# 1779.

*Ovo je članak o godini 1779.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1740-e  1750-e  1760-e  – 1770-e –  1780-e  1790-e  1800-e  |
| Godine:
 | 1776 1777 1778 – **1779** – 1780 1781 1782
 |

James Cook.

1779.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1779.. (MDCCLXXIX) |
| Ab urbe condita
 | 2532.
 |
| Islamski
 | 1192–1193.
 |
| Iranski
 | 1157–1158.
 |
| Hebrejski
 | 5539–5540.
 |
| Bizantski
 | 7287–7288.
 |
| Koptski
 | 1495–1496.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1834–1835.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1701–1702.
 |
| • *Kali Yuga* | 4880–4881.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4415–4416.
 |
| • 60 godina
 | Yin Zemlja Svinja (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11779.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1779** (**MDCCLXXIX**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u utorak po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 13. 1. - Prvi anglo-maratski rat, Bitka kod Wadgaona: Marate su zarobile jednu britansku kolonu.
* 31. 1. - Američki rat za nezavisnost, Britanska Južna strategija: pošto su prošlog meseca zauzeli luku Savannah, sada su, privremeno, zauzeli Augustu, dublje u kopnu, gde regrutuju lojaliste.
* početkom godine - Američki naseljenici su podigli Fort Nashborough u dolini rijeke Cumberland, od 1784. Nashville.

### Februar/Veljača

* 14. 2. - James Cook ubijen na Havajima.
* 14. 2. - Bitka na Kettle Creek, kod dan. Washington, Georgia: američki patrioti su razbili lojalističku miliciju.
* 25. 2. - Američka milicija sa indijanskim saveznicima zauzima Fort Vincennes u dan. Indijani, zarobljen je Henry Hamilton, guverner Kvebeka, Amerikanci su osigurali prostor dan. Ilinoisa.

### Mart/Ožujak

* 1. 3. - Umro je Karim Khan, osnivač persijske dinastije Zand. U narednim mesecima faktički vlada njegov brat Zaki Khan, preko dvojice maloletnih Karimovih sinova (do juna), dolazi do unutrašnjeg sukoba. Muhamed-han Kadžar se otcepljuje (šah Irana od 1789).
* 3. 3. - Bitka na Brier Creeku, blizu dan. Sylvania, Georgia, poraz je američkih patriota - britanska pozicija u Džordžiji je osigurana do 1782.
* 10. 3. - Ajnalikavački sporazum povodom rusko-osmanskih tenzija na Krimu: Osmanlije priznaju da je pod ruskim uticajem. Ruskim trgovačkim brodovima dopušten prolaz u Mediteran.

### April/Travanj

* april, početkom - Pred Budvom je usidreno šest brodova za prevoz Crnogoraca u vojnu službu - pustolovi Boža Kamenarović i Nikola Debelja Marković su napravili takav plan ali na Opštem crnogorskom zboru će biti strogo zabranjeno svakom Crnogorcu da stupi u austrijsku vojsku.
* 12. 4. - Aranjuezki ugovor: Španija će podržati Francusku u ratu sa Britanijom, želi povratiti Menorku, Gibraltar i Špansku Floridu.
* 22. 4. - Crnogorska delegacija, na čelu sa guvernadurom Radonjićem se vraća preko Beča iz razočaravajuće posete Rusiji, podnosi pismeni predlog o protektoratu od Austrije pod određenim uslovima, što ovi odbijaju.

Banat, 18-19. st.
* 23. 4. - Bivši Tamiški Banat je inkorporiran u Ugarsku, u okviru tri županije, Torontalske, Tamiške i Karaško-severinske. Južni deo regiona ostaje Banatska vojna granica a i Velikokikindski dištrikt zadržava status, mada je uključen u Torontalsku županiju. Banat će biti stvarno podređen županijama tek nakon smrti Josipa II.
* 23. 4. - Corpus separatum: Rijeka dobija poluautonomni status (do 1918). Ima samoupravu, osobito u trgovačkim poslovima, ali je u političkim, sudbenim i školskim poslovima ostala pod Hrvatskom - ali već od lipnja, s ukidanjem Kraljevskog vijeća, dolazi pod vlast ugarske vlade.

