# 1821.

*Ovo je članak o godini 1821.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1818 1819 1820 – **1821** – 1822 1823 1824
 |

Grčki rat za nezavisnost

1821.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1821.. (MDCCCXXI) |
| Ab urbe condita
 | 2574.
 |
| Islamski
 | 1236–1237.
 |
| Iranski
 | 1199–1200.
 |
| Hebrejski
 | 5581–5582.
 |
| Bizantski
 | 7329–7330.
 |
| Koptski
 | 1537–1538.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1876–1877.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1743–1744.
 |
| • *Kali Yuga* | 4922–4923.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4457–4458.
 |
| • 60 godina
 | Yin Metal Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11821.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1821** (**MDCCCXXI**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* januar - Fabijan Gotlib fon Belingshauzen opazio ostrva Petra I i Aleksandrovo pored Antarktika.
* 19. 1. - Nakon smrti kneza i fanariotskog Grka Aleksandrosa Sucosa, vlast u Vlaškoj uzima komitet domaćih bojara.
* 26. 1. - 12. 5. - Ljubljanski kongres velikih sila - odlučeno da se interveniše protiv karbonarske revolucije u Kraljevini dviju Sicilija.
* 23. 2. - Mladi pesnik John Keats umro u Rimu.
* 24. 2. - Izdata naredba kneza Miloša o obaveznom sejanju krompira u Srbiji.
* 24. 2. - Meksički rat za nezavisnost: Agustín de Iturbide i Vicente Guerrero dogovorili Plan iz Iguale za nezavisan Meksiko u vidu ustavne monarhije sa socijalnom jednakošću.
* 6. 3. (22. 2. po j.k.) - Aleksandros Ipsilantis ušao u Kneževinu Moldaviju kako bi tu i u Vlaškoj digao ustanak u korist Heterije - ali Rusija se ograđuje.
* 7. 3. - Austrijska armija Johanna Frimonta porazila napuljsku vojsku Guglielma Pepea kod Rietija - Frimont ulazi u grad Napulj 24. marta.
* 12. 3. - Carlo Felice je novi kralj Sardinije (do 1831.) nakon abdikacije brata Vittoria Emanuela I.
* 28. 3. - Ustanak u Vlaškoj: vojska Tudora Vladimirescua dolazi pred Bukurešt - za razliku od Heterije, ne želi rat sa Turcima.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 4. 4. (23. 3. po j.k.) - Grčki rat za nezavisnost: Kalamata na Peloponezu je prvi grad oslobođen u Grčkoj.
* 6. 4. (25. 3. po j.k.) -  Patraski mitropolit Germanos III blagoslovio revolucionarnu zastavu - ovo će kasnije postati Dan nezavisnosti Grčke (25. mart).
* 6. 4. (25. 3.) - Knezovi Požarevačke nahija Stevan Dobrnjac i Marko Todorović Abdula pokušali dići pobunu protiv kneza Miloša (na podsticaj Marašlije ili zbog ekonomskih problema).
* 8. 4. - Bitka kod Novare je austrijska pobeda nad pijemontskim liberalima.
* 22. 4. (10. 4. po j.k.) - Vaseljenski patrijarh Grigorije V izveden sa uskršnje liturgije i obešen na kapiji Patrijaršije u Stambolu, iako je osudio grčki ustanak.
	+ Pripadnici srpske deputacije zatvoreni do 1825 (Vujica Vulićević, Avram Petronijević i dr.).
	+ U Nišu ove godine obešeni vladika Melentije i još nekoliko sveštenika i zanatlija, predstavnika narodne Crkvene opštine. U grad poslat Husein-paša Gavazanoglu da pazi na Srbiju.
* 1. 5. - Zlatni standard: Banka Engleske nakon 24 godine ponovo razmenjuje novčanice za zlato.
* 5. 5. - Bivši car Napoleon umro u progonstvu na Svetoj Heleni.
* 26. 5. - Ustanovljen Peloponeski senat.

