# Mangan

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Cr - **Mn** - Fe
 |
| **Mn** Tc
 |
|  periodni sistem
 |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol,atomski broj
 | Mangan, Mn, 25
 |
| Pripadnost skupu
 | prelaznih metala
 |
| grupa, perioda
 | VIIB, 4
 |
| gustina, tvrdoća
 | 7470 kg/m3,6
 |
| Boja
 | srebrnasta sa primesama  |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa
 | 54,938049 u
 |
| atomski radijus
 | 140 (161) pm
 |
| kovalentni radijus
 | 139 pm
 |
| van der Valsov radijus
 | bez podataka
 |
| elektronska konfiguracija
 | [Ar]3d54s2 |
| e- na energetskim nivoima
 | 2, 8, 13, 2
 |
| oksidacioni brojevi
 | 7, 6, 4, **2**, 3
 |
| Osobine oksida
 | jaki kiseli
 |
| kristalna struktura
 | regularno prostorno centrirana
 |
| **fizičke osobine** |
| agregatno stanje
 | čvrsto
 |
| temperatura topljenja
 | 1517 K (1244 °C)
 |
| temperatura ključanja
 | 2235 K (1962 °C)
 |
| molska zapremina
 | 7,35×10-3 m3/mol
 |
| toplota isparavanja
 | 226 kJ/mol
 |
| toplota topljenja
 | 12,05 kJ/mol
 |
| pritisak zasićene pare
 | 121 Pa (1517 K)
 |
| brzina zvuka
 | 5150 m/s (293,15 K)
 |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost
 | 1,55 (Pauling) 1,60 (Alred)
 |
| specifična toplota
 | 480 J/(kg\*K)
 |
| specifična provodljivost
 | 0,695×106 S/m
 |
| toplotna provodljivost
 | 7,82 W/(m\*K)
 |
| I energija jonizacije
 | 717,3 kJ/mol
 |
| II energija jonizacije
 | 1509 kJ/mol
 |
| III energija jonizacije
 | 3248 kJ/mol
 |
| IV energija jonizacije
 | 4940 kJ/mol
 |
| V energija jonizacije
 | 6990 kJ/mol
 |
| VI energija jonizacije
 | 9220 kJ/mol
 |
| energija jonizacije
 | 11500 kJ/mol
 |
| **Najstabilniji izotopi** |
|

| izotop
 | zast.
 | v.p.r.
 | n.r.
 | e.r. MeV
 | p.r.
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 52Mn
 | (veš.)
 | 5,591 dana
 | z.e.
 | 4,712
 | 52Cr
 |
| 53Mn
 | (veš)
 | 3,74×106 godina
 | z.e.
 | 0,597
 | 53Cr
 |
| 54Mn
 | (veš.)
 | 312,3 dana
 | z.e.
 | 1,377
 | 54Cr
 |
| 55Mn
 | **100%** | stabilni izotor sa 30 neutrona
 |
| 56Mn
 | (veš.)
 | 2,579 sati
 | β- | 3,696
 | 56Fe
 |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno, upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi |
| Objašnjenja skraćenica: zast.=zastupljenost u prirodi, v.p.r.=vreme polu raspada, n.r.=način raspada, e.r.=energija raspada, p.r.=proizvod raspada, z.e=zarobljavanje elektrona
 |

**Mangan** (**Mn**, latinski - *manganium*) je metal VIIB, grupe.
Ima 15 izotopa čije se atomske mase nalaze između 49-62. Postojan je samo jedan- 55, koji čini skoro 100% sastava izotopa mangana koji se javljaju u prirodi.

## Zastupljenost

Zastupljen je u zemljimoj kori u količini od 950 ppm (eng. parts per million) u obliku rude koju čine mešavine nekoliko vrsta oksida.

Važniji minerali su: Braunit, piroluzit i Hausmanit - Sva tri su oksidi mangana.

oksid mangana Mangan je 1774 otkrio J.G. Gahna. Najpoznatije jedinjenje mangana je kalijumpermanganat KMnO4, jedno od najboljih oksidacionih sredstava, poseduje baktericidna svojstva, a koristi se i za borbu protiv gljivičnih oboljenja kože.

## Biološki značaj

Mangan je sastojak mnogih enzima. Njega bi trebalo dnevno unositi u količini od najmanje 1 miligram. U velikim količinama soli mangana su toksične

## Svojstva

Mangan je tvrd, srebrnast i krh metal. Vrlo je reaktivan, na vazduhu se pali, reaguje sa vodom gradeći hidroksid. Mangan ima slične osobine kao i alkalni metali. Mangan se masovno koristi kao dodatak čeliku smanjujući njegovu temperaturu topljenja i popravljajući mehaničke osobine.