# 1826.

*Ovo je članak o godini 1826.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1790-e  1800-e  1810-e  – 1820-e –  1830-e  1840-e  1850-e  |
| Godine:
 | 1823 1824 1825 – **1826** – 1827 1828 1829
 |

Janičari odlaze u istoriju

1826.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1826.. (MDCCCXXVI) |
| Ab urbe condita
 | 2579.
 |
| Islamski
 | 1241–1242.
 |
| Iranski
 | 1204–1205.
 |
| Hebrejski
 | 5586–5587.
 |
| Bizantski
 | 7334–7335.
 |
| Koptski
 | 1542–1543.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1881–1882.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1748–1749.
 |
| • *Kali Yuga* | 4927–4928.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4462–4463.
 |
| • 60 godina
 | Yang Vatra Pas (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11826.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1826.** (**MDCCCXXVI**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u petak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 15. 1. - Prvi broj francuskih novina *Le Figaro* (do 1866. izlazi kao tjednik).
* 30. 1. - Otvoren Menaiski viseći most između Angleseyja i Walesa - prvi moderni viseći most.
* 8. 2. - Unitarista Bernardino Rivadavia postaje prvi predsednik Ujedinjenih Provincija Rio de la Plate (Argentine).
* 11. 2. - Pod imenom *London University* osnovan čisto sekularni *University College London*.
* 16. 2. - U Pešti osnovana Matica srpska, prvi predsednik Jovan Hadžić.
* 24. 2. - Ugovor iz Yandaboa okončava Prvi anglo-burmanski rat: Britanci dobijaju Assam i Manipur (danas u Indiji), kao i Rakhine i Tanintharyi (Burma).
* 27. 2. - Otkrivena Bielina kometa, tj. baron Wilhelm von Biela utvrdio da se radi o periodičnoj kometi.
* 10. 3. - Umro portugalski kralj João VI, formalno ga nasleđuje sin i brazilski car Pedro I/IV.
* mart - Kmetovi i knezovi u Srbiji ponavljaju zakletvu knezu Milošu kao naslednom knezu (iz donjih nahija u Hasan-pašinoj/Smederevskoj Palanci a iz gornjih u Valjevu).
* 17. 3. - Rusija upućuje ultimatum Osmanskom Carstvu, između ostalog i po pitanju srpske autonomije. Posle pet godina oslobođeni srpski deputati ali još nisu poslani kući.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

"Grčka na ruševinama Misolongija", Delacroix
* 4. 4. - Petersburški protokol: Britanija i Rusija će posredovati između Grka i Osmanlija u pravcu autonomne Grčke pod osmanskim suverenitetom.
* 23. 4. (Cveti) - Treća opsada Misolongija okončana osmansko-egipatskim zauzećem grada i masakrom stanovnika - na zapadu rastu simpatije za Grčku.
* 23. 4. - Čarapići pokušali dići pobunu protiv kneza Miloša - ubijeni i raseljeni. Dvojici pisaca antimiloševskih letaka odsečene ruke.
* 29. 4. - Portugalski kralj Pedro IV oktroisao ustav konzervativniji od onog iz 1822.
* 2. 5. - Brazilski car Pedro I/IV se odriče portugalskog prestola u korist kćerke Marije II, uz uslov da se uda za strica Miguela (što se nije ostvarilo, ona vlada 1826-28 i 1834-53).
* 29. 5. - Sultan Mahmud II objavljuje projekt reforme vojske: u okviru janičara će se osnovati moderna jedinica (*Eşkinci*), ali to izaziva njihov otpor.
* 15. 6. - "Srećni događaj": janičari dižu pobunu ali sultan ih razbija uz pomoć stanovništva - ubijeno oko 6.000 janičara.
* 17. 6. - I formalno zabranjeni janičari, takođe i bektašijski red. U Bosni i Albaniji će biti pobuna.
* 22. 6. - 15. 7. - Panamski kongres: Simón Bolívar pokušava ujediniti Latinsku Ameriku.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