Beogradska tvrđava 1821.
* 10. 6. (Duhovi) - U Šibeniku (?) ubijen rektor unijatskog semeništa kanonik Stupnicki i komandant grada pukovnik Grimer.
* 14. 6. - Pad Sultanata Sennar u Sudanu: Badi VII se predao egipatsko-osmanskom zapovedniku Ismail-paši. Ove godine je osnovan Kartum.
* 18. 6. - Premijera Weberove romantičarske opere "Čarobni strelac" u Berlinu.
* 19. 6. - Bitka kod Dragašanija u Vlaškoj: Osmanlije potukle heteriste, uništena Sveta družina.
* 24. 6. - Bitka kod Caraboboa je odlučujuća Bolívarova pobeda kojom je osigurana nezavisnost Venecuele.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 3. 7. - Liberalna revolucija u Portugalu: kralj João VI se posle 13 godina vraća u Lisabon; princ Pedro je ostao u Brazilu (dogodine proglašava nezavisnost Brazilskog Carstva).
* 10. 7. - SAD ušle u posed Teritorije Floride, kupljene od Španije 1819. (država 1845).
* 19. 7. - George IV krunisan za kralja UK Velike Britanije i Irske (regent 1811-20, kralj 1820-30).
* 13. 7. - Usvojena je Zastava Norveške, .
* 28. 7. -  Peruanski rat za nezavisnost: José de San Martín i zvanično proglašava nezavisnost Perua, čiji Protektor postaje.
* 10. 8. - Misuri postaje 24. država SAD (robovlasnička država).
* 19. 8. - Navarinski masakr: grčki ustanici ubili 3000 turskih civila u današnjem Pylosu.
* 21. 8. - Britanski brod otkrio Otok Jarvis u Tihom oceanu.
* 24. 8. - Ugovor iz Córdobe između Iturbidea i političkog čelnika Nove Španije Juana O'Donojúa - Meksiko će biti nezavisno carstvo pod španskim vladarem ili njegovim rođakom - Španski kortes je odbacio ovaj ugovor.
* 30. 8. - Velika Kolumbija dobila Ustav iz Cúcute.

Meksiko 1821-23
* 2. 9. (21. 8. po j.k.) - Umro beogradski vezir Marašli Ali-paša, zameniće ga zapovednik Ada-kalea Abdurahman-paša.
* 15. 9. - Generalna Kapetanija Gvatemala nezavisna od Španije (današnje zemlje Gvatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragva i Kostarika i meksička provincija Chiapas) - pridružuje se Meksiku (do 1823).
* 16. 9. - Rusija proglašava suverenitet nad severozapadom Severne Amerike do 51. paralele.
* 27. 9. -  Meksiko postigao nezavisnost od Španije u obliku Prvog meksičkog carstva.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 5. 10. (23. 9. po j.k.) - Opsada Tripolice na Peloponezu okončana grčkim zauzećem grada, muslimani i jevreji ubijeni iz osvete za ranije masakre.
* jesen - Napadom iranskog krunskog princa Abbas Mirze počinje Tursko-persijski rat (1821-1823) - pobeđuje Davud-pašu kod Shahrizora, ali Bagdad spašen epidemijom kolere u persijskoj vojsci.
* 16. 11. - William Becknell je prvi koji je prošao Santafeanskom stazom (*Santa Fe Trail*) između Misurija i Novog Meksika.
* 28. 11. - Panama proglasila nezavisnost od Španije i pridružila se Velikoj Kolumbiji.
* 30. 11. -  Generalna Kapetanija Santo Domingo proglašava nezavisnost od Španije pod nazivom Republika Španski Haiti (dan. Dominikanska Republika); sutradan predloženo priključenje Velikoj Kolumbiji.
* 6. 12. - Kitolovci otkrili Južna orknijska ostrva.
* 7. 12. (25. 11. po j.k.) - Okršaj Ali-bega i Hadži-bega kod Kravice u kojem prvi pobeđuje i zapali mesto - zatim paljevina sela, Hadži-beg ubijen sutradan.

### Kroz godinu

* Husein Gradaščević postaje gradačački kapetan nakon što je Dželaludin-paša otrovao njegovog brata Murata.
* 1821-22? - U Petrinji osnovana manufaktura, prethodnica Mesne industrije Gavrilović.
* Skadarski Turci napadali Pipere.
* Vukove "Narodne srpske pripovijetke" u Beču (prva od tri zbirke).
* Monsinjor Matej Krasnić premestio sedište Skopske nadbiskupije iz Janjeva u Prizren (do 1880-tih).
* Pamuk visokog kvaliteta uveden u Mehmed Alijev Egipat.
* Današnji Urugvaj pripojen portugalskom Brazilu kao provincija Cisplatina (do 1828).
* Ustanovljena britanska kolonija Zlatna Obala (od 1957. nezavisna Gana).
* Thomas Johann Seebeck otkrio termoelektrični efekt.
* Joseph von Fraunhofer napravio difrakcionu rešetku.
* Pierre Berthier otkrio boksit u mestu Les Baux-de-Provence.
* Sequoyah izmislio Čiroki silabarijum.

