# 1605.

*Ovo je članak o godini 1605.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 16. vijek – **17. vijek** – 18. vijek
 |
| Decenija:
 |  1570-e  1580-e  1590-e  – 1600-e –  1610-e  1620-e  1630-e  |
| Godine:
 | 1602 1603 1604 – **1605** – 1606 1607 1608
 |

1605.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1605.. (MDCV) |
| Ab urbe condita
 | 2358.
 |
| Islamski
 | 1013–1014.
 |
| Iranski
 | 983–984.
 |
| Hebrejski
 | 5365–5366.
 |
| Bizantski
 | 7113–7114.
 |
| Koptski
 | 1321–1322.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1660–1661.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1527–1528.
 |
| • *Kali Yuga* | 4706–4707.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4241–4242.
 |
| • 60 godina
 | Yin Drvo Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11605.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1605** (**MDCV**) bila je redovna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u utorak po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

Godina trojice papa: Klement VIII., Lav XI. i Pavao V.; sljedeća će biti 1978.

## Događaji

* januar - Četiri stotine uskoka na deset barki hara tursko područje, zaplenjena i jedna bračka fregata.
* 22. 2. - Stefan Bočkaj proglašen za vojvodu Erdelja.
* 3. 3. - Umro je papa Klement VIII.
* 1 - Kardinal Alessandro di Ottaviano de' Medici, prefekt Kongregacija biskupa i redovnika, nećak pape Lava X (vl. 1513-21), izabran je za papu pod imenom Lav XI. - umire već 27. aprila.
* april, polovinom - Uskoci i morlaci opljačkali mletačku marcilijanu, providur u poteri zarobio jednu barku i povešao 16 članova posade.
* 20. 4. - Bočkaj proglašen za kneza u gornjoj Ugarskoj (dan. Slovačka), proglašena sloboda vjeroispovjesti.
* 23. 4. - Umro ruski car Boris Godunov, nasleđuje sin Fjodor II..
* 30. 4. - Sastanak Habsburga u Lincu zbog lošeg duševnog stanja kralja Rudolfa (Matija, Ferdinand, stričevići Ferdinand i Maksimilijan Ernst).

Pavao V.
* 16. 5. - Kardinal Camillo Borghese je novi papa Pavao V. (do 1621). Pravnik je, insistira na pravima i privilegijama Crkve, što ponekad vodi do sporova sa državama. Na konklavi je došlo do fizičkog obračuna, Borghese je izabran kao kompromisni kandidat.
* svibanj - Bočkajevi hajduci upadaju u Štajersku; Bočkajev vojskovođa Gregorije Nemeth poziva Hrvatsku da mu se pridruži ali sabor odbija.
* 28. 5. - Kralj Rudolf izdao bratu Matiji punomoćje za rat u Ugarskoj i pregovore sa Bočkajem.
* jun - Vreme nevolja: car Fjodor II zatočen i ubijen, u Moskvu ulazi Lažni Dimitrije koji je krunisan sledećeg meseca.
* jul, početkom - Uskoci, prešavši preko dubrovačke teritorije, oplenili Trebinje i trgovački karavan sa sedamdeset konja, u povratku im Mlečani naneli gubitke ali se odbranili od Turaka nanevši im velike gubitke. Uskoci se zaleteli i do Slanog.
* srpanj - Sultan Ahmed I "dao" Bočkaju Ugarsku i Erdelj kao leno turskog carstva.
* 29. 7. - Ban Ivan II. Drašković i general Trautmansdorf razbili Nemethove snage kod Körmenda.
* avgust, sredinom - Ivan Vlatković i harambaša Juriša opljačkali i spalili turski Skradin.
* 30. 8. - Nadvojvoda Ferdinand uzeo poveljom u zaštitu Srbe u Gomirju.
* 27. 9. - Poljsko-švedski rat (1600-1611): bitka kod Kircholma je velika poljsko-litvanska pobeda.
* 2. 10. - Ostrogon se predao velikom veziru Lala Mehmed-paši (ostaje turski do 1683).
* 9. 10. - Osamdesetogodišnji rat: u Prvoj bici kod Mülheima pobeđuju Španci.
* 12. 10. - Totalno pomračenje Sunca, u sh. krajevima prekriveno do 90% diska.
* oktobar - U tada nemačkom Strazburu Johann Carolus izdaje *Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien* ("Zbirka istaknutih i sećanja dostojnih vesti"), prve novine na svetu.
* 15. 10. - Mogulski vladar Jahangir započinje vladavinu (do 1627).
* 17. 10. - Bočkajeve snage zauzele Nové Zámky.
* 5. 11. - U Engleskoj otkrivena Barutna zavera: pripremljen barut za dizanje Parlamenta u vazduh, zajedno s kraljem Jamesom I i parlamentarcima.
* 6-9. 11. (ili 6.9.?) - Osmansko-safavidski rat: Bitka kod Sufiyana je velika Abasova pobeda.
* 11. 11. - Lala Mehmed-paša krunisao Stefana Bočkaja kod Pešte, navodno krunom bizantskih careva.
* 13. 12. - U Rimu osnovana papska Banka Svetog Duha, prva državna banka u Evropi.
* decembar - Umro Džigalazade Jusuf Sinan-paša, prethodno pogubio alepskog guvernera Huseina, zbog čega će njegov nećak Džanbulad Ali-paša dići pobunu sa svojim Kurdima - pojačane Dželalijske pobune.

