# 1857.

*Ovo je članak o godini 1857.*

|  |  |
| --- | --- |
| Milenijum:
 | 2. milenijum
 |
| Vjekovi:
 | 18. vijek – **19. vijek** – 20. vijek
 |
| Decenija:
 |  1820-e  1830-e  1840-e  – 1850-e –  1860-e  1870-e  1880-e  |
| Godine:
 | 1854 1855 1856 – **1857** – 1858 1859 1860
 |

1857.. po kalendarima
| Gregorijanski
 | 1857.. (MDCCCLVII) |
| Ab urbe condita
 | 2610.
 |
| Islamski
 | 1273–1274.
 |
| Iranski
 | 1235–1236.
 |
| Hebrejski
 | 5617–5618.
 |
| Bizantski
 | 7365–7366.
 |
| Koptski
 | 1573–1574.
 |
| Hindu kalendari
 |
| • *Vikram Samvat* | 1912–1913.
 |
| • *Shaka Samvat* | 1779–1780.
 |
| • *Kali Yuga* | 4958–4959.
 |
| Kineski
 |
| • Kontinualno
 | 4493–4494.
 |
| • 60 godina
 | Yin Vatra Zmija (od kineske Ng.) |
| Holocenski kalendar
 | 11857.
 |
| p • r • u |
| Podrobnije: Kalendarska era |

Godina **1857** (**MDCCCLVII**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom odn. redovna godina koja počinje u utorak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

## Događaji

### Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

* 3. 1. - Pariški nadbiskup Marie Dominique Auguste Sibour ubijen od strane svećenika koji se navodno protivio nekim crkvenim dogmama.
* 9. 1. - Jak Fort Tejonski zemljotres potresao Kaliforniju.

Austrijski *Vereinsthaler* (1866)
* 24. 1. - Bečkim ugovorom uveden savezni talir (*Vereinsthaler*) kao sredstvo plaćanja u Austriji i Nemačkom carinskom savezu (*Zollverein*). Austrijski gulden korigovao težinu u odnosu na novu valutu, sadrži 100 krajcara umesto 60.
* 24. 1. - *University of Calcutta* je prvi sekularni univerzitet zapadnog stila u Južnoj Aziji.
* januar - Crnogorski knez Danilo I Petrović u zvaničnoj poseti Parizu, što izaziva nezadovoljstvo Austrije i Rusije. Opozicija (Đorđije Petrović) organizovala atentat na knjaza, ubijen jedan senator na ispraćaju.
* januar/februar - Gustaveu Flaubertu suđeno po optužbi da je feljtonizovanim romanom *Madame Bovary* povredio moral i religiju - oslobođen 7. februara a roman u aprilu objavljen u obliku knjige.
* 4. 2. - Veliki pogreb, juče umrlog, austrijskog konzula u Sarajevu Dimitrija Atanackovića - "prvi put" da je u gradu javno nošen krst od početka turske vlasti.
* 5. 2. - Ratifikovan liberalni ustav Meksika - protivljenje konzervativaca ranijim liberalnim zakonima i ovom ustavu dovodi do građanskog Reformskog rata (od sledećeg decembra do 1860).
* februar - Putnički brod *Tempest* nestao na Atlantiku sa 150 osoba.
* 20. 2. - U Bremenu osnovana brodarska kompanija Severnonemački Lojd (*Norddeutscher Lloyd*).
* 22. 2. - Po legendi, u Minhenu nastale bele kobasice (*Weißwurst*).
* 28. 2. - Austrijski feldmaršal Josef Radetzky odlazi u penziju posle 90 godina života i 72 godine službe.
* 3. 3. - Drugi opijumski rat: Velika Britanija i Francuska i formalno objavljuju rat Kini.
* 4. 3. - James Buchanan postaje predsednik SAD (do 1861) - kasniji istoričari ga smatraju jednim od najslabijih predsednika.

Dred Scott
* 6. 3. - Vrhovni sud SAD presuđuje u slučaju *Dred Scott v. Sanford*: crnci, robovi ili slobodni, ne mogu biti građani SAD, pa se ne mogu obraćati federalnom sudu - smatra se najgorom odlukom Suda, jedan od katalizatora Građanskog rata (poništeno 1866-68).
* 13. 3. - Knez Aleksandar Karađorđević doneo *ustroenije* o udruživanju zanatlija i trgovaca (danas Dan Privredne komore Srbije).
* 14. 3. - Kopenhagenska konvencija posle više od 400 godina ukida Øresundsku brodarinu, dansku dažbinu za prolaz moreuzom Øresund.
* 23. 3. - Elisha Otis instalirao u New Yorku prvi lift.
* 25. 3. - Édouard-Léon Scott de Martinville patentirao fonoautograf, prvu poznatu spravu za beleženje zvuka.
* 27. 3. - Anglo-persijski rat: Britanci zauzeli bez borbe Muhamaru (Horamšaher) na Šat al-Arabu, pet dana kasnije zauzimaju i Ahvaz.
* 27. 3. - 24. 4. - Izbori u Ujedinjenom Kraljevstvu, Palmerstonovi vigovci konačno dobili većinu.

### April/Travanj – Jun/Lipanj

* 4. 4. - Okončan Anglo-persijski rat (mirovni ugovor potpisan u Parizu pre mesec dana): Persija se povlači iz afganistanskog Herata, potpisaće trgovački ugovor i sarađivaće u sprečavanju trgovine robovima.
* 18. 4. - Allan Kardec, osnivač spiritizma, izdaje prvu od pet knjiga koje se smatraju fundamentalnim delima te doktrine.

*Novara*
* 30. 4. - Ekspedicija Novara: austrijska fregata *Novara* kreće iz Trsta na put oko svijeta.
* 5. 5. - 17. 10. - U Manchesteru se održava izložba Umetnička blaga Velike Britanije, sa 16.000 izloženih dela i 1,3 miliona posetitelja. Oscar Gustave Rejlander izlaže "Dva načina života", bešavni kolaž od 32 fotografije.
* 10. 5. - Indijska pobuna započinje pobunom indijskih vojnika (sipoja) protiv britanskih oficira.
* 11. 5. - Indijski pobunjenici zauzimaju Delhi, sa gradskim ološem ubijaju sve Evropljane koje vide a Britanci se digli u vazduh sa gradskim arsenalom da im ne bi pao u ruke.
* 26. 5. - Neuchâtelska kriza okončana Pariskim ugovorom: pruski kralj se i formalno odriče bivše kneževine, sada švajcarskog kantona Neuchâtel i grofovije Valangin.
* 2. 6. - Johann Carl Fuhlrott i Hermann Schaaffhausen predstavili prošlogodišnje otkriće Neandertal 1, prvog pronađenog neandertalca.

Viktorijin krst
* 6. 6. - Švedsko-norveški princ Oskar se oženio sa Sophijom von Nassau.
* jun - Palliserova ekspedicija počinje istraživanje britanske Zapadne Kanade, od jezera Superior do Pacifika (1859). Region ovog leta istražuje i ekspedicija Henryja Youlea Hinda. Kanadske i britanske vlasti žele istražiti slabo poznatu oblast i sprečiti eventualni ekspanzionizam SAD.
* 25. 6. - Prvo izdanje Baudelaireove zbirke pesama "Cveće zla" (*Les Fleurs du mal*) - u avgustu osuđen na globu zbog vređanja javnog morala.
* 26. 6. - Kraljica Viktorija održala prvu ceremoniju dodele Viktorijinih krstova, najvišeg britanskog odlikovanja - 66 učesnika Krimskog rata (1358 odlikovanja do 2015).
* 27. 6. -  Južnoafrička Republika (Transvaal) nezavisna, prvi predsednik Marthinus Wessel Pretorius.
* 27. 6. - Indijska pobuna: Opsada Kanpura okončana britanskom predajom - obećan im slobodan prolaz, ali dolazi do pucnjave u kojoj su skoro svi ubijeni, a žene i deca zatočeni.
* jun - Rat u Juti: predsednik SAD proglašava da je mormonska Juta u stanju pobune zbog tamošnje poligamije i teokratije.

### Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

Mesto Bibigarskog masakra u Kanpuru
* 1. 7. (19. 6. po j.k.) - Stefan Marković postavljen za novog knjažeskog predstavnika (predsednika vlade) u Srbiji (do 1858).
* 1. 7. - Opsada Lucknowa - indijski pobunjenici drže pod opsadom Lucknow a Britanci započinje opsadu Delhija.
* 15. 7. - Indijski ustanak: Bibigharski masakr britanskih žena i dece u Kanpuru.
* 27. 7. - Austrijska južna željeznica je završena otvaranjem dionice Ljubljana-Trst - tako je Beč, nakon 18 godina gradnje, povezan željeznicom sa Jadranom.
* 5. 8. - Prvi pokušaj postavljanja Transatlantskog telegrafskog kabla - neuspešno.
* 15. 8. - Prvi uspon na planinu Mönch u Bernskim Alpima (4.107 m).
* 18. 8. - Počela s radom *Biblioteca Comunale Paravia*, današnja Znanstvena knjižnica Zadar.
* 20. 8. - Jedrenjak *Dunbar* se nasukao pred Sydneyskom lukom, stradala 121 osoba.
* 26. 8. - Nemački botaničar i istraživač Adolf Schlagintweit pogubljen u Kašgaru.
* 28. 8. - Odobren zakon u Engleskoj i Velsu kojim se razvod premešta iz crkvenog u građanski sud.

Britanci ulaze u Delhi
* 11. 9. - Masakr na Mountain Meadows: mormonska milicija ubila oko 120 pripadnika iseljeničkog karavana u Juti.
* 12. 9. - Parobrod *SS Central America* potonuo zbog uragana kod Severne Karoline sa 425 ljudi i 14.000 kg zlata, što će inicirati ekonomsku krizu.
* septembar - U SAD počinje finansijska Panika 1857. koja će se proširiti i u Evropu.
* septembar - Zbog turskog zuluma Luka Vukalović na zboru narodnih glavara dogovorio novu bunu, pridružiće se i Kuči i Vasojevići.
* 20. 9. - Britanci povratili Delhi, poslednji mogulski car Bahadur Shah II je uhapšen, dvojica sinova i jedan njegov unuk su ubijeni.
* 24 - 29. 9. - Susret dva cara u Stuttgartu, francuskog Napoleona III i ruskog Aleksandra II - Rusija izlazi iz izolacije, Francuskoj obećana neutralnost u slučaju konflikta sa Austrijom u Italiji (→ Austrijsko-sardinijski rat).
* 25. 9. - Krunski princ Karl XV postaje regent Švedske i Norveške.
* septembar/oktobar - Otkrivena Tenkina zavera za ubistvo kneza Aleksandra, nazvana po Stefanu Stefanoviću Tenki, predsedniku Saveta (u zaveru bilo umešano još nekoliko savetnika, finansira ih Miloš Obrenović).

### Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

Panika 1857. u SAD: juriš na banke
* 5. 10. - Srpski slikar Stevan Todorović otvorio u Beogradu besplatnu školu za slikanje, pevanje i gimnastiku (bila nakratko zabranjena).
* 13. 10. - Panika 1857.: zatvorene banke u New York Cityju, ostaju tako do 12. decembra.
* 24. 10. - U Sheffieldu u Engleskoj formiran Sheffield F.C., prvi fudbalski klub na svijetu.
* 25. 10. (13.10. po j.k.) - Šestorica savetnika podnela ostavku pod pritiskom kneza Aleksandra, mada nisu bili direktno umešani u Tenkinu zaveru (francuski i ruski konzul negoduju).
* 28. 10. - Uspostavljen međunarodni telegrafski saobraćaj na liniji Beograd-Carigrad, preko Niša i Sofije.
* 29. 10. - Helmuth Karl Bernhard von Moltke dobio dužnost dužnost šefa pruskog generalštaba (do 1888, od 1871 šef nemačkog Velikog generalštaba).
* 1. 11. - U SAD izlazi prvi broj kulturnog časopisa *The Atlantic Monthly*.
* 2. 11. (21.10. po j.k.) - Francuski ambasador pri Porti Duvnel (s kojim se u principu slaže i ruski ambasador) traži tursku komisiju za rešavanje ustavnog sukoba u Srbiji.
* 13. 11. (1.11. po j.k.) - Osuđenima u Tenkinoj zaveri smrtna kazna zamenjena doživotnom robijom u Gurgusovačkoj kuli, uz brutalan prevoz i tretman.

Zgrada železničke stanice u Kikindi
* 15. 11. - Puštena pruga Segedin-Temišvar, preko Banatskog Aranđelova i Kikinde, što predstavlja vezu i sa Budimpeštom i Bečom.
* 18. 11. - Opsada Lucknowa okončana britanskim povlačenjem iz grada.
* 18. 11. - Eksplozija barutane u utvrdi Mainz, uništeno 57 kuća, poginuo izvestan broj pruskih i austrijskih vojnika.
* 20. 11. - Ručno pismo (reskript) ruskog cara Aleksandra II kojim je plemstvo ovlašćeno da se bavi seljačkim pitanjem, u pravcu ukidanja kmetstva.

Karta Beča iz 1858, prije rušenja zidova i šančeva
* decembar? - U južnoj Hercegovini, uz pomoć Crne Gore, počinje ustanak Luke Vukalovića koji će se raširiti do Drobnjaka. Vukalović je vodio krvavu borbu u Orahovcu.
* decembar - Izbija novi ustanak u Bosni koji će biti ugušen u jesen 1858 - Prva Pecijina buna (Petar Petrović Pecija na čelu ustanka u Krajini). Ustanak seljaka oko Gradačca sa centrom u selu Gorici.
* decembar - Grupa bosanskih seljaka krenula da preda žalbu sultanu na svoje stanje - žele ukidanje čitluka i služenje u vojsci umesto poreza.
* 16. 12. - Zemljotres u Basilicati ubija oko 11.000 ljudi u južnoj Italiji (Kraljevina dviju Sicilija).
* 20. 12. - Austrijski car Franjo Josip I izdaje dekret *Es ist Mein Wille* kojim naređuje rušenje gradskih zidova i šančeva Beča radi gradnje Ringstrasse.
* 21. 12. - Juraj Dobrila je potvrđen za porečko-pulskog biskupa (do 1875).
* 22. 12. - U Londonu osnovan Alpski klub (*Alpine Club*), prvi planinarski klub na svetu.
* 31. 12. - Britanska kraljica Viktorija odabire Ottawu kao budući glavni grad Kanade.

### Kroz godinu

Od Štajerske do Istre
* Srbija:
	+ U Srbiji se prikupljaju prilozi za Karađorđev spomenik, u šta je vlada uključila policiju, a mitropolit sveštenstvo - Savet negoduje zbog nameta.
	+ Počinje gradnja Kapetan-Mišinog zdanja u Beogradu.
	+ U Srbiji donet Zakon o osnovnim školama - finansiranje i nadzor preneti sa lokalnog na državni nivo.
	+ Stevan Todorović došao u Beograd i osnovao školu za crtanje i školu za gimnastiku i borenje.
	+ Oštra zima i loši putevi izazivaju visoke cene u Beogradu.
	+ Šumska uredba pokušava da unese reda u vlasništvo i prekomernu seču u Srbiji, oborena već sledeće godine.
* posle 1856 - U Sarajevu osnovano društvo za iskorenjivanje podrugljivih naziva kao "vlah", "ćafir" ali i "rišćanin" i njihovom zamenom sa "Srbin" (usmereno na seljake).
* U Crnoj Gori se pojavila opozicija oko predsednika Senata Đorđija Petrovića, ali knjah Danilo je ubrzo suzbija.
* Đorđe Natošević započinje u Temišvaru reformu srpskog školstva u Habsburškom carstvu.
* U civilnoj Hrvatskoj (bez Srema) ima 851.516 stanovnika od čega 83.026 Srba; u Vojnoj granici od 657.817 stanovnika, Srba je 45% (ukupno 29,04% Srba u oba dela Hrvatske, pad sa 31,41% u 1840.).
* Ruski diplomata Aleksandar Giljferding putuje po Kosovu i Bosni.
* Dimitraćeva buna oko Vidina.
* Dickensov roman *Little Dorrit* objavljen u obliku knjige.
* Tajpinški ustanak: pesnik i predsednik vlade Shi Dakai napušta prestonicu sa izvesnim brojem pristalica - smatra se da je ovo doprinelo propasti pokreta.
* Osnovan Kuala Lumpur, kao naselje rudara kalaja/kositra.
* Završena *Memphis and Charleston Railroad*, prva železnica između Atlantika i Misisipija.
* Osnovan Dakar.
* Nauka i tehnika:
	+ U Švajcarskoj pronađen tipski lokalitet Latenske kulture Gvozdenog doba.
	+ Claude Bernard izolovao glikogen.
	+ Formuliran Buys Ballotov zakon, ili barički zakon vjetra.
	+ Louis Pasteur objasnio fermentaciju.
	+ August Kekulé objavio četvorovalentnost ugljenika.

## Umetnost

* "Pabirčenje", Jean-François Millet
* "Piazza Navona u Rimu", David Roberts
* "Florence Nightingale prima ranjene u Skutariju", Jerry Barrett
* "Spomenik Goetheu i Schilleru" u Weimaru, Ernst Rietschel
* "Dva načina života", Oscar Gustave Rejlander, fotografski kolaž
* "Isambard Kingdom Brunel stoji pred lancima za porinuće Great Easterna", fotografija, Robert Howlett

## Rođenja

### Januar/Siječanj – Jun/Lipanj

* 4. 1. - Émile Cohl, francuski karikaturist, animator († 1938)
* 13. 1. - Anastasios Papulas, grčki general († 1935)
* 23. 1. - Andrija Mohorovičić, hrvatski geofizičar († 1936.)
* 26. 1. - Dalaj Lama XII († 1875)
* 28. 1. - Stojan Protić, srpski političar, prvi predsednik vlade KSHS († 1923)
* 18. 2. - Max Klinger, slikar, skulptor, grafičar († 1920)
* 22. 2. - Robert Baden Powell, osnivač svjetskog izviđačkog (skautskog) pokreta († 1941.)
* 22. 2. - Heinrich Rudolf Hertz, njemački fizičar († 1894.)
* 26. 2. - Émile Coué, propagator autosugestije († 1926)
* 25. 3. - Jovan Ilkić, srpski arhitekta († 1917)
* 27. 3. - Karl Pearson, osnivač matematičke statistike († 1936)
* 30. 3. - Léon Charles Thévenin, telegrafski inženjer († 1926)
* 5. 4. - Aleksandar I Batenberg, prvi vladar moderne Bugarske († 1893)
* 22. 4. - Paul Dresser, kompozitor zabavne muzike († 1906)
* 23. 4. - Ruggero Leoncavallo, kompozitor opere († 1919)
* 13. 5. - Ronald Ross, pronalazač malaričnog parazita, nobelovac († 1932)
* 15. 5. - Williamina Fleming, astronom († 1911)
* 24. 5. - Aleksandar Mašin, srpski pukovnik, majski zaverenik († 1910)
* 31. 5. - Achille Ratti, papa Pio XI. († 1939)
* 2. 6. - Edward Elgar, engleski kompozitor († 1934.)
* 6. 6. - Aleksandar Ljapunov, ruski matematičar, fizičar († 1918)

### Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac

* 5. 7. - Clara Zetkin, njemačka revolucionarka i članica međunarodnoga radničkog pokreta († 1933.)
* 8. 7. - Alfred Binet, psiholog, kokreator testa inteligencije († 1911)
* 27. 7. - Melentije Vujić, episkop timočki, svetogorski monah († 1921)
* 8. 8. - German Opačić, episkop bački († 1899)
* 9. 9. - Milan Nedeljković, začetnik astronomije i meteorologije u Srbiji († 1950)
* 12. 9. - Mijo Mandić, pokretač bunjevačkog lista "Neven" († 1945)
* 13. 9. - Milton S. Hershey, proizvođač čokolade († 1945)
* 15. 9. - William Howard Taft, predsednik SAD, vrhovni sudija († 1930)
* 17. 9. - Konstantin Ciolkovski, pionir raketa i astronautike († 1935)
* 2. 10. - Arthur Edward Waite, okultista († 1942)
* 9. 10. - Ivo Vojnović, hrvatski književnik († 1929.)
* 1. 11. - Damjan Popović, srpski general († 1928)
* 3. 11. - Mihail Aleksejev, ruski general († 1918)
* 5. 11. - Ida Tarbell, pionir istraživačkog novinarstva († 1944)
* 17. 11. - Celestin Medović, hrvatski slikar († 1920.)
* 26. 11. - Ferdinand de Saussure, lingvista, semiotičar († 1913)
* 28. 11. - Alfonso XII, kralj Španije († 1885)
* 3. 12. - Joseph Conrad, engleski prozaist poljskoga podrijetla († 1924.)
* 7. 12. - Uroš Predić, srpski slikar († 1953)
* 10. 12. - Lujo Marun, franjevac, arheolog († 1939)
* 16. 12. - Nikolaj Hartvig, ruski diplomata († 1914)
* 16. 12. - Edward Emerson Barnard, astronom († 1923)
* ? - Persida Milenković, zadužbinarka († 1943)
* ? - Mehmed Šukri-paša, osmanski zapovednik Jedrena († 1916)

## Smrti

* 10. 2. - David Thompson, istraživač Severne Amerike (\* 1770)
* 15. 2. - Mihail Glinka, ruski kompozitor (\* 1804)
* 30. 3. - Dimitrije P. Tirol, srpski pisac, geograf, slikar (\* 1793)
* 2. 5. - Alfred de Musset, književnik (\* 1810)
* 11. 5. - Eugène François Vidocq, detektiv (\* 1775)
* 20. 5. - Ivan Franjo Jukić, bosanski franjevac, prosvjetitelj, pjesnik, putopisac i etnograf (\* 1818)
* 23. 5. - Augustin Louis Cauchy, francuski matematičar (\* 1789.)
* 21. 6. - Louis Jacques Thénard, hemičar (\* 1777)
* 30. 6. - Alcide d'Orbigny, naturalista (\* 1802)
* 15. 7. - Carl Czerny, kompozitor, pijanista, učitelj (\* 1791)
* 16. 7. - Pierre-Jean de Béranger, pjesnik (\* 1780)
* 29. 7. - Charles Lucien Bonaparte, biolog (\* 1803)
* 5. 9. - Auguste Comte, francuski matematičar i filozof (\* 1798.)
* 22. 9. - Daniele Manin, venicijanski revolucionar (\* 1804)
* 28. 10. - Louis Eugène Cavaignac, francuski general, bivši šef vlade (\* 1802)
* 3. 12. - Christian Daniel Rauch, skulptor (\* 1777)
* 17. 12. - Francis Beaufort, britanski admiral, hidrograf (\* 1774)
* 23. 12. - Achille Devéria, slikar, litograf (\* 1800)
* ? - Stevan Perović Cuca, crnogorski serdar i senator, Njegošev sestrić (\* 1830)

## Reference

Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
	+ Peta knjiga prvi tom (V-1)
	+ Peta knjiga drugi tom (V-2)