Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 9. oktobra

Dani - Godine

prethodni dan - sledeći dan

---

|  |
| --- |
| Šablon:Calendar/Sun1stMonthStartut.
 |
| Šablon:Calendar/Sun1stMonthStartčet.
 |
| Šablon:Calendar/Sun1stMonthStartned.
 |

**9. listopada/oktobar** (**9. 10.**) je 282. dan godine po gregorijanskom kalendaru (283. u prijestupnoj godini).
Do kraja godine ima još 83 dana.

## Događaji

* 1075. – Dmitar Zvonimir postao kralj Hrvatske.
* 1806. – Nakon šest godina gradnje, u Brigu (kanton Wallis) u Švicarskoj pušten je u promet alpski prijelaz, *Simplon-cesta*, prvi od onih čiju je gradnju potaknuo Napoleon, a 65 km duga cesta trabala je olakšati prijelaz preko Alpa.
* 1970. – U Kambodži je predsjednik parlamenta In Tam objavio ukidanje monarhije.
* 1974. – Švicarska zrakoplovna tvrtka *Swiss Air* prevezla je na jug stotine tisuća lastavica kako bi ih spasila od nenadane rane hladnoće.
* 1995. – Na trnovsko-kalinovačkom ratištu poginuo Zaim Imamović komandant 14.divizije Armije RBiH.

.

## Rođenja

* 1547. – Miguel de Cervantes Saavedra, španjolski pripovjedač i dramatičar († 1616.).
* 1835. – Camille Saint-Saëns, francuski skladatelj († 1921.).
* 1857. – Ivo Vojnović, hrvatski književnik († 1929.).
* 1859. – Alfred Dreyfus, francuski časnik.
* 1871. – Didak Buntić, prosvjetni i socijalni djelatnik, hercegovački franjevac, graditelj, prosvjetitelj i političar († 1922.).
* 1892. – Ivo Andrić, nobelovac († 1975.).
* 1906. – Léopold Sédar Senghor, senegalski političar i književnik.
* 1940. – John Lennon, osnivač grupe The Beatles († 1980.).
* 1951. – Robert Wuhl, američki glumac.
* 1954. – Rubén Magnano, argentinsko-talijanski košarkaški trener.
* 1966. – David Cameron, bivši premijer Ujedinjenog Kraljevstva i vođa Konzervativne stranke.
* 1967. – Gheorghe Popescu, rumunjski nogometaš.
* 1978. – Randy Spelling, američki glumac.
* 1982. – Miloš Šćepanović, crnogorski vaterpolist.
* 1996. – Bella Hadid, američki fashion-model i supermodel.

.

## Smrti

* 1688. – Claude Perrault, francuski arhitekt (\* 1613.).
* 1958. – Pio XII., papa (\* 1876.).
* 1967. – Che Guevara, argentinsko-kubanski revolucionar (\* 1928.).
* 1978. – Jacques Brel, poznati belgijski šansonijer (\* 1929.).
* 1987. – Vladimir Ruždjak, hrvatski operni pjevač i redatelj te glazbeni pedagog i skladatelj (\* 1922.).
* 1991. – Andrija Matijaš Pauk, hrvatski vojskovođa (\* 1947.).
* 2002. – Sava Mrmak, jugoslovenski televizijski reditelj.
* 2011. – Ljubo Stipišić, hrvatski glazbenik, skladatelj i folklorist (\* 1938.).
* 2016. – Andrzej Wajda, poljski režiser (\* 1926.).

.

## Blagdani

* Svetski dan pošte.
* Sveti apostol i jevanđelist Jovan Bogoslov

.

---

*Vidi takođe*: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
# Maori

**Maori** ili **Māori** je naziv za polinežansko domorodačko stanovništvo na Novom Zelandu.

Riječ "Maori" na maorskom jeziku znači "normalan" ili "čovjek koji se razlikuje od bogova".

Računa se da su Maori na Novi Zeland stigli iz Istočne Polinezije krajem 1. milenijuma. Smatra se da je Novi Zeland jedno od posljednjih područja na koje je stupila ljudska noga prije dolaska moderne civilizacije. Maori su živjeli u izolaciji sve do 18. vijeka kada su započeli kontakti s Evropljanima. Godine 1840. je Velika Britanija anektirala Novi Zeland, s time da je sporazumom u Waitangiju Maorima garantirana autonomija. No, što zbog bolesti na koje nisu imali imunitet, što zbog periodičnih oružanih sukoba, broj Maora se u 19. vijeku počeo rapidno smanjivati.

