Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Aguljaski rt

| Aguljaski rt Cabo das Agulhas |
| --- |
| Znak koji označava granicu dva oceanaZnak koji označava granicu dva oceana |
|  |
| Koordinate: ﻿ / ﻿ |
| **Država** |  Južna Afrika
 |
| **Provincija** | Western Cape
 |
|  |
| Karta
 |
| Aguljaski rtclass=notpageimage| *Aguljaski rt* na karti Južne Afrike |

**Aguljaski rt** (afrikaans: *Kaap Agulhas*, engleski: *Cape Agulhas*, portugalski: *Cabo das Agulhas*) je najjužnija točka afričkog kontinenta, a ne kako se često misli Rt dobre nade. Prema sporazumu Međunarodne hidrografske organizacije koji definira granice oceana, Aguljaski rt i meridijan 20°E koji prolazi preko rta je službena granica između Atlantika i Indijskog oceana.

## Geografija

Aguljaski rt se nalazi oko 176 km jugoistočno od Cape Towna, u južnoafričkoj provinciji Western Cape. Rt je stalno šiban jakim vjetrovima, tako da je ogoljen, obrastao samo rijetkom travom i grmljem. Područje oko rta visoravan Aguljas je danas Nacionalni park osnovan 1999. u kom raste oko 2000 vrsta autohtonog bilja, uključujući 100 endemskih i više od 110 ugroženih vrsta.

Karta koja pokazuje poziciju Aguljaskog rta
Svetionik na Aguljaskom rtu
## Pomorska historija

Do Aguljaskog rta prvi je doplovio portugalski pomorac Bartolomeu Dias. *Cabo das Agulhas* na portugalskom znači **Igleni rt** po jednoj od teorija, a to ime je dobio zbog velikog broja nazubljenih stijena i grebena koji su upropastili mnoge brodove koji su ga pokušavali oploviti. Po drugom objašnjenju to ime su mu dali portugalski mornari, zbog ponašanja igle na kompasu koja na tom mjestu nama nikakvo magnetsko odstupanje tj. pokazuje točno 0° odnosno sjever.

Aguljaski rt poznat je među mornarima po olujnim nevremenima i jakim morskim strujama jer se tu sudaraju topla Aguljaska struja iz Mozambika i hladna Benguelska struja iz Antarktika. Na rtu postoji svjetionik izgrađen 1849. koji osim što je na pomoći brojnim brodovima, danas obilaze brojni turisti.

Panorama oko rta

## Reference

## Vanjske veze

* *Cape Agulhas / Struisbaai Overberg Coast* (`en`)
* *Agulhas National Park* Arhivirano 2011-01-27 na Wayback Machine-u (`en`)
* *Cape Agulhas* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
# Zeleni škriljac

Hloritski škriljac
**Zeleni škriljci** (engleski: *Greenschists*, francuski: *Schistes vertis*, njemački: *Grünschiefer*, ruski: Zelenokamennыe kristaličeskie slancы) su škriljave zelene metamorfne stene čiju boju uslovljava prisustvo minerala zelene boje: hlorita, epidota, aktinolita. Najčešće mineralne asocijacije su: hlorit-epidot-albit(kalcit), hlorit-epidot-aktinolit-albit, aktinolit-epidot-albit.

## Karakteristike

Plagioklas u ovim stenama je niskotemperaturni albit (0-7%An), u vidu nepravilnih nebližnjenih zrna u matriksu ili krupnozrnih porfiroblasta ispunjenih inkluzijama minerala matriksa: epidota, aktinolita, rutila, hlorita i dr. Hloriti su promenljivog sastava, najčešće prohlorit, penin i klinohlor. Aktinolit je sa niskom sadržajem Al2O3, epidot je u vidu žutih (bogatih gvožđem) do bezbojnih (klinozoizit) prizmatičnih kristala, izduženih paralelno škriljavosti ili lineaciji. Pored ovih minerala sreću se još i magnetit, sfen, stilpnomelan, pumpelit, spesartin, kalcit i dr.

Nastaju regionalnim i dislokacionim metamorfizmom na niskom temperaturama iz bazičnih i intermedijarnih magmatskih stena i njihovih tufova. Metabaziti hloritske i biotitske zone sadrže asocijaciju aktinolit-hlorit-epidot-albit koja je dijagnostička za faciju zelenih škriljaca.

