# 1665.

*Ovo je članak o godini 1665.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1630-e  1640-e  1650-e  – 1660-e –  1670-e  1680-e  1690-e  |
| Godine:
 | 1662 1663 1664 – **1665** – 1666 1667 1668
 |

1665.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1665.. (MDCLXV) |
| Ab urbe condita
 | 2418.
 |
| Islamski
 | 1075–1076.
 |
| Iranski
 | 1043–1044.
 |
| Hebrejski
 | 5425–5426.
 |
| Bizantski
 | 7173–7174.
 |
| Koptski
 | 1381–1382.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1720–1721.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1587–1588.
 |
| • *Kali Yuga* | 4766–4767.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4301–4302.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11665.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1665** (**MDCLXV**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 5. 1. - U Parizu izlazi *Journal des sçavans*, prvi naučni časopis u Evropi.
* 5. 1. - Ugarski nador Ferenc Wesselényi zvanično protestuje zbog Vašvarskog mira, ove godine se tajno sastaje sa zaverenicima (→ Zrinsko-frankopanska urota).
* 24. 1. - Petar Zrinski imenovan hrvatskim banom, službeno tek od 1668.
* zima - Kandijski rat u Dalmaciji: Jusuf-beg Filipović zapalio nekoliko sela u Ravnim kotarima, ubio 200 morlaka, odveo 100 žena i dece.
* 4. 3. - Počinje Drugi anglo-holandski rat.

*Philosophical Transactions of the Royal Society*
* 6. 3. - Izlazi prvi broj *Philosophical Transactions of the Royal Society* - prvi naučni časopis na engleskom, posvećen isključivo nauci.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 4 - 6. 4. - U Sarajevu tri dana pada snijeg što će izazvati poplavu.
* april - Počinje Velika londonska kuga. U ovom mesecu je bila vidljiva kometa C/1665 F1.
* maj, početkom - Šibenski morlaci Cvijana Šarića "pobili mnoge Turke kod Crnog luga".
* maj, krajem - "Bajo hajduk" razbio nedaleko od Bileće trgovački karavan; kasnije tokom godine makarske harambaše pljačkale hercegovačka sela.
* 13. 6. - Pomorska Bitka kod Lowestofta je engleska pobeda nad Holanđanima.
* jun - Nezapamćena kiša poplavila Sarajevo.
* 17. 6. - Rat Portugalske restauracije: Bitka kod Montes Clarosa je odlučujuća portugalska pobeda nad Špancima.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* 7. 7. - Engleski kralj Čarls II napušta London, bežeći od kuge.
* 2. 8. - Bitka kod Vågena je holandska pobeda nad Englezima pored Norveške.
* avgust - Šibenski i zadarski morlaci opljačkali Banju Luku, zarobljen i pašin sin.
* 26. 8. - Johann Abraham Ihle otkrio prvo loptasto jato (kuglasti skup), kasnije označeno kao M22.

Pluta iz Hookove *Micrographia*-je
* septembar - Vojska bosanskog paše upada u Ravne kotare, značajni gubici s obe strane. Kod Novigrada zarobljeno 200 ličkih i bosanskih Turaka.
* septembar - Objavljena Hookova *Micrographia*, prvi naučni bestseler, uvodi pojam ćelija (stanica).
* 17. 9. - Zaostali četvorogodišnjak Karlos II Začarani postaje poslednji habsburški kralj Španije (do 1700).
* 22. 9. - U Versaju izvedena Molièrova komedija *L'Amour médecin*.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 10. 10. - Petro Dorošenko je novi hetman ukrajinskih kozaka na Desnoj obali (do 1672).
* 21. 10. - Hetman Leve obale Ivan Brjuhovecki sklopio Moskovske članke kojim njegova oblast dolazi pod rusku kontrolu.
* 29. 10. - Bitka kod Mbwile je portugalska pobeda nad Kraljevinom Kongo - ubijen je i kralj Konga António I, u zemlji dolazi do dugog građanskog rata.
* 14. 11. - Dansko-norveški kralj Frederik III ozvaničava kraljevskim zakonom svoju apsolutnu vlast po božanskom pravu.
* novembar, krajem - Dalmatinski morlaci uhvatili još 300 robova.

### Kroz godinu

Devojka sa bisernom minđušom
* Križevački veliki sudac Stefan Osmokruhović diže pobunu protiv austrijskih oficira; pridružili mu se izabrani koprivnički i ivanićki suci zbog kršenja privilegija, zakidanja na plaći i ratnom plijenu i drugih zloupotreba.
* Erdeljski knez Mihajlo I Apafi naselio Srbe u teviškom kraju.
* Kaločki nadbiskup dobio darovnicu od cara Leopolda na 66 sela i pustara, uključujući neka u (turskoj) Bačkoj (Roglatica, Bajša, Bajmok, Kolut, Bački Miletić, Gospođinci, Sonta itd.).
* 1665-66 - Feldmaršal Walter Leslie na čelu habsburškog poslanstva u Carigradu: dobio obnovu fermana iz 1649. kojim se srpskom patrijarhu i drugima zabranjuje ubiranje podavanja od katolika, kao i ferman o slobodi trgovine za Austriju.
* Knjiga *Physicomathesis de lumine, coloribus, et iride, aliisque annexis* F. M. Grimaldija: difrakcija svetlosti.
* Šabtaj Cvi se proglasio za mesiju - vest se širi celom Evropom, izaziva velike potrese u jevrejskim zajednicama.
* Poljski plemić Jerzy Sebastian Lubomirski započinje pobunu (*rokosz*) protiv kralja Jana II Kazimira.
* Jean-Baptiste Colbert postaje glavni kontrolor finansija Francuske (do smrti 1683); iste godine osnovana Kraljevska manufaktura za stakla i ogledala (današnji Saint-Gobain).
* Počinje francuska kolonizacija ostrva Reunion.
* Prva pojava lika Pierrot iz Commedia dell'arte.
* c. - Vermeerova slika Devojka sa bisernom minđušom.
* c. - Isaac Newton generalizovao binomnu teoremu.

## Rođenja

* 16. 2. - Anne, prva kraljica Velike Britanije († 1714)

## Smrti

* 12. 1. - Pierre de Fermat, matematičar (\* 1601?)
* 16. 2. - Stefan Czarniecki, poljski plemić i nacionalni junak (\* 1599)
* 17. 9. - Felipe IV, kralj Španije (\* 1605)
* 19. 11. - Nicolas Poussin, slikar (\* 1594)
* 2. 12. - Catherine de Rambouillet, domaćica salona (\* 1588)
* ? - Ibrahim Bistrigija, sarajevski šejh i muftija

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5

## Internet

* "Politika", 6-9. jan. 1938