Tek je 1960-ih i 1970-ih došlo do kulturne renesanse među Maorima, koji danas čine 14.7 % stanovništva Novog Zelanda.

* aitua - tragedija; nesreća
* ao - svijet
* ariki - vrhovni vođa; poglavica
* atua - nadnaravne sile; bogovi
* ahurewa, tuaahu - sveto mjesto
* Hawaiki - nepoznata stara domovina Maora
* Hinenuiotepo - čuvar podzemnog svijeta
* Hinetitama - prvo ljudsko biće
* hui - svako skupljanje maorskog naroda
* Io - vrhovno biće ili vrhovni bog
* iwi - narod, pleme
* karakia - obredno pjevanje; zazivanje, molitva
* kaitiaki - duh čuvar, pojavljuje se u obliku životinje (ptice)
* kehua - avet
* mana - nadnaravna moć; položaj; ugled
* marae - otvoren prostor ispred bogoslužnog sastajališta
* mata - lice
* matakite - drugi pogled (kada se rabi za osobu znači vrač ili gatalac)
* mauri - životno počelo svega
* ngaro - izgubljen, skriven
* noa - običan, uobičajen; oslobođen tapu ograničenja
* po - noć; tama; kraljevstvo mrtvih
* Papatuanuku - Majka Zemlja; prvotni roditelj (kraće Papa)
* rangatira - poglavar potplemena; aristokracija
* Ranginui - Otac Nebo; prvotni roditelj
* Rarohenga - "ispod"; podzemni svijet; kraljevstvo duhova mrtvih
* Rongo - bog ratarstva; mjesec
* rongo - mir
* Tane - bog šuma
* Tangaroa - bog mora
* tangi - plakati
* tangihanga - obredi smrti; pogrebni obredi
* taniwha - mitska čudovišta; ponekad se rabi za važne osobe
* tapu - zabranjen; svijet
* taonga - pokretna imovina; kad se rabi s članom u množini nga taonga odnosi se na povijesne ukrase i oružje koje posjeduje manu
* tipuna - preci
* Tawhirimatea - bog vjetrova i uragana
* tohunga - stručnjak u nekoj umjetnosti ili vještini; posebno se rabi za stručnjake za sveto
* taura - rabi se za drugi red stručnjaka za sveto
* Tumatauenga - bog rata
* wairua - duh (duša); duhovi (natprirodne sile)
* whakanoa - učiniti običnim; obredi pročišćenja
* whakairo - izrezbaren, kao u whare whakairo (izrezbarena kuća)
* whare - kuća
* whenua - zemlja
* Whiro - bog zla
# 21. oktobra

Dani - Godine

prethodni dan - sledeći dan

---

|  |
| --- |
| Šablon:Calendar/Sun1stMonthStartut.
 |
| Šablon:Calendar/Sun1stMonthStartčet.
 |
| Šablon:Calendar/Sun1stMonthStartned.
 |

**21. oktobra/listopada** (**21. 10.**) je 294. dan godine po gregorijanskom kalendaru (295. u prijestupnoj godini).
Do kraja godine ima još 71 dana.

## Događaji

* 1805. – Trafalgarska bitka.
* 1803. – Alberto Fortis, talijanski teolog, prirodoslovac, putopisac i redovnik (r 1741.).
* 1879. – Thomas Alva Edison testira prvu žarulju.
* 1907. – Urota protiv Crnogorskog Knjaza Nikole.
* 1908. – Bombaška afera u kraljevini Crnoj Gori.
* 1933. – Njemačka istupi iz Društva naroda.
* 1941. – Njemci u roku tri dan pobiju 7.000 muškaraca Kragujevca.
* 1959. – Otvoren Muzej Guggenheim u New Yorku
* 1990. – U Beirutu s članovima porodice ubijen vođa libanske Nacionalne liberalne partije i jedan od lidera kršćanske zajednice u Libanu Dany Chamoun.
* 2003. – U seriji velikih požara koji su zahvatili šume i naselja u okolini Los Angelesa i San Diega (južna Kalifornija), izgorjelo je preko 300.000 hektara šume i oko 3.500 kuća.

.

