# 1777.

*Ovo je članak o godini 1777.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 17. vijek – **18. vijek** – 19. vijek
 |
| Decenija:
 |  1740-e  1750-e  1760-e  – 1770-e –  1780-e  1790-e  1800-e  |
| Godine:
 | 1774 1775 1776 – **1777** – 1778 1779 1780
 |

Burgoyneov pohod i bitke kod Saratoge.

1777.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1777.. (MDCCLXXVII) |
| Ab urbe condita
 | 2530.
 |
| Islamski
 | 1190–1191.
 |
| Iranski
 | 1155–1156.
 |
| Hebrejski
 | 5537–5538.
 |
| Bizantski
 | 7285–7286.
 |
| Koptski
 | 1493–1494.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1832–1833.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1699–1700.
 |
| • *Kali Yuga* | 4878–4879.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4413–4414.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra P(ij)etao (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11777.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1777** (**MDCCLXXVII**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po julijanskom kalendaru.

## Događaji

### Januar/Siječanj

* 2. 1. - Habsburški dvor je izdao novi Regulament za Srbe: sličan je onom iz 1770, zabranjeni su neki nezdravi običaji pri pogrebu što je razdražilo narod. Uz reforme u starom kalendaru i popravke u katihizmu, dolazi do velikog nezadovoljstva u narodu protiv Regulamenta i crkvene hijerarhije, osumnjičene za uniju - u Novom Sadu i Vršcu su napadnute vladike. Dvor ukida Ilirsku dvorsku delegaciju (2. decembra). Srpski crkveni i prosvetni poslovi su stavljeni pod nadzor države.
* 3. 1. - Američki rat za nezavisnost: Bitka kod Princetona u kojoj Kontinentalna vojska pod Georgeom Washingtonom nanosi poraz britanskim trupama - poticaj moralu. Sljedećih par mjeseci u New Jerseyu se vodi Rat za krmivo, niz čarki u kome se ono želi uskratiti Britancima i hesenskim vojnicima.
* 12. 1. - Franjevac Junípero Serra osnovao osmu misiju u Kaliforniji, na zemlji Tamyena, Santa Clara de Asís, oko koje nastaje grad Santa Clara.
* 15. 1. -  Predstavnici stanovništva današnjeg Vermonta proglašavaju nezavisnost od provincije New York, odnosno Vermontsku Republiku (dio SAD od 1791).
* januar/februar - Počela je gradnja manastira Savina kod Herceg Novog (do 1799).

### Februar/Veljača

* 6. 2. - Spajanjem četiri ranije knjižnice, Marija Terezija osniva Carsku i kraljevsku sveučilišnu knjižnicu u Pragu - danas Narodna knjižnica Češke Republike.
* 18. 2. - Španjolsko-portugalski rat: španjolska flota sa vojskom, na čelu sa vicekraljem Rio de la Plate Pedro Antonio de Cevallosom, stigla je u Južnu Ameriku, pet dana kasnije zauzimaju otok Santa Catarina.
* 24. 2. - Umro je portugalski kralj José I, nasleđuje ga kći Maria I sa suprugom, i stricem, Pedrom III (do 1816 odn. 1786). Glavni ministar markiz Pombal je smenjen 4. 3., naređeno je da ne sme biti bliže od 20 milja od kraljice.

### Mart/Ožujak

* 4. 3. - Šahin Geraj je novi krimski kan, poslednji (do 1783).

### April/Travanj

* 1. 4. - U Leipzigu praizvedena drama *Sturm und Drang* Friedricha Maximiliana Klingera prema kojoj će ime dobiti istoimeni romantičarski pokret u njemačkoj književnosti.
* 13. 4. - Etiopija perioda Zemene Mesafint: car Tekle Haymanot II napušta presto, odlazi u manastir (umire u septembru). Postavljen je Salomon II (do 1779).
* 18. 4. - U Pariz je inkognito stigao car Josip, u posjetu sestri Mariji Antoaneti
* 24. 4. - Ruska carica je potpisala dekret o osnivanju Azovsko-mozdočke linije, dela Kavkaske linije, sistema utvrđenja za ojačanje ruskog uticaja na severnom Kavkazu.