Pored metabazita u ovu faciju dolaze i sve druge pelitske i kvarcno-feldspatske stene koje druguju sa više ili manje metabazita.

Zelene stene (engleski: *greenstones*) su retrogradno izmenjeni metabaziti facije zelenih škriljaca za koje se na osnovu reliktnih struktura može utvrditi njihovo primarno magmatsko poreklo.

## Povezano

* Spisak stena

## Reference
# Lava

10 metara visoka fontana lave
magmatske stene lave su menzis

## Sastav lave

Lava Kilauee
Zavisi od mnogobrojnih faktora:

* hemijski sastav
* temperatura
* viskoznost
* tip erupcije

Sastav varira između krajnje baze (45%-50% silicijuma) i krajnje „kiseline“ (70%-75% silicijuma). Stene koje predstavljaju rezultat pretvaranja u čvrsto stanje (stene) održavaju taj sastav. Sadrže često velike kristale koji svedoče da su predhodno boravile u magmatskoj komori i koji su uronjeni u finu masu koja se sastoji od mikroskopskih minerala. Najbazičnije stene, bazalti, crne su boje i sadrže minerale sa malim procentom silicijuma, kakav je olivin. Stene koje se nalaze u među prostoru, kao što je andezit, sivlje su i sadrže dosta ortoklasa. Najkiselije stene, kao što je riolit, imaju svetlu boju i sadrže mnogo kvarca. U zavisnosti od viskoziteta lave i značaja eksplozivnih fenomena, razlikujemo kod kontinentalnih vulkana nekoliko tipova vulkanskog izliva, koji često postoje u istom vulkanu u zavisnosti od njegovih aktivnih faza. Havajski tip proizvodi, pre svega, veoma fluidne izlive lave. Vulkanski tip je poseban po tome što poseduje snažna izbacivanja izmrvljene viskozne lave gasa i pepela. Strombolski tip stvara alternativno izlive lave i piroklastične tokove. Pelejski tip karakterišu veoma viskozne lave, sa veoma teškim izlivom, i izbacivanje užarene lave.

**Napomena:** Deo teksta preuzet sa prezentacije  uz odobrenje

## Povezano

* Magma
# Antimon

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Sn - **Sb** - Te
 |
|   As **Sb** Bi
 |
|  periodni sistem
 |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol, atomski broj
 | Antimon, Sb, 51
 |
| Pripadnost skupu
 | metaloida
 |
| grupa, perioda
 | VA, 5
 |
| gustina, tvrdoća
 | 6697 kg/m3, 3
 |
| Boja
 | srebrnosiva  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa
 | 121,760 u
 |
| atomski radijus
 | 145 (133) pm
 |
| kovalentni radijus
 | 138 pm
 |
| van der Valsov radijus
 | bez podataka
 |
| elektronska konfiguracija
 | [Kr]4d105s25p3 |
| e- na energetskim nivoima
 | 2, 8, 18, 18, 5
 |
| oksidacioni brojevi
 | ±1
 |
| Osobine oksida
 | srednje kiseli
 |
| kristalna struktura
 | trostrana
 |
| **fizičke osobine** |
| agregatno stanje
 | čvrsto
 |
| temperatura topljenja
 | 903,78 K (630,63 °C)
 |
| temperatura ključanja
 | 1860 K (1587 °C)
 |
| molska zapremina
 | 18,19×10-3 m3/mol
 |
| toplota isparavanja
 | 77,14 kJ/mol
 |
| toplota topljenja
 | 19,87 kJ/mol
 |
| pritisak zasićene pare
 | 2,49×10-21 Pa (6304 K)
 |
| brzina zvuka
 | bez podataka
 |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost
 | 2,05 (Pauling) 1,82 (Alred)
 |
| specifična toplota
 | 210 J/(kg\*K)
 |
| specifična provodljivost
 | 2,88×106 S/m
 |
| toplotna provodljivost
 | 24,3 W/(m\*K)
 |
| I energija jonizacije
 | 834 kJ/mol
 |
| II energija jonizacije
 | 1594,9 kJ/mol
 |
| III energija jonizacije
 | 2440 kJ/mol
 |
| IV energija jonizacije
 | 4260 kJ/mol
 |
| V energija jonizacije
 | 5400 kJ/mol
 |
| VI energija jonizacije
 | 10400 kJ/mol
 |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop
 | zast.
 | v.p.r.
 | n.r.
 | e.r. MeV
 | p.r.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 121Sb
 | **57,36%** | stabilni izotor sa 70 neutrona
 |
| 123Sb
 | 42,64%
 | stabilni izotor sa 72 neutrona
 |
| 124Sb
 | (veš.)
 | 60,2 dana
 | β- |  | 124Te
 |
| 125Sb
 | (veš.)
 | 2,7582 godina
 | β- | 0,767
 | 125Te
 |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi.
 |
| Objašnjenja skraćenica: zast.=zastupljenost u prirodi, v.p.r.=vreme polu raspada, n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada,  |