* jul, početkom - Ludwig van Beethoven završio Gudački kvartet br. 14.
* 4. 7. - Bivši američki predsednici Thomas Jefferson i John Adams umrli na 50. godišnjicu Deklaracije nezavisnosti.
* 15. 7. - Osnovano Treće odeljenje Sopstvene kancelarije Njegovog imperatorskog veličanstva zaduženo za tajnu policiju u Rusiji. Izvršni direktor je gen. Aleksandar Benkendorf (do 1844), koji je i na čelu novoosnovane žandarmerije.
* 25. 7. - U Petropavlovskoj tvrđavi obešena petorica vodećih dekabrista.
* 26. 7. - Učitelj Cayetano Ripoll pogubljen u Valenciji zbog hereze - ovo se smatra posljednjim činom autodafe.
* 28. 7. - Persijskom invazijom započinje Rusko-persijski rat (1826-28).
* jul - septembar - Neuspešna Osmansko-egipatska invazija na Mani, srednje peloponesko poluostrvo.
* avgust - Jedediah Smith sa družinom ulazi u današnju Nevadu - u novembru stiže u meksičku Kaliforniju gde je uhapšen.
* 18. 8. - Alexander Gordon Laing je prvi Evropljanin koji je stigao u Timbuktu preko Sahare (ubijen sledećeg meseca).
* 20. 8. - Fjodor Litke kreće na cirkumnavigaciju (do 1829).
* 21. 8. - Pobuna sela Martinpotoka u voćinskom spahiluku zbog odluke o translokaciji, na čelu sa Mihajlom Grgurom, koji zatim podbunjuje i ostala sela.
* 23. 8. - Okršaj kod spahijskog išpanata u Drenovcu, poginulo pet Grgurovih pobunjenika - ubrzo se pojavila i vojska (Grgur uhvaćen u oktobru, kasnije obešen).

Krunidbeni portret Nikolaja I (Dawe)
* 3. 9. - U Moskvi je krunisan ruski car Nikolaj I. Vlada do 1855, vladavina je obeležena ekspanzijom, centralizacijom, represijom u zemlji i inostranstvu.

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

* 7. 10. (25. 9. po j.k.) - Rusko-osmanska Akermanska konvencija: autonomija za Srbiju u granicama iz 1813, a prema Osmoj tački Bukureškog ugovora, da se dogovori u roku od 18 meseci, povlastice i za Moldaviju i Vlašku (sultan odustao od konvencije u decembru 1827.).
* 24 - 25. 12. - Pijana božićna žurka se pretvorila u *Eggnog* nerede u vojnoj akademiji West Point u SAD.
* 25. 12. - Major Edmund Lockyer uspostavio prvo evropsko naselje u Zapadnoj Australiji.
* decembar - Za novog bosanskog vezira postavljen beogradski Abdurahman-paša - odlazi sledećeg meseca, zadatak mu je umirenje zemlje u kojoj se protive ukidanju janičara.

### Kroz godinu

*Pogled s prozora u Le Grasu*, najstarija sačuvana fotografija na svijetu, autor: Nicéphore Niépce, o. 1826
* Nicéphore Niépce izradio *Pogled s prozora u Le Grasu*, najstariju do danas sačuvanu trajnu fotografiju na svijetu.
* 1825-26 - Carl Jacob Löwig i Antoine Jérôme Balard zasebno otkrili brom.
* Otto Unverdorben otkrio anilin.
* "Serbijanka" Sime Milutinovića Sarajlije. Vuk Karadžić izdaje kalendar "Danica".
* Tršćanski učitelj Jevta Popović pripremio izdanje "Suza Radmilovih" Vladislava Menčetića - to je prva knjiga štampana Vukovom azbukom koju nije on izdao.
* Tiskano prvo izdanje Gundulićevog "Osmana".
* *Geschichte der slawischen Sprache und Literatur nach allen Mundarten* Pavela Josefa Šafaříka.
* Roman *The Last of the Mohicans* Jamesa Fenimora Coopera.
* Kapetan Bogdan Vukasović odbio piratski napad kod Krita.
* Vladika Petar I poziva na umirenje plemena.
* Britanska istočnoindijska kompanija uspostavila koloniju Tjesnačka naselja na i oko Malajskog poluotoka (obuhvata i Singapur).
* U Mađarskoj osnovana Herendska manufaktura porcelana.