### Maj/Svibanj

### Jun/Juni/Lipanj

* 3. 6. - Španjolci uzimaju od Portugalaca Coloniju del Sacramento nakon kraće opsade.
* 3. 6. - Ugovor iz Aranjueza: franko-španjolsko razgraničenje na Santo Domingu (Hispanioli).
* 13. 6. - Gilbert du Motier, markiz de La Fayette stiže u Ameriku, mada mu je kralj to zabranio.

"Zastava Betsy Ross"
* 14. 6. - Kontinentalni kongres je usvojio prvi zakon o zastavi SAD - u opštim crtama, tako da ima dosta varijacija, kasnije se predstavljala kao "zastava Betsy Ross" sa petokrakama u krug.
* 14. 6. - Britanski general John Burgoyne je krenuo u pohod iz grada Kvebeka: cilj je da dolinom Champlain i reke Hudson stigne do Albanyja. Sadejstvuje mu Barry St. Leger, koji kreće 26-tog, a cilj je osvajanje Fort Stanwixa, u dan. Rome, New York.
* 17. 6. - Papinom bulom *Charitas illa* osnovana je Križevačka biskupija za grkokatolike, umjesto Marčanske biskupije. Biskup ostaje Vasilije/Bazilije Božičković (do 1785).
* 21. 6. - Izlazi drugo izdanje Encyclopædije Britannice - deset tomova do 1784.

### Jul/Juli/Srpanj

* 6. 7. - "Opsada" Fort Ticonderoge: britanski general John Burgoyne je skoro bez borbe potisnuo Amerikance iz tvrđave kod južnog kraja jezera Champlain.
* 8. 7. - Usvojen je ustav Vermonta, zabranjeno je ropstvo.

### Avgust/August/Kolovoz

* 6. 8. - Bitka kod Oriskanyja u New Yorku: pobeda lojalista nad patriotama koji su pokušali deblokirati Fort Stanwix; na obe strane su se borili i Indijanci.
* 22. 8. - Opsada Fort Stanwixa: Britanci odlaze, pošto su mislili da Benedict Arnold prilazi s mnogo većim snagama.

### Septembar/Rujan

* 5. 9. - Luke Bakar, Bakarac i Kraljevica su priključene Hrvatskoj, prošle godine osnovanoj Severinskoj županiji. Primorski pojas od Senja do Karlobaga ostaje u Krajini.
	+ Hrvatski sabor je ove godine nevoljno pristao na zahtev Marije Terezije da pristane na ekskorporaciju Banske krajine - raspušten je početkom 1778, ona ga više nije sazivala.
* 8. 9. - Osnovana Generalna kapetanija Venezuela.
* 11. 9. - Bitka kod Brandywinea u Pennsylvaniji: pobeda britanskog gen. Howea nad Washingtonom u nastupanju prema Philadelphiji. Prva Laffayetova bitka, koji je ranjen.
* 19. 9. - Prva Bitka kod Saratoge, kod Freeman's Farm: Britanci odnose pobedu, ali uz velike žrtve - takođe znatan broj dezertira, provijanta je malo, dok se američki redovi uvećavaju. Nakon ove bitke je došlo do svađe između Horatija Gatesa i Benedicta Arnolda.
* 26. 9. - Američki rat za nezavisnost: Britanske trupe zauzimaju Philadelphiju (do juna sljedeće godine), prisiljavajući članove Kontintentalnog kongresa da se sklone u grad Lancaster u Pensilvaniji.

### Oktobar/Listopad

* 1. 10. - Prvi ugovor iz San Ildefonsa, o graničnom sporu Španije i Portugala u regionu Rio de la Plate: Španjolci zadržavaju Coloniju del Sacramento i vraćaju otok Santa Catarina. Oblast Misiones Orientales je vraćena Španjolskoj (ali portugalska od 1801).
* 4. 10. - Bitka kod Germantowna u Pennsylvaniji: Howe je odbio Washingtonov napad, ali američka hrabrost impresionira Evropljane.
* 6. 10. - Britanski general Henry Clinton iz grada New Yorka zauzima tvrđave Clinton i Montgomery blizu West Pointa, 16-tog stiže do Clermonta - diverzijom pokušava pomoći Burgoynu.
* 7. 10. - Druga Bitka kod Saratoge, kod Bemis Heights, američka je pobeda.