**Antimon** (**Sb**, latinski - *stibium*) je element iz grupe metaloida .

Rude antimona su: antimonit (Sb2S3) i ulmanit (NiSbS).

**Primena**:
Koristi se za proizvodnju štamparskih legura.
# Azbest

| Azbest |
| --- |
|  Azbest (belo) sa muskovitom. |
| Generalno |
| Kategorija | Mineral |
| Hemijska formula | Mg6[Si4O10](OH)8 2Na2O\*6(Fe,Mg)0\*2Fe2O3\* 17SiO2\*ZN2O |
| Identifikacija |
| Kristalni habitus | vlaknasti |

**Azbest** je prirodni mineral hemijske formule Mg6[Si4O10](OH)8
2Na2O\*6(Fe,Mg)0\*2Fe2O3\* 17SiO2\*ZN2O. U prirodi se javlja u vlaknastom obliku.

Ime je dobio po grčkoj reči *ἄσβεστος* (asbestos) koja znači neugasiv, ali ta grčka reč u modernom korišćenju znači kreč. Naziv minerala tokom istorije nije bio dosledan. Moderna grčka reč za mineral azbestos jeste *Αμίαντος* koja znači negorljiv jer je otporan na visoke temperature i ne gori. Može se javiti kao beli, smeđi, plavi azbest i dr.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Udeo hemijskih elemenata u sastavu azbesta |
| --- |
|  |  |  |
| magnezijum (Mg) |  | 26.3 |
| silicijum (Si) |  | 20.3 |
| vodonik (H) |  | 1.5 |
| kiseonik (O) |  | 51.9 |

 |

## Povezano

* Spisak minerala
# Talk

| Talk |
| --- |
|  Blok talka |
| Opšte |
| Kategorija | Mineral |
| Hemijska formula | Mg3Si4O10(OH)2 |
| Identifikacija |
| Boja | beo do siv ili zelen |
| Kristalni habitus | foliated to fibrous masses |
| Kristalna sistema | Monokliničan |
| Cepljivost | perfect basal cleavage |
| Tvrdoća po Mosu hardness | 1 |
| Sjaj | waxlike or pearly |
| Ogreb | Beo |
| Specifična težina | 2,5-2,8 |

Talk
**Talk** (izvedeno iz persijskog preko arapskog *talq*) je mineral po sastavu hidratisani magnezijum silikat formule H2Mg3(SiO3)4 ili Mg3Si4O10(OH)2.

## Nastanak

Talk je matamorfni mineral, dakle nastaje metamorfozom magnezijumovih minerala, kao što su piroksen, amfibol olivin i drugi slični minerali, u prisustvu ugljendioksida i vode. Proces je poznat kao *karbonizacija talka* ili *steatizacija* njim nastaje čitava serija stena poznatih kao talkovi karbonati.

Talk prvenstveno nastaje hidratacijom i karbonizacijom serpentina, po sledećoj reakciji:

*Serpentin + Ugljendioksid → Talk + Magnezit + Voda*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Talk takođe može da nastane u reakciji dolomita i silicijumdioksida:

*Dolomit + Silicijum dioksid + voda → Talk+ Kalcit + Ugljen dioksid*

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
*Hlorit + Kvarc → Kijanit + Talk+ H2O*

## Nalaženje

Na području planina Radočela i Čemerna

## Upotreba

Iako nema široku primenu u svakodnevnom životu, Talk igra veliku ulogu u petrografiji/petrologiji, za utvrđivanje tvrdoće raznih kamenja i minerala. Takođe ima primenu, između ostalih materijala, u obradi kamena procesom glačanja.