## Rođenja

* 1328. – Hongvu, kineski vladar.
* 1687. – Nicolaus I. Bernoulli, švicarski matematičar.
* 1772. – Samuel Taylor Coleridge, engleski književnik († 1834.).
* 1790. – Alphonse de Lamartine, francuski književnik i političar († 1869.).
* 1833. – Alfred Nobel, švedski hemičar i izumitelj.
* 1887. – Dimitrije Mitrinović, srpski avangardni kritičar, teoretičar, filozof, esejist, pjesnik, prevodilac i otac ujedinjene Europe († 1953.).
* 1933. – Francisco Gento, španjolski nogometaš i reprezentativac.
* 1949. – Benjamin Netanjahu, izraelski političar.
* 1956. – Carrie Fisher, američka glumica († 1932.).
* 1790. – Andro Knego, hrvatski košarkaš, bivši jugoslavenski reprezentativac.
* 1957. – Wolfgang Ketterle, njemački fizičar i nobelovac.
* 1965. – Tamara Šoletić, hrvatska kazališna i televizijska glumica, recitatorica i lutkarica.
* 1967. – Paul Ince, umirovljeni engleski nogometaš.
* 1981. – Nemanja Vidić, srpski srpski fudbaler.
* 1984. – François Truffaut, francuski filmski režiser i kritičar. Jedan od utemeljivača novog talasa († 1932.).
* 1984. – Silvio Heinevetter, njemački rukometaš.
* 1985. – Marko Car, hrvatski košarkaš.
* 1986. – Milan Vilotić, srpski fudbaler.
* 1990. – Ricky Rubio, španjolski košarkaš.
* 1992. – Bernard Tomić, australijski tenisač, hrvatskog podrijetla.

.

## Smrti

* 1500. – Go, japanski car.
* 1803. – Alberto Fortis, talijanski teolog, prirodoslovac, putopisac i redovnik (r 1741.).
* 1805. – Horatio Nelson, britanski pomorac i admiral (\* 1758.).
* 1924. – Viktor Kovačić, hrvatski arhitekt (r 1874.).
* 1969. – Jack Kerouac, američki književnik (r. 1922.).
* 1992. – dr Ante Ciliga, hrvatski (istarski) komunist, novinar i pisac, poznat po svojoj kritici staljinizma u vreme Velikog terora. Bio je osnivač Komunističke partije Jugoslavije († 1898.).

.

## Blagdani

.

---

*Vidi takođe*: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
# Teano, Caserta

| Teano
 |
| --- |
| Osnovni podaci
 |
| Država
 |  Italija
 |
| Regija
 | Campania
 |
| Provincija
 | Caserta
 |
| Stanovništvo
 |
| Stanovništvo (2026.) | 10.951
 |
| Gustina stanovništva
 | 122 st./km²
 |
| Geografija
 |
| Koordinate
 | ﻿ / ﻿ |
| Nadmorska visina
 | 168 m
 |
| Površina
 | 89,4 km²
 |
| TeanoTeano (Italije)
 |

**Teano** je naselje u Italiji u provinciji Caserta, u regiji Campania.

Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 5154 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 208 m.

## Reference

## Literatura

* Gino Moliterno, ur. (2003). *Encyclopedia of Contemporary Italian Culture* (Routledge; Routledge World Reference izd.). ISBN 0415285569.
* Marco Armiero, Marcus Hall, ur. (2010). *Nature and History in Modern Italy (Ecology & History)* (1st izd.). Ohio University Press. ISBN 0821419161.
* Francesco Guicciardini (1984). *The History of Italy*. Princeton University Press. ISBN 0691008000.
* Roy P. Domenico (2001). *The Regions of Italy: A Reference Guide to History and Culture*. Greenwood. ISBN B001BWSQ66.
* Catherine B. Avery, ur. (1972). *The New Century Italian Renaissance Encyclopedia* (Simon & Schuste izd.). ISBN 0136120512.
* Frank J. Coppa (1985). *Dictionary of Modern Italian History*. Greenwood. ISBN 031322983X.

