# 1817.

*Ovo je članak o godini 1817.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1780-e  1790-e  1800-e  – 1810-e –  1820-e  1830-e  1840-e  |
| Godine:
 | 1814 1815 1816 – **1817** – 1818 1819 1820
 |

1817.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1817.. (MDCCCXVII) |
| Ab urbe condita
 | 2570.
 |
| Islamski
 | 1232–1233.
 |
| Iranski
 | 1195–1196.
 |
| Hebrejski
 | 5577–5578.
 |
| Bizantski
 | 7325–7326.
 |
| Koptski
 | 1533–1534.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1872–1873.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1739–1740.
 |
| • *Kali Yuga* | 4918–4919.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4453–4454.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra Vo(l) (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11817.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1817** (**MDCCCXVII**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 19. 1. - 13. 2. - José de San Martín sa vojskom iz Argentine prelazi Ande u Čile.
* 12. 2. - Bitka kod Chacabuca: San Martinova Armija Anda pobedila rojaliste u Čileu.
* 16. 2. - Bernardo O'Higgins se proglasio vrhovnim diretkorom Čilea.
* februar - Buna kneza Sime Markovića, Pavla Cukića i Dragića Gorunovića u šest nahija na severozapadu Beogradskog pašaluka protiv Kneza Miloša - ubrzo ugušena, Marković i Gorunović izručeni paši i pogubljeni, Cukića izgleda ubio Miloš.
* 3. 3. - *Vine and Olive Colony*: Kongres SAD dao grupi bonapartista 373 kvkm zemlje u Alabami pod uslovom da gaje grožđe i masline - zemlja i okolnosti su nepogodne, većina napušta oblast do 1825. (danas okruzi Marengo i Hale).
* 4. 3. - James Monroe (DR) postaje peti predsednik SAD (do 1825), nakon Jamesa Madisona.
* 8. 3. - Osnovana New York Stock Exchange (na osnovu Buttonwoodskog sporazuma iz 1792).
* 17. 3. - Dunavom zaplovio prvi parobrod - "Karolina" (pominje se i 1812. kao vreme prvog parobroda u Beču ).
* 21. 3. - Pernambucanska pobuna u severoistočnom Brazilu, ubrzo ugušena.
* mart - Francuski gusar Jean Lafitte preuzeo Galveston za račun Španije.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* april - maj - Tri broda odvoze crnogorske iseljenike u Rusiju (Donjokrajci kraj Cetinja), ali iz Carigrada vraćeni nazad.
* maj - Nastradao jagodinski pop Sava koji se odmetnuo u hajduke od Miloševe vlasti.
* 12. 6. - Karl Drais vozio svoju "dresinu", neku vrstu bicikla, u Mannheimu.
* 18. 6. - U Londonu otvoren *Waterloo Bridge*.
* 29. 6. - Škotski avanturista Gregor MacGregor, finansiran od američkih pokrovitelja, zauzeo grad Fernandina na Amelia Islandu uz Floridu.
* ca. leto - Živan Čonjaga iz Mačve se bunio protiv kneza Miloša, ali stradao.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Prvi Karađorđev grob u Radovanjskom lugu
* 4. 7. - Počela gradnja kanala Erie između rijeke Hudson i jezera Erie (tj. grada New Yorka i Velikih jezera) - traje do 1825.
* 10. 7. (28. 6. po j.k.) - Karađorđe se vratio u Srbiju - zatim odlazi u Veliku Planu kumu Vujici Vulićeviću i obaveštava kneza Miloša da je stigao.
* 10. 7. - David Brewster patentirao kaleidoskop.
* 25. 7. (13. 7. po j.k.) - Ubijen Karađorđe, vođa prvog srpskog ustanka.
* 1. 8. - Giovanni Battista Belzoni ušao u hram Abu Simbel; u oktobru će otkriti grobnicu Setija I (KV17).
* 9. 8. - Osnovana fabrika štamparskih mašina Koenig & Bauer.
* 15. 8. - Teritorija Alabama izdvojena iz Teritorije Misisipi.
* avgust - Titia Bergsma je valjda prva žena sa zapada koja je posetila Japan, kao supruga svog supruga holandskog trgovca. Pošto je ulaz ženama zabranjen, šogun je proteruje sledećeg meseca, a u Japanu nastaje mnogo njenih slika.
* 22. 8. (9. ševal) - U jakoj oluji se srušio deo beogradskih zidina na Savi.
* 23. 8. - Zemljotres praćen cunamijem na mestu starog grada Helike na severnom Peloponezu - razorena Vostica (Egio), poginulo 65 ljudi.
* 27. 9. - Kralj Friedrich Wilhelm III. ujedinjuje luteransku i reformiranu crkvu u Pruskoj - začetak Pruske unije.
* 29. 9. - Ugovorom iz Fort Meigsa Indijanci iz doline Ohaja i formalno prepustili zemlju SAD.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

† Charlotte od Walesa
* 5. 10. - Hokusai i njegovi učenici slikaju u Nagoyi kolosalni portret "Veliki Daruma" (Bodidarma), od 18 puta 11 metara. (→ en)
* 18. 10. - U Nemačkoj održan prvi *Wartburgfest* - okupljanje studenata koji žele nemačko jedinstvo.
* 18. 10. - U Portugalu pogubljen Gomes Freire de Andrade koji se pobunio protiv vojnog diktatora Beresforda.
* 31. 10. - Ayahito je novi japanski car (do 1846), s posmrtnim nazivom Ninkō. Stvarnu vlast ima šogun, Tokugawa Ienari, a od 1837. Ieyoshi ali njihov uticaj jenjava usled korupcije.
* 5. 11. - Izbija Treći anglo-marathski rat, koban za Carstvo Maratha u Indiji.
* 6. 11. - Princeza Charlotte od Walesa, jedino legitimno unuče britanskog kralja Georga III, umrla nakon što je u teškom porođaju dobila mrtvorođenog sina - velika žalost u Britaniji, njeni nevenčani stričevi se "utrkuju" da dobiju naslednika (Viktorija rođena u maju 1819).
* 6. 11. - Portugalski princ (budući brazilski car) Pedro se venčao austrijskom princezom Marijom Leopoldinom.
* 18. 11. (6. 11. po j.k.) - Skupština narodnih starešina u Beogradu priznala Miloša Obrenovića za naslednog kneza Srbije - Porta ovo ne odobrava.
* 10. 12. - Mississippi postaje 20. država SAD.