"Predaja generala Burgoynea" (Trumbull, 1821)
* 17. 10. - Američki građanski rat: Deset dana nakon što je poražen u kod Saratoge, britanski general John Burgoyne kapitulira pred trupama Kontinentalne vojske gen. Gatesa kod dan. Schuylervillea, a što je dotada najveća pobjeda američkih pobunjenika u ratu.
	+ Francuska nakon ovoga odlučuje ući u rat na strani Amerikanaca - ugovor je sklopljen sledećeg februara.
	+ "Conwayeva kabala": grupa američkih komandanata ogovara u pismima Washingtona, misle da bi Horatio Gates bio bolji.

### Novembar/Studeni

* 15. 11. - Američka revolucija: U gradu York u Pensilvaniji Drugi kontinentalni kongres donosi Članke o konfederaciji, privremeni ustav Sjedinjenih Država koji šalje na ratifikaciju skupštinama Trinaest kolonija (na snazi 1781-89).
* 22. 11. - Na Azovsko-mozdočkoj liniji u južnoj Rusiji je osnovano utvrđenje iz koga nastaje Stavropolj.
* 29. 11. - Pueblo de San José de Guadalupe je prvo civilno špansko naselje u Kaliforniji.
* 30. 11. - Bavarski knez-izbornik Maximilian Joseph III umire bez muških nasljednika, te ga nasljeđuje njegov rođak, falački grof Karl Theodor.

### Decembar/Prosinac

* 2. 12. - Marija Terezija ukida Ilirsku dvorsku deputaciju, koja se bavila srpskim poslovima, njene poslove preuzima Ugarska dvorska kancelarija.
* 15. 12. - Karlovac je izuzet iz krajiškog teritorija (dobio je građansku upravu, a povelju o slobodnom kraljevskom gradu dobija 1781).
* krajem godine - Kroz Beč prolazi crnogorska delegacija na čelu sa guvernadurom Jovanom Radonjićem koja putuje u Rusiju, radi pomoći i zaštite. U Beču ih je primio grof kancelar Vencel fon Kaunic, u Rusiji će biti primljeni hladno, sledećih par decenija crnogorski glavari se više okreću Austriji.
* 19. 12. - Washington i Kontinentalna vojska su u zimovniku u Valley Forge, 30-tak km severozapadno od Filadelfije - do juna. Vojnici su u početku goli, bosi, gladni, izloženi bolestima.
* 20. 12. - Marokanski sultan izjavljuje da američki brodovi, uz one drugih zemalja, mogu dolaziti u njegove luke - formalno priznanje i ugovor o prijateljstvu sklopljen 1786.
* 24. 12. - James Cook otkrio Božićni otok, dan. Kiritimati (Kirismas) u Kiribatima.
* 30. 12. - Bavarski elektor Maximilian III Joseph je umro bez naslednika - to je kraj mlađe loze Wittelsbacha, nastale Pavijskim ugovorom 1329. Nasleđuje ga pripadnik starije loze, palatinatski elektor Karl Theodor (do 1799). Dolazi do Rata za bavarsko nasleđe 1778-79.