Talkov prah
## Sigurnost

Nekoliko studija je našlo vezu između talka i plućnih problema, raka pluća, raka kože i raka jajnika.

## Povezano

* Lista minerala

## Literatura

* mineral.galleries.com Arhivirano 2007-03-07 na Wayback Machine-u
* webmineral.com
* www.mindat.org
# Korund

| Korund
 |
| --- |
|  |
| Uopšteno
 |
| Kategorija | Minerali
 |
| Molekulska formula | Al2O3 |
| Indenifikacija
 |
| Boja | Braun siva, ređe crvena, plava, bela, žuta.
 |
| Tvrdoća po Mohsovoj skali | 9
 |
| Indeks reflektivnosti | 1.76-1.78, Biref 0.009
 |
| Rastvorljivost | ?
 |

**Korund** molekulska formula Al2O3 je veoma tvrd mineral.

Lomljivost - nema

Gustina - 3,95 do 4,1 g/cm3

Boja - nekoliko

Sjaj - staklast, dijamantski

Najviše ga ima u : SAD, Madagaskar, Kanada, Ural, Tajland.

Njegove modifikacije su crveni rubin i plavi ili beli safir

## Reference
# Grafit

| Grafit |
| --- |
| Kategorija | Mineral |
| Hemijska formula | C |
| Identifikacija |
| Kristalna sistema | heksagonalna |
| Cepljivost | savršena u jednom pravcu |
| Tvrdina po Mosu | 1—2 |
| Sjajnost | metalična |
| Boja ogreba | crni |
| Relativna gustina | (2,09—2,23) g/cm3 |

**Grafit** je mineral i jedna je od tri stabilne alotropske modifikacije ugljenika (pored dijamanta i fulerena), među kojima je najčešća i najstabilnija upravo grafit. Sive je boje.

Grafit najčešće poseduje heksagonalnu rešetku, a veoma retko se pojavljuje u romboedričnoj. Atomi u slojevima vezani su jakim kovalentnim vezama, ali su sami slojevi povezani slabim Van der Valsovim vezama, što im omogućava da klize jedan preko drugog, tako da se grafit otire. Grafit je jedini nemetal koji dobro provodi električnu struju i toplotu.

Upotrebljava se za podmazivanje, u elektrolizi (kao inertna elektroda), za kontakte u električnim motorima i sl.

Najveći rudnici grafita u svetu nalaze se u Kini (2005. godine proizvodnja je bila 1.650.000 tona). Ostali veliki proizvođači grafita su Indija, Brazil, Severna Koreja i Kanada.

## Struktura grafita

Lisnata struktura grafita
Kod grafita je svaki atom ugljika povezan sa tri susjedna ugljikova atoma. To znači da ugljik u grafitu pravi sp2-hibridizaciju. Kod dijamanta je u pitanju sp3-hibridizacija (tetraedarska struktura). Nastali sp2-hibridi leže u jednoj ravni pod uglom 120°i zbog toga grafit ima lisnatu strukturu, međusobno uvezanu slabim Van der Waalsovim silama.

## Povezano

* Spisak minerala

## Reference
# Karbonat

**Karbonat** je anjon (CO32-) koji nastaje jonizacijom karbonatne kiseline. Ovaj naziv takođe označava i svaku so koja potiče od ove kiseline.

Karbonatni anjoni vrše važnu funkciju u fiziologiji živih ćelija (od regulacije acido-bazne ravnoteže - hidrogenkarbonatni pufer, preko razmene gasova i drugih bitnih funkcija).

Najpoznatiji karbonat u prirodi je kalcijum karbonat, poznat i kao kreda, krečnjak i mermer. On je nerastvoran u vodi ali se zato dobro rastvara u kiselim vodenim rastvorima.