## Vanjske veze

 Wikimedia Atlas of Italy

* by the CIA Factbook Arhivirano 2017-07-09 na Wayback Machine-u
* Italian Railways
* Italian National and Regional Parks
* History of Italy: Primary Documents
* List and maps of archaeological sites in Italy
* WWW-VL: History: Italy Arhivirano 2021-08-15 na Wayback Machine-u at IUE
# Vittorio Emanuele II od Italije

| Vittorio Emanuele II
 |
| --- |
|  |
| *Portret Vittoria Emanuela II* |
| **kralj Kraljevine Italije** |
| Vladavina
 | 17. mart 1861. -9. januar 1878. |
| Prethodnik
 | -
 |
| Nasljednik
 | Umberto I od Italije
 |
| **kralj Kraljevine Sardinije** |
| Vladavina
 | .23. mart 1849. -17. mart 1861. |
| Prethodnik
 | Carlo Alberto od Savoje
 |
| Nasljednik
 | -
 |
|  |
| Supruge
 | Adelheide Habsburg Rosa Vercellana
 |
| Dinastija
 | Savoja
 |
| Otac
 | Carlo Alberto od Savoje
 |
| Majka
 | Maria Theresia od Austrije -Toskane
 |
| Rođenje
 | 14. mart 1820. Torino, Kraljevina Sardinija
 |
| Smrt
 | 9. januar 1878. Rim, Kraljevina Italija
 |

**Vittorio Emanuele II** (Torino, Kraljevina Sardinija, 14. mart 1820. - Rim, Kraljevina Italija, 9. januar 1878.), bio je
sardinijski kralj od 1849. do 1861. i prvi kralj Ujedinjene Italije od 1861. do 1878.

## Biografija

Odrastao je na dvoru svoga oca - Carla Alberta u Torinu, gdje je primio konvencionalno religijsko - vojničko obrazovanje tipično za monarhe onog doba.
Oženio se sa rođakinjom Mariom Adelheide Habsburg, kćerkom austrijskog nadvojvode.
Nakon Revolucije 1848, kada je izbio rat sa Austrijom - Vittorio Emanuele je postavljen za komandanta
divizije. U nesretnoj kampanji koja je uslijedila dokazao se kao hrabar vojnik, ali slab general.

Nakon očeve abdikacije, učvrstio je svoju poziciju utišavši lijeve republikance, ali mu je kompromiserska
politika prema Austriji kojoj je pristao plaćati visoku odštetu, donijela značajnu sramotu u Italiji. U novembru 1852. je napravio značajan potez, kad je u vladu uključio sposobnog grofa Cavoura, čiji su ga iskusni manevri u narednih nekoliko godina, doveli do toga da postane kralj Italije.

U odlučujućim bitkama Austrijsko-sardinijskog rata kod Magente i Solferina, Vittorio Emanuele je lično zapovjedao pijemontskom vojskom, ali je nakon primirja potpisanog u Villafranci, uspio primiriti Cavoura, koji je htio nastaviti rat sam, bez Francuza kao saveznika. Sljedeće godine Vittorio Emanuele je potajno pomagao Garibaldiju u rušenju Kraljevine dviju Sicilija i zauzimanju njenih teritorija. Tad je osobno poveo pijemontsku vojsku preko Papinske Države, kako bi se povezao sa snagama Garibaldija, zbog čega ga je papa Pijo IX ekskomunicirao.

Nakon što je Cavour umro 1861., Vittorio Emanuele je dobio priliku da puno direktnije vlada, pa je i pored zastoja postigao dvije značajne pobjede; uspio je zauzeti Veneto nakon što se pridružio Bismarcku Francusko-pruskom ratu 1866., a nakon tog 1870. i zauzeti Rim nakon što se iz njeg povukla francuska vojska koja ga je štitila. Okupacija Rima i njegovo proglašenje prijestolnicom Kraljevine Italije toliko je razljutilo papu Pija IX da je odbio sve pokušaje o pomirenju s Vittoriom, i nikad se nije sastao s njime. Ali je ipak nakon što je Vittorio Emanuele 1878. umro dopustio da se sahrani u Panteonu.

## Reference

## Vanjske veze

* *Victor Emmanuel II* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: | **Talijanski kralj** | Nasljednik:
 |
| **-** | **Umberto I od Italije** |
# Nikola Hristić

|  |
| --- |
| Nikola Hristić |
|
 |
| Mandat(i) |
| Premijer Srbije
 |
| Prethodnik
 | Jovan Ristić
 |
| Naslednik
 | Đorđe Cenić
 |
| Premijer Srbije
 |
| Prethodnik
 | Milan Piroćanac
 |
| Naslednik
 | Milutin Garašanin
 |
| Premijer Srbije
 |
| Prethodnik
 | Sava Grujić
 |
| Naslednik
 | Kosta Protić
 |
| Premijer Srbije
 |
| Prethodnik
 | Svetomir Nikolajević
 |
| Naslednik
 | Stojan Novaković
 |
| Biografija |
| Politička partija
 | Konzervativci
 |
| uredi  |

**Nikola Hristić** (Sremska Mitrovica, 10. avgust 1818. – Beograd, 26. novembar 1911) je bio srpski političar, ministar i predsednik Vlade.