### Kroz godinu

Naslovnica "Don Quijotea"
* Objavljen prvi deo Cervantesovog "Don Quijota".
* Krmpote se doseljavaju u zaleđe Senja i Vinodola; Lič kneza Zrinskoga naseljen "Vlasima" zatim krajevi od Mrežnice do Tounja, napokon Moravice i Delnice. Vlasi Krmpoćani dolaze u Lič, s dozvolom Zrinskog, položili mu zakletvu; ipak sljedeće godine traže da se podvrgnu otočkom kapetanu.
* Spor između Srba i Stefana Bočkaja, oni nakratko predali Lipovu Turcima.
* Kaluđer u Feneku o poslednjim godinama: "i tada otac čedo za hleb prodavaše, i sin oca, i kum kuma i brat brata. Ole beda! Tada beše rob po 5 groša a vo po 15 dukata...".
* Velika glad u dan. Vojvodini, rob se prodaje za 5 groša kao i kilo žita, vo za 50 dukata, pint vina za dukat; raseljavanje u delovima Bačke i Banata.
* "Unapređenje učenja" Francisa Bacona.
* "Opširni izvod iz dubrovačkih ljetopisa u četiri knjige" Jakova Lukarevića.
* Kardinal Scipione Borghese, nećak Pavla V, počinje gradnju vrtova Ville Borghese.
* Šogun Tokugawa Ieyasu prepustio titulu sinu Hidetadi ali zapravo vlada do smrti 1616.
* Zemljotres Keichō Nankaidō uz Japan izazvao razoran cunami.
* Pokušaj osnivanja engleske kolonije na Svetoj Luciji sprečen bolestima i otporom Kariba.
* Holanđani otkrili ostrvo Sumbawa.
* 1601-1605 - U Tursku stigao duvan.

## Rođenja

* 8. 4. - Filip IV., španjolski kralj († 1665)
* 7. 5. - Nikon, patrijarh moskovski († 1681)
* 8. 8. - Cecilius Calvert, baron Baltimor, guverner Merilenda († 1675)
* 23. 12. - Tianqi, kineski car († 1627)
* ? - Aleksandra Mavrokordatu, grčka intelektualka († 1684)
* pribl. - Semjon Dežnjov, istraživač, moreplovac († 1673)

## Smrti

* 5. 3. - Klement VIII., papa (\* 1536)
* 13. 4. - Boris Godunov, ruski car (\* 1551)
* 27. 4. - Lav XI., papa (\* 1535)
* 3. 6. - Jan Zamoyski, poljski državnik (\* 1542)
* 20. 6. - Fjodor II., car Rusije (\* 1589)
* 10. 10.? - Akbar Veliki, mogulski vladar (\* 1542)
* 10. 11. - Safiye Sultan, baka sultana Ahmeda I (\* ca. 1550)
* 26. 11. - Handan Sultan, majka sultana Ahmeda I (\* ca. 1574)
* decembar - Džigalazade Jusuf Sinan-paša, osmanski komandant (\* ca. 1545)
* 25. 12. - Marino Grimani, mletački dužd (\* 1532)
* Naresuan, sijamski vladar (\* 1555)
* pribl. - Ivan Klobučarić, kartograf, svećenik

## Reference

Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, ISBN 86-379-0383-5
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959