### Maj/Svibanj

* 13. 5. - Tešinski mirovni sporazum kojim je, uz francusko i rusko posredovanje okončan Rat za bavarsko nasljedstvo; Austriji je dozvoljeno da anektira dio bavarske teritorije, Innviertel, dok njeni protivnici Pruska dobijaju sitnije teritorijalne i materijalne kompenzacije; time je okončan posljednji od kabinetskih ratova karakterističnih za Evropu 18. vijeka.
* maj - Delegati iz Crne Gore, na čelu sa vojvodom Mihailom Plamencem su stigli u Beč, saslušani su u julu - kancelar Kaunic i carica odlučuju da nije vreme za odluke, već da se pošalje neko da ispita stanje u zemlji.
* maj - *Smethwick Engine*: firma *Boulton and Watt* je na kanal u Birminghamu postavila parnu mašinu, danas najstariju u radnom stanju.
* 18. 5. - U Parizu izvedena Gluckova opera *Iphigénie en Tauride*.

### Jun/Juni/Lipanj

* 16. 6. - Američki rat za nezavisnost: Španija se priključuje Francuskoj i američkim pobunjenicima, te objavljuje rat Velikoj Britaniji.
	+ Velika Opsada Gibraltara traje do 1783.
* 17. 6. - Britanci zauzimaju Castine, Maine, proglašavaju koloniju Nova Irska. Provincija Massachusetts Bay odgovara na ovo pomorskom Penobscotskom ekspedicijom sledećeg meseca.
* 18. 6. - Započinje Sullivanova ekspedicija protiv probritanskih Irokeza u centralnoj i zapadnoj državi Njujork - do oktobra je razoreno 40 sela.
* 18. 6. - Francuzi zauzimaju britanski dio otoka Saint Vincent (Crni Karibi, Garifune, podržavali su Francuze).
* 24. 6. - Američki rat za nezavisnost: Francuske i španske trupe otpočinju Veliku opsadu Gibraltara, pokušaj osvajanja britanskog uporišta koje će potrajati nekoliko godina.
* 30. 6. - Philipsburška proklamacija: britanski general Sir Henry Clinton obećava slobodu crnim robovima koji pobegnu od američkih patriota.

### Jul/Juli/Srpanj

* 2. 7. - Spojen Željezni most iznad rijeke Severn u Engleskoj, prva građevina takve vrste izgrađena od lijevanog željeza (otvoren za promet 1. 1. 1781.)
* 4. 7. - Francuska flota grofa D'Estainga je zauzela britansku Grenadu (do 1783).
* 5 - 14. 7. - Tryonova racija: Britanci haraju u Konektikatu, ne bi li namamili Washingtona u bitku.
* 6. 7. - Pomorska bitka kod Grenade je britanski neuspeh.
* 16. 7. - Deklaratorni reskript (*Rescriptum Declaratorium Illiricae Nationalis*), poznat kao Deklaratorija: mitropolit je samo verski a ne i svetovni poglavar. U narednih 90 godina Srbi imaju samo crkveno-školsku autonomiju.
* 16. 7. - Američki general Anthony Wayne zauzeo Stony Point na Hudsonu, između New Yorka i West Pointa.
* jul - Arhimandrit Krke Nikanor Bogunović piše da su "skorbni [žalosni] mnogo takova glad čto nikogda takova ne bila; samo vina obilno".
* 20. 7. - Etiopija, period Zemene Mesafint: zbačen je car Salomon II, postavljen je Tekle Georgis I - bio je car u šest navrata do 1800.
* 22. 7. - Bitka kod Minisinka u gornjoj dolini rijeke Delaware: lojalisti i Irokezi razbili jednu američku miliciju.
* 25. 7. ? - Španska ekspedicija brodova *Princesa* i *Favorita*: najsevernija španska ceremonija prisvajanja teritorije u Port Etches na Aljasci, na 61°17′N.
* 28. 7. - Penobscotska ekspedicija: Amerikanci napadaju novopodignuto britansko utvrđenje Fort George u Maineu.