## Biografija

Prešao je u Srbiju 1840. godine i zaposlio se u državnoj službi, kao činovnik u pravosudnoj, pa policijskoj struci. 1856. godine postaje upravnik varoši Beograda. Po povratku kneza Miloša 1859. godine zakratko je smenjen, ali ga Miloš vraća na isti položaj. Knez Mihailo Obrenović ga uzima za ministra unutrašnjih dela 1860. godine, a 1867. godine postaje i predsednik vlade, što ostaje sve do kneževe pogibije 1868. godine. Tom prilikom istog dana hapsi atentatore, osuđuje ih po kratkom postupku i daje na streljanje. Bio je potpuno odan knezu Mihailu na način starog činovnika. Po zamisli kneza, zaveo je policijski režim i gušio liberalnu opoziciju, iskorenio je hajdučiju i čvrsto kontrolisao opštine.

Po pogibiji kneza Mihaila i formiranju nove vlade je penzionisan. U politiku ga vraća kralj Milan tek 1883. godine kao predsednika vlade i ministra unutrašnjih poslova. Ugušio je Timočku bunu. 1884. godine postavljen je za potpredsednika Državnog saveta. 1888. godine ponovo je predsednik vlade kako bi sproveo razvod braka i održao mir po abdikaciji kralja Milana. Sledeće godine je ponovo penzionisan, a 1894. godine po četvrti put je postao predsednik vlade po obustavi ustava iz 1888. godine kada je trebalo srediti političko stanje u zemlji. Sredinom 1895. godine razrešen je i ponovo postavljen za predsednika Državnog saveta. Konačno je penzionisan 1901. godine.

> Nikola Hristić ostao je zapamćen kao veoma sposoban administrator i lično pošten čovek konzervativnih pogleda.
>
> – Slobodan Jovanović

Bio je oženjen Julijanom, unukom Tome Vučića Perišića sa kojom je imao dvanaestoro dece, među kojima je i ministar Kosta Hristić čiji je sin kompozitor Stevan Hristić.

Umro je u Beogradu 26. novembra i sahranjen 28. novembra 1911. godine. Opelo je u Vaznesenskoj crkvi vršio episkop žički Sava Dečanac, a bili su prisutni kralj Petar I i Nikola Pašić koji ga je iz crkve izneo.

## Povezano

* Spisak predsednika Vlada Srbije
* Vučić-Perišići
* Prva vlada Nikole Hristića
* Druga vlada Nikole Hristića
* Treća vlada Nikole Hristića
* Četvrta vlada Nikole Hristića

## Reference

## Literatura

* Stokes, Gale (1990). *Politics as Development: The Emergence of Political Parties in Nineteenth Century Serbia*. Duke University Press.
* Hristić, Kosta N. (1989). *Zapisi starog Beograđanina*. Beograd: Nolit. ISBN 978-86-19-01637-7.

## Vanjske veze

* Istorijska biblioteka: Almanah Avala, gde je Nikola Hristić objavljivao književne priloge. Arhivirano 2020-11-20 na Wayback Machine-u
# Milena Vukotić

*Ne treba miješati sa Milena Vukotic.*

| Milena Petrović Njegoš
 |
| --- |
|  |
| Puno ime
 | Milena Vukotić
 |
| Datum rođenja
 | 4. maj 1847.
 |
| Datum smrti
 | 16. mart 1923.
 |
| Grob
 | Ćipur-kapela, Cetinje
 |
| Titula
 | Kraljica
 |
| Period
 | 28. avgust 1910.-26. novembar 1918.
 |
| Prethodnik
 | Darinka Kvekić
 |
| Poreklo
 |
| Dinastija
 | Petrović-Njegoš (poslije udaje)
 |
| Otac
 | Petar Vukotić
 |
| Majka
 | Jelena Vukotić
 |
| Porodica
 |
| Supružnik
 | Nikola I Petrović Njegoš
 |
| Potpis
 |  |

**Milena Vukotić** (na crnogorskoj ćirilici Милена Вукотић, 4. maj 1847.-16. mart 1923.), poznatija kao **Milena Petrović-Njegoš** je bila crnogorska kraljica iz 20. vijeka. Bila je žena kralja Nikole I.

