# 1683.

*Ovo je članak o godini 1683.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1650-e  1660-e  1670-e  – 1680-e –  1690-e  1700-e  1710-e  |
| Godine:
 | 1680 1681 1682 – **1683** – 1684 1685 1686
 |

Opsada Beča 1683.

1683.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1683.. (MDCLXXXIII) |
| Ab urbe condita
 | 2436.
 |
| Islamski
 | 1094–1095.
 |
| Iranski
 | 1061–1062.
 |
| Hebrejski
 | 5443–5444.
 |
| Bizantski
 | 7191–7192.
 |
| Koptski
 | 1399–1400.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1738–1739.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1605–1606.
 |
| • *Kali Yuga* | 4784–4785.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4319–4320.
 |
| • 60 godina
 | Yin Voda Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11683.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1683** (**MDCLXXXIII**) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 1. 1. - Osnovan brandenburški grad Groß Friedrichsburg na Zlatnoj Obali (Gani).
* 31. 3. - Varšavski ugovor: ofanzivno-defanzivni savez Austrije i Poljske protiv Osmanlija. U odbrani Beča će pomoći i snage iz Bavarske, Saksonije, Frankonije i Švapske te Braunšvajg-Lineburga. Profrancuski Brandenburg je tražio novac za pomoć.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

Turski posedi u centralnoj Evropi 1683.
* 10. 4. - Lorenski vojvoda Karlo V imenovan za komandanta carske habsburške vojske.
* 19. 4. - Pavao Ritter Vitezović ishodi od cara povelju kojom se jamče prava Senja.
* 24. 4. - Turska vojska stigla u Niš.
* 3. 5. - Sultan Mehmed IV i veliki vezir Kara Mustafa-paša stigli u Beograd. Mustafa 13-tog imenovan glavnim komandantom i nastavlja dalje 24-og dok sultan ostaje u Beogradu.
* 2. 6. - Kara Mustafa-paša stigao u Osijek. Vojska kreće dalje 12-tog jer most preko Drave još nije dovršen.
* 6. 6. - Otvoren *Ashmolean Museum* pri Oxfordskom univerzitetu, prvi univerzitetski muzej na svetu.
* 7. 6. - Imre Thököly, proturski "kralj" Ugarske, se u Osijeku sastao sa Kara Mustafa-pašom.
* 7. 6. - Đorđe Branković imenovan od cara Leopolda za baruna Ugarske.
* 12. 6. - U Engleskoj otkrivena Zavera Rye House za ubistvo kralja Čarlsa II i njegovog brata Džejmsa.
* 26. 6. - 29. 7. - Bombardovanje Alžira, francuska akcija protiv tamošnjih gusara.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 1. 7. - Osmanska vojska stigla do Đera, narednih dana zauzeli Vesprem, Papu i Tatu.
* 14. 7. - **Opsada Beča**: osmanske snage sa saveznicima započele opsadu Beča. Grad brani Ernst Rüdiger von Starhemberg, car ga je napustio prošle sedmice.
* 16. 7.? - Bitka za Penghu je odlučujuća pobeda qingovskog generala Shi Langa nad mingovskim lojalistima sa Tajvana - njihova Kraljevina Tungning anektirana sledeće jeseni.
* 26. 7. - Tekelijeve snage opkolile Požunski zamak, Karlo Lorenski ih odbio od grada 29-og.
* 27. 7. (17. 7. po j.k.) - "Neverni rod mačarski" opljačkao manastir Grabovac u tolnanskoj županiji.
* 15. 8. - Jan Sobjeski kreće iz Krakova prema Beču sa višenacionalnom armijom.
* 24. 8. - Karlo Lorenski porazio Turke kod Bisamberga, severno od Beča (prolaz za Sobjeskog).
* 31. 8. - Jan Sobjeski se sastao sa Karlom Lorenskim kod Hollabrunna.
* 12. 9. - Jan III Sobjeski sa Karlom Lorenskim odlučujuće razbio tursku vojsku na Kahlenbergu - propast opsade, omogućena protivofanziva, Veliki turski rat.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Osvajanje Ostrogona
* listopad - U Dalmaciji izbio ustanak s obe strane granice, što Mlečani u ovom trenutku žele spriječiti. Do kraja godine oslobođeni Skradin, Karin, Vrana, Benkovac, Obrovac, Drniš a Turcima ostali samo Knin i Sinj, muslimansko stanovništvo bježi u Bosnu. Vođa je Ilija Janković, od kraja godine se priključuje Bajo Pivljanin.
* 6. 10. - Germantown, Philadelphia je prvo stalno naselje Nemaca u Severnoj Americi.
* 7 - 9. 10. - Bitka kod Parkanja: prvo Jan Sobjeski neuspešan ali vojvoda Karlo Lorenski nadjačao Turke. U bitci učestvovao i Jovan Monasterlija.
* 26. 10. - **Ostrogon** oslobođen nakon kratke opsade.
* 26. 10. - Španskom objavom rata Francuskoj počinje Rat reujedinjenja (vodi se u Luksemburgu i Španskoj Nizozemskoj).
* 6. 11. - Pedro II Mirni je novi kralj Portugala (do 1706).
* decembar - Najhladnija zabeležena zima u Engleskoj, Ledeni sajam na Temzi traje dva meseca.
* 25. 12. - Veliki vezir Kara Mustafa-paša pogubljen u Beogradu.

### Kroz godinu

* Ritter Vitezović učestvuje u osvajanju Lendave i Sigeta.
* Manastir Vraćevšnica ispod Rudnika opusteo za vreme turskog pohoda, u ovo vreme razoren i manastir Rakovac na Fruškoj gori.
* Velike rekvizicije i nameti u Osmanskom carstvu zbog Bečkog pohoda.
* U Dubrovniku se kuje srebrni novac perpera.
* 1682-83 - Patrijarh Arsenije III Crnojević putovao u Jerusalim.

## Rođenja

* 28. 2. - René-Antoine Ferchault de Réaumur, znanstvenik († 1757)
* 15. 6. - Antun Bizanti, pravnik i povjesničar († 1742)
* 25. 9. - Jean-Philippe Rameau, kompozitor († 1764)
* 9. 11. - George II, kralj Velike Britanije i Irske († 1760)
* 30. 11. - Ludwig Andreas von Khevenhüller, habsburški maršal († 1744)
* 19. 12. - Filip V, kralj Španije († 1746)

## Smrti

* 29. 3. - Yaoya Oshichi, devojčica spaljena zbog paljevine (\* ca. 1667)
* 12. 5. - Stjepan Gradić, filozof, znanstvenik (\* 1613)
* 30. 7. - Marija Tereza, prva supruga Luja XIV (\* 1638)
* 4. 8. - Turhan Hatice Sultan, majka Mehmeda IV (\* ca. 1628)
* 6. 9. - Jean-Baptiste Colbert, francuski ministar finansija (\* 1619)
* 12. 9. - Afonso VI, kralj Portugala (\* 1643)
* 12. 9. - Juraj Križanić, pisac, jezikoslovac (\* ca. 1619)
* 25. 12. - Kara Mustafa-paša, veliki vezir (\* ca. 1626)
* 26. 12. - Ivan Ratkaj, misionar u Meksiku (\* 1647)

## Reference

Literatura
* Kenneth Meyer Setton. *Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century*. American Philosophical Society; 1991. ISBN 978-0-87169-192-7.
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5