## Vanjske veze
# Sjeverozapad (Južna Afrika)

| Sjeverozapad Noordwes (afrikaans) North West (engleski) Bokone Bophirima (tswana) |
| --- |
|  |
|  |
| **U sastavu** | Južnoafričke Republike
 |
| **Upravni oblik** | provincija
 |
| **Službeni jezik** | tswana afrikaans engleski
 |
| **Glavni grad** | Mahikeng
 |
| **premijer** | Thandi Modise
 |
| Površina
 | 106512 km²
 |
|  |
| **Stanovništvo** | 3.669.349
 |
| **Gustoća** | 34 stanovnika na km²
 |
| **Web stranica** | www.nwpg.gov.za/
 |
| osnovana 27. aprila 1994. |

**Sjeverozapad** (afrikaans: *Noordwes*, engleski: *North West*, tswana: *Bokone Bophirima*) je jedna od devet provincija Južnoafričke Republike, koja se nalazi na istoku države na centralnoj visoravni Highveld. Glavni grad je Mahikeng, a najveći Rustenburg.

Provincija Sjeverozapad je osnovana nakon prvih slobodnih općih izbora u zemlji 1994. i rušenja apartheida, njen teritorij je složen od teritorija nekadašnjih provincija Transvaal i Kaap i teritorija bantustana Bophuthatswana.

## Geografija

Provincija Sjeverozapad se prostire na 106 512 km² i površinom je šesta po veličini južnoafrička provincija. Ona sa sjevera graniči sa Botswanom, sa sjeveroistoka sa provincijom Limpopo, sa istoka sa provincijom Gauteng, sa jugoistoka sa provincijom Slobodna Država a sa jugozapada sa provincijom Sjeverni Kaap.

*Sjeverozapad* se prostire po visoravni Highveld, od rijeke Vaal na jugu koja formira granicu sa provincijom Slobodna Država do rijeke Molopo na istoku koja formira granicu sa provincijom Limpopo.
Teren provincije je uglavnom travnata savana, prošarana rijetkim drvećem. Na jugu se prostiru slane doline.

*Sjeverozapad* ima jedan poznati nacionalni park - Pilanesberg, sa brojnim divljim životinjama, pored kojeg se nalazi danas slavni Sun City (južnoafrički Las Vegas) sa brojnim hotelima i kockarnicama, udaljen 200 km od Johannesburga, u pravcu sjeverozapada.

Administrativna podjela provincije
## Klima

Prosječne ljetne temperature kreću se od 17° do 31 °C, a zimske od 3° do 21 °C. Prosječna godišnja količina oborina je oko 500 mm, većina kiša padne od oktobra do aprila.

## Stanovništvo

Prema popisu iz 2001. u provinciji je živjelo 3 669 349 stanovnika. Više od devet desetina stanovnika su crnci koji uglavnom govore tswanu i žive po selima, bijelaca ima manje od jedne desetine i oni uglavnom govore afrikaans.

## Privreda, transport i školstvo

Rezervat Pilanesberg
Jedan od hotela u Sun Cityju
Glavna grana privrede je rudarstvo, iskapaju se dijamanti, platina, kromit, zlato (kod grada Klerksdorp) i uran.

Stočarstvo je važna grana privrede ove provincije, osobito ovčarstvo i govedarstvo.
Po čitavoj provinciji uzgaja se kukuruz, kikiriki, pšenica i duhan, a agrumi (naranče, limuni) na sjeveroistoku.

Provincija ima jedan univerzitet: *Univerzitet Sjeverozapada* u gradiću Potchefstroomu.

Provincija Sjeverozapad je dobro povezane sa ostalim provincijama i susjednim državama, dobrim cestama i željeznicom.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice provincijske vlade (`en`)
* *Sjeverozapad* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
# Fluorit

*Ne treba miješati sa floruit.*

| Fluorit |
| --- |
|  |
| Općenito |
| Kategorija | mineral |
| Kemijska formula | CaF2 |
| Identifikacija |
| Boja | Bezbojan, bijel, ljubičast, plav, plavo-zelen, zelen, žut, žuto-smeđ, ružičast ili crven |
| Kalavost | savršena |
| Ogreb | bijel |

**Fluorit** je mineral čiji je hemijski sastav kalcijum fluorid, CaF2. Kristališe u kubičnom kristalnom sistemu, često gradi i srasle kristale. Naziv fluorit je izveden iz latinske riječi *fluo* što znači teći, zbog toga što se topi brže od ostalih minerala. Po njemu je hemijski element fluor dobio ime.