## Rani život

Milena je bila kćerka vojvode Petra Vukotića i Jelene Vojvodić. Petar Vukotić i vojvoda Mirko Petrović-Njegoš su ugovorili brak između Milene i Nikole kada je ona imala šest godina. Kralj Nikola je kasnije pričao kako su je svi voljeli kao malu. Mirko je gledao kao sopstvenu kćerku, dok je Knjaz Danilo obožavao. Nikola se kao mali zaljubio u nju i opisivao je kao ljubaznu i lijepu plemkinju. Jelena Vojvodić, supruga vojvode Petra Vukotića, porijeklom je iz sela Viš kod Danilovgrada.

## Vjenčanje

Kad je izvršen atentat na knjaza Danila 12. avgusta 1860. godine, kralj Nikola je postao knjaz. Oni su se ubrzo vjenčali, da bi što prije dobili prestolonasljednika. Oni su se vjenčali kada je Milena imala 13 godina u crkvi kod Lovćena.

## Vanjske veze
# Great Expectations

| *Great Expectations* |
| --- |
| Naslovna stranica prvog toma prvog izdanja, jul 1861 |
| Autor(i) | Charles Dickens |
| Država |  Ujedinjeno Kraljevstvo |
| Jezik | engleski |
| Žanr(ovi) | realistički roman |
| Izdavač | Chapman & Hall |
| Datum izdanja | 1861 (u tri toma) |
| Vrsta medija | štampa |
| Stranica | 544 |

Great Expectations (srpskohrvatski: *Velika iščekivanja*) je roman engleskog književnika Charlesa Dickensa, originalno objavljen 1861. godine. Protagonist i narator je Philip Pirrip alias Pip, mladić koji je odrastao kao siromašno siroče u močvarama Kenta, i kome tajanstveni dobročinitelj omogući obrazovanje i priliku da u Londonu pokuša postati pripadnikom "pristojnog" društva. Radnja prikazuje kako mu novi život postavlja brojna iskušenja, od kojih su mnoga vezana uz hladnu ali lijepu djevojku Estellu.

*Great Expectations* je bio Dickensov trinaesti i pretposljednji roman; iako nije bio najpopularniji, veliki dio kritičara i historičara književnosti ga smatra najzrelijim. Dok, s jedne strane po svojoj strukturi predstavlja primjer *bildungsromana*, u njemu Dickens koristi priliku da s velikom dozom društvene kritike, ali i za tadašnje standarde prilično eksplicitno, siromaštvo i druge aspekte društvene patologije u Engleskoj njegovog vremena. Čitatelje je, međutim, najviše osvojio prikazom niza neobičnih i ekscentričnih likova kao što je Estellina bogata starateljica Miss Havisham.

*Great Expectations* je u 20. vijeku postao predmetom brojnih televizijskih i filmskih ekranizacija, među kojima se najviše ističe istoimeni film Davida Leana iz 1946. godine.

## Vanjske veze

Online izdanja
* *Great Expectations* at Internet Archive.
* Besplatna e-knjiga: *Great Expectations* na Projektu Gutenberg
* *Great Expectations* – Searchable HTML version.
* *Great Expectations* Arhivirano 2017-07-07 na Wayback Machine-u – Easy to read HTML version.
* *Great Expectations* – PDF scans of the entire novel as it originally appeared in *All the Year Round*.

Ostalo
* Original manuscript Arhivirano 2008-06-14 na Wayback Machine-u – held at Wisbech & Fenland Museum, Wisbech.
* David Parker's article on the London Fictions site about the London of *Great Expectations*
* Map of Dickens's London
* 1953 *Theatre Guild on the Air* radio adaptation at Internet Archive
# Oklopnjača

CSS Virginia
**Oklopnjača** u najširem smislu označava svaki ratni brod koji na sebi ima željezni oklop u svrhu zaštite od neprijateljske brodske ili obalne artiljerije.

Iako su se prve oklopnjače pojavile u Koreji krajem 16. vijeka obliku brodova-kornjača upotrijebljenih u imjinskom ratu, pod tim izrazom se najčešće podrazumijeva tip broda razvijen sredinom 19. vijeka zahvaljujući novim dostignućima u metalurgiji, brodskom pogonu i proizvodnji eksploziva.

