# Mađarska revolucija 1956.

| Mađarska revolucija 1956.
 |
| --- |
| Segment Hladnog rata
 |
|  Sovjetski tenk pokušava raskrčiti barikadu u Budimpešti, oktobar 1956.
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Datum
 | 23. oktobar – 10. novembar 1956
 |
| Lokacija
 | Narodna Republika Mađarska |
| *Casus belli* | Masakr nenaoružanih demonstranata od strane komunističke tajne policije
 |
| Ishod
 | sovjetska pobjeda, gušenje revolucije
 |

 |
| Sukobljene strane
 |
|  Sovjetski Savez  ÁVH (mađarska Uprava državne bezbednosti)
 |  Mađarski revolucionari
 |
| Komandanti i vođe
 |
|  Nikita Hruščov  Ivan Konjev
 |  Imre Nagy  Pál Maléter
 |
| Snage
 |
| 31.550 trupa, 1130 tenkova
 | nepoznati broj vojnika, pripadnika milicije i naoružanih civila
 |
| Žrtve i gubici
 |
| (samo sovjetski gubici) 722 poginulih 1251 ranjenih
 | 2500 poginulih (proc.) 13.000 ranjenih (est.) |
| 3000 poginulih civila
 |

**Mađarska revolucija** ili **Mađarski ustanak 1956. godine** (mađarski: *1956-os forradalom* ili *felkelés*) je bio ustanak mađarskog stanovništva protiv komunističkog režima tadašnje NR Mađarske i njenih sovjetskih pokrovitelja, koji je trajala u periodu od 23 oktobra do 10 novembra. Započeo je kao studentska demonstracija pred zgradom parlamenta u Budimpešti na kojemu su se tražile ekonomske i političke reforme; pokušaj komunističkih vlasti da ih silom uguše je izazvao burnu i jednako nasilno kontra-reakciju kada su na stranu demonstranata masovno počele prelaziti pripadnici, pa i cele jedinice mađarske vojske, a što je do 28. oktobra dovelo do praktičnog kolapsa komunističke vlade, koju je zamenila privremena vlada na čelu sa Imreom Nađem koji je proglasio neutralnost Mađarske i izlazak iz Varšavskog pakta. Ona, međutim, nije u bila u stanju organizirati i efikasnu odbranu kada je 4. novembra došlo do sovjetske vojne intervencije, te je otpor ustanika do 10. novembra slomljen. Sovjeti su instalirali novu prosovjetsku vladu na čelu sa Janošem Kadarom. U ustanku je poginulo nekoliko hiljada Mađara (civila i ustanika), te nekoliko stotina sovjetskih vojnika; nekoliko desetaka hiljada Mađara je zatvoreno, a preko 200.000 je izbeglo preko granice.

Mađarska revolucija je predstavljala najozbiljniji udarac tadašnjoj sovjetskoj hegemoniji u Evropi, najspektakularniji pokušaj da se promeni politički poredak hlanoratovske Evrope kao i najveći oružani sukob na teritoriji Evrope u drugoj polovini 20. veka sve do raspada Jugoslavije 1990-ih. Iako su Sovjeti uspeli sačuvati kontrolu nad Mađarskom, događaji iz 1956. su imali značajne posledice za krajnji ishod hladnog rata, pre svega zato što je sovjetski režim u očima svetske javnosti predstavljen kao agresor te je izgubio potporu, čak i među zapadnim marksistima.

31. oktobra 1956. godine, za vreme Mađarske revolucije, Izrael, Velika Britanija i Francuska napali Egipat zbog nacionalizacije Sueckog kanala. NATO je bio paralizovan zbog rata u Egiptu: SAD su otvoreno osudile intervenciju i nisu zbog Mađarske bile spremne da rizikuju izbijanje trećeg svetskog rata.

Tito i sovjetski lider Hruščov su se tajno sreli na Brionima, 2. novembra 1956. Nakon diskusije koja je potrajala celu noć, jugoslovenski državni vrh se složio sa sovjetskom intervencijom u Mađarskoj. Prema jednoj od teorija, ključni faktor u ovoj Titovoj odluci bio je strah da se događaji u Mađarskoj u nekoj formi ne prenesu u Jugoslaviju.

U spomen na revoluciju 23. oktobra se danas u Mađarskoj slavi državni praznik.

## Povezano

* Utakmica krvi u vodi
* Gulaš socijalizam
* Praško proleće
* Protesti u Mađarskoj 2006

## Reference

## Vanjske veze

* Granville, Johanna (Spring, 1998). „Tito and the Nagy affair in 1956”. East European Quarterly. Pristupljeno 02.02.2013.
* Ripp, Zoltán (1998). „Hungary's Part in the Soviet—Yugoslav Conflict, 1956-58”. Contemporary European History. Pristupljeno 02.02.2013.