* "Žitno polje", Constable
* "Keln, dolazak broda uveče", Turner
* "Pont des Arts, Pariz", Bonington

## Rođenja

* 27. 1. - Mihail Saltikov-Ščedrin, književnik († 1889)
* 19. 2. - Matija Mesić, povjesničar († 1878)
* 22. 2. - Svetozar Miletić, advokat, političar, novinar († 1901)
* 13. 3. - Novak Radonić, slikar († 1890)
* 21. 3. - Ranko Alimpić, srpski general († 1882)
* 29. 3. - Wilhelm Liebknecht, nemački socijaldemokrata († 1900)
* 11. 4. - Jovan Živković, pravnik, političar, bankar († 1902)
* 25. 4. - Kosta Cukić, filozof, ekonomista, srpski ministar († 1879)
* 3. 5. - Karl XV, kralj Švedske i Norveške († 1872)
* 5. 5. - Eugénie de Montijo, carica Napoleonu III († 1920)
* 7. 5. - Skender Fabković, pedagog, pisac, novinar († 1905)
* 15. 5. - Andrija Torkvat Brlić, političar i publicist († 1868)
* 30. 5. - Ferdinand Kren, industrijalac u Čačku († 1894)
* 6. 6. - Danilo Petrović, crnogorski knjaz († 1860)
* 22. 6. - Bogoboj Atanacković, srpski pisac († 1858)
* 11. 7. - Franz Grashof, inženjer († 1893)
* 19. 8. - Miloje Jovanović, mitropolit beogradski Mihailo († 1898)
* 17. 9. - Bernhard Riemann, matematičar († 1866)
* 26. 9. - Ljubomir Nenadović, književnik († 1895)
* 8. 11. - Jevrem Grujić, srpski političar († 1895)
* 24. 11. - Carlo Collodi, književnik († 1890)
* 25. 11. - Jovan Đorđević, srpski književnik († 1900)
* 3. 12. - George B. McClellan, američki general i političar († 1885)
* ? - Cetshwayo kaMpande, kralj Zulua († 1884)
* ? - Pero Matanović, crnogorski vojskovođa († 1918)
* ? - Petar Popović Pecija, ustanik († 1875)

## Smrti

* 3. 1. - Louis-Gabriel Suchet, francuski maršal (\* 1770)
* 13. 2. - Arsen Teodorović, slikar (\* ca. 1768)
* 20. 2. - Avram Mrazović, prosvetitelj, pedagog, književnik (\* 1756)
* 10. 3. - João VI, kralj Portugala (\* 1767)
* 16. 5. - Jelizaveta Aleksejevna, udovica cara Aleksandra I (\* 1779)
* 3. 6. - Nikolaj Karamzin, književnik, istoričar (\* 1766)
* 5. 6. - Carl Maria von Weber, kompozitor (\* 1786)
* 7. 6. - Joseph von Fraunhofer, optičar (\* 1787)
* 4. 7. - John Adams, 2. predsednik SAD (\* 1735)
* 4. 7. - Thomas Jefferson, 3. predsednik SAD (\* 1743)
* 5. 7. - Stamford Raffles, osnivač Singapura (\* 1781)
* 5. 7. - Joseph Proust, hemičar (\* 1754)
* 22. 7. - Giuseppe Piazzi, astronom (\* 1746)
* 25. 7. - Mihail Pavlovič Bestužev-Rjumin, dekabrista (\* 1801)
* 25. 7. - Sergej Ivanovič Muravjov-Apostol, dekabrista (\* 1796)
* 13. 8. - René Laennec, lekar (\* 1781)
* 26. 9. - Alexander Gordon Laing, istraživač (\* 1793)
* 8. 10. - Friedrich Krupp, osnivač metalurške kompanije (\* 1787)
* 25. 10. - Philippe Pinel, pionir psihijatrije (\* 1745)
* 23. 11. - Johann Elert Bode, astronom (\* 1747)
* 3. 12. - Levin August von Bennigsen, general (\* 1745)
* 7. 12. - John Flaxman, vajar, crtač (\* 1755)
* c. Avram Miletić, pisac i trgovac (\* 1755)

## Reference

## Literatura

* Gábor Ágoston; Bruce Alan Masters. *Encyclopedia of the Ottoman Empire*. Infobase Publishing; 1 January 2009. ISBN 978-1-4381-1025-7.
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)