### Kroz godinu

Kraljevina Ilirija
* Sava Mrkalj se pod pritiskom odriče svog predloga pravopisne reforme ("Salo debelog jera..." iz 1810).
* Milovan Vidaković izdaje drugi deo "Ljubomira u Jelisiumu", spor sa Vukom.
* Crna Gora: zemljotres, Turci prijete Drobnjacima da će ih napasti, iz turskih krajeva doprla kuga, glad se nastavlja, počinju veće seobe iz Crne Gore u Srbiju.
* Ozbiljna situacija sa hajdučijom u Srbiji (Beogradskom pašaluku), vojvode ranije imale pravo da ih samostalno pogube, od ove godine ih okovane šalju knezu.
* Počinje Kavkaski rat (do 1864), Rusko Carstvo se širi na područje severnog Kavkaza.
* Španski kralj Ferdinand VII. ukinuo monopol na kubanski duvan, što omogućava industriju cigara.
* Ove godine iz Indije kreće prva pandemija kolere (1817-24), verovatno od proslave Kumbh Mela na gornjem Gangu.
* pribl. - Počinje prvi od Seminolskih ratova između SAD i Indijanaca na Floridi.
* Za javnost je otvorena Galerija slika u Dulwichu, na jugu Londona - prva namenski građena galerija, po projektu Johna Soanea.
* Nauka i tehnika
	+ Pierre Joseph Pelletier i Joseph Bienaimé Caventou izolovali hlorofil.
	+ Stromeyer i Hermann zasebno otkrili kadmijum, Arfwedson otkrio litijum.
	+ *O principima političke ekonomije i oporezivanju* Davida Ricarda.

## Rođenja

* 12. 1. - Dragojlo Kušlan, hrvatski odvjetnik i političar
* 11. 2. - Jovan Subotić, srpski književnik i političar († 1886)
* 19. 2. - Willem III., nizozemski kralj († 1890)
* 6. 3. - Clémentine d'Orléans, kćerka Luja-Filipa, majka bugarskog cara Ferdinanda († 1907)
* 22. 3. - Braxton Bragg, američki konfederalni vojskovođa († 1876)
* 22. 4. - Gideon von Krismanic, austrijski general († 1876)
* 26. 4. - Ivan August Kaznačić, književnik († 1883)
* 30. 6. - Joseph Dalton Hooker, botaničar († 1911)
* 12. 7. - Henry David Thoreau, američki pisac, prirodoslovac i filozof († 1862)
* 24. 7. - Adolphe, veliki vojvoda Luksemburga († 1905)
* 3. 8. - Albrecht von Österreich-Teschen, austrijski nadvojvoda i feldmaršal († 1895)
* 21. 8. - Ognjeslav Utješenović Ostrožinski, političar i pisac († 1890)
* 5. 9. - Aleksej Konstantinovič Tolstoj, književnik († 1875)
* 14. 9. - Theodor Storm, njemački književnik
* 23. 10. - Pierre Larousse, leksikograf, enciklopedist († 1875)
* 12. 11. - Bahá'u'lláh, osnivač bahaističke vere († 1892)
* 26. 11. - Charles-Adolphe Wurtz, hemičar († 1884)
* 30. 11. - Theodor Mommsen, njemački povjesničar, nobelovac za književnost († 1903)
* ? - Matija Mažuranić, književnik († 1881)
* ? - Anastas Jovanović, umetnik, fotograf († 1899)

## Smrti

* 1. 1. - Martin Heinrich Klaproth, hemičar (\* 1743)
* 9. 3. - Sima Marković, knez, vojvoda, popečitelj finansija u I ustanku (\* 1768)
* 4. 4. - André Masséna, francuski maršal (\* 1758)
* 12. 4. - Charles Messier, astronom (\* 1730)
* 14. 7. - Germaine de Staël, književnica (\* 1766)
* 18. 7. - Jane Austen, književnica (\* 1775)
* 25. 7. - Karađorđe, vožd Prvog srpskog ustanka (\* 1768)
* 14. 10. - Fjodor Ušakov, ruski admiral (\* 1745)
* 15. 10. - Johann Ludwig Burckhardt, putnik i orijentalista (\* 1784)
* 15. 10. - Tadeusz Kościuszko, borac za slobodu (\* 1746)
* 6. 11. - Charlotte Augusta od Walesa, britanska princeza (\* 1796)
* 14. 11. - Policarpa Salavarrieta, kolumbijska patriotkinja (\* 1795)
* 7. 12. - William Bligh, pomorski kapetan, guverner (\* 1754)
* 11. 12. - Maria Walewska, Napoleonova ljubavnica (\* 1786)
* 12. 12. - Tekle Georgis I Etiopski car (\* ca. 1751)
* Usman dan Fodio, osnivač Kalifata Sokoto (\* 1754)
* Baba Višnja, majka kneza Miloša
* Đorđe Milovanović (vojvoda) (\* 1765)
* Pavle Cukić, vojvoda
* pribl. - Arsenije Gagović, iguman manastira Pive

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, knjiga 5, tom 1, SKZ Beograd 1981.