
| Koptski
 | 1552–1553.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1891–1892.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1758–1759.
 |
| • *Kali Yuga* | 4937–4938.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4472–4473.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Majmun (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11836.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1836** (**MDCCCXXXVI**) bila je prijestupna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Ilirski pokret: Gajeve "Novine Horvatske" prelaze na štokavsko narečje i menjaju ime u "Ilirske narodne novine".
* 1. 1. - Portugalska kraljica Marija II se udala za princa od Saxe-Coburg i Gothe Ferdinanda.
* februar - Pobuna protiv livanjskog muteselima Ibrahim-beg Firdusa prilikom prikupljanja nizama, koja se širi i na bihaćko područje.
* 23. 2. - Teksaška revolucija: počinje Bitka za Alamo, meksički general Antonio López de Santa Anna napada malobrojne teksaške branitelje utvrđenja u San Antoniju.

Colt Paterson
* 25. 2. - Samuel Colt dobio američki patent za Colt Paterson - prvo oružje sa okretnim burencetom.
* 2. 3. -  Proglašena Republika Teksas (separacija od Meksika, priključiće se SAD 1845/46); kasnije tokom meseca donesen ustav po ugledu na SAD, s tim što je legalizovano ropstvo i uskraćeno državljanstvo crncima i indijancima.
* 6. 3. - Izginuli svi branitelji Alamoa.
* 15. 3. - Počela izgradnja prvog ženskog zatvora u Srbiji.
* 17. 3. -  Na podsticaj bolivijskog maršala Santa Cruza proglašena Republika Južni Peru (deo projekta Peruansko-bolivijske konfederacije, traje do 1839).
* 27. 3. - Goliadski masakr: po naređenju Santa Anne ubijena 342 teksaška zarobljenika na čelu sa generalom Fanninom.
* 28. 3. - Potpisan Washingtonski ugovor kojim su Ottawe i Ojibwe dale SAD 37% teritorije današnje države Mičigen.
* mart - Izlazi prvi mesečni nastavak Dikensovog "Pikvikovog kluba" (*The Pickwick Papers*).

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 21. 4. - Bitka na San Jacintu je odlučujuća teksaška pobeda nad meksičkom vojskom, general Santa Anna sutradan zarobljen (mesto bitke će 1939. biti označeno stubom visine 172 m).
* 15. 5. - Nakon pomračenja Sunca Francis Baily prvi egzaktno objašnjava pojavu nazvanu Bailyjeve perle (brojanica).
* maj - Masakr u Fort Parkeru: Indijanci ubili i zarobili po pet članova porodice Parker, devojčica Cynthia Ann će kasnije roditi Quanu, poslednjeg poglavicu Komanča.
* 23. 5. - Ratifikovan Ugovor iz New Echote po kojem se Cherokeeji trebaju preseliti na zapad.
* c. 29. 5. - Duhovska skupština u Kragujevcu - doneseno Načertanije o duhovnoj vlasti u Srbiji, prvi zakon o pravoslavnoj crkvi u Kneževini Srbiji.
* 6. 6. - Friedrich August II. je novi kralj Saksonije.
* 15. 6. - Arkansas postaje 25. država SAD.
* 18. 6. - U pijemontskoj vojsci formirani bersaljeri ("strelci"), prepoznatljivi po šeširu sa perjem.
* 28. 6. - Hiram Moore i John Hascall patentirali kombajn (žetelica + vršalica).