* "Lavlji spomenik" švicarskim gardistima izginulim u Parizu 1792
* "Kola sa sijenom", John Constable
* "Atelje", Horace Vernet
* "Viktorija, vojvotkinja od Kenta sa princezom Viktorijom", William Beechey

## 1821. u temama

## Rođenja

* 8. 1. - James Longstreet, američki konfederalni general († 1904)
* 11. 2. - Auguste Mariette, egiptolog († 1881)
* 16. 2. - Heinrich Barth, istraživač Afrike († 1865)
* 17. 2. - Lola Montez, kraljevska ljubavnica († 1861)
* 19. 2. - August Schleicher, lingvista († 1868)
* 5. 3. - Stefan Verković, folklorist († 1893)
* 12. 3. - Medo Pucić, književnik, vaspitač mladog kneza Milana († 1882)
* 19. 3. - Richard Francis Burton, orijentalista, istraživač itd. († 1890)
* 1. 4. - Anka Obrenović, Jevremova kćerka († 1868)
* 4. 4. - Linus Yale, Jr., pronalazač cilindar-brave († 1868)
* 9. 4. - Charles Baudelaire, francuski književnik († 1867)
* 30. 4. - Alberto Ognjan Štriga, operski pjevač († 1897)
* 8. 5. - William Henry Vanderbilt, preduzetnik († 1885)
* 16. 5. - Pafnutij Čebišov, matematičar († 1894)
* 19. 5. - Vjekoslav Karas, slikar († 1858)
* 12. 6. - Livije Radivojević, advokat i društveni radnik († 1903)
* 24. 6. - Jovan Stefanović Vilovski, istoričar, hidrolog († 1902)
* srpanj - Ivan Rupert Gusić, pisac, prevoditelj, svećenik (\* ?)
* 31. 7. - Đorđe Natošević, lekar, pedagog, književnik († 1887)
* 4. 8. - Louis Vuitton (kreator) († 1892)
* 18. 8. - Dimitrije Matić, filozof, političar († 1884)
* 31. 8. - Hermann von Helmholtz, fiziolog i fizičar († 1894)
* 26. 10. - Konstantin Nikolajević, političar i istoričar († 1877)
* 11. 11. - Fjodor Dostojevski, književnik († 1881)
* 1. 12. - Nikola Begović, sveštenik i istoričar († 1895)
* 8. 12. - Josip Runjanin, časnik i skladatelj († 1878)
* 10. 12. - Nikolaj Njekrasov, književnik († 1878)
* 12. 12. - Gustave Flaubert, književnik († 1880)
* ? - Ilija Plamenac, vojvoda († 1916)
* ? - Stojan Kovačević, ustanik i harambaša († 1911)
* ? - Jovan Marinović, srpski političar († 1893)
* ? - Georgi Rakovski, bugarski revolucionar († 1867)

## Smrti

* 18. 1. - Pavle Solarić, lingvista, geograf, pesnik... (\* 1779)
* 19. 1. - Aleksandros Sucos, knez Vlaške (\* 1758)
* 23. 2. - John Keats, pesnik (\* 1795)
* 22. 4. - Grigorije V (vaseljenski patrijarh) (\* 1746)
* 5. 5. - Napoléon Bonaparte, francuski car Napoléon I. (\* 1769)
* 7. 6. - Tudor Vladimirescu, vlaški revolucionar (\* ca. 1780)
* jul? - Kapetan Jorgać (Jorgakis Olimpios), heterista (\* 1772)
* 24. 8. - John William Polidori, lekar i pisac (\* 1795)
* 2. 9. - Marašli Ali-paša, beogradski vezir
* 4. 9. - José Miguel Carrera, čileanski general (\* 1785)
* 7. 12. - Pōmare II, kralj Tahitija (\* ca. 1774)
* ? - Jevta Savić-Čotrić, rođak Vuka Karadžića (\* ca. 1767)
* ? - Đorđe Vasiljević Vojinović, ruski grof (\* 1760)
* ? - Abdulvehab Ilhamija (Sejid Vehab Ilhamija), pjesnik iz Žepča (\* 1773)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (5-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (5-2)