# 1835.

*Ovo je članak o godini 1835.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1800-e  1810-e  1820-e  – 1830-e –  1840-e  1850-e  1860-e  |
| Godine:
 | 1832 1833 1834 – **1835** – 1836 1837 1838
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Sretenjski ustav
 |  | "Danica" sa "Horvatskom domovinom"
 |

1835.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1835.. (MDCCCXXXV) |
| Ab urbe condita
 | 2588.
 |
| Islamski
 | 1250–1251.
 |
| Iranski
 | 1213–1214.
 |
| Hebrejski
 | 5595–5596.
 |
| Bizantski
 | 7343–7344.
 |
| Koptski
 | 1551–1552.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1890–1891.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1757–1758.
 |
| • *Kali Yuga* | 4936–4937.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4471–4472.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Koza (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11835.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1835.** (**MDCCCXXXV**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u utorak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 2. 1. - Neofit Rilski otvorio u Gabrovu prvu bugarsku svetovnu školu. Ove godine u Kragujevcu odštampana njegova prva gramatika na novobugarskom jeziku.
* 6. 1. - Hrvatski narodni preporod: prvi broj Gajevih "Novina Horvatskih", četiri dana kasnije s književnim prilogom "Danica" (u početku na kajkavskom narječju).
* januar - Knez Miletina buna za ograničenje samovlasti kneza Miloša - pobunjenici se povukli nakon obećane Sretenjske skupštine bez štete i žrtava.
* januar - Novi dalmatinski episkop Pantelejmon Živković obilazi područje Drniša i Vrlike - namesnik Lilienberg, koji pomaže unijaćenje, je nezadovoljan njime.
* 26. 1. - Portugalska kraljica Marija II se udaje za Augusta de Beauharnaisa ali on umire samo dva meseca kasnije.
* 30. 1. - Andrew Jackson je meta prvog pokušaja ubistva američkog predsednika - napadač imao dva pištolja ali oba zatajila.
* 1. 2. - Ukinuto ropstvo na Mauricijusu.
* 15. 2. (3. 2. po j.k.) -  Na Skupštini u Kragujevcu pročitan Sretenjski ustav, prvi ustav Srbije i ukaz o osnivanju Državnog saveta. Ustav suspendovan već posle dve nedelje pod pritiskom sila. Na Sretenjskoj skupštini je objavljeno i ukidanje spahijskih prava i ozakonjenje seljačke slobodne baštine. Prelazi se na novčani paušalni porez od šest talira (60 groša) godišnje.
* 15. 2. - Knjaževsko-srpski teatar u Kragujevcu, prvo stalno pozorište u Srbiji, osnivač Joakim Vujić.
* 19 i 26. 2. - Unijati u Dalmaciji: križevački unijatski biskup Gabrijel Smičiklas osvetio crkve u Kričkama odn. Baljcima.
* 20. 2. - Concepción (Čile) razoren zemljotresom. Charles Darwin, prirodnjak na drugom putovanju HMS Beagle svedočio potresu i posledicama u Valdiviji, kasnije u Concepciónu.

Ferdinand I.
* 2. 3. - Ferdinand I. i V., novi car austrijski i kralj ugarsko-hrvatski, češki i lombardsko-venetski (do 1848).
* 14. 3. - U "Danici" objavljena Mihanovićeva "Horvatska domovina" s riječima buduće himne "Lijepa naša domovino".
* 22. 3. - Crnogorci Ceklinjani zauzeli Žabljak Crnojevića na nekoliko dana iz odmazde za verolomno ubijene pastire i opljačkane ovce; o ovome govori Njegoševa pesma "Pohara Žabljaka" iz "Ogledala srpskoga".