### Kroz godinu

* Ratio Educationis - uredba Marije Terezije o obrazovanju u ugarskom delu monarhije: osnovne škole pod nadzorom državnih organa, "glavni zadatak je da prošire znanje njemačkog jezika", što postavlja pedagoški problem nastave na narodnom jeziku. Narodni jezik je nastavni u nižim razredima gimnazija.
	+ Škole u Banatu (pod bečkom upravom) su poverene Janković-Mirijevskom, a u Bačkoj i Baranji (Ugarska) Avramu Mrazoviću, a u Sremu Vujanovskom.
* Komorska vlast u Sremu je zamenjena spahijskom, sa tri spahiluka - onaj u Šidu s Berkasovom je dat križevačkom unijatskom biskupu sa namerom širenja unije.
* Seljački pokret u Vranjevu kod Kikinde, povodom upotrebe zemlje koja se daje u zakup. Takođe i u Bašaidu.
* Bela Crkva je dobila status vojnog komuniteta.
* Pobuna muslimana u Ostrožačkoj kapetaniji, u Cazinu, zbog plaća i novog poreza "ješil akče".
* Habsburški oficiri vrše prva ispitivanja susednih zemalja: puk. Magdeburg u Vlaškoj, Bugarskoj i Trakiji, a potpuk. Ženejn u Srbiji od Oršave od ušća Timoka - u drugom putovanju opisuje i Beograd.
* Sultanov ferman preti bosanskom beglerbegu i alajbegovima smrtnom kaznom ako ne izvrše novu raspodelu timara zaslužnim ljudima - bez vesti o posledicama.
* 1777-79 - Iz Bosne, mahom zapadne, iseljava se oko 1.000 lica, ne računajući katolike popa Vinka Čubelića.
* 1777-79 - Abdil-aga Šabanderoglu iz Dojrana, najmoćniji feudalac južne Makedonije, u sukobu je sa petričkim, demir-hisarskim i melničkim feudalcima, čije je zemlje uzeo, dok ga centralna vlast nije likvidirala.
* Bivši jezuitski misionar Ignacije Szentmartony je pušten iz zatvora nakon 17 godina, zalaganjem Marije Terezije.
* Grofovija Oldenburg je postala vojvodstvo.
* Crkve: župna crkva sv. Marina u Belom Manastiru, sv. Trojstva u Punatu, sv. Antuna Padovanskog u Starom Petrovom Selu
* Kongsi republika: hakka kineski rudari na zapadnom Borneu su se pobunili, osnivaju Lanfanšku republiku, koja traje do 1884.

## Rođenja

* 3. 1. - Elisa Bonaparte, velika vojvotkinja Toskane († 1820)
* 7. 1. - Lorenzo Bartolini, vajar († 1850)
* 27. 1. - Lukijan Mušicki, episkop i književnik († 1837)
* 12. 2. - Friedrich de la Motte Fouqué, njemački pisac († 1843)
* 26. 2. - Matija Nenadović, prota, vojvoda, književnik, prvi srpski "premijer" († 1854)
* 21. 3. - Juraj Rukavina Vidovgradski, habsburški general, hrvatski barun († 1849)
* 30. 4. - Carl Friedrich Gauss, matematičar, fizičar († 1855)
* 14. 8. - Hans Christian Oersted, danski fizičar i hemičar († 1851)
* 19. 8. - Franjo I., kralj Obiju Sicilija († 1830)
* 16. 9. - Nathan Mayer Rothschild, osnivač engleske grane porodice († 1836)
* 11. 10. - Casimir Pierre Périer, francuski bankar i premijer († 1832)
* 18. 10. - Heinrich von Kleist, njemački književnik († 1811)
* 3. 11. - Laval Nugent, habsburški feldmaršal, član Hrvatskog sabora († 1862)
* 8. 11. - Désirée Clary Bernadotte, kraljica Švedske-Norveške († 1860)
* 3. 12. - Juliette Récamier, salonistica († 1849)
* 23. 12. - Aleksandar I Romanov, ruski car († 1825)
* Ivan Kreljanović Albinoni, povjesničar, književnik († 1838)

## Smrti

* 24. 2. - José I od Portugala (\* 1714)
* 1. 3. - Georg Christoph Wagenseil, kompozitor (\* 1715)
* 7. 5. - Charles de Brosses, erudit (\* 1709)
* 15. 6. - Nikola Plantić, bivši isusovački misionar (\* 1720)
* 23. 8. - Charles-Joseph Natoire, slikar (\* 1700)
* 24. 8. - Antun Kanižlić, vjerski pisac (\* 1699)
* 25. 9. - Johann Heinrich Lambert, polihistor (\* 1728)
* 5. 10. - Johann Andreas Segner, fizičar (\* 1704)
* 12. 12. - Albrecht von Haller, pionir fiziologije, enciklopedist, pjesnik (\* 1708)
* 30. 12. - Maximilian III Joseph, bavarski knez-izbornik (\* 1727)
* Ivan Lovrić, pisac (\* ca. 1754)

## Reference

Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)