Poticaj za razvoj oklopnjača bila je pobjeda Rusa u bitci kod Sinopea na početku krimskog rata, kada su Paixhanovi topovi i eksplozivne granate u potpunosti uništile otomansku flotu. Kada su Britanija i Francuska pohitale Turskoj u pomoć, bojali su se da bi se njihova flota isto tako provela prilikom bombardiranja ruskih obalnih utvrđenja na obali Crnog mora. Zato su bombardiranja umjesto neoklopljenim linijskim brodovima vršena u tu svrhu posebno sagrađenim plovećim baterijama zaštićenim oklopom.

Uspjeh tih baterija je Francuze naveo da pokušaju stvoriti oklopljeni brod koji bi se mogao koristiti na otvorenom moru. Rezultat tih napora je 1859. godine stigao u obliku *La Gloire*, prve moderne oklopnjače, koja se danas često naziva i prvim modernim bojnim brodom. Britanci su na to godinu dana kasnije odgovorili s brodom *HMS Warrior*.

Oklopnjače su svoju prvu borbenu primjenu imali u američkom građanskom ratu, pri čemu je ispočetka na njihovoj izgradnji inzistirao Jug, nastojeći nadoknaditi nadmoć Sjevera u broju brodova. Prvo takvo plovilo je bilo *CSS Manassas*, koje je u oktobru 1861. uspješno napalo sjevernjačke brodove u rijeci Mississippi. Sjevernjaci su na to, između ostalog, odgovorili izgradnjom vlastite oklopnjače *USS Monitor*, po kojoj će kasnije dobiti posebna klasa brodova. USS Monitor se u martu 1862. sukobio s južnjačkom oklopnjačom *CSS Merrimack* u čuvenoj bitci kod Hampton Roadsa, koji se smatra prvim sukobom oklopnjača u historiji.

Oklopnjače su vrlo brzo prihvatile sve mornarice svijeta, tako da su samo četiri godine kasnije igrale ključnu ulogu u viškoj bitci - najvećem pomorskom okršaju 19. vijeka. Iskustva iz tog okršaja su utjecala na brodograditelje da budućim oklopnjačama pridodaju brodski kljun u svrhu izvođenja kljunovog udara na neprijateljske brodove.

Oklopnjače su se u drugoj polovici 19. vijeka počele specijalizirati i klasificirati. Tako su se razvile zaštićene krstarice, oklopni krstaši i bojni brodovi-predrednoti, odnosno nešto manje oklopne topovnjače i monitori.
# Autonomaška stranka

**Autonomaška stranka** (italijanski: *Partito Autonomista*), poznata i pod nazivom **Automomna stranka**, a među običnim narodom i pod nazivom **tolomaši** bila je politička stranka koja je u periodu od sredine 19. vijeka do 1918. djelovala na području današnje Dalmacije. Glavni joj je cilj bio očuvati posebni administrativni status tadašnje Kraljevine Dalmacije u okviru Austrijskog Carstva, a kasnije Austro-Ugarske, odnosno spriječiti njeno priključenje Trojednoj Kraljevini Hrvatskoj, Slavoniji i Dalmaciji.

Za ovo potonje se u Dalmaciji najviše zalagala Narodna stranka koja je okupljala hrvatske nacionaliste.

Autonomaška stranka je podršku uglavnom imala u primorskim gradovima, i to pretežno među pripadnicima inteligencije, srednje klase i birokracije, od kojih su se mnogi usvajanjem italijanskog jezika i koncepta dalmatinske nacije nastojali što je moguće više odvojiti od "barbarskog" južnoslavenskog stanovništva u siromašnom i nerazvijenom zaleđu Dalmacije.

Autonomaška stranka je dominirala političkom scenom Dalmacije do 1870-ih, kada zahvaljujući demokratskim izbornim reformama, ali i ekonomskim i demografskim trendovima, primat morala prepustiti narodnjacima koji sve više uživaju podršku ruralnog stanovništva i radničke klase. Do 1918. Autonomaška je stranka uspjela očuvati vlast jedino u Zadru, koji je nakon 1918. postao dio Italije. Do tog vremena veliki dio autonomaša je prigrlio italijanski iredentizam.

## Povezano

* Autonomaši

## Vanjske veze