* Mineral fluorit
* Oktaedarski kristal fluorita New Mexico, USA
* Jedinična ćelija fluorita
# Superkontinent

**Superkontinent** je kopnena masa koja obuhvaća više od jedne kontinentalne jezgre ili kratona. Skup kratona i sraštenih terena koji oblikuju Evroaziju označavaju se danas kao superkontinent.

## Historija

Paleogeografi koriste termin *superkontinent* za označavanje jedinstvene kopnene mase koja se sastoji od svih modernih kontinenata. Najraniji poznati kontinent Rodinia razlomio se prije otprilike 750 miliona godina. Jedan od fragmenata uključivao je velike dijelove kontinenata koji se danas nalaze na južnoj hemisferi. Pomicanje kontinenata je ponovo okupilo fragmente Rodinije zajedno, ali u različitoj konfiguraciji tokom paleozoika, stvorivši najpoznatiji superkontinent Pangeju. Pangea se na kraju razlomila na sjeverni i južni superkontinent, Lauraziju i Gondvanu.

Moderna proučavanja pokazuju da se superkontinenti formiraju u ciklusima tako da se okupljaju zajedno, pa ponovno lome kroz tektoniku ploča ugrubo svakih 250 miliona godina. Nedavno su dr. John J. Rogers i dr. M. Santosh predložili postojanje starijeg superkontinenta Kolumbije koji se oblikovao i razlomio tokom razdoblja od prije 1,8 do 1,5 milijardi godina (1.8-1.5 Ga).

## Geologija

Superkontinenti blokiraju tok topline iz Zemljine unutrašnjosti, te stoga uzrokuju pregrijavanje astenosfere. Pri tome se litosfera počinje izdizati i pucati, a magma koja se izdiže uzrokuje razmicanje fragmenata. Trenutno se raspravlja o načinu na koji se superkontinenti ponovno oblikuju, da li pomicanje kontinenata ponovno spaja kontinente nakon putovanja oko planeta ili se oni spajaju ponovo nazad nakon što su se razmaknuli.

U ostalim nukama poput historije i geografije kopnene mase povezane prevlakom također se smatraju superkontinentima ili samo kontinentima poput Amerike. Neki historičari spojenu kopnenu masu Afrike i Evroazije nazivaju superkontinentom Afrika-Evroazija, ali on zapravo nije geološki superkontinent.

### Djelimični popis

Djelimični spisak glavnih superkontinenata tokom prošlosti:

* Evroamerika
* Gondvana
* Laurazija
* Nena
* Afroeuroazija

### Djelimični popis hronološkim redom

Djelimični *(nepotpuni)* popis superkontinenata obrnutim hronološkim redom *(stratolitičkim redom)* koji je obuhvaćao gotovo sve zemlje u vremenu:

* Pangaea Ultima ili Amazija *(prije ~250 – ~400 miliona godina od danas)*
* Evroazija *(današnji superkontinent)*
* Pangea *(prije ~300 – ~180 miliona godina)*
* Pannotia *(prije ~600 – ~540 miliona godina)*
* Rodinia *(prije ~1.1 – ~750 miliona godina)*
* Kolumbija *(prije ~1.8 – 1.5 Ga)*
* Kenorland *(prije ~2.45 – ~2.10 Ga)*
* Ur *(prije ~3 Ga, vjerovatno nije bio superkontinent; ali je do sada najraniji poznati kontinent. Ur je ipak bio najveći, možda čak jedini kontinent prije tri milijarde godina, pa neki tvrde da je Ur svojevremeno bio superkontinent, čak iako je bio manji nego što je danas Australija*

## Povezano

* Globalno zatopljenje
* Laurazija

## Vanjske veze

* Palaeos.com: Opća historija Zemlje
* Projekt Paleomap — Christopher R. Scotese
# Jura

**Jura** je naziv koji se koristi za:

* Jurske planine na granici Švicarske i Francuske koje predstavlja dio Alpa.
* Jura, departman u Francuskoj.
* Jura, kanton u Švicarskoj.
* Jura, geološki period u mezozojskoj eri.
* popularno muško ime u Hrvatskoj, skraćenica od Juraj.
# Kenozoik

*Za ostale upotrebe, pogledajte Kenozoik (razvrstavanje).*
**Kenozojska era** ili **kenozoik** (od grčkih riječi *kainos* = nov + *zoe* = život) je najmlađa od tri klasične geološke ere. Ona je zapoočela prije 65,5 miliona godina s kredsko-tercijarnim masovnim izumiranjem na kraju krede koje je označilo smrt posljednjih dinosaura na kraju mezozojskeere te traje i danas.

Kenozoik se dijeli u dva perioda - paleogen i neogen, a oni su podijeljeni u epohe. Paleogen se sastoji od epoha paleocena, eocena i oligocena, a neogen se sastoji od epoha miocena, pliocena, pleistocena te holocena, od kojih posljednja traje i danas. Kroz historiju je kenozoik bio odijeljen u periode (ili pod-ere) zvane tercijar (od paleocena do pliocena) i kvarternar (pleistocen i holocen), iako ih mnogi geolozi više ne priznaju.

## Život u kenozojskoj eri

Kenozoik je **doba sisavaca**. Za vrijeme kenozoika su se sisavci razvili od malih, jednostavnih, općih oblika u razgranatu skupinu kopnenih, morskih i letećih žiivotinja. Kenozoik se isto tako može nazvati i dobom savana, te međusobno ovisnih kritosjemenjača i insekata. Ptice su također prilično evoluirale u kenozoiku.

Geološki gledano, kenozoik je dobi kada su se kontinenti pomakli do svojih današnjih pozicija. Australija-Nova Gvineja se razdvojila od Gondwane koja je krenula na sjever i konačno postala Jugoistočnom Azijom; Antarktika se pomakla na svoju današnju poziciju oko Južnog pola; Atlantski ocean se proširio, a pred kraj ere se Južna Amerika spojila sa Sjevernom Amerikom KOrce.

## Povezano

* Geološka kronologija

## Literatura

* *British Caenozoic Fossils*, 1975, The Natural History Museum, London.

| Fanerozoički eon
 |
| --- |
| Paleozoička era
 | Mezozoička era
 | Kenozoička era
 |

| Kenozojska era
 |
| --- |
| Paleogen
 | Neogen
 |
# Kreda

**Kreda** može značiti:

* Kreda (period) je jedno razdoblje iz Zemljine povijesti
* Kreda (predmet) je sredstvo za slikanje i za pisanje na školskoj ploči
* Kreda (tvar) je manje-više praškast oblik vapna
# Benguelska struja

| Benguelska struja
 |
| --- |
| Okean
 | Atlantski
 |
| Širina
 | 200.000—300.000 m
 |
| Brzina
 | 2 km/h
 |
| Tip
 | hladna struja
 |

**Benguelska struja** predstavlja levi krak Struje zapadnih vetrova, koji se povija ka severu od Rta dobre nade, u južnom delu Atlantskog okeana. Prosečna brzina iznosi oko 2 km/h. Prvi put je opisana 1832. godine, a procenjeno je da zahvata širinu od 200—300 kilometara. Račva se na dva kraka koja hrane Angolsku struju na oko 16° jgš. Ovo je hladna morska struja.

## Povezano

* Struja zapadnih vetrova
* Angolska struja

## Literatura

* Dukić D, Gavrilović Lj. (2006): *Hidrologija*, ZUNS, Beograd

## Vanjske veze

* Benguelska struja Arhivirano 2016-05-07 na Wayback Machine-u
# Mozambička struja

| Mozambička struja
 |
| --- |
| Okean
 | Indijski
 |
| Tip
 | topla struja
 |

**Mozambička struja** je topla struja, koja nastaje od voda Južnoekvatorijalne struje koja se dolazeći istoka odbijaja od obale Afrike i skreće ka jugu. Tom prilikom formira se struja koja prolazi kroz Mozambički kanal između Mozambika i Madagaskara. Dalje prema jugu, izlazeći iz kanala utiče u vode Aguljas struje.

## Povezano

* Južnoekvatorijalna struja
* Aguljaska struja

## Literatura

* Dukić D, Gavrilović Lj. (2006): *Hidrologija*, ZUNS, Beograd