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - Velčova zavera: Turci osujetili plan trgovca Velča Atanasova da digne ustanak u Velikom Trnovu.
* april - Izbija "Rat za Toledo" između američke države Ohajo i teritorije Mičigen.
* 29. 4. - U mestu Schifferstadt u jugozapadnoj Nemačkoj pronađen zlatni šešir iz Bronzanog doba.
* 5. 5. - Otvorena prva železnička linija u Belgiji, između Bruxellesa i Mechelena (sledeće godine do luke Antwerpen).
* 8. 5. - Prvi od tri dela Andersenovih bajki za decu.
* 22. 5. - U Londonu otvoren muzej voštanih figura Madame Tussauds.
* 23. 5. - Iz meksičke države Zacatecas izdvojen Aguascalientes.
* 13. 6. (1. 6. po j.k.) - Petrovska skupština u Kragujevcu - knez Miloš obaveštava o svom predstojećem putu u Carigrad.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Pozitiv Talbotovog negativa iz 1835.
Ptica rugalica sa Galapagosa
* 1. 7. - Prvi broj *Serbskog narodnog lista* u Pešti.
* 1. 7. - Carl Bertelsmann osnovao izdavačku kuću i štampariju - začetak medijske korporacije Bertelsmann.
* 25. 7. - Časopis "Danica" uvodi štokavštinu kao književni jezik - "Danica horvatska, slavonska i dalmatinska".
* 25. 7. - Škot James Bowman Lindsay navodno prikazao sijalicu-žarulju.
* 28. 7. - Pokušaj ubistva kralja Francuza Luj-Filipa.
* 3. 8. - "Revolucija vatrometa" u Berlinu - proslava kraljevog rođendana se pretvara u nerede.
* 14. 8. - Jacob Perkins dobio patent za rashladnu aparaturu sa kompresijom pare.
* avgust - Henry Fox Talbot eksponira prve poznate fotografske negative.
* 17. 8. - Knez Miloš Obrenović stigao u Carigrad u prvu zvaničnu audijenciju kod sultana Mahmuda II.
* 25. 8. - *Great Moon Hoax* - njujorške novine objavljuju prvi deo izmišljene priče o civilizaciji na Mesecu.
* 30. 8. - Osnovan australski grad Melbourne (nazvan po britanskom premijeru).
* 9. 9. - U Francuskoj vraćena cenzura štampe, zabranjeno izjašnjavanje za republiku.
* septembar - Umirena pobuna u Albaniji. (en:Albanian Revolts of 1833–39).
* 16. 9. - Charles Darwin stigao na Galapagos.
* 20. 9. - U brazilskoj državi Rio Grande do Sul počinje Farraposki rat ("Rat odrpanaca" tj. stočarskih gaučosa, traje do 1845).
* 26. 9. - Praizvedba Donizettijeve opere *Lucia di Lammermoor* u Napulju.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 2. 10. -  Teksaška revolucija počinje kada je meksička vojska pokušala oduzeti top stanovnicima Gonzaleza.
* 3. 10. - U Nürnbergu osnovana fabrika olovaka i bojica Staedtler.
* 17. 10. - Osnovani Teksaški rendžeri.
* 20. 10. - U Beču donesena odluka da se dalmatinski episkop Živković premesti u Budim.
* 23. 10. - Federalni sistem u Meksiku zamenjen centralističkim, što narednih godina dovodi do pobuna u nekim državama.
* 28. 10. -  Ujedinjena Plemena Novog Zelanda proglašavaju nezavisnost.
* 16. 11. - Halejeva kometa u perihelu.
* 27. 11. - James Pratt i John Smith su poslednje osobe obešene zbog sodomije u Velikoj Britaniji.
* novembar-decembar - Napad novozelandskih Maora na Chathamove otoke, porobljavanje i kanibalizovanje Moriorija.
* 7. 12. - Otvorena prva železnica u Nemačkoj, Bavarska Ludwigova železnica između Nürnberga i Fürtha.
* 9. 12. - Teksaška vojska zauzela San Antonio.
* 16/17. 12. - Veliki požar u New Yorku.
* 23. 12. - Na Floridi izbija Drugi seminolski rat (do 1842). Pet dana kasnije Dadeov masakr: uništene dve američke čete (poginulo 107 od 110 vojnika).
* 29. 12. - Uklanjanje Indijanaca: Ugovor iz New Echote između SAD i manjine Cherokeeja po kojem se ovi odriču zemlje (→ Staza suza).

### Kroz godinu

Evropska Turska
* Novi upravitelj Bosne Mehmed Salih Vedžihi-paša sazvao posljednje ajansko vijeće u Sarajevu - ukinuti kapetani, ajani i dizdari, uvedeni muteselimi. Zbog ovoga će kapetani u Bosanskoj krajini dići pobunu.
* Sarajlijina "Istorija Crne Gore" (tekst na rastko.rs).
* "Grlica" je prvi časopis u Crnoj Gori.
* Doktor Emerih Lindenmajer stigao u Srbiju. Baron Sigismund Herder dolazio na Milošev poziv da ispita rudno bogatstvo Srbije (objavljen u Pešti 1846. kao *Bergmännische Reise in Serbien...*).
* Dvanaest sela oko turskog Niša se u dva navrata odmetalo zbog pljačke.
* Rumelijski valija i carski memur Ahmet-paša sprovodi reforme u niškom i leskovačkom pašaluku.
* 1835-36 - Porta ponovo uspostavlja kontrolu u kosovskim pašalucima, padaju Mehmed-paša Rotul i Jašar-paša prištinski, progonitelj Srba.
* Deo muslimana se vraća u istočno Podrinje, u okolinu Soko Grada.
* 1835-38 - Kuga se širi Osmanskim carstvom.
* Sultan preuzeo direktnu kontrolu nad Tripolitanijom.
* Osnovan Egipatski muzej u Kairu.
* 1835-36 - Jedini put u istoriji da Nacionalni dug SAD iznosi nula.
* U Francuskoj osnovana novinska agencija Havas, danas Agence France-Presse.
* Knjige:
	+ Prvi tom de Tocquevillove "Demokratije u Americi".
	+ Objavljen tekst kazališnog komada "Dantonova smrt".
	+ Prvo izdanje Gogoljevog "Taras Buljbe".
	+ Novo izdanje Indeksa zabranjenih knjiga: skinut Kopernikov *De revolutionibus orbium coelestium*.
	+ Prvo izdanje finskog epa Kalevala.

* "Aline Chassériau", Théodore Chassériau
* "Priprema za kostimirani bal", William Etty
* "Pogled na Veneciju: Pjaceta viđena s Rive delji Skjavoni", Corot

## Rođenja

* 17. 1. - Đura Horvatović, srpski general († 1895)
* 13. 2. - Mirza Ghulam Ahmad, osnivač pokreta Ahmedija († 1908)
* 24. 2. - Šimun Milinović, barski nadbiskup († 1910)
* 12. 3. - Simon Newcomb, astronom i matematičar († 1909)
* 14. 3. - Giovanni Schiaparelli, astronom († 1910)
* 9. 4. - Leopold II, kralj Belgijanaca († 1909)
* 2. 6. - Giuseppe Melchiorre Sarto, papa Pio X. († 1914)
* 10. 6. - Ferdinand IV, veliki vojvoda Toskane († 1908)
* 27. 7. - Giosuè Carducci, italijanski pjesnik, nobelovac († 1907)
* 2. 8. - Elisha Gray, pronalazač, biznismen († 1901)
* 9. 10. - Camille Saint-Saëns, francuski kompozitor († 1921)
* 27. 10. - Pero Budmani, jezikoslovac i leksikograf († 1914)
* 31. 10. - Adolf von Baeyer, njemački hemičar, nobelovac († 1917)
* 9. 11. - Davorin Jenko, kompozitor († 1914)
* 25. 11. - Andrew Carnegie, škotsko-američki industrijalac i filantrop († 1919)
* 26. 11. - Kleopatra Karađorđević, kćerka kneza Aleksandra († 1855)
* 29. 11. - Cixi, kineska udova carica († 1908)
* 30. 11. - Mark Twain (Samuel Langhorne Clemens), američki književnik († 1910)
* Aleksandar Bugarski, arhitekta († 1891)
* Leontije Radulović, mitropolit hercegovačko-zahumski († 1888)

## Smrti

* 15. 1. - Thérésa Tallien, princeza Chimay, plemkinja, figura Francuske revolucije (\* 1773)
* 2. 3. - Franjo I., car Austrije, ugarsko-hrvatski kralj (\* 1768)
* 8. 4. - Wilhelm von Humboldt, filozof, lingvista (\* 1767)
* 6. 7. - John Marshall, vrhovni sudija SAD (\* 1755)
* 28. 7. - Édouard Mortier, maršal Francuske (\* 1768)
* 23. 9. - Vincenzo Bellini, kompozitor (\* 1801)
* 22. 10. - Ustim Karmaljuk, ukrajinski hajduk (\* 1787)

## Reference

* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)