# Uranijum

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Pa - **U** - Np
 |
| Nd **U** |
|  periodni sistem
 |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol,atomski broj
 | Uranijum, U, 92
 |
| Pripadnost skupu
 | aktinoida
 |
| grupa, perioda
 |  , 7
 |
| gustina, tvrdoća
 | 19050 kg/m3, 4,5
 |
| Boja
 | srebrnobela  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa
 | 238,0289 u
 |
| atomski radijus
 | 175 pm
 |
| kovalentni radijus
 | bez podataka
 |
| van der Valsov radijus
 | 186 pm
 |
| elektronska konfiguracija
 | [Rn]5f36d17s2 |
| e- na energetskim nivoima
 | 2, 8, 18, 32, 21, 9, 2
 |
| oksidacioni broj
 | 5
 |
| Osobine oksida
 | slabo bazni
 |
| kristalna struktura
 | romboidna
 |
| **fizičke osobine** |
| agregatno stanje
 | čvrsto
 |
| temperatura topljenja
 | 1405 K (1132 °C)
 |
| temperatura ključanja
 | 2070 K (1797 °C)
 |
| molska zapremina
 | 12,49×10−3 m3/mol
 |
| toplota isparavanja
 | 477 kJ/mol
 |
| toplota topljenja
 | 15,48 kJ/mol
 |
| pritisak zasićene pare
 | bez podataka
 |
| brzina zvuka
 | 3155 m/s (293,15K)
 |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost
 | 1,38 (Pauling) 1,22(Alred)
 |
| Cpecifična toplota
 | 120 J/(kg\*K)
 |
| specifična provodljivost
 | 3,8×106 S/m
 |
| toplotna provodljivost
 | 27,6 W/(m\*K)
 |
| I energija jonizacije
 | 597,6 kJ/mol
 |
| II energija jonizacije
 | 1420 kJ/mol
 |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop
 | zast.
 | v.p.r.
 | n.r.
 | e.r. MeV
 | p.r.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 232U
 | (veš.)
 | 68,9 godina
 | α
 | 5,414
 | 228Th
 |
| 233U
 | (veš.)
 | 1,592×104 godina
 | α
 | 4,909
 | 229Th
 |
| 234U
 | 0,006%
 | 2,455×104 godina
 | α
 | 4,859
 | 230Th
 |
| 235U
 | 0,72%
 | 7,038×108 godina
 | α
 | 4,679
 | 231Th
 |
| 236U
 | (veš.)
 | 2,342×107 godina
 | α
 | 4,572
 | 232Th
 |
| 238U
 | **99,275%** | 4,468×109 godina
 | α
 | 4,270
 | 234Th
 |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi.
 |
| Objašnjenja skraćenica: zast.=zastupljenost u prirodi, v.p.r.=vreme polu raspada, n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada, z.e=zarobljavanje elektrona
 |

**Uranij/Uranijum** (**U**, latinski - *uranium*) - je aktinoid III B grupe. Među elementima koji se prirodno javljaju na zemlji ima najveći atomski broj a(92), slabo je radioaktivan. Prirodni uranijum se javlja u obliku 2 izotopa 235U (manje od 1%) i 238U (preko 99%). Izotop 235U podleže spontanom razdvajanju jezgra pod uticajem termičnih neutrona. Izotop 238U prima neutrone usled čega se pretvara u 239Pu (plutonijum). Veštačkom izotopu 233U se takođe razdvaja jezgro, dobija se bombardovanjem 232torijuma neutronima.

## Osobine elementa

Čist uranijum je srebrnobeo metal ogromne gustine (65% veće nego gustina olova), gradi altotropske modifikacije:

* alfa - stabilna čak do 667,7 °C
* beta - stabilna između 667,7 C i 774,8 °C
* gama - stabilna od 774,8 °C pa sve do temperature topljenja.

Uranijum u obliku praška je samozapaljiv.

## Zastupljenost

Uranijum je zastupljen u obliku hemijskih jedinjenja u količini od 2,4 ppm u prirodi koja nas okružuje, može se naći u stenama, vodi, biljkama, životinjma, a čak i u ljudskom organizmu.
U većoj količini se javlja i u mineralima, od kojih su najvažniji:

* uranit U3O8 i
* K2(UO2)2(VO4)2•2H2O

Najveće zalihe ruda uranijuma se nalaze u: Kongu, severnoj Kanadi, SAD (Juta, Kolorado)...

## Jedinjenja uranijuma

Hemijska jedinjenja uranijuma su otrovna. Uranijum reaguje sa kiseonikom iz vazduha, a kad se pretvori u prah onda se pali. Reaguje sa kiselinama sumpora, hlora, fluora.

## Primena

Osnovna primena uranijuma je korišćenje njegovih izotopa 235U kao materjal za proizvodnju atomskih bombi kao i nuklearnih reaktora u nuklearnim elektranama kao i za pokretanje podmornica.

Ostale primene uranijuma:

* Koristio se u keramci za bojenje, ali se ne koristi više zbog zračenja.
* 238U se pretvara u plutonijum u atomskim reaktorima
* Metalan uranijum se zbog velike atomske mase se koristi kao štit u generatorima sa X zračenjem.
* Koristi se i u fotografiji i u hemijskoj analizi.

## Historija

Uranijum, u obliku prirodnog oksida, se koristio barem od 79 godine, i to za bojenje proizvoda od stakla u zlatnu boju (zlatno staklo sa 1% oksida uranijuma je pronađeno nedaleko od Napulja u Italiji).

Kao element poznat je od 1789. godine.