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Trijumfalna kapija
* 2. 7. - Austrijanci napadaju turski Izačić, iz odmazde za ubistvo austrijskog graničara 9/10. juna.
* 3. 7. - Formirana Teritorija Viskonsin (izdvojena iz Teritorije Mičigen).
* 7. 7. - Francusko osvajanje Alžira: gen. Thomas Robert Bugeaud odneo pobedu nad Alžircima.
* 29. 7. - Inaugurirana Trijumfalna kapija u Parizu.
* 4. 8. - Saborski zaključak o osnutku "društva za uzgajanje narodnog jezika i literature u Zagrebu"; pokrovitelj biskup Alagović.
* 6. 8. - Napad Ali-paše Rizvanbegovića i Smail-age Čengića na Grahovo koje je otkazalo poslušnost (vojvoda Jakov Daković odbio plaćanje harača). Poginulo devet Njegoševih rođaka i Crnogorci koji su došli u pomoć. Ove godine je i velika glad u Crnoj Gori. Ovom događaju je posvećena pesma "Prvi udarac Turski na Grahovo" (текст Arhivirano 2015-01-06 na Wayback Machine-u)
* 11. 8. - Valija Mehmed Vedžihi-paša pogubio banjalučkog muteselima Hifzi-efendiju i Mustafa-bega iz Travnika - strah među bosanskim prvacima.
* 17. 8. - Zakon o braku omogućava građanski brak u Engleskoj i Velsu od sledećeg 1. januara.
* 30. 8. - Osnovan Houston u Texasu.

Magistrat u Zemunu
* 5. 9. - Sam Houston izabran za prvog predsednika Teksasa (služi od 22. oktobra).
* 9. 9. - Septembarska revolucija u Portugalu, puč "septembrista", levih liberala.
* 11. 9. -  Farraposki rat: u brazilskoj državi Rio Grande do Sul proglašena Riograndenska republika (traje do 1845).
* 13. 9. (1. 9. po j.k.) - U Beogradu počela s radom Bogoslovija.
* 14. 9. - Otvoren austrijski konzulat u Srbiji, prvi konzul Antun Mihanović.
* 16. 9. - Posavska buna Bošnjaka: Ali-paša Fidahić krenuo prema Travniku protiv valije. Pobuna ugušena već posle 12 dana.
* 23. 9. - Umro karlovački mitropolit Stefan Stratimirović.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 2. 10. - Završeno Drugo putovanje HMS Beagle, Charles Darwin se vratio u Englesku.
* 13. 10. - Knez Miloš šalje pismo vladici Radu, zamera mu zbog ortografije koja se koristi u crnogorskoj štampariji.
* oktobar - Prva državna apoteka u Kragujevcu - Knjažesko-pridvorna apoteka, tj. Praviteljstvena apoteka.
* 25. 10. - Luksorski obelisk postavljen na pariskom trgu *Concorde*.
* 28. 10. -  Proglašena Peruansko-bolivijska konfederacija na čelu sa Andrés de Santa Cruzom. Ubrzo dolazi do rata sa Argentinom i Čileom koji se završava raspuštanjem konfederacije 1839.
* 7. 12. - Izbori za predsednika SAD: demokrata Martin Van Buren pobedio whigovca W. H. Harrisona.
* 9. 12. - Praizvedba Glinkine opere "Život za cara" u Sankt Petersburgu.
* 28. 12. - Osnovana britanska Kolonija Južna Australija, glavni grad je novoosnovana Adelaide.
* 28. 12. - Španija priznala nezavisnost Meksika.
* decembar - Prvi slučajevi kuge na jugu današnje Srbije.

### Kroz godinu

Evropska Turska
* Književnosti/filologija
	+ Jernej Kopitar koristi izraz "srpskohrvatski" ("ilirski dijalekat, tačnije srpskohrvatski ili hrvatskosrpski").
	+ Slovnica (gramatika) Vjekoslava Babukića.
	+ Vuk Karadžić napisao studiju "Srbi svi i svuda" (objavljena 1849).
	+ Cetinjsko izdanje "Narodnih srpskih poslovica" - Vuk dodao slovo "h" ("х") u azbuku.
* Epidemija kolere u Bosni i Hercegovini, Srbiji i Vojvodini.
* Srbija
	+ U beogradskoj Savamali osnovan "Soldatski špitalj", preteča današnje VMA.
	+ Porta izdala ferman o prenosu prava pomoćne đumrukane (carine) u Nišu na novi srpski đumruk u Aleksincu.
	+ Misija ruskog carskog emisara Rikmana u Srbiji (zahteva se ograničenje kneževog apsolutizma).
	+ Knežev ukaz po kome svi zatečeni strani žitelji Srbije mogu dobiti srpsko podanstvo.
	+ Pirotska, berkovačka i belogradčička buna, Miloš kod prve dve posreduje na Porti.
* Suša u Crnoj Gori, slaba letina, glad i nezadovoljstvo u narodu. Nekadašnji predsednik Senata Ivan Vukotić vodi kampanju protiv Njegoša u Rusiji.
* Porta preko Hismet-paše smiruje nepokorne arbanaške paše u Prizrenu, Peći i Prištini.
* Osnovan Narodni muzej u Zagrebu, otvoren za javnost 1846.
* Prvi broj "Srpsko-dalmatinskog magazina" u Boki.
* Božidar Petranović pokrenuo "Srpski dalmatinski almanah" u Šibeniku.
* Proširena zgrada Magistrata u Zemunu.
* Theodor Schwann otkrio enzim pepsin.
* Nemački emigranti u Parizu osnovali Savez pravednih (otcepljeni od Saveza odmetnika).
* Na Kipru pronađena Chatsworthska glava.
* Sukob Creekova i belih uljeza u Alabami.

* "Portret Ade Lovelace", Margaret Sarah Carpenter
* "Gatara Svetlana", Karl Brjulov
* "Atelje Abela de Pujola", Grandpierre-Deverzy

## Rođenja

* 27. 1. - Leopold von Sacher-Masoch, austrijski pisac († 1895)
* 21. 2. - Léo Delibes, kompozitor († 1891)
* 9. 3. - Stephan von Millenkovich, književnik († 1915)
* 27. 4. - Sara Karađorđević, rođ. Anastasijević († 1931)
* 14. 5. - Wilhelm Steinitz, šahista († 1900)
* 27. 5. - Jay Gould, finansijer († 1892)
* 12. 7. - Dimitrije Karadžić, Vukov sin († 1883)
* 13. 8. - Nikolaj Japanski, svetac († 1912)
* 20. 10. - Dimitrije Nešić, srpski matematičar († 1904)
* ? - Aćim Čumić, profesor prava, političar († 1901)
* ? - David Štrbac, Kočićev junak († 1906)

## Smrti

* 2. 2. - Letizia Ramolino, Napoleonova majka (\* 1750)
* 6. 3. - Davy Crockett, američki narodni junak (\* 1786)
* 16. 3. - Nathaniel Bowditch, matematičar (\* 1773)
* 17. 3. - Nikola Koca Marković, srpski trgovac, političar (\* 1795)
* 7. 4. - William Godwin, književnik anarhista (\* 1756)
* 10. 6. - André-Marie Ampère, francuski fizičar i matematičar (\* 1775)
* 20. 6. - Emmanuel Joseph Sieyès, francuski političar (\* 1748)
* 26. 6. - Claude Joseph Rouget de Lisle, kompozitor Marseljeze (\* 1760)
* 28. 6. - James Madison, bivši predsednik SAD (\* 1751)
* 28. 7. - Nathan Mayer Rothschild, londonski bankar (\* 1777)
* 21. 8. - Claude-Louis Navier, francuski fizičar (\* 1785)
* 14. 9. - Aaron Burr, bivši potpredsednik SAD (\* 1756)
* 23. 9. - Stefan Stratimirović, mitropolit karlovački (\* 1757)
* 6. 11. - Šarl X, bivši francuski kralj (\* 1757)
* novembar - Tenskwatawa, indijanski verski i politički lider (\* 1768)
* 26. 11. - John Loudon McAdam, graditelj puteva (\* 1756)
* 27. 12. - Stephen F. Austin, kolonizator Teksasa (\* 1793)
* ? - Jakov Nenadović, vojvoda (\* ca. 1765)

## Reference

Literatura
* Rastoder, Šabotić Posavska buna iz 1836. godine, arhivtk.com
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)