### Avgust/August/Kolovoz

* avgust - Prva javna rasprodaja banatskih komorskih imanja iznad 300.000 forinti u Beču. Nakon uključenja Banata u Ugarsku, dvor prodaje komorska imanja pojedincima preko grofa Krištofa Nickog, kupci dobijaju plemićku diplomu s predikatom - to su većinom Srbi, raniji zakupci. Položaj podređenih seljaka se pogoršava.
* 16. 8. - Marija Terezija ukida Hrvatsko kraljevsko vijeće, njegove nadležnosti je prenijela na Ugarsko namjesničko vijeće, u kojem je ban dobio mjesto savjetnika (hrvatsko plemstvo će praktično uzakoniti ovo podvrgavanje 1790, kada je bilo solidarno sa ugarskim u borbi protiv apsolutizma Josipa II).
* 16. 8. - Penobscotska ekspedicija: do ovog datuma su potopljeni, od Britanaca ili sopstvene posade svi brodovi, 19 ratnih i 25 ostalih; to je najgori američki pomorski poraz do Pearl Harbora.

### Septembar/Rujan

* 1. 9. - Subotica dobila status slobodnog kraljevskog grada, pod imenom Maria Terezianštat, s plemićkim pravom na 12 pustara (Dan grada Subotice).
* 7. 9. - Guverner Španske Lujzijane Bernardo de Gálvez zauzima Fort Bute (dan. East Baton Rouge Parish), što je početak špansko-britanskog rata u američkom teatru.
* 15. 9. - Zauzeće Cayo Cocina: Španci su zauzeli naselje britanskih drvoseča na otoku blizu današnjeg Belize Cityja (do 1782).
* 16. 9. - 18. 10. - Neuspešna franko-američka opsada Savannah, Georgia.
* 21. 9. - Američki rat za nezavisnost: Bitka kod Baton Rougea u kojoj španske trupe nanose poraz britanskim snagama u današnjoj Louisiani i preuzimaju nadzor nad dolinom Mississippija; Gálvez zauzima novoizgrađeni Fort New Richmond, danas Baton Rouge, Louisiana (ostaje španski do 1821). Britanci predaju i Fort Panmure, danas Natchez, Mississippi (španski do 1798).
* 23. 9. - Pomorska Bitka kod Flamborough Heada, uz obalu Yorkshirea, smatra se franko-američkom pobedom, proslavio se američki komandant John Paul Jones.
* 28. 9. - Laosko-sijamski rat: Sijamci generala Chao Phraya Chakrija (budući kralj Rama I) zauzeli su Vientiane nakon četvoromesečne opsade, sada su sve tri laoske kraljevine sijamski vazali. U Sijam je prenet Smaragdni buda.

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - Švedski kralj Gustav III daje gradsku povelju Tampereu u današnjoj Finskoj.
* 9. 10. - Opsada Savanne: neuspešni franko-američki napad, smrtno je ranjen poljski grof Casimir Pulaski.

### Novembar/Studeni

* novembar - Washington vodi vojsku u zimovnik u Morristown, New Jersey, već je napadala stopa/30 cm snega.
	+ Zima 1779/80 je jedna od najoštrijih u Americi, reke Delawere i Hudson, kao i morski zalivi su zaleđeni; pomor divljih životinja; nestašica hrane i inflacija; patnje irokeških izbeglica u Fort Nijagari.

### Decembar/Prosinac

* decembar - Izbija prvi od Xhosa ratova (Kafirski ratovi, Kejp granični ratovi) na jugu Afrike - devet sukoba u sledećih stotinu godina između Xhosa i Holanđana, Bura, odn. Britanaca.
* 18. 12. - Pomorska bitka kod Martiniqua: Francuzi gube, ili spašavaju, polovinu konvoja od 26 trgovačkih brodova.
* 26. 12. - Britanski komandanti Clinton i Charles Cornwallis su isplovili iz New Yorka prema Charleston, South Carolina (kojega će zauzeti u maju, nakon opsade).
* 31. 12. - Afera Fieldinga i Bylandta: dolazi do okršaja kada su Britanci pored otoka Wight željeli provjeriti nizozemski konvoj za Francusku (Anglo-holandski rat počinje sledećeg decembra).

### Kroz godinu

* Izgrađena cesta Jozefina, od Karlovca do Senja.
* Uvoz iz Turske u Austriju 1778-79. iznosi 1.328.337 a izvoz svega 241.775 forinti.
* Gimnazija Matije Antuna Reljkovića: gimnazija je iz Petrovaradina prebačena u Vinkovce.
* 1777-79 - Iz Bosne, mahom zapadne, iseljava se oko 1.000 lica, ne računajući katolike popa Vinka Čubelića.
* Turci smiruju pobune brdskih plemena Kuča i Pipera, koji su se suprotstavljali trebinjskom paši.
* Guvernadur Jovan Radonić nudi Crnu Goru pod austrijsko pokroviteljstvo.
* Matija Antun Reljković: prošireno izdanje "Satira".
* Ivan Krstitelj Lalangue: *Ispisivanje vrachtvenih vod horvatskoga i slavonskoga orsaga*.
* Rumelijski beglerbeg krenuo iz Bitolja na albanskog odmetnika Sulju Starovu, koji je dugo godina ubijao putnike i trgovce i zatvarao se u svoju tvrđavu. Ove godine je likvidiran i moćni Abdil-aga Šabanderoglu iz Dojrana
* Crkve: sv. Mateja apostola i evanđelista u Viškovcima, srpska crkva u Velikom Sempetru u dan. Rumuniji
* U Montrealu osnovana Severozapadna kompanija, konkurencija Kompaniji Hudsonovog zaliva u trgovini krznom iz Severne Amerike.
* Carl Wilhelm Scheele otkrio glicerol.
* Étienne Bézout: *Théorie générale des équations algébriques*.
* Gotthold Ephraim Lessing napisao komad "Nathan Mudri", poziv na versku toleranciju (prvi put izvedeno 1783).
* Samuel Crompton je u ovo vreme napravio mašinu za predenje *spinning mule* - daje jaku a tanku pređu.
* Fridericianum u Kasselu je prvi namenski građen muzej u Evropi.
* Fotosinteza: Jan Ingenhousz je otkrio da biljke ispuštaju kiseonik na svetlosti i ugljen dioksid u mraku i da biljna masa potiče i od vazduha.

## Rođenja

* 5. 1. - Zebulon Pike, američki oficir, istraživač († 1813)
* 5. 1. - Stephen Decatur, američki pomorski oficir († 1820)
* 15. 3. - William Lamb, 2. vikont Melbourne, britanski premijer († 1848)
* 25. 3. - Ivan Katalinić, povjesničar († 1847)
* 8. 5. - Konstantin, ruski veliki vojvoda († 1831)
* 1. 8. - Francis Scott Key, stihotvorac američke himne († 1843)
* 7. 8. - Carl Ritter, pionir moderne geografije († 1859)
* 20. 8. - Jöns Jacob Berzelius, hemičar († 1848)
* 8. 9. - Mustafa IV, osmanski sultan († 1808)
* Cincar Janko Popović, požarevački vojvoda († 1833)
* Pavle Solarić, književnik († 1821)

## Smrti

* 3. 1. - Claude Bourgelat, pionir veterinarske medicine (\* 1712)
* 20. 1. - David Garrick, glumac i upravnik pozorišta (\* 1717)
* 14. 2. - James Cook, britanski pomorac i istraživač (\* 1728)
* 29. 6. - Anton Raphael Mengs, slikar (\* 1728)
* 4. 9. - Kozma Etolski, pravoslavni svetac
* 11. 10. - Casimir Pulaski, poljski vojnik u američkoj službi (\* 1745)
* nov. - Thomas Chippendale, tvorac nameštaja (\* 1718)
* 6. 12. - Jean Baptiste Siméon Chardin, slikar (\* 1699)
* 16. 12. - Go-Momozono, japanski